Və aleykum Salam və rahmətullah.

Cənab-ı Haqq hər insanı ayrı bir gözəllikdə yaratmışdır. Birlik möhürünün açıqca oxunduğu insan simasındakı gözəllik, fitrî və təbiî olanıdır. Bunu mühafizə etmək, sahib olduğu xüsusiyyət və gözəlliklərə şükr edib, Allah`ın uyğun hesab edib lütf etdiyi qədərinə razı olmaq qulluğun bir dərəcəsi və işarəsidir.

Bunun üçün həyatî və zərurî bir məsləhət yoxsa, bədəndə olan mövcud vəziyyəti dəyişdirməyi seçməmək lazımdır. Çünki belə rast gələ edilən bir əməl insanı ağır bir məsuliyyət altına sala bilər.

Bir zərurət yoxkən insan bədəni üzərində edilən dəyişiklikləri şiddətlə qadağan edən Peyğəmbərimiz (Allah`ın Salamı və Salatı Onun üzərinə olsun), başına əlavə saç taxana, dərisinə döymə edənə və etdirənə, gözəlləşdirmək məqsədiylə dişini nazildib seyrəkləşdirənə, qaş və kirpiklərini yolan qadınlara, Allah`ın yaratdıqlarını dəyişdirdikləri üçün ilahi rəhmətdən uzaq qalmış olacaqlarını bildirmiş (lənətləmişdir) və xəbərdarlıq etmişdir.(Kütübü Sittə, Hədis No : 2155, Ravi: İbnu Abbas)

Fiqh alimləri bu hədisdən hərəkət edərək üzündə saqqal və bığ bitən qadının onları aradan qaldırmasının caiz olacağını; ancaq qaşları naziltmənin, təbii şəklindən çıxarmanın, kirpikləri düzəltmənin və ya taxma kirpik istifadə etmənin caiz olmadığını ifadə edərlər. Çünki diş, qaş və kirpik bir üzvdür. Əslində olmayıb sonradan bitən üzdəki tüklər isə bu qrupa daxil olmadığından, qadının bunları aradan qaldırmasında bir günah  yoxdur Eyni şəkildə qadının ayağındakı tükləri aradan qaldırmasında da bir günah yoxdur. Çünki bu qaş kimi bir üzv hökmündə deyil.

Fiqh kitablarına baxdığımızda bu hökmü görməkdəyik:

Qadını çirkinləşdirən üzdəki tüklər alınar. Kişilərdə görülən saqqal, bığ kimi şeylərin qadınlarda görülməsi halında; alınması caizdir.

"İbn-i Abidin, saqqal və bığın qadında fitrət olmadığını, bu səbəblə (əgər çıxarsa) kəsilməsinin (müstəhəb) olacağını bəyan etmişdir!

Bu tükləri aradan qaldırmanın ən uyğun yolu qırxmaq deyil, ağda(yapışqan), pudra və ya bənzəri tibbΠşeylərlə yolmaqdır. "(Qadın Elmihalı, Mürşidə Uysal, s. 370)

Aydın olan odur ki, dindar xanımın özünü yoldaşına qarşı cazibədar vəziyyətə gətirməsi müstəhəbdir. Beyini yadların cazibəsindən qorumuş olma hikməti də vardır bunda.

Qaşların arasında ya da qaşların kənarlarında bitən tüklərə gəlincə:

"Normal qadın qaşının bir şəkli (normal sayılan şəkilləri) vardır. Bunların xaricinə çıxan, gözə sakil (çirkin) gələn, sahibini çirkin göstərən və buna görə onu narahat edən çox tüklər alına bilər. Normal qaşları, modaya uyğun gələrək naziltmək, yerlərini dəyişdirmək ... caiz görülməmişdir. "(Prof. Dr. Hayreddin Karaman)

Qadınların üzlərindəki tükləri yolması, qaşlarını incəltməsi, kirpiklərini uzatması mövzusunun şəriət hökmü İslam alimlərini bir xeyli məşğul etmişdir. Hz. Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) bu mövzu ilə əlaqədar bir hədisində;

"Allah üz tüklərini yolan və yolduran qadına lənət etsin." (Buxari, 'Libas', 84; Müslim, 'Libas', 120)

buyurmuş olması, bu ifadənin hansı hərəkətləri əhatə etdiyi İslam hüquqçuları arasında müzakirə mövzusu olmuşdur.

Alimlərin çoxuna görə; qadının ərinə gözəl görünmək üçün və onun icazəsi ilə üzündə, qadınlara məxsus olmayan tüklərin (saqqal, bığ tükləri) bitməsi halında bunları alması, gözəlləşmək üçün makiyaj etməsi, qaşlarının ətrafındakı dağınıq tükləri (iki qaş arası, ətrafı) alması caiz olub, hədisdəki qadağan, qadının çölə çıxmaq üçün, yadlar və başqaları üçün üz tüklərini yolması və qaşlarını alması ilə əlaqədardır.

Malikilər və bir qrup alim isə, bunu yaradılışı dəyişdirmə olaraq qiymətləndirdiyindən heç bir şəkildə caiz (icazəli) görməməkdə və ya məkruh saymaqdadır.

Nəticə olaraq, hədisdə qadağan edilən tük qoparmağı, hər hansı bir xəstəlik və ya illət səbəbiylə qadının üzündə sonradan bitən və üzünü çirkinləşdirən üz tüklərini (saqqal, bığ tükləri) qoparma deyil də, başqalarına gözəl görünmək məqsədilə qaşları naziltmək və ya yuxarı qaldırmaq üçün qaş tüklərini yolmaq, almaq olaraq anlamaq daha doğrudur.

İnsan, Allah`a inandığı, inanması ölçüsündə Rəbb`inin özünə əmanət etdiyi vücudundan ötrü hörmətli olması, nemətlərinə şükrlə qarşılıq verməsi gərəyindəndir. Bunun üçün müsəlman xanımın, Allah`ın (cc) üzünə verdiyi gözəlliyi pozmadan mühafizə etməsi əsərə olan hörmətinin, ruh və könül rahatlığının mənəvi işıltısını üzünə əks etdirərək gözəlliyinə gözəllik qatabilməsi isə, əsərin sahibi Uca Allah`a olan sevgisinin ifadəsidir. (Dr. Jalə Şimşək)

Hiss və həvəslərinə məğlub düşən bəzi kəslərdə harama nəzərin təhrikiylə bədəndən edilən israf, ümumiyyətlə ihtilamla olar. Bəzi kəslər isə bu «israfat»a daha dəyişik bir şəkildə düşərlər. «İstimna, mastürbasiya» bu barədə ən sıx müraciət edilən təmin yoludur: Hər şeydən əvvəl, anormal bir hərəkət olan bu iş, iradəsi zəif kəslərdə görülən bir vərdişdir.

Evlənmə çağına gəlib də imkan tapa bilməyən belə kəslərə Rəbbimiz iffətli olmalarını tövsiyə etməkdədir: «Evlənməyə imkan tapa bilməyənlər, Allah özlərini fəzl u kərəmindən zəngin edənə qədər zinaya qarşı iffətlərini qorumağa çalışsınlar.»

Nəfs və həvəslərinin təzyiqi altında olan gənclərə Peyğəmbərimizin göstərdiyi yol ən gözəlidir. Bu yolla gənc, həm ibadət etmiş olar, həm də özünə hakim olma çarəsini tapar.

İbni Məsudun rəvayət etdiyi hədisi şərifdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) belə buyurmaqdadır: «Ey gənclər birliyi, sizdən evlənməyə gücü çatan evlənsin. Çünki evlilik gözü harama baxmaqdan son dərəcə önləyici, iffəti də ən yaxşı qoruyucudur. Evlənmə xərcinə gücü çatmayan kimsə də oruc tutsun. Çünki oruc. qüvvətli bir şəhvət qlıncıdır."

Başda oruc olmaq üzrə, İslami və imanı məsələlərlə məşğuliyyət və insanı günahdan qoruyan bir ətrafda olmaq adamın iffətini mühafizə edən., onun harama aparmasına mane olan ən gözəl çarələrdir. Çünki qeyri qanuni yollara şeytan təşviq edər, nəfs təzyiq edər, hisslər də sıxışdırar. Onları susduracaq ən təsirli çarə, ürəyi və ruhu ülvi şeylərlə məşğul etməkdir. Əxlaqlı kəslərlə yoldaşlıq etməkdir.

Əllə təmin, alimlərin çoxuna görə caiz deyil. Haram sayılmaqdadır. «Onlar ki ismətlərini qoruyarlar. Ancaq xanımlarına və sahib olduqları nökərlərinə qarşı münasibətləri müstəsnadır. Çünki onlar bu halal olanlarda qınanmazlar. Kim də bu halaldan başqasını axtarsa, işdə onlar həddi aşanlardır»  ayəsini dəlil gətirən Şafi, Maliki alimləri və İmamı Nəsəfi, istimnanın haram olduğuna hökm etmişlər.

Əgər caiz olsaydı, Hz. Peyğəmbər tərəfindən bir yol göstərilərdi, deməkdədirlər. İmam Əhməd bin Hənbəl və ibni Həzmə görə «sperma, bədənin, çölə atmağa möhtac olduğu bir şeydir, onu əliylə atan qan aldıran kimidir və caizdir.» Hənbəli alimləri bu caiz meydana gəlmə şəklini iki şərtə bağlamışlar: Adamın zinaya düşmə təhlükəsi, Evlənməyə gücünün və imkanının olmayışı.

Hənəfi məzhəbinin fikirlərini nəql edən İbni Abidin, bu barədə bəzi alimlərin fikirlərinə yer verməkdədir. Adamın şəhvəti basqın gəlir, ürəyini məşğul edəcək dərəcədə çox olar, subay olar və ya evli olub da bir üzrdən ötəri xanımına yaxınlaşa bilməzsə, şəhvətini təskinlik vermək istəyən kimsə üçün Fakih Əbulleys, «Beləsinə bir günah olmayacağını ümid edirəm» deməkdədir. Amma sırf şəhvətini cəlbetmək, özünü zorla təhrik etmək üçün etsə günahkar olar.

Yenə Hənəfi alimlərindən Şürünbilali, «Subay kimsə harama girəcəyindən qorxduğu zaman şəhvətini təskin üçün istimna caizdir. Bu işindən ötəri nə savab, nə də günah qazanar. Lakin sırf ləzzət almaq üçün etsə günahkar olar»  fikirindədir.

Harama düşmə təhlükəsiylə qarşı-qarşıya gələn bir kimsə, haram olan zinanı işləməmək üçün ucuzu şər olan istimnayı etsə və buradakı niyyəti də haramdan qaçınmaq, namusunu qorumaq olsa, caiz görən alimlərin içtihatlarına görə mümkündür. Amma istimnayı vərdiş halına gətirmək məqbul bir insana yaraşmayan çirkin bir iş olar. Onsuz da çox adamda zəka və yaddaş itkisinə səbəb olmaqdadır.

Belə anormal vəziyyətlərə düşməmək üçün tez-tez imani əsərləri mütaliə etmək, ağılı və ürəyi davamlı islami xidmətlərdə işlətmək, ülvi şeyləri düşünmək, ləzzətləri qıran və ağrılaşdıran ölümü çox sıx xatırlamaq, harama nəzərdən çəkinmək və ədəbsiz nəşrlərə kompliment deməmək lazımdır.

Və aleykumussalam.

Əlbəttə caizdir. Bir qadının uşağı olmur və ya uşaq düşür deyə boşanması lazım deyil. Uşaq olmamasının heç bir qəbahəti yoxdur. Çünku belə məsələlər bizim yox Allah`ın istəyi, təqdiri ilə olar. O`ndan gələn hər şey gözəldir.Ya bir başa gözəldir, ya da nəticə etibarı ilə gözəldir

Hədisləri bərabər qiymətləndirdiyimizdə, qiyamətə yaxın uşaq-muşaq çətinliyi az olanlar üçün müjdələr də vardır. Bu baxımdan siz lazım olan tədbirləri adlığınız halda Allah uşaq vermirsə, sizin haqqınıza xeyirli olan şeyin bu olduğunu bilməniz və ona görə hərəkət etməniz lazımdır.

Hədislərdə, "vəlud = doğurqan" qadınlarla evlənmək tövsiyə edilmişidir. Bəzi yoldaşlarına subay olan qızlarla evlənmələrini tövsiyə edən Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm'in bu ifadələri də doğurqanlıqla (çox uşaq dünyaya gətirə bilmək)əlaqəli kimi görünür. Çünki burada yaş önəmlidir.

Yoxsa, "uşağ olmayan qadınlarla heç evlənməyin" deyə bir şey söz mövzusu deyil. Və onlarla evlənmənin bir eybi da yoxdur. Fikrimizcə, bir qadının doğurqanlığı, ümumiyyətlə onun uşağı olacaq yaşda olmasıdır. Bu da daha çox subay olan qızlardır.

Şəxsən Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) 'in uşağı olmayacağı bəlli olan yaşlı qadınlarla evlənməsi, doğum edə bilməyəcək olanlarla evlənmənin bir eyb olmadığının açıq dəlilidir. Buna görə doğum edə bilməyəcəyi bilinən bir qadınla evlənmənin dini baxımdan bir qəbahəti yoxdur.

Subay, doğurqan qızlarla evlənməyi təşviq edən Əfəndimiz (s.ə.s.), evlənmənin önəmli bir səbəbi olan insanlıq nəslinin davamı üçün lazım olan körpə doğurmanın əhəmiyyətinə diqqət çəkmişdir. Necə ki bir hədis-i şərifdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) belə buyurmuşdur:

"Şəfqətli / mehriban, doğurqan qadınlarla evlənin. Çünki mən qiyamət günündə digər ümmətlərə qarşı sizinlə fəxr edərəm." (Əbu Davud, Nikah, 2; İbn Macə, Nikah, 1; əl-Fıkhu'l-İslamî, VII / 13).

Uşaq sahibi olmaq üçün oxunacaq dua:

“Bir zaman Zəkəriyya Rəbbinə gizlicə dua edib demişdi: "Ey Rəbbim! Artıq sümüklərim zəifləmiş, başım da ağappaq ağarmışdır. Ey Rəbbim! Sənə etdiyim dua sayəsində heç vaxt bədbəxt olmamışam. Mən özümdən sonra gələn qohumlarımdan dinə etinasız yanaşacaqlarından qorxuram. Zövcəm də sonsuzdur. Mənə Öz tərəfindən elə bir övlad bəxş et ki, o həm mənə, həm də Yaqub nəslinə varis olsun. Ey Rəbbim! Elə et ki, o Sənin razılığını qazanmış olsun!" Ona belə vəhy olundu: "Ey Zəkəriyya! Səni Yəhya adlı bir oğulla müjdələyirik. Biz bu adı ondan öncə kimsəyə qoymamışıq!" O dedi: "Ey Rəbbim! Zövcəm sonsuz bir qadın ikən, özüm də qocalığın son həddində olduğum halda mənim övladım necə ola bilər?" Mələk dedi: «Bu, belədir, lakin Rəbbin buyurdu: "Bu, Mənim üçün asandır. Axı əvvəlcə sənin özünü də sən heç bir şey deyilkən xəlq etmişdim!"» (Məryəm surəai, 3-9)

Allah`dan hər şeyin xeyirlisini istəməlidir. Bizim üçün nəyin xeyirli olub-olmadığını bizlər bilmərik. Bir ayəti-kərimədə də bildirildiyi kimi, xeyr zənn etdiyimiz şeylər bəzən bizim üçün şər, şər bildiyimiz da xeyr ola bilər. Onun üçün Allah`dan hər şeyin, eyni zamanda uşağın da xeyirlisini istəməliyik. Uşaq sahibi olmaq əlbəttə hər kəsin istədiyi bir şeydir. Yaradılış qanunları da bu istiqamətdədir. Amma bəzi hallarda bəzi insanlar üçün uşaq sahibi olmamaq xeyirli ola bilər.

Uşağı olmayanlar, bunun səbəblərini araşdırıb bu səbəbləri aradan qaldırmaq və uşaq sahibi olmaq üçün çalışa bilərlər. Lakin bütün səylərə baxmayaraq yenə uşaq olmursa bunu dərd etmək, israrla bu mövzu üzərində dayanmaq da doğru deyil. Bəlkə də onlar üçün xeyirli olan eləsidir. Bəlkə uşaqları olsaydı başlarına bilinmədik bəlalar gələcəkdi və Allah onları o bəlalardan qorumaq üçün uşaq vermədi.

Bəli, uşaq istəməli, bunun yollarını da axtarmalı, amma işi cığırından çıxarıb problem halına gətirməməlidir. Hər şeyin xeyirlisini istəməlidir. Cənab-ı Haqq, haqqımızda hər şeyin xeyirlisini versin. (Amin)

1. "İnnə rabbəkə hüvə'I-xallâqu'l-alim." = "Şübhəsiz ki, Rəbbin hər cür yaratma şəklini bilir." (Hicr, 15/81) ayəsini gecələri 1267 dəfə təkrar edər və bunu üç ay boyunca davam etdirər.

2. Və ya; "Fallâhu huvə'l-vəliyyü və hüvə yuhyi" = "Şübhəsiz ki Allah dostdur və yaradandır." (Şura, 42/9) ayəsini, bərabər olmadan öncə 289 dəfə təkrar edər.

3. Və ya; "HüvaIIahü'l-xâliqu'l-bəriu" = "O yaradandır və yoxdan var edəndir." (Həşr, 59/24) ayəsini 1054 dəfə təkrar edər.)

4. Və ya; tibbi bir problemi olmamaq şərtiylə, uşağı olmayan bir qadın, əgər aybaşı halından üç gün sonra, günorta saatlarına yaxın bir zamanda təmiz bir kağız üzərinə 110 dəfə "Bismillahir Rəhmanir Rəhim" yazıb o kağızı üzərində daşıyaraq yoldaşıyla bərabər olarsa, Allah'ın izni ilə hamilə qalar. (Hamilə qalana qədər kağızı üzərində daşımalıdır.)

Oğlan Uşaq sahibi olmaq üçün oxunacaq dua

"Oğlan olsun, qız olsun, əli-üzü düz olsun." sözü çox əhəmiyyətli bir həqiqəti ifadə edir. Həqiqətən də oğlanın mı, yoxsa qızın mı haqqımızda xeyirli olacağını bilmirik. Allah`dan uşağın da xeyirlisini istəməliyik. Oğlan də qız da istəyə bilərik. Amma bu mövzuda da israrçı olmamalıyıq. Bu mövzuda belə deməlidir:

"Allah`ım, Səndən oğlan (və ya qız) uşağı istəyirik. Amma sən daha yaxşı bilirsən. Haqqımızda hansı xeyirli isə onu ver."

Bəli belə deməli və doğan uşaq istər kişi istər qız olsun əsla etiraz etməməli və ya məmnuniyyətsizlik göstərməməlidirlər. Onsuz da bunun faydası da yoxdur. Çünki bu, kimsənin əlində olan bir şey deyil. Tamamilə Allah'ın təqdiridir. Onun təqdirinə etiraz isə kimsənin həddi deyil. Bu vəziyyət qulluqla, müsəlmanlıqla əsla uyğun gəlməz. Allah'ın təqdirinə könül razılığı ilə boyun əymək, bizə verdiyini baş-göz üstünə qəbul etmək lazımdır. Başdakı cümləni bir dəfə daha təkrarlayaq: "Oğlan olsun qız olsun, əli-üzü düz olsun." Amin.

Oğlan uşağı istəyən, birləşmə əvvəlində bəsmələ ilə üç dəfə ixlas surəsini, sonra da bu duanı oxuyar:

"Allahümməc alnı min lədünkə zürriyyətən tayyi-bətən mutîatən." = "Allah'ım, mənə uca qatından təmiz və hörmətli bir nəsil bəxş et."

(Bilal Eren, Açıklamalı Böyük Dua Hazinesi, səh. 165-166)

"Axır zamanda, sizin ən yaxşınız uşağı olmayandır." deyə bir hədis oxudum. Bu hədisin səhih olub olmadığını bilmək isteyirəm? ..

Peyğəmbər Əfəndimizin (s.ə.s.) (Axır zamanda, sizin ən yaxşınız uşağı olmayandır) deyə hədis-i şərif i var mı? Bu hədis -Mən ümmətimin çoxluğu ilə iftixar edərəm- hədis-i şərifinə tərs deyilmi?

Bəli qadınların orqazm olmaları səbəbi ilə qüsl almaları lazımdır. Bu mövzuyla əlaqədar müxtəlif vəziyyətlər vardır.

Yuxudan qalxan kimsə kişi və ya qadın, yataq çarşafında və ya alt paltarda və ya budlarında bir yaşlıq görsə, vəziyyətə baxılar: Əgər yuxuda ihtilam olduğunu xatırlayırsa, qüsl alması lazımdır. Lakin ihtilam olduğunu xatırlamırsa, Əbu Yusufa görə qüsl alması lazım deyil. Çünki, o yaşlıq məzi də ola bilər. Qaldı ki, sperma belə olsa, şəhvətlə gəldiyi bilinməməkdədir. İmamı Azam və İmamı Məhəmməd isə, o yaşlığın sperma olmayıb, məzi olduğu qəti bilinməsi halında qüslu lazımlı görməzlər. Lakin sperma və ya məzi olduğunda tərəddüd edilsə və ya sperma olduğu zənni hasil olsa, qüsl lazımdır, deyərlər.

Peyğəmbərimizə (s.ə.s.), "Bir kimsə paltarında yaşlıq tapsa, ancaq ihtilam olduğunu xatırlamasa qüsl alması lazımdır?" deyə soruşuldu. Peyğəmbərimiz "Bəli lazımdır" buyurdu. İhtilam olduğunu xatırlayıb da üzərində yaşlıq görə bilməyən kimsədən soruşuldu. Rəsulullah "ona qüsl lazım deyil" buyurdu. Bu vaxt bir xanım "bunu qadın görəcək olsa, qadına qüsl lazımdır?" deyə soruşduqda Rəsulullah "Bəli qadına da qüsl lazımdır" buyurdu. (Əbu davud, Təharət 95 ; Tirmizi Təharət 82)

Örtünməniz və çəkinməniz daha uyğun olar.

Örtünmənin məqsədi başqasının baxışlarından qorunmaq və iffəti məşrü olmayan cinsi istəklərdən çəkindirməkdir. Kişilərin gözlərini çəkinməsi, qadınların iffətini qorumaq üçündür. Ayədə belə buyurulur:

"Mü`min kişilərə de ki, gözlərini (harama baxmaqdan) çevirsinlər və ayıb yerlərini qorusunlar. Bu onlar üçün daha təmizdir." (Nur, 24/30).

Qadınların örtünməsi barəsində də belə buyurular:

"Mömin qadınlara da de ki, gözlərini (harama baxmaqdan) çevirsinlər və ayıb yerlərini qorusunlar. Öz-özlüyündə görünənlər xaricində zinətlərini göstərməsinlər. Baş örtüklərini yaxalarının üstünə çəksinlər. Zinətlərini, (bunlardan) başqasına göstərməsinlər; Ərləri, yaxud öz ataları, yaxud ərlərinin ataları, yaxud öz oğulları, yaxud ərlərinin oğulları, yaxud öz qardaşları, yaxud qardaşlarının oğulları, yaxud bacılarının oğulları, yaxud öz qadınları yaxud sahib olduqları (cariyələr), yaxud kişiliyi qalmamış xidmətçilər, yaxud qadınların məhrəm yerlərini anlamayan uşaqlar. Ayaqlarını da vurmasınlar gizlətdikləri zinət şeylərini (xalxallarını) göstərmək üçün! Ey möminlər! Hamılıqla Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız! " (Nûr, 24/31).

Qadınların üzləriylə əllərindən başqa, sallanan saçları da daxil olmaqla bütün bədənləri övrətdir. Üzləriylə əlləri isə bir fitnə qorxusu olmadığı təqdirdə namazda da namaz xaricində də övrət deyil. Sağlam görüşə görə, ayaqlar da övrət sayılmaz. Çünki ayaqlarla yol gedilir və yoxsullar üçün bunları örtmək çətinliyi var. Yenə sağlam görüşə görə, qadınların qolları ilə qulaqları və sallanmış saçları da örtülməlidir.

"Qadınlar öz-özlüyündə görünən yerlər xaricində, zinətlərini göstərməsinlər ..." (Nur, 24/31)

ayəsində nəzərdə tutulan, zinətlərin taxıldığı yerlər olub, əllər və üz bundan müstəsnadır. Hədisdə belə buyurulur:

"Qadın örtülməsi lazım olan övrətdir. Çölə çıxdığı zaman şeytan ona gözünü tikər." (Tirmizi, Rada, 18).

Hz. Âişə (R.anha) dan nəql edilən;

"Allah Təâlâ yetkinlik çağına çatan qadının namazını başörtüsüz qəbul etməz." (İbn Macə, Tahare, 132; Tirmizî, Salât, 160) hədisi saçları da əhatəsinə alır, ehtiva edir.

Qadının Açıq Olaraq Yanına çıxa biləcəyi Kimseler:

Qur'an-ı Kərim, qadınların yanlarında zinətlərini aça biləcəkləri ərlərinin xaricindəki məhrəm kişiləri ümumi hökmdən istisna edərək tək-tək saymışdır. Bundakı hikmət də qadınların ayədə ifadə olunan kəslərlə davamlı bir arada olmaları zərurətidir. Bu kişilər qadınla qohumluq səbəbi ilə bir yerdə yaşamaqdadırlar və bir fitnə oyanması da mümkün deyil.

Qadının məhrəmləri bunlardır:

1.Ər. Ərin öz xanımının bütün bədəninə baxması mübahdır. Ayədə istisna edilən üzv xaricindəki bütün üzvlərindən də istifadə edə bilər ...

Qurtubi belə deyər:

«Qadının əri və cariyənin əfəndisi onun bütün  vücuduna baxa biləcəyi kimi, bir istisna xaricində bütün üzvlərindən də istifadə edə bilər. Bunun üçün də Allah Təala qadının qarşısında zinətlərini aça biləcəyi kişilərin sayılmasına ər ilə başlamışdır. »(1)

2.Ata və babalar. Qadının ana və ata tərəfindən babalarının hökmü eynidir ...

3. Ərin atası.

4. Qadının öz oğulları, oğulluqları və nəvələri.

5. Qadının qardaşları. Bunlar istər ana ata bir qardaşları olsun, istər tək ana və ya atadan qardaşı olsun fərqi yoxdur.

6. Qardaşlarının oğulları.

Sayılanların hamısı qadının məhrəmidir. Bunların qarşısında zinətlərini açmaları mübahdır.

Allah Təala bu ayədə əmi və dayılara aid hökmü bəyan etməmişdir. Bütün fəkihlərə görə əmi və dayıların hökmləri də məhrəmiyyət baxımından yaxınlıq dərəcələri sayılan kəslərlə eynidir. Əmi və dayılar ata hökmündə olduğu üçün ayədə ayrıca sayılmamışdır. Çünki çox zaman əmiyə də ata deyilməkdədir. Necə ki, Allah Təala, Yaqub aleyhisselamın sualına qarşılıq oğullarının belə dediklərini bildirməkdədir;

«Sənin Tanrı'na və ataların İbrahim'in, İsmail'in, İshaqın bir tək Tanrı olan Allah`ına ibadət edəcəyik.» (Bəqərə, 2/133)

Bilindiyi kimi İsmail əleyhissalam, Yaqub aleyhisselamın atası deyil, əmisidir. Lakin əmi, ata hökmündə olduğu üçün ayədə ata olaraq zikr edilmişdir.

Ayədə sayılan nəsəb yoluyla qohum kişilər qadının məhrəmi olduğu kimi, süd yoluyla olan eyni qohumlar da qadının məhrəmləridirlər. Çünki Rəsulullah (sallallahu aleyhi və səlləm),

«Evlənməsi nəsəbən haram olan qadınlar, süd yoluyla da haramdır.» buyurmuşdur.

Sayılan şəxslərdən başqa qadınların cariyələri, qadına ehtiyac duymayan xidmətçiləri və qadınların məhrəm yerlərini hələ anlamayan uşaqların hökmlərini də ayrı-ayrı açıqlayacağıq.

Müsəlman Bir Qadının Kafir Bir Qadına Qarşı Övrəti:

Fəqihlər bu barədə ixtilaf etmişlər. Bəzi alimlərə görə ayədəki "öz qadınları" ifadəsindən məqsəd «Müsəlman qadınlar» dır. Sələfin əksəriyyətinin fikri də budur. (2)

Qurtubi belə deyər: 

«Ayətdəki, «öz qadınları» ifadəsindən məqsəd, "müsəlman qadınlar "adır, elə isə mömin bir qadının müşrik və zimmi bir kafir qadın qarşısında bədəninin heç bir yerini açması halal deyil. Ancak cariyələrinin hökmü müstəsnadır. "

«Bəzi alimlərə görə xristian bir qadının müsəlman bir qadını öpməsi və ya Müsəlman bir qadının müşrik bir qadına qarşı olan övrət yerlərinin xaricindəki yerlərini göstərməsi məkruhdur. Çünki Hz. Ömər, Suriya valisi Əbu Ubeydə bin Cərrah (ra) 'a yazdığı məktubda, “Mənə gələn xəbərlərə görə Müsəlman qadınlarla zimmi qadınlar eyni hamamda birlikdə yuyunurlar. Buna mane ol. Çünki zimmi bir qadının bir müsəlman qadını çılpaq olaraq görməsi caiz deyil.” demişdir. Bu məktubu alan Əbu Ubeydə (ra), xalqı toplayaraq, «Hansı qadın üzrsüz olaraq sırf təmizlənmək üçün zimmi qadınlarla hamama gedərsə, Allah (cc) Müsəlmanların üzünü ağartdığı gün o qadının üzünü qaraldır.» demişdir. »(Qurtubi, age, XII / 233)

İbni Abbas (ra) da belə deyir:

«Müsəlman qadınların yəhudi və ya xristian qadınlara bədənlərini göstərmələri haramdır. Çünki onlar müsəlman qadınların vəsflərini (xüsusiyyətlərini) gedib ərlərinə və kişilərinə izah edərlər. »(Qurtubi, a.y.)

Bəzi alimlərə görə ayədəki "öz qadınlarından məqsəd, Müsəlman və ya zimmi bütün qadınlardır." Alusi də Fəxrəddin Razi`dən nəqlən, “Qadınlardan məqsəd müsəlman və ya kafir bütün kadınlardı deməkdədir. Alusi, Fəxrəddin Razinin sələfdən belə nəql etdiyini zikr edər:« Qadınlardan məqsəd müsəlman qadınlardır. Buna görə müsəlman olmayan qadınlar qarşısında müsəlman qadının naməhrəm kişilər qarşısında olduğu kimi örtünməsi lazımdır.» fikiri, bu örtünmənin fərz deyil sünnət olduğu şəklində başa düşülür.” (5)

Mevdudi, bu məsələ haqqında bunları yazmaqdadır:

"Allah Təala, «qadınlar» yerinə, «öz qadınları» təbirini istifadə etmişdir. Əgər mütləq ifadə ilə «qadınlar» desəydi, Müsəlman qadınların, qadının qadına qarşı övrəti sayılan yerlər xaricindəki yerlərini, istər mömin istər kafir, istər salehə, istər fasiqə olsun bütün qadınlara göstərmələri halal olardı. Halbuki Allah Təala ayədə «öz qadınları» təbirini istifadə etmişdir. Bu şəkildə müsəlman azad qadınlara zinətlərini açmaları barəsində bir sərhəd qoyulmuşdur. "

"Məhz bu xüsusi sərhəddin nə olduğu barəsində təfsirçilər və fəqihlər arasında ixtilaf vardır. Bəzi alimlərə görə, «öz qadınları» təbiri təkcə müsəlman qadınları ifadə edir. Bu, İbni Abbas (ra), Mucahid (ra) və İbni Cərir (ra) 'nin görüşüdür. Bunlar fikirlərini Hz. Ömər`in Əbu Ubeydə (ra) 'yə yazdığı məktuba dayandırmaqdadırlar. "

"Digər bir tərifə görə öz qadınlarından məqsəd bütün qadınlardır. Fəxrəddin Razi`yə görə bu ən sağlam(doğru) fikirdir."

"Bir başqa tərifə görə isə «öz qadınlarından məqsəd, onlarla tanış olan, danışan və iş görən qadınlardır. Bu qadınların müsəlman olmaları ilə olmamaları arasında hökm baxımından heç bir fərq yoxdur. Ayədəki «öz qadınları» ifadəsi xaricində qalan qadınlar tanınmayan, xasiyyəti və adətləri bilinməyən qadınlardır. Din ixtilafı bəhs mövzusu deyil. Elə isə müsəlman bir qadının tanıdığı iffətli, namuslu, gözəl əxlaqlı bir xristian qadına qarşı zinətlərini açmasında bir zərər yoxdur. Lakin həya pərdəsi cırılmış, əxlaqına və tərbiyəsinə güvənilməyən, yad kişilərə qarşı çox yaxın,səmimi davranan qadınlara qarşı isə (istərsə müsəlman olsunlar) Müsəlman bir qadının zinətlərini örtməsi fərzdir. Çünki belə qadınların zərəri kişilərdən daha az deyil. »(Məvdudi, Nur Surəsi Təfsiri'ndən özətlə._

Məvdudi`nin zikr etdiyi üçüncü görüş daha məntiqli və daha sağlamdır. Müsəlman qadınlar bu fikir istiqamətində hərəkət etsələr əxlaqlarını daha yaxşı qoruyarlar, bugünkü Qərb təqlidçisi qadınların şər və zərərlərindən özlərini qurtararlar.

Ayədəki qadın ehtiyacı olmayan kişilər kimlərdir?

Ayəti Kərimə, qadına ehtiyacı olmayan kişiləri kişilik hökmündən istisna etmişdir. Qadınlığın nə demək olduğunu bilməyən və qadına qarşı hər hansı bir arzusu olmayan ağılsız deyiləcək qədər xəstə kişilər qarşısında qadınların zinətlərini açmasında bir günah yoxdur. Çünki bunlar qadınlara pis bir gözlə baxmazlar. Biz burada ayədən səhih bir məna çıxarılması və ayədə nəzərdə tutulanın nə olduğunun ortaya çıxması üçün bəzi səhabə, tabiin və təfsirçilərin bu ayətin tefsiri xüsusundakı fikirlərini nəql edəcəyik.

İbni Abbas (ra) 'a görə, ayədəki «kişilərdən yana ehtiyacı olmayan» kişilərdən məqsəd, qadına heç ehtiyac duymayan kişilərdir.

Qatadə (ra) 'yə görə yalnız qarnını doyurmaq üçün evə gələn kişilərdir.

Mücahid (ra) 'ə görə mədəsindən başqa heç bir şey düşünməyən və qadının nə demək olduğunu bilməyən kişilərdir.

Bu barədə daha çox fikir vardır. Bunların hamısı, ayədəki «kişilərdən yana ehtiyacı olmayanlar» ın ya kişilik gücünü itirmiş kəslər və ya cinsiyyət mövzusunda heç bir şey bilməyən axmaq kişilər olduğunu ifadə edər.

Buxari və digər mühəddislər Hz Aişə və Hz. Ümmü Sələmə`dən belə rəvayət edərlər:

«Bir hünsa Rəsulullah (sallallahu alehi və səlləm) 'ın xanımlarının yanına gedib gəlirdi. Onlar da onu qadına qarşı heç bir ehtiyacı olmayan bir kimsə hesab edərdilər. Rəsulullah (s.ə.v.) bir gün Ümmü Sələmə (r.anhüma) 'nin otağında hünsa ilə qardaşı Abdullah ibni Əbi Ümmiyyə (ra)' yi gördü. Hünsa, «Əgər Allah (cc), Taif`in fəthini nəsib etsə sən Gaylan'ın qızını al. Çünki o, dörd qadına bərabərdir.» dedi. Bunun üzərinə Rəsulullah (sallallahu aleyhi və səlləm), «Ey Allah (cc) ‘ın düşməni, sən o qadına çox baxmısan.» deyərək Ümmü Sələmə (r.anha)’ yə döndü və «Bu adam bundan sonra otağına daxil olmayacaq.» buyurdu. »

Qadınların Qarşısında Örtünməyəcəkləri Uşaqlar

Üləma, ayədəki «qadınların məhrəm yerlərini hələ anlamayan uşaqlar» ifadəsində ixtilaf etmişlər.

Bəzi alimlərə görə ayədəki uşaq hələ buluğa çatmayan uşaqlardır.

Digər bəzi alimlərə görə isə, uşaqlığından dolayı qadının gizli yerləri ilə gizil olmayan yerlərini bir-birindən ayırd etməyən uşaqlardır. Bu ikinci görüş daha səhihdir. Çünki ayədəki uşaqlardan məqsəd, şübhəsiz qadınların vücudu, rəftar və hərəkətləri barəsində cinsi bir şüura malik olmayan kiçik uşaqlardır. Qadınların gizli yerlərini anlamayan uşaq, hələ buluq çağına çatması belə, qadınların ona qarşı zinətlərini örtməsi daha uyğundur.

Pivənin süd artırdığını siz dəqiq öyrənin, elə bir üsul heç bir yerdə yazılmayıbdır, Zəmanəmizdə savadsız həkimlər çoxdurlar, ona görə də diqqətli olun.

Siz ən yaxşısı yaşlı insanlardan soruşun, islami qaydalarla təbii bitkilər yada dərmanlarla bunu etmək olar, yəni halal olan yol varkən harama gemət günahdır, üstəlik Allah o işdə bərəkət də etməz.

Siz dindar bir həkimə müraciət edin, yəqinki başqa üsulları sizə tövsiyə edəcəklər inşaAllah.

Allah köməyiniz olsun.

Sizə bu haqda məlumat göndəririk ama yenədə həkimə müraciət etməyiniz məsləhətdir.

Ana südünün artırılması və tərkibinin yaxşılaşması üçün səməni xalvası işlədirlər. Buna bəzən suhan və ya İsfahan halvası da deyilir. Uşaqlara süd verən analar üçün lazımi qida maddələri, paxlalı bitkilərdə daha çox olur. Bu baxımdan paxla, lobya, noxud və maş faydalı qida maddələri hesab edilir. Pərpərən də süd verən analar üçün məsləhətdir. Analar südü artırmaq üçün inək və ya keçi südü işlətsələr yaxşı olar. Bu baxımdan münasib bitki kimi razyana, kərəviz və cirəni də göstərmək olar. Südün tərkibinin uşağın orqanizminə lazım olan, bütün qida maddələri ilə tə”min olunması üçün ananın yeməyi rəngərəng olmalıdır.
Südü az olan analar müntəzəm çay içməli, sulu meyvələr və bostan bitkilərindən çox istifadə etməlidir. Müxtəlif çeşiddə yemişdən, qarpızdan istifadə etmək olar. Şirin meyvələr – tut, üzüm, armud çox xeyirlidir. Meyvələrin şirəsindən istifadə etmək daha yaxşıdır. Bunlarla yanaşı müxtəlif şərbətlər də işlətmək məsləhətdir. Gül şərbəti, bənövşə şərbəti faydalı hesab edilir. Süd verən analar südün tərkibini yaxşılaşdırmaq məqsədilə zeytun, qoz, badam və ya onun şirəsini işlədə bilərlər. Badam şirəsi belə hazırlanır: bir ovuc badamı yarımisti suda bir qədər saxladıqdan sonra qabığını soyur, bir qədər su əlavə edib, onları həvəngdə döyür, xəmir halına salırlar. Sonra həmin miqdarda balı su ilə qatıb şərbət düzəldir və badam xəmirini də ona əlavə edərək, tam həll olana qədər qarışdırırlar. Alınan şirəni süzgəcdən keçirib işlədirlər. Süd verən analar, həmçinin yeralması, sirkə ilə kahı yesələr südləri artar və tərkibi yaxşılaşar. Süd qatı olarsa, təzə çəkilmiş limon şirəsi işlətmək tövsiyə edilir.
Süd yolları tutularsa və döş şişərsə, mərcimək unu və kələm yarpağı ilə təpitmə qoymaq məsləhətdir. Faydalı təpitmələrdən biri də cə”fəridən hazırlanır. Həmçinin bu zaman, reyhanı iki gecə-gündüz gülab içərisində saxlayır, sonra həmin su ilə kompres düzəldib, sinəyə və döş üzərinə qoyurlar. Həmin reyhandan, həmçinin təpitmə kimi də istifadə edirlər.

Cənabı Haqq hər insanı ayrı bir gözəllikdə yaratmışdır. Birlik möhürünün açıqca oxunduğu insan simasındakı gözəllik, fitri və təbii olanıdır. Bunu mühafizə etmək, sahib olduğu xüsusiyyət və gözəlliklərə şükr edib, Allahın uyğun hesab edib lütf etdiyi qədərinə razı olmaq qulluğun bir dərəcəsi və işarəsidir.

Bunun üçün həyati və zəruri bir məsləhət yoxsa, bədəndə olan mövcud vəziyyəti dəyişdirməyə getməmək lazımdır. Çünki belə rast gələ edilən bir qənaət insanı ağır bir məsuliyyət altına soxa bilər.

Bir zərurət yoxkən insan bədəni üzərində edilən dəyişiklikləri şiddətlə qadağan edən Peyğəmbərimiz (s.ə.s.), başına əlavə saç taxana, dərisinə döymə edənə və etdirənə, gözəlləşdirmək məqsədi ilə dişini nazildib seyrəkləşdirənə, qaş və kirpiklərini yolan qadınlara, Allahın yaratdıqlarını dəyişdirdikləri üçün ilahi rəhmətdən uzaq qalmış olacaqlarını bildirmiş və xəbərdarlıq etmişdir.

Fiqh alimləri bu hədisdən hərəkət edərək üzündə saqqal və bığ bitən qadının onları aradan qaldırmasının caiz olacağını; ancaq qaşları naziltmənin, təbii şəklindən çıxarmanın, kirpikləri düzəltmənin və ya taxma kirpik istifadə etmənin caiz olmadığını ifadə edərlər. Çünki diş, qaş və kirpik bir üzvdür. Əslində olmayıb sonradan bitən üzdəki ətlər isə bu sinifə girmədiyindən, qadının bunları aradan qaldırmasın da bir üzrlü görülməməkdədir. Eyni şəkildə qadının qıçındakı tükləri aradan qaldırmasında da bir üzrlü yoxdur.

 (Dr. Jale Şimşək)

         Və aleykumussalam.

İslam hüququnda evliliyin ölüm, boşanma və ya fəsih səbəblərindən biriylə sona çatması halında qadın yenidən evlənə bilər. Bunun üçün qadının gözləməyə məcbur olduğu müddət (iddət) var. Bu Qur`an-i Kərim`ilə sabitdir. Amma qadın eyni anda iki insanla evli ola bilməz. Bu haqdakı nümunələrdən birini qeyd edək.

Peyğəmbər Əfəndimiz aleyhissalatu vəssəlam kiçik Ümamə`ni "xala ana sayılar" deyərək himayəsinə təslim etdiyi Əsmə Binti Umeys (Allah ondan razı olsun), ilk müsəlmanlardan olub çox qiymətli bir səhabiyyədir. Meymunə anamızın bacısı olması səbəbiylə də Peyğəmbər Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm`in baldızıdır. Əsmə, müşriklərin əza və cəfasından xilas olmaq üçün əri Ca`fər İbni Əbu Talib ilə birlikdə Habeşistana hicrət etdi və orada tam on dörd il qaldı. Hz. Ca`fər Mutə döyüşündə şəhid olduqdan sonra əvvəl Hz. Əbu Bəkir (Allah ondan razı olsun) ilə evləndi. Hz. Əbu Bəkir vəfat edincə onu əlləriylə yudu. Daha sonraları Hz. Ali (Allah ondan razı olsun) ilə evləndi.

Qadınlar zərif, zəif və şəfqət qəhrəmanları olduqlarına görə tək yaşamaları çətindir. Həm də tək qalıb günaha girmək təhlükəsi olan qadın mütləq evlənməlidir. Qadının neçə defe evlənə biləcəyi haqda bir məhdudiyyət yoxdur.

    Kişilər birdən çox qadınla evləndiyi halda qadınlar niyə birdən çox kişilə evlənə bilmir?

Mövzuya fərqli bucaqlardan fərqli hökmlər verilə bilər. Hər bucağın özünə görə hökmü olması da mümkündür. Mən də ifadə edəcəyim bucaqlardan baxacaq, öz fikirimi dəqiqləşdirməyə çalışacağam. Təqdir sizə aiddir. Uyğun da görə bilərsiniz, yaxud da səhv də. İkisi də mümkündür.

Bu gün geyimdə tam bir qarışıqlıq yaşanmaqdadır. Nə kişi nə də qadın geyimi keçmişdəki kimi dəqiq və tam ayrılmış deyil.

Bunu bunun üçün ifadə edirəm.

Həqiqətən də xanımların geyimində birinci ölçü təsəttür isə, ikincisi də kişi geyimi olmaması, kişi geyiminə bənzəməməsidir.

Əfəndimizin xəbərdarlığı da bunu açıqca ifadə etməkdədir.

- Kişilərdən qadın geyimi, qadınlardan da kişi geyimi geyərək qarşı cinsə bənzəyənlərə.. deyə başlayan hədisdə lənət qarğışı vardır.

Bu xəbərdarlığı unutmayan xanımlar, geyimlərində birinci olaraq təsəttürü əsas alaraq, ikinci olaraq da kişiyə bənzəməməyi əsas alaraq. Şəxsiyyətlərini qorumaq istəyərlər.

Cəmiyyətin belə bir şəxsiyyət qorumasına ehtiyacı da qətidir. Cinsiyyət qarışığı söz mövzusu olacaq haradasa.

Ancaq bu gün kişi geyimi köhnəsi qədər qəti təyin olunmuş deyil. Şalvar artıq yalnız kişi geyimi olmaqdan çıxıb qadınların da böyük ölçüdə geyimi halına gəlmişdir.

Məncə bu gün qadının geydiyi şalvarın kişi geyimi olmasından əvvəl, dar olub olmadığı, üzərini örtən bir başqa şeyin geyilib geyilmədiyi əsas alınaraq mövzuya baxılmalıdır.

Bədən xəttlərini bildirməyəcək genişlikdəki şalvarın üzərinə üst qisimi örtən bir şey geyilirsə artıq bunun kişi geyimi olduğunu düşünməmək lazımdır. Çünki təsəttürü daha yaxşı təmin etmək xüsusiyyəti söz mövzusudur.

Əhməd Şahin

Xeyir pozmur, amma dəstnamaz almaq üçün gərək su ilə yuyulan yerlərin makyajını təmizləyə, dəstnamaz aldıqdan sonra yenidən makyaj edə.

Qadınlar baxımlı və təmiz olmalıdırlar, Allah hərkəsdən bunu istəyir. Pinti və səliqəsiz insanlar müsəlmanlığa uyğun deyildir.

 İslam Dini, bəzi şərtlər daxilində bəzənməyə və boyanmağa icazə vermişdir. Məlum olduğu kimi, müctəhid imamlar zamanında, dövrümüzdə istifadə edilən boya və makiyaj vəsaitlərinin çoxu yox idi. Ancaq buna bənzər xına və bəzi bitkilərin köklərindən ya da çiçəklərindən əldə edilən boyalar mövcud idi. O səbəblə göstərilən mövzuda etdikləri ictihad və təsbitlərdə daha çox ümumi hökmlər qoydular və yeni yeni çıxacaq bəzənmə vəsaitləri haqqında tətbiq olunacaq əsasları təsbit etdilər.

    Qadın və ya kişi, bir-birlərinə (nikâhlısına) öz yuvaları içində daha gözəl görünə bilmək üçün bəzənə bilərlər, bunda bir qəbahət yoxdur. Amma başqa qadın və ya kişilərin diqqətini çəkmək üçün bunu edərlərsə kərahət vardır, hətta bu kərahət onların niyyət və davranışlarına görə haram da ola bilər.

   Qadınların Bəzənməsi: Qadınlar, dəri üzərində bir təbəqə meydana gətirməyən boyalarla ərlərinə şirin görünmək üçün boyana bilərlər. Bu günkü təbir ilə həddindən artıq olmamaq şərtiylə makiyaj edə bilərlər. Küçəyə çıxarkən və özlərinə nikah düşən kişilərin görəcəkləri yerlərdə bu tip bəzənmələri tərk etmələri və təsəttürə (hicab) tabe olmaları lazımdır. Bunun əksini etmək caiz deyildir.

    Dövrümüzdə qadınların dırnaqlarını uzadıb lak və buna bənzər boyaları sürtmələrinin iki problemi vardır: Biri, dırnaqları uzatmaq qəti şəkildə məkruhdur. Digəri, dırnaq üzərində bir təbəqə meydana gətirib dəstəmaz və qüslda suyun dəriyə nüfuz etməsinə əngəl olduğundan, qadının bu halda aldığı dəstəmaz və etdiyi qüsl səhih (doğru) olmaz. O halda qadınlara bu barədə tövsiyə edilən budur: Qadın anadır və ev xanımıdır. O ancaq həyat yoldaşına şirin və cazibədar görünmək üçün bəzənər. Dırnaqlarını boyamaz, çünki yemək bişirər, paltar yuyar, dəstəmaz alar və qüsl edər. Üzünü göstərilən məqsədlə, yəni əri üçün bəzəyər və təmizliyə maksimum dərəcədə riayət edərsə, savab qazanar. Kişinin də eyni təmizlik və cazibədarlıq içində hazırlanması bu mənada sünnədir.

   Ayrıca qadınların saçlarını özlərinə nikah düşən kişilərə göstərməsi haramdır. Gözəl görünməsi üçün boyanıb bəzəməsi bu günahı daha çoxaldar. Müsəlman bir xanım əfəndi, qüsl almaq və namaz üçün dəstəmaz alması lazım olduğundan, boyanın suyu keçirməyəcək dərəcədə olması, dolayısilə qüsulun və namaz dəstəmazının olmaması mənasına gəlir. Elə isə yalnız həyat yoldaşına gözəl görünmək istisna olmaqla, digər bəzənmələri doğru deyildir. Həyat yoldaşı üçün bəzənmiş və boyanmışsa su keçirməyən cinsdən boyaların mütləq təmizlənib ondan sonra dəstəmaz alınması lazımdır. (bax. qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Cəlal Yıldırım, IV / 209-210)

Qadınlar üçün qaş almaq, qaşları yolmaq, ayaq və üzdəki tükləri aradan qaldırmaq, qaşların arasında və kənarlarında bitən tükləri almaq caizdirmi?

Valideynlər, itaət edilməsi gərəkən kəslərdəndir. Bu səbəblə onların halal istəklərinə tabe olmaq lazımdır. Ancaq valideyin də olsa haram istəklərinə tabe olunmaz. Allah`ın haqqı, valideyn haqqından daha önəmlidir. Bu baxımdan bir qız, örtünməsinə qarşı çıxan ailəsinin istəklərinə tabe ola bilməz. Onlara tabe olubda Allah`ın əmrini yerinə yetirməsə hər iki tərəf də günahkar olar. Çünki hər varlığın sahibi Allah`dır; öncə Onun istəklərinə tabe olunar. Allah`ın əmrlərinə itaətdə valideyn haqqı söz mövzusu ola bilməz.

"Allaha üsyan olan xüsusda itaət yoxdur. İtaət, ancaq halal olan şeydədir." (Buxari, Əhkam, 4; Müslim, İmarə, 39-40).

Biz Allah`ın qullarıyıq. O bizdən necə yaşamağımızı istəyirsə o şəkildə yaşamalıyıq. Bizi yaradan Allah qadının başını örtməsini fərz etmişdir. Bu baxımdan gərək ailəmiz gərəksə çevrəmizdəki insanlar buna mane olmamalıdır və olmağa da haqları yoxdur.

Ananız razı olmasa belə Allah`ın əmrini yerinə yetirmək lazımdır. Çünki Allah`ın razılığı ana atanın razılığından öncə gəlir.

Ananız başınızın örtməsinə icazə verməməsinin səbəbi həqiqəti tam olaraq anlaya bilmədiyindəndir. O da sizin kimi həqiqəti anlamış olsaydı əlbəttə özü də buna razı olacaqdı.

Həm siz örtünməklə ananıza üsyan etmiş sayılmazsınız. Bəlkə onun yanlış olan bir sözünə tabe olmamış olarsınız.

Ananızın qəlbini qırmadan, yumşaq, ədəbli, sakit bir şəkildə, Allah`a dua edib yardım istəyərək, bunun bir imtahan olduğunu bilərək və valideyinlərin qəlbinin Cənab-ı Haqq`ın əmrində olduğunu düşünərək valideyinlərə baş örtmənin Allah`ın əmri olduğunu izah edib razı salmanız lazımdır. Bir də valideyinlərinizin hörmət etdiyi birindən yardım almağınız da işinizi asanlaşdırar. 

Təsəttür münaqişələrində üç məfhum, bir-biriylə qarışdırılır:Ayıb, cinayət və günah. Bir söz, bir hərəkət və ya bir paltar cəmiyyətin dəyər hökmlərinə tərs düşürsə ayıblanır. Qanuna zidd isə, cinayət sayılır. Dinə müxalif isə, günah olur.

Bəzi kəslər, qanuna zidd olmayan bir şeyin günah da olmayacağını zənn edərkən, bəziləri, "hər kəsin etdiyi bir hərəkətin günahlıqdan çıxacağı" vəhminə qapılırlar. Bunların hər ikisi də olduqca səhv düşüncələrdir.

Ayıb, heç bir zaman gerçəyin ölçüsü ola bilməz. Fikir, düşüncə və hərəkətlərini yalnız ətrafın "ayıb" anlayışına görə təşkil edən insanlar, şəxsiyyətlərini cəmiyyətə fəda etmiş, izdihamlara əsir olmuşlar.

Halbuki, cəmiyyətin hər ayıbladığını "səhv", yaxud hər mənimsədiyini "doğru" qəbul etmək mümkünmü? Belə olsa, insanın hər toplumda  ayrı bir şəxsiyyətə bürünməsi, buqələmun kimi tez-tez rəng dəyişdirməsi lazım deyilmi?

Qərbli bir alimin "insan ağılının acizliyini" ortaya qoyan bu ifadələri, bu məsələmizi nə gözəl şəkildə izah edər: "Bir insanın, atasını yeməsindən daha qorxunc bir şey düşünülə bilməz; amma, əvvəllər bəzi qövmlərdə bu adət varmış. Həm də bunu hörmət və sevgilərindən edərlərmiş. İstəyərlərmiş ki ölü, beləliklə ən uyğun, ən şərəfli bir məzara basdırılsın. Bədənləri və xatirələri içlərinə, ta iliklərinə yerləşsin. Ataları həzm etmə və assimilyasiya etmə yolu ilə öz diri bədənlərinə qarışıb yenidən yaşasın. Belə bir inancı iliklərində və damarlarında daşıyan insanlar üçün, anasını, atasını torpaqlarda çürüdüb, qurdlara yedirmənin, ən qorxunc günahlardan biri sayılacağını düşünmək çətin deyil."

İndi düşünək: Ətrafımızdakı insanların böyük əksəriyyəti, qatı təbliğatlarla, belə bir fikri mənimsəmiş olsalar, biz də cəmiyyət ayıblamasın deyərək, atamızın ətinimi yeməliyik? Demək ki, "ayıblama" tamamilə subyektivdir; gerçəyə təsir edəcək bir faktor deyil. Ayıb dərk edərək örtünməkdən qaçınan xanımların iddiaları iki hissəyə ayrılır: Biri: "Örtünməmək nə üçün günah olsun?" şəklindəki etiraz. Digəri isə: "İslamda örtünmənin olmadığı" tərzindəki, şəxsi qənaