Mövzusunda ən çox maraqlanılan

Kəbə ətrafında təvaf, tövhid fikirini təmsil etməkdədir. Bu hərəkətin ictimai həyata aid olan mənası, birlikdən ayrılmamaq və bu birliyi qorumağa çalışmaqdır. Fərdi həyata aid mənası isə daha dərin həqiqətləri ehtiva etməkdədir. Çünki göylər yeddi qatdır, insandakı nəfs də yeddi dənədir. Hər dönüşdə bir mərhələ, bir mənzil aşılaraq yeddi qat göylərin üstünə çıxmaq, maddi aləmin üstünə yüksəlmək deməkdir. Ayrıca iç dünyamızda yeddi pilləli olan nəfsin ən aşağı pilləsindən ən üst pilləsinə yüksəlməsidir. Yəni nəfsi əmmarədən nəfsi mutmainnəyə çıxaraq, heyvani həyatdan xilas olub, ruhânî həyata qovuşmaq deməkdir.

Kəbəni təvaf, kainat nizamından alınmış bir ibadətdir. Səyyaralar günəş, elektronlar atom, pərvanələr şam ətrafında dönər; belə bir mərkəz ətrafında dönmək ona eşqlə bağlılıq anlamına gəlir.

Qur`ani Kərimdə Cənab-ı Haqq:

"Yeddi göy, yer və bunlarda olan hər şey O`nu təsbeh edər. O`nu tərif ilə təsbeh etməyən heç bir şey yoxdur. Nə var ki siz onların təsbehinin fərqində deyilsiniz..." buyurmaqdadır. (İsra, 44)

Təbiət elmlərindəki inkişaf bu ayənin şərhinə köməkçi olmuşdur. Necə ki, əvvəllər cansız və hərəkətsiz olduğu sanılan varlıqlar da daxil olmaq üzrə bütün əşya atomlardan meydana gəlmişdir. Məhz Atom nüvələrinin ətrafındakı elektronlar, davamlı və müntəzəm bir şəkildə atomun ətrafında dönməkdədirlər ki, bu vəziyyət Qur`ani Kərim tərəfindən Allah`ı təsbeh olaraq ifadə edilmişdir. Bu baxımdan, İslamın simvolu olan Kəbə ətrafında dönmək də; dinə könül vermək, onun ətrafında pərvanə kəsilmək və Allaha bütün qəlbiylə bağlanmaqdır.

İbadət; qulun, Allahı Təalaya qarşı təkbir, həmd, şükr kimi vəzifələrini O`nun əmr etdiyi tərzdə yerinə yetirməsidir. Bu səbəblə hər varlığın Allahın verdiyi vəzifəni yerinə yetirməsinə onların ibadətləri, təsbehləri deyilə bilər.

Təvafı Anlamaq: Təvaf, lüğətdə bir şeyin ətrafında dönmək və dolanmaq deməkdir. Kainatda maddənin ən kiçik quruluşu olan atomdan, ən böyük qalaktikalara çatana qədər hər şey təvaf halındadır. Atomda elektronlar bir ürək mesabesindeki nüvə ətrafında baş döndürücü bir sürətlə dönərkən, qalaktikalarda mailyarlarca ulduz sistemləriylə qalaktikanın mərkəzi ətrafında ağla sığmaz bir sürətlə dönməkdədirlər. Sanki hamısı özlərini var edən və yaradan Yaradıcıya ibadət etməkdədirlər. Qur`anda ifadə edildiyi kimi, hər biri bir orbitdə seyr etməkdə, axıb getməkdədir. (Yasin, 40)

Kəbənin ətrafında təvaf edən on minlərlə müsəlmanın meydana gətirdiyi tablo, bir qalaktikanın, milyardlarla ulduzuyla fırlanmasını xatırladan bir mənzərə kimidir. Bu baxımdan tavaftaki mənəvi həzzi tam mənasıyla əldə edə bilmək üçün özünü orbitə buraxmaq lazımdır. Onsuz da Kəbənin cazibə sahəsində orbitə girə bilən, bu mənəvi axışa özünü buraxar və möminlər dənizindən bir damla ola bilmənin zövqünə qovuşar. Kəbə ətrafında dönərək həyata keçirilən təvaf, kainatın və yaradılışın xülasəsi, təslimiyyətin və ilahi təqdirə boyun əymənin simvolu sayılır.

Kişilərin təvafın ilk üç turunda daha heybətli yerimələrinə Rəməl, tavafta ehramlı ikən sağ çiyinlərini açıq saxlamalarına Iztıba adı verilir.

Burada edilən üç davranışın tarixi mənası, rəqiblərə qarşı güc və gövdə nümayişi idi. Məkkəli müsəlmanlar, Mədinəyə hicrət edincə, oranın havası onlara mənfi təsir göstərmiş və bir az zəif düşmüşlər. Aradan yeddi il keçdikdən sonra üç günlüyünə gəldikləri ümrə ziyarətində Məkkəlilər tərəfindən bu halları dilə gətirilincə Hz. Peyğəmbər Aleyhissalatu Vəssalam, səhabələrinə, o müşriklərə qarşı güclü görünmələrini, onların oturduğu tərəfə dolandıqlarında daha ehtişamlı və güclü görünmələrini əmr etmiş və onlar da bunu etmişdi.

Şübhəsiz ki, o gün üçün onların bu hərəkəti güclü olduqlarını ifadə etməyə kifayət etməkdəydi. Bəs bu gün hacılar özlərinin, Müsəlmanların güclü olduğunu necə göstərə biləcəklər? Maddi güc, mənəvi güc, əhval ruhiyyəsinin  gücü ... Nələri, harada, necə itirdik və necə qazanacağıq? Heç şübhəsiz həcc edərkən bunu da düşünməliyik.

İbni Abbâsa görə başlanğıcda təvaf əsnasında sırf Qureyşlilərə qarşı nümayiş məqsədiylə edilən Rəməl (heybətli gediş) Hz. Peyğəmbər sallalahu aleyhi və sələm`in Vəda Həcc'ində təvafın ilk üç mərhələsində etməsiylə sünnə olmuşdur. Yenə Hz. Ömər (ra), Həcəri Əsvadla əlaqədar sözünün davamında:

"Biz niyə hələ bu rəmələ davam edirik ki? Çünki vaxtilə biz, bu rəməl ilə (bizim zəif düşdüyümüzü söyləyən) müşriklərə qarşı (güclü) görünmək istərdik. Halbuki Uca Allah onları həlak etmişdir. " (Buxari, Həcc, 57)

O, müşriklərin həlakiylə bu gərkçənin aradan qalxdığını düşünməsinə baxmayaraq, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.)'in etmiş olduğu bir tətbiqi tərk etmək istəməmiş və eynilə tabe olmuşdur. Bəlkə də düşmən qarşısında hər dövrdə necə güclü olmaları lazım olduğunu Müsəlmanların heç bir zaman unutmaması üçün davam etmişdir.

Təvaf Kəbə sola alınaraq başlanır. Bunun da simvolik bir mənası vardır. Nəzərgahi ilahi olan insanın qəlbi, "Beytullah" yəni Allah'ın eviyle qarşı-qarşıya gəlir tavafta. Allah insanın şəklinə, qəlibinə, malına mülkünə deyil, qəlbinə baxar. Bu yönü ilə Kəbə ilə insan qəlbi arasında diqqət çəkici bir əlaqə vardır. Bu səbəblə tavafta insanın qəlbi Kəbə tərəfində yer alır. Bunda eyni zamanda təvaf nə qədər qəlbdən və könüldən edilməsi lazım olduğuna də bir işarə vardır.

Kəbənin ətrafında mömin olmanın zövqü yaşanar. Allah'a yaxın olmanın daddırdığı bu zövqü bir başqa yerdə bu qədər canlı və bu qədər coşğulu bir şəkildə yaşamaq çox çətindir. Bu müqəddəs məkanda şahid olunan yaxınlaşma duyğusu, hacıya öz evində olduğu hissini verər. Burada hacı özünü sılaya ( (Qovuşma həsrəti, bir müddət ayrı qaldığı bir yer və ya yaxınlarına qovuşma.) qovuşmuş kimi hiss edər. Çünki Kəbənin üzü özünə elə tanış, qoxusu elə bildik, istiliyi elə əhatə edici gəlir ki mömin üçün, başqa heç bir sevgi bu cür cazibədar ola bilməz.

Eynilə namaz qılarkən olduğu kimi, Kəbənin ətrafında təvaf edən inanlar arasında heç bir ayrı-seçkilik yoxdur. Burada möminlər bərabərləşir. İnsanı digərlərindən ayıran heç bir işarə və ya əlamət yoxdur artıq. Orada tövhidin simvolu olan birlik vardır. Burada möminlər dənizində itmək və birlikdə ərimək lazımdır.

Birisinin ətrafında dönmək, sanki onun ətrafında pərvanə kəsilmək, simvolik olaraq qəlbdən bağlılığı və onun üçün hər şeyini fəda edə biləcəyini göstərən bir hərəkətdir. Bu baxımdan Beyti Atik'i təvaf, yalnız Uca Yaradıcıya yönəlmənin və yalnız onun hüzurunda əyilmənin və ondan başqasına ibadət etməmənin əməli bir göstəricisidir.

Tavafta hacı Allah'ın hüzurunda olduğunun şüuruyla Ona yaraşan bir təzim və hörmət, qorxu və ümid arası bir məhəbbət içərisində olmalıdır. Təvaf edərkən Hz. İbrahim (as) oğlu İsmayıl ilə, Allah'ın evini necə dönə-dönə inşa etdilərsə, hacı da eyni şəkildə dönə-dönə iman evini, könül evini yəni qəlbini inşa etməlidir. Kəbə Allah'ın evi qəlblər də onun nəzərgahıdır. Hacı orada davamlı Kəbəyə baxar, onu seyr edər, onun ucalığını tamaşa edər, Allah da daim qulun qəlbini güdər, onu nəzərə alar. Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) 'in vəciz (qısa və təsirli) bir şəkildə ifadə etdikləri kimi

"Allah sizin şəklinizə, şəmailinizə və mallarınıza baxmaz. Əksinə qəlblərinizə və əməllərinizə baxar. "(Müslim, 1,33)

Bu dünyada da belədir, axirətdə də. Necə ki şairin Şuəra 88. ayəsi əsas alaraq söylədiyi kimi, heç bir şeyin fayda verməyəcəyi qiyamət günündə uca Allah qızıl və gümüş deyil, təslim olmuş bir qəlb istəməkdədir.

"Sanma ey hacı səndən zər u sim i istərlər.

“Yəvm lə yənfu “də  qəlbi səlim istərlər."

Necə ki mədəniyyətimizdə sufilər Kəbə ilə əlaqəli Qur'an'da və hədislərdə keçən bütün sifətləri insanın qəlbi üçün istifadə etmişlər, və ona beytullah demişlər. Yaxud "Beytü'l-Haram" demişlər və bunu da insanın qəlbi üçün istifadə etmişlər. Çünki könül Allah'ın evidir və sevgilidən başqasının oraya girməsi haramdır demişlər. Necə ki, Allah Rəsulunun Kəbəni təvaf edərkən söylədiyi bu hədis bunu təsdiq edir:

"(Ey Kəbə!) Nə qədər xoşsan, qoxun nə qədərdə gözəl! Şanın hörmətin nə qədər də uca! Amma canım əlində olan Allah'a and içərəm ki, Allah nəzdində malı ilə canı ilə möminin hörməti, toxunulmazlığı, sənin hörmətindən daha böyükdür. "(Ibni Macə, Fitən 2)

Həcc Nədir?

Həcc, lüğətdə yönəlmək, ziyarət etmək mənasını verər. Dini bir termin olaraq həcc; ilin müəyyən günlərində (Qəməri aylardan Zilhicce ayında) qaydalarına uyğun şəkildə ehram deyilən örtüyə bürünərək Ərafatda ayaqda dayanmaq və Kəbəni təvaf etməkdir. Bu müqəddəs yerləri müəyyən zamanlarda ziyarət edən kimsəyə hacı deyilir.

Həcc və Ümrə Arasındakı Fərq Nədir?

Həcc, həcc ayları deyilən zaman içində edilən bir ibadətdir. Həcc ayları Hicri təqvimə görə Şəvval və Zilkadə ayları ilə Zilhiccə ayının ilk on günüdür. Həcc, bu aylar içində ümrəsiz də edilə bilər, ümrə ilə birlikdə də edilə bilər. Həccin ümrəsiz ya da ümrə ilə birlikdə edilməsinə həccin əda şəkilləri deyilir.

Həccin zamanı, həcc ayları deyə adlandırılan; Şəvval, Zilkadə və Zilhiccə aylarıdır." İfadəsi, "Həcc müəyyən aylardır"(Bəqərə, 2/197) tərcüməsindəki ayənin bir şərhi mahiyyətindədir.

Həcc vəzifəsi, ehrama girməklə başlar. Bunun başlanğıcı  isə Şəvval ayıdır.Bir kimsə Şəvvalda ehrama girib Zilhiccənin 10-cu (və ya 13.) gününün axşamına qədər, həccin qaydalarını tamamlaya bildiyi üçün, bu aylara həcc ayları deyilmişdir.

Yəni bu aylara Həcc ayları deyilməsinin səbəbi, həccin ilk şərti / rüknü olan ehramın ancaq bu aylarda geyilməsinin nəzərdə tutulmuş olmasıdır. Bu aylardan əvvəl ehrama girmək, Hənəfi və Hanbəlilərə görə məkruhdur. Bu mövzuda Buxari`nin İbn Abbas`dan rəvayət etdiyi bu hədis-i şərif alimlərin bu görüşlərində təsirli olmuşdur. "Həcc ayları xaricində ehrama girməmək sünnətdəndir." (Bax. Zuhayli, əl-Fıkhu'l-İslamî, 3 / 64-65).

Şafiilərə görə isə, həcc ayları xaricində alınan söz mövzusu ehram həcc üçün deyil, ümrə üçün etibarlı olar. Çünki, "Həcc müəyyən aylardır" (Bəqərə, 2/197) ayəsi, həcc üçün müəyyənləşdirilmiş aylar xaricində ehrama girilə bilməyəcəyini ifadə edir. (bax. a.k.y; Muğni möhtac, 1/471, Muhazzeb, 1/200).

Ümrə, müəyyən bir vaxta bağlı olmadan, üsuluna görə ehrama girdikdən sonra təvaf edərək Kəbəni ziyarət etmək və digər bəzi dini vəzifələri yerinə yetirmək surətiylə edilən ibadətdir.

Həcc Nə üçün Edilər?

Hər möminin məqsədi Allahın məmnuniyyətini qazanmaqdır. Onun razılığını qazanmanın yollarından biri də, peyğəmbərləri vasitəçiliyi ilə bildirdiyi əmrləri yerinə yetirmək, qadağanlarından da uzaq durmaqdır. Allahın əmrləri insanı yaxşıya, gözələ, doğruya yönəltmək, qadağanları isə pisliklərdən uzaqlaşdırmaqdır. Beləcə insanı gözəl əxlaq sahibi edərək xoşbəxt olmasını təmin etməkdir.

Eyni zamanda Allahın buyruqlarını yerinə yetirməklə onun sevgisini qazandığımız kimi, verdiyi nemətlərdən ötəri də şükr etmiş olarıq. Çünki Allah sevgiyə, hörmətə və ibadət edilməyə layiq tək varlıqdır.

İslamın beş təməl şərtindən biri olan həcc, həm mal həm də bədənlə edilən bir ibadətdir. Maddi vəziyyəti yaxşı olanların ömürlərində bir dəfə həcc ibadətini etmələri fərzdir. Uca Allah Quranda: "Yoluna gücü çatanların Allahın evi (Kəbə)ni həcc və ziyarət etmələri, insanlar üzərində Allahın bir Haqqıdır." (Ali imran, 3/97) buyurmuşdur. Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) da həcci Müsəlmanlığın beş əsasından biri olaraq saymış, qurluşunu şəxsən tətbiq edərək Müsəlmanlara öyrətmişdir.

Həcc Kimlərə Fərzdir?

Gücü çatan, yəni zəngin və sağlam olan Müsəlmanın həyatında bir dəfə həcc etməsi fərzdir. Bir kimsəyə həccin fərz ola bilməsi üçün bu şərtlərin olması lazımdır:

Kişi olsun, qadın olsun şərtlərini daşıyan hər Müsəlmana, ömüründə bir dəfə həcc etmək fərzdir. Üzərinə həcc fərz olan kimsə, bu ibadəti gecikdirmədən bir an əvvəl yerinə yetirməlidir. Üzərinə fərz olduğu halda bir sıra səbəblərlə bu əhəmiyyətli ibadəti yerinə yetirməyib irəli yaşlara təxirə salmaq uyğun deyil. Bu şəkildə həccini təxirə salıb daha sonra şəxsən həcc edə bilməyəcək vəziyyətə düşən kimsə, yerinə başqasını göndərmək məcburiyyətində qalar.

Bir kimsənin həcc ibadətiylə öhdəçilikli sayılması üçün; Müsəlman, ağıllı, yetkinlik çağına çatmış, azad, həcc üçün kafi maliyyə imkana sahib və bu ibadəti yerinə yetirəcək vaxta çatmış olması şərtdir. Bu şərtlərdən birini daşımayan kimsəyə həcc fərz olmaz.

Həccin yerinə yetirilməsinin Şərtləri Nələrdir?

Özünə həcc fərz olan kimsənin, həccini şəxsən yerinə yetirməklə vəzifəli olması üçün, sağlam olması, həbs və ya xaricə çıxma qadağası kimi bir əngəlinin olmaması və yolun etibarlı olması şərtdir. Həcc səfərinə dözə bilməyəcək, ya da feilən həcc edə bilməyəcək dərəcədə xəstə olanlar ilə yaşlılar, həcc ona fərz olsa belə, yerinə yetirmək ilə vəzifəli deyildirlər. Bu vəziyyətdə olanlar şərtləri meydana gəldiyi təqdirdə şəxsən həcc edərlər.

Həcc Yerinə Kasıblara Sədəqə Verilə bilər?

Adam özünə fərz olan həcc ibadətini yerinə yetirməklə öhdəçiliklidir; kasıblara sədəqə verməklə bu məsuliyyətdən xilas olmaz. Beləliklə, həcc yerinə sədəqə verən adam, həcc ibadətini yerinə yetirmiş olmaz.

Borc alaraq Həccə Getmək Doğrudur?

Bir Müsəlmanın həcc ibadətiylə öhdəçilikli olması üçün, sağlamlıq və sərvət cəhətdən həcc etmə imkanına sahib, azad, ağıllı və buluq çağına çatmış olması lazımdır. Beləliklə, sərvət cəhətdən həcc etmə imkanına sahib olmayan kəslərin borclanaraq həccə getmələri lazım deyil; ancaq, borclanaraq həccə getmələri halında, həcc ibadəti etibarlı olar və özlərindən həcc vəzifəsi də düşər.

Ehram Nə Deməkdir?

Həcc və ya ümrə etməyə niyyət edən adamın, digər zamanlarda halal olan bəzi hərəkət və davranışları, həcc və ya ümrənin rüknləri tamamlanana qədər özünə haram etməsidir. Ehramın, niyyət və telbiye olmaq üzrə iki rüknü vardır.

Niyyət, həcc və ya ümrə etməyə qərar verməkdir. Niyyətin dil ilə edilməsi müstəhəbdir.

Təlbiyə isə, "Ləbbeyk, Allahümmə ləbbeyk, ləbbeykə lə şərikə ləkə ləbbeyk. İnnə'l-hamdə vən-ni`mətə ləkə vəl-mülk lə şərikə lək, (Allahım, dəvətinə istəyərək gəldim, əmrinə bağlıyam. Sənin şərikin və ortağın yoxdur. Sənə yönəldim, həmd sənin, nemət sənin, mülk də sənindir. Şərikin və ortağın yoxdur.)" deməkdir.

Niyyət və təlbiyə ilə birlikdə ehramın qadağanları başlayar. Ehramlıya, bədənindəki saç və tükləri kəsməsi, yolması və ya təraş etməsi; dırnaq kəsməsi; tikişli paltar geyməsi (kişilər üçün); gözəl qoxu sürünmesi; bəzənmək üçün yağ, boya və s. makiyaj vasitəsi istifadə etməsi; başını (kişilər üçün) və üzünü örtməsi, əlcək, corab və topuqları örtən ayaqqabı geyməsi; cinsi münasibətdə olması; ovlamaq; harem bölgəsindəki bitkiləri kəsməsi qadağandır

Həccdə kəsilməsi Lazım Qurbanlar, Harəm Xaricində kəsilə bilərmi?

Həcc və ümrə zamanı Harəm`da kəsilən qurbanlıq heyvanlara və Kəbəyə və Harəm bölgəsinə hədiyyə olmaq üzrə kəsilən qurbana hədy deyilir.

Hədy qurbanları, vacib və nafilə olmaq üzrə ikiyə ayrılar. Kıran və ya Təməttu 'həcci edənlərin hədy kəsmələri ilə cəza qurbanları, ihsar qurbanı və harem bölgəsində kəsilməsi adaq(həsr olunan) qurbanlar vacibdir. Həcc və ya ümrə edilərkən, bir öhdəlik olmadığı halda kəsilən qurbanlar isə nafilədir.

Hedy qurbanları, istər vacib, istərsə nafilə olsun, Harəm bölgəsi içində kəsilər. Harəm bölgəsində kəsilməz isə, vacib olan Hedy qurbanlarının Harəm bölgəsində yenidən kəsilməsi lazımdır. Ancaq nafilə olaraq kəsilənlərin yenidən kəsilməsi lazım deyil.

Həccdə olan insanların, həcc qurbanı (Hedy) xaricində, bayram münasibətiylə nafilə olaraq qurban kəsmək istəmələri halında, bunu vəkalət yoluyla öz ölkələrində kəsdirmələri daha uyğun olar

Qadınlar Yanlarında Məhrəmi Olmadan Həccə Gedə bilərlər?

Bir şəxsin həcc ibadəti ilə mükəlləf ola bilməsi üçün Müsəlman, ağlı başında, yetkinlik çağına girmiş, azad və müqtədir olması lazımdır. Müqtədir olmaq, maddi imkanlara və təhlükəsizliyə sahib olmaq deməkdir. Bunun üçün adamın gərək özünə və gərəksə dolandırmaq məcburiyyətində olduğu şəxslərə, həccə gedib dönənə qədər çatacaq maddi gücə sahib olması, səfəri maneə törədəcək bir xəstəlik, yaxud şikəstliyinin olmaması, yolun açıq və günvənli olması (yolda həyati bir təhlükənin mövcud olmaması) lazımdır.

Qadınların ayrıca yanlarında məhrəm bir qohumları, yaxud ərlərinin olması şərtdir. Belə bir kimsəsi olmayan, digər şərtləri də daşıyan qadın fərz olan həcci etmək istəsə, etibarlı qadınların olduğu bir qrup içində həccini edə bilər; bunun üçün saxta evlənməyə ehtiyac yoxdur.

Həccin Faydaları Nələrdir?

Həccin maddi və mənəvi bir çox faydaları vardır. Bunlardan bəziləri bunlardır:

- Həccə gedən Müsəlman, Allahın özünə verdiyi bədən sağlamlığı və mal zənginliyi kimi dünya nemətlərinin şükrünü yerinə yetirmiş olar.

- Dəyişik ölkələrdən gələn Müsəlmanlar görüşüb tanış olar və məlumat alış-verməsində olar; eyni zamanda ticari əlaqələrdə olarlar.

- Həcc, insanın qul haqqı xaricində digər günahlardan bağışlanılmasına səbəbdir. Bunun üçün günahlarının bağışlanılması üçün dua edərlər. Bir daha pis bir iş etməmək, dürüst və əxlaqlı olmaq üzrə Allaha söz verərlər.

- Həcc, müxtəlif Müsəlman ölkə insanları arasında qardaşlıq qurulmasına köməkçi olar. İslam dininin birlik dini olduğu, həccdə daha asan aydın olar.

- Həcc mövsümündə Kəbə məhşər yerini xatırladar. Həcc ibadətini yerinə yetirən Müsəlman dünya mənfəətləri üçün edilən pis işlərin nə qədər boş və mənasız olduğunu qavrayar.

- Bilirik ki səyahət insan sağlamlığı üçün çox faydalıdır. Hətta ruhi çətinliklərdən xilas olması üçün insanlara səyahət tövsiyə edilər. Allah da Quranda gəzməyi tövsiyə etmişdir. İşdə həccə gedənlər bu səyahəti təbii olaraq etmiş olarlar.

- Bütün hacı namizədlərinin rəng, irq və peşə ayrımı güdmədən dümağ və eyni tip ehram içində olmaları, bərabərlik fikirinin yerləşməsinə köməkçi olar.

- Eyni zamanda həcc ibadəti dünya Müsəlmanları arasında tanış olma, yaxınlaşma, birlik, köməkləşmə və qardaşlıq duyğularının inkişafına gətirib çıxardığı üçün universal ölçüləri olan bir ibadətdir.

Həccin İnsana Təsiri Nədir?

Həccə gedən Müsəlman, Allahın özünə verdiyi bədən sağlamlığı və mal zənginliyi kimi nemətlərin şükrünü yerinə yetirmiş olar. Dünyanın dörd bucağından həccə gələn Müsəlmanlar, saysız mənəvi qazanclarla dönərlər. Digər ölkələrdə olan Müsəlmanların ehtiyaclarının nələr olduğunu öyrənər və onlarla ticari, ictimai və mədəni bağlar qurarlar. Bu baxımdan həcc, beynəlxalq bir konqres xüsusiyyəti daşıyar.

Həccin Fəziləti Nədir?

Dünya və axirət həyatı baxımından əhəmiyyətli bir dönüş nöqtəsi olan həcc, səmimi və ixlaslı bir şəkildə yerinə yetirildiyi zaman, Müsəlmanı böyük-kiçik bütün günahlarından təmizləyər; onun Allah  qatındakı dərəcəsini yüksəldər, cənnəti qazanmasına vəsilə olar və adamı əxlaqən yetkinləşdirər.

Gücü çatanların fərz olaraq ömürlərində bir dəfə edəcəkləri bu ibadətin fəziləti həqiqətən böyükdür. Həccdə edilən dualar və tövbələr qəbul görər. Beləcə bu ibadəti edənlər, işləmiş olduqları səhv və günahlarından təmizlənərək həyata yeni bir canlılıq və şüurla dönərlər.

Həcc və Ümrə ilə Əlaqədar anlayışlar Nələrdir?

Ehram: Həccin fərzlərindən biridir. "Ehram" vücudun beldən etibarən alt qisiminə sarılan və kürəyə alınan bir dəsmaldan ibarətdir. Bu kişilər üçündür. Qadınlar ehrama girməz, uzunca bir entari(tək parçalı qadın geyimi) geyərlər.

Vəqfə: Vəqfə "dayanmaq" deməkdir. Dini bir termin olaraq Ərəfə günü (Qurban bayramından bir gün öncə) Ərafatda olmaqdır. Orada ibadət və dua edilər.

Təvaf: Qurban Bayramının ilk üç günündə Kəbə'ni təvaf etmək fərzdir. Kəbənin ətrafında dualar oxunaraq yeddi dəfə dönməyə təvaf deyilir. Bir dəfə dönüşə şavt deyilir.

Səy: Kəbənin yaxınlığında yerləşən Səfa ilə Mərvə təpələri arasında gedib gəlməkdir. Bu gediş və gəlişləri, Səfa'dan Mərvə'yə dörd, Mərvə'dən Səfa'ya üç olmaq üzrə yeddi dəfədir.

Həcc və Ümrə ilə Əlaqədar Məkanlar

Kəbə: Məscidi Haramın tam ortasında, küncləri dörd ana istiqamətə bərabər gələcək şəkildə edilmiş düzbucaqlı formasında bir binadır. Kəbənin içində tavanı tutan üç ağac sütun və tavana çıxmaq üçün bir də nərdivan vardır. İç divarı mərmərlə bağlıdır. Kəbənin üstü və xarici divarları hər il həcc mövsümündə dəyişdirilən üzəri ayələrlə işlənmiş qara bir örtü ilə bağlanılmaqdadır. Kəbənin küncündə təvafın başlama nöqtəsini ifadə edən qara bir daş "Həcər-ül Esved" var. Kəbənin edilməsi ilə bura "Mescidü'l Haram" yəni təhlükəsizliklə ibadət ediləcək yer deyilmişdir.

Hz. İbrahim (ə.s.) Allahdan aldığı əmrlə Kəbəni tikmişdir. Oğlu Hz. İsmayıl (ə.s.) da özünə köməkçi olmuşdur. Hz. İbrahim (ə.s.) Kəbənin tamamladıqdan sonra Allah özünə "İndi insanları bura çağır" deyə əmr etmiş və o da bu əmri yerinə yetirmişdir. Həcc əsnasında Müsəlmanlar Hz. İbrahim (ə.s.)-ın davranışlarını xatırlayaraq onu yenidən yaşayarlar. Məkkə və orada olan Kəbə, Hz. İbrahim (ə.s.)-dan sonra əsrlər boyu müqəddəsliyini qorumuşdur. İslamın gəlməsiylə Allah Peyğəmbərimizə (s.ə.v.) belə buyurmuşdur: "İnsanları həccə çağır; gedərək və ya miniklər üstündə uzaq yollardan sənə gəlsinlər. "(Hac, 22/27) Allahın bu əmri lazımınca Müsəlmanlar fərz olan həcc ibadətini edərlər.

Məscidi Haram: Kəbəni əhatə edən, namaz qılmaq, təvaf və dua etmək üçün istifadə edilən geniş bir sahədən ibarətdir. Bura "Hərəmi Şərif" də deyilir. Yeri rəngli mərmərlə bağlı olan bu sahənin dörd tərəfi divarlarla çevrilmiş olub, bir çox qapısı və yeddi dənə minarəsi vardır.

Məkkə: Hz. İbrahim (ə.s.)-dan bu tərəfə Kəbə müqəddəs bir yer olaraq qəbul edilmişdir. Zaman içində oraya yerləşən insanlar, Məkkə şəhərini qurmuşlar. Məkkə Quranda şəhərlərin anası olaraq xatırlanmaqdadır. Quran, Allaha ibadət məqsədiylə edilən ilk məscidin Məkkədə tikildiyini ifadə etməkdədir. Bu mövzu ilə əlaqədar ayə belədir: "İnsanlar üçün qurulan ilk ev (ibadət yeri) Məkkədə aləmlərə hidayət qaynağı olan Kəbədir." (Ali imran, 3/96)

Səfa və Merve: Kəbənin şərqində təxminən 350 metr aralıq iki təpədir. Cənubdakı, Səfa, şimaldakı isə Mervedir. Bu iki təpə arasında say edilər.

Ərafat Dağı: Məkkənin şərqində, Məkkəyə təxminən 25 km. uzaqlıqda olan, hacıların Qurban Bayramının ərəfə günü toplandıqları yerdir. Həccin fərzlərindən biri olan "Ərafat Vakfesi" burada edilər. (Bakara, 2/198) Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) "Həcc Ərafatdır" buyuraraq, Ərafat Vakfesinin əhəmiyyətini ifadə etmişdir.

Müzdelife: Ərafat dağı ilə Mina arasında qalan bir bölgənin adıdır. Həcc əsnasında Ərafatdan dönüşdə Müzdelifedə vəqfə edilər.

Mina: Məkkənin şərqindəki dağların ətəyində Ərafata gedən yol üzərində olan Müzdelife ilə Məkkə arasında qalan bir bölgənin adıdır. Həcc ibadəti əsnasında qurban kəsmək və şeytan daşlama burada edilər.

Həccin Növləri Hansılardır?

1. İfrad Həcc: Bu ​​həcci edənə müfrid hacı deyilir. Ehrama girərkən, yalnız həcc etməyə niyyət edən kimsədir. Məkkədə oturanlar, tək müfrid hacı olar.

2. Kıran Həcc: Bu ​​həcci edənə kârin hacı deyilir. Həcc ilə ümrəyə niyyət edən kimsədir. Öncə ümrə üçün təvaf və səy edib, sonra ehramını çıxarmadan və təraş olmadan, həcc günlərində həcc üçün, təkrar təvaf və səy edər.

3. Təməttü Həcc: Bu ​​həcci edənə mütəmətti hacı deyilir. Həcc aylarında, yəni Şəvval, Zilqədə ilə, Zilhiccənin ilk on günündə, ümrə etmək üçün ehrama girib və ümrə üçün təvaf və səy edib və təraş olub ehramdan çıxar. Məmləkətinə gitmeyerek, o il, tərviyə günündə və ya daha əvvəl, həcc üçün ehrama girərək, müfrid hacı kimi həcc edəndir. Yalnız təvaf-ı ziyarətdən sonra da səy edər.

Karin və mütəmətti hacıların şükür qurbanı kəsməsi vacibdir. Təməttü və ya Kıran həcci edənlərdən, qurbanlıq heyvan olmaması və ya alına bilməməsi səbəbiylə, qurban kəsmə imkanı olmayanlar, üç gün Həcc əsnasında, yeddi gün Həccdən sonra olmaq üzrə on gün oruc tutarlar. İlk üç günün, ehrama girdikdən sonra həcc ayları içində və qurban bayramının ilk günündən öncə Məkkədə tutulmuş olması zəruridir. Qurban kəsmə imkanı əldə edilə biləcəyi ümidiylə bu üç günlük orucun son vaxtına qədər gecikdirilməsi yəni Ərəfə günü tamamlanmaq üzrə 7, 8 və 9 Zilhiccə günlərində tutulması əfdaldır.

Təməttü Həccində bu oruc hələ Həcc üçün ehrama girmədən Ümrə ehramından sonra da tutula bilər.

Bilindiyi kimi, həcc mövsümündə Minada, Qurban Bayramının birinci, ikinci və üçüncü günləri Akabe Cemresi, Kiçik Cemre və Orta Cemre olmaq üzrə üç şəkildə şeytan daşlanar. Bu ibadət vacibdir. Burada edilən hərəkətlər, həccin şərtlərindəndir. Gözəl bir xatirəni yad etməkdir. Bütün insanlığın ortaq düşməni olan şeytanı daşa tutaraq lənətləməkdir.

Burada təmsili olaraq təsbit edilmiş olan üç yerdə daşlama edilər. Bu ibadət şəkli bizə İbrahim Əleyhissalamdan intiqal etmişdir.

Bu barədə iki rəvayət var. Biri belə:

Hz. İbrahim, bir imtahan verərək Allahın əmri ilə oğlu Hz. İsmayılı qurban etməyə apararkən şeytan önlərinə çıxar. Hz. İbrahimin atalıq şəfqətini istismar etməyə qalxaraq, bu işdən vəz keçirməyə çalışar. Lakin tərs üz edilər. Bundan sonra Hz. İsmayıla müsəllət olar. Cənabı Haqqın əmrini atasının səhv anladığını, anasını gözü yaşlı olaraq geridə buraxdığını pıçıldayaraq əmrə boyun əyməməsini təlqin edər. Şeytanın vəsvəsələrinə heç diqqət etməyən Hz. İsmayıl, onu yanından qovmaqla qalmaz, arxasından da yeddi dənə daş atar. Hacıların cemrelerde daş atmaları bu hadisənin xatırlanması və yenidən yaşanmasıdır.

Bu barədə İbni Abbasın rəvayəti də belədir:

Hz. İbrahim həcc ibadətini etməyə gəldiyi zaman, Akabe Cemresi yanında şeytan ona göründü. Bunun üzərinə onu yeddi ədəd daşla daşladı, şeytan yerə batdı. Sonra Orta Cemre yanında şeytan ona təkrar göründü. Yeddi daş da orada atdı. Beləcə şeytan təkrar yerə batdı. Bir müddət sonra Kiçik Cemrenin yanında yenə qarşısında dayandı. Burada da yeddi daş daha atınca artıq şeytan yaxşıca yerə yıxılıb qaldı.

Bu ibadət şəkli Hz. Adəmdən bəri hər insanın ortaq düşməni olan şeytanın arzusuna razılıq etməmək, onun vəsvəsələrinə aldırmamaq, iman çevrəsi içində, şeytanı bir dəfə daha qəhr etmək, yerin dibinə keçirməkdir. Bu daşlama, pis niyyətlərə, şər qüvvətlərə qarşı bir gümrahlıq nümayişi, hər növ pislikləri məğlub etmə əzminin simvollaşması, Rəbbimizlə edilən mənəvi razılaşmanın icrasıdır.

Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.v..) belə buyurar:

"Beytullahın ətrafında dönmək, Səfa ilə Merve arasında gedib gəlmək, şeytanı daşlamaq, hamısı Allahın İslamın əlamət və işarələrini dəstək olmaq üçündür."

Həcc mövsümündə möminlər bu növ ibadətləri etməklə Rəblərinə olan qulluqlarını dilə gətirir, Ona qul və həmsöhbət olmanın zövq və həzzini yaşayırlar.

Niyyət

Gedirsən. Bir ömür boyu bu səfəri gözləmişdin. Bəlkə ürəyini gedənlərlə birlikdə oralara göndərdin, bəlkə ruhunla xəyalınla təvaflar etdin. İndi ayaqlarınla basa basa yola düşdün. Bəlkə daha əvvəl uzun səfərlərə çıxmışdın, bəlkə daha əvvəl də həccə getmişdin. Bilməlisən ki, həcc səfəri digər səfərlərindən fərqlidir və ayrı bir istiqamətdədir. İndi hər gün beş vaxt yönəldiyin qiblənə doğru yönəldin. İndi çoxluqdan birliyə uçursan. İndi özünü kəşfə gedirsən. Çatdığın yerdə özünü yenidən tanıyacaq və kəşf edəcəksən. Daha əvvəl həccə getmiş olsan da, yenə, yenidən yeni həyəcanlar yüklənməlisən. Hər həcc yeganədir, bir dənədir deyilmi? Neçə dəfə gedirsən get, hacı olma həyəcanı həmişə təzədir və həmişə ilk dəfə hacı olmanın həyəcanını daşıyır olmalısan. Yoxsa təkrar getmə ehtiyacını niyə hiss edir olasan ki? Həm sonra bu ilk həccin olmaya bilər amma ya son həccinsə...

Yol

İndi yolçusan. Səfər halı, yaşadığımız həyata daha çox yaxın və yaraşar bir haldır. Hazır sırası gəlmişkən, həyatını və ətrafı bir də yolçu ədasıyla seyr etməyi sına. Ayaqlarının altından dünya torpağı sürüşür məsələn. Vərdiş etdiklərindən uzaqlaşırsan, Ona yaxın olmaq adına. Ölüm də belədir ! Uçarı bir kəpənək həyəcanını yüklənib, gördüyün hər şeyə süni baxışlar atırsan. Hər şey sapından qopur, kökündən ayrılır, qabığından sıyrılır; gün işığı əşyadan rənglərini çəkir. Küçələr və divarlar incəlib əriyir. Dünya torpağına möhkəm basmış ayaqların şirin bir küləyə qarışır.

Yönəliş

İncəcik və iti bir səfər niyyəti hər şeyi və hər kəsi arxada buraxmalı. O niyyət ki, ürəyimizə düşər düşməz yaşadığımız məkanı solğun bir gülə çevirər. Ətrafdakı hər şey birdən süniləşər, sanki ərzin çəkiliş sahəsindən sıyrılar, uçuşmağa başlar. Məkanla olan bağların zəifləyər. Məkana bağlılığın həll edildikcə, zamanın da sənin üzərindəki hökmü ağırlaşar, bir həbs ədasıyla pisin hökmünü boyuna dolanmış taparsan.

Yaxınlıq həyəcanı

Bəli, Kəbəyə gedirsən. Həyat qırıntılarımızın gölləndiyi yerə doğru gedirsən. Qulluğunun iti sıratlarda sınanacağı yerə uçursan. Beləcə “hesap günü” ilə eyni istiqamətə düşür Kəbənin bölgəsi. Hər gün beş vaxt döndüyün yerə dönürsən. Həmişə yönəldiyin bölgəyə dönmək, bir geri dönüşü ehtiva etdiyi üçün, insan bu səfərdə uzaqlaşma deyil, bir yaxınlaşma duyğusu yaşamalı.

Uzaqlıq qorxusu

Amma xeyr! Kabəyə yönəlmək dəhşətli bir uzaqlıq qorxusunu da xəbər verir. Məsələ Kəbənin olduğumuz yerə uzaqlığı deyil, bizim ubudiyet halına uzaqlığımızdır. Bu səfər, bu yöneliş o baş çevirici uçurumu gün üzünə çıxarır indi. Üzünü hər hansı bir divara çevirər kimi asanca qibləyə yönelişlerini xatırla. “Döndüm qibləyə” demək, Ondan başqa hər şeydən, Ondan xəbər verməyən hər şeydən üz çevirməyi tələb etmir idimi? Nə qəm Kəbə çox uzaqlarda olsa! Lakin Rəbbimizə uzaqlıq qiblə Kəbənin həqiqətinə sonsuz iraq edir bizi. Kəbənin ətəyinə gəlsən də bu uzaqlıq əriməyə bilər.

Diləyirəm, Rəbbim səni də məni də Özünə yaxın edər! Kəbəyə yaxınlaşma istəyin də bu duadan başqası deyil.

Tərk ediş

Əslində, həccə istər çat, istər çatma, Kəbədən çox uzaq düşmədiyimizi də söyləməm lazımdır. Hər gün beş vaxt Kəbəyə dönüb, Rəbbimizə ubudiyet sözü veririkmi? Bu da bir Kəbə səfəridir əslində. Məsafələr qat edilmir bu səfərdə. Tək bir niyyət mənzilə çatdırır bizi: qul olma niyyəti. Bu niyyətdir ki, ən bitməz məsafələrdən daha uzaq, ən sarp dağların kəsdiyi yollardan daha dolambaçlı, bəlkə çöllərlə və dağlarla ölçülməyəcək bir yolun yolçusu edər bizi. Qul olmağa niyyət, ən küllü tərkedişləri ehtiva edən bir uzun və iti səfərdir.

Çatma

Ona, tək Ona dönmək nələrdən qoparmır ki bizi? Qibləyə dönmək, Onun dəlillərini göstərənlərdən başqa hər şeyə üz çevirməkdir. Yaxşı, Onu göstərməyən bir şey varmı ki bu kainat üzündə? Hər şey hal diliylə Onu zikr edərkən, hər zərrə Ona təsbeh edərkən, üz çevirəcəyimiz nə qalar geriyə? Hansı şey var ki Ondan söz açmır bizə? Xeyr, Onu göstərməyən bir şey yoxdur. Olsa olsa Onu göstərənləri görməyən biri vardır. Ona yönəlmək isə, hər şeyə Onu görmə niyyətiylə baxmaq deməkdir.

Təvaf

Kəbəyə çatmaq da, qibləyə dönmək də, mərkəzimizin orbitindən çıxıb, Rəbbimizin marziyatı dairəsində bir təvafa girməyi tələb edir. Təvaf odur ki, öz başınalığını tərk edəsən, öz həva və həvəsinin ətrafında pərvanə olmaqdan imtina edəsən. O biri müxtəlif, Kəbəyə çatmaq da, Kəbəni dolanmaq da asandır. Kəbəyə çatmaq mənliyi aşıb qulluğa çatmağı, çoxluğu cırıb birliyə çatmağı tapmaqdır. Səfərin indi ölkəni tərk etməklə başlayır, Kəbəyə çatdığında isə özünü tərk edəcəksən. Quru bir çiçəyin yaxasında bir toz olub uçuşacaqsan. Və yol heç bitməyəcək.

Mina

Və haşir səhəri... Yenidən diriliş... Günün ilk işıqlarının çıxmasıyla öz təkliyindən dirilir, məhşərin kütləsinə qarışırsan. Meşar gecəsinin zahidləri indi Mina gündüzün mücahidi olmağa hazırlanır. Meşar ilə Mina arasındakı görünməz divarı yalnız gecəni gündüzə dəyişən, günəşi döndürən  bilər. Və ilk gün işığının toxunmasıyla gəlir əmr... Gələn bayram səhəridir artıq. Yorğun üzlərdə gəzişən, çökmüş çiyinlərə enən bayram günəşinin isti toxunuşudur. Görürsən ya, günəş də həcc edir. Arafatda doğulub gözləyir, Meşardən keçir və sənin önün sıra Minaya girir. Şeytan daşlama imtiyazını haradan əldə etdin sanırsan?

Şeytan daşlama

Əlinlə atdığını daş sanma. Atmadan əvvəl o daşları necə yığdığını xatırla. Üzünü ərzə dönərək, əlini çirklədərək seçib aldın hamısını. İndi ovucundakı o kiçik şeylər, səmadan və vəhydən üz çevirib qafil olmaqla qazandığın cəhalət və iradənə dayanıb işlədiyin şərlərdir. Daşları şeytana atarkən səndəki cəhaləti, qəfləti, şəri və günahı da şeytana sovur. Cəhaləti və qəfləti özündən uzaqlaşdır, şəri əlindən daşlar kimi sovur ki, Ona uzaqlığın artsın, qurbanın Ona yaxınlıq vəsiləsi olsun.

Və qurban və bayram! Ehram içində bir qılına belə toxuna bilməzkən, bir otu belə qopara bilməzkən, indi bir canlını boğazlamağın əmr edilir. Nə yaman ziddiyyət deyilmi? Demək ki, nə edirsən et, Onun əmriylə etsən ancaq xeyr olur. Onun əmrinə qeydsiz qalaraq öldürməmək nə qədər də öldürücü! Və onun əmriylə ölümə vəsilə olmaq nə qədər həyat verici! Pisininin nə olduğunu təyin etmək, çirkin və gözəli ayırd etmək, xeyr və şəri təyin etmək insanın kefinə buraxılmış deyil. Unutma ki, kəsdiyin ya da kəsdirdiyin şey nə dəvədir nə inək nə də qoyun. Şəhvətini, həvanı, həvəsini və iradəni boğazlayıb, Onun razılığında fani etməlisən! Qurban günü, bayram səhəri, Ondan uzaqlığın itəcək, Onun yaxınlığını qazanacaqsan! Bayram eləcə gedəcək ürəyinə...

Hacdan dönmək olmaz Həcc səfərinin istiqaməti tam da həyatımızın axdığı istiqamətə doğrudur. Həcc, ruhumuzu çoxluqdan birə, mühitdən mərkəzə doğru çəkərək, həyatımızın kristallaşdığı ölüm anına yaxınlaşdırar bizi. Beləcə hesap gününə gedən yol üzərinə düşər Kəbənin bölgəsi.

Əlimiz bir tərəfdə otu və bir saç telini belə qoparmaqdan məhrum edilərkən, digər tərəfdə bir heyvanı boğazlama əmr edilər. Anlarıq ki, əlimiz belə əlimizdə deyilmiş və iradəmiz də Onun əlindəymiş. Eləcə Ona əzəldə verdiyimiz sözü yenidən xatırlayarıq. Qeyri sözdən dönmək olmaz.

Şeytanı daşladığımız əlimizlə, Resulullahın (s.ə.v.) məscidində əl bağlarıq. Atdığımız daşlarla şeytana nifrət edib, nəfsə və həvadan uzaqlaşıb və Məhəmmədə (s.ə.v.) məhəbbəti artırıb, beyətimizi təzələyərik. Elə isə biattan dönmık olmaz.

Və mütləq ki haccdan dönmək olmaz...

Kişilər üçün örtülməsi lazım olan alan, göbək ilə diz qapağı arasıdır. Ehram geyildiyində izar deyilən alt ehram ilə bu yer örtülü olur. Göbəkdən yuxarı olan qisim isə rida deyilən ihramın üst hissəsi ilə örtülər.

Və aleykum Salam.

      Xeyr, həcc və ümrə üçün Kərbəla`ya getmək lazım deyil. Bura getmək həccin və ümrənin gərəklərindən deyil.

      Bununla birlikdə, bir müsəlmanın, islama uyğun olaraq böyük şəxslərin qəbirlərini ziyarət etməsi gözəldir.

      Ancaq, İslamda başsağlığının, yəni başsağlığı diləmənin müddəti üç gündür və üçüncü gündən sonra başsağlığı xoş görülməmişdir.

      Buna baxmayaraq, Cahilcə bir davranış forması olan matəm, sonrakı əsrlərdə önü alına bilməyən bir yayılma göstərən kökləşmiş bidətlərdən biri halına gəlmişdir.

       Hz. Hüseyn`in(Allah ondan razı olsun) 10 Məhərrəm 680 tarixində Kərbəlada şəhid edilməsi bəzi müsəlmanlar tərəfindən məzhəbi bir əlamət dərk edilərək, hər il təşkil edilən matəm mərasimləriylə xatırlanmaqdadır. Bəziləri qışqıraraq gözyaşı tökərkən, başlarını yumruqlamaqda və bədənlərini zəncirlərlə döyməkdədirlər.

      Bu və buna bənzər davranış formalarının Rəsulullah (sallallahu aleyhi və səlləm)`ın ortaya qoyduğu və tabe olunmasını istədiyi prinsiplərlə əlaqəsinin olmadığı ortadadır. Yenə indiki vaxtda Rəsulullah (asm)`ın qadağan etdiyi ölülər üçün tutulan matəmlər, döyünərək və qışqıraraq ağlamalar, çox təəssüf ki bəzi müsəlmanlar arasında da yer etmişdir. 

Salam aleykum.

“Əlbəttə, insanlar üçün tikilən ilk ev, aləmlər üçün bərəkət və doğru yol rəhbəri olan Məkkədəki (Kəbə)dir.”  (Âl-i İmrân 3/96)

İslâmî qaynaqlara görə həccin Hz. Âdəm aleyhissalam dövrünə qədər uzanan bir keçmişi vardır.

Bir qisimi İsrâiliyat'a dayanan bəzi rəvayətlərə görə Kəbə`ni əvvəl mələklər təvaf etmiş, daha sonra da Hz. Âdəm Allah'ın əmri ilə Məkkə`yə gedərək Ərafat`da Hz. Həvva ilə görüşüb ona Beytullahın ətrafındakı hacla əlaqədar müqəddəs yerləri göstərən mələklərin rəhbərliyində həcc etmiştir. (Hamidullah, "İslam`da Həcc" (trc. M. Akif Aydın), ITED, VIII/1-4 (1984), s. 123-127)

Hz. Şît'in peyğəmbərliyi əsnasında təmir etdiyi Kəbə, Nuh tûfanından sonra uzunca bir müddət qumlar altında qalmış və nəhayət Hz. İbrahim ilə oğlu İsmayıl tərəfindən köhnə təməlləri tapılaraq yenidən inşa edilmişdir. "Bir zamanlar İbrahim, İsmayıl ilə birlikdə beytin təməllərini yüksəldərkən ..." (Bəqərə, 2/127) məalındakı ayə bu inşaata işarə etməkdədir.

Cənab-ı Haqq`ın Hz. İbrahim`ə, "İnsanlar arasında həcci elan et ki gərək piyada olaraq gərəksə necə uzaq yoldan gələn yorğun-arğın dəvələr üzərində özlərinə aid bəzi faydaları yaxından görmələri, Allah`ın onlara ruzi olaraq verdiyi qurbanlıq heyvanlar üzərinə müəyyən günlərdə Allah`ın adını anmaları (qurban kəsmələri ) üçün sənə (Kəbə`yə) gəlsinlər. Artıq ondan həm özünüz yeyin, həm də yoxsula, kasıba yedirin; sonra çirklərini təmizləsinlər, nəzirlərini versinlər və o Qədim Evi(Kəbən) təvaf etsinlər "(Həcc 22/27-29) əmrini verməsindən, insanları həcc etmək üçün Məkkəyə dəvət edən ilk peyğəmbərin İbrahim olduğu aydın olmaqdadır.

Hz. İbrahim həccin mənâsikini (qaydalarını) təsbit edərək Kəbə`nin hər il ziyarət edilməsini təmin etmiş və oğlu Hz. İsmayıl`ı orada qoyub Fələstinə dönmüşdür; o tarixdən sonra gələn peyğəmbərlər və ümmətləri də Kəbə`ni ziyarət etmişlər.

Həccin mənşəyinin Hz. İbrahim`ə dayanması və uzun tarixi keçmişi ərzində içinə ancaq İslam`ın gəlişiylə təmizlənəbilən müxtəlif şirk ünsürlərinin qarışması, bəzi şərqşünasların irəli sürdüyü kimi bu ibadətin İslâm xarici tapınma adətlərinin bir davamı olduğunu göstərməz. Çünki həcc da namaz qılmaq, zəkat vermək, oruc tutmaq kimi son mərhələsini İslâmiyyət'in təşkil etdiyi tövhid dininin bir fərizidir..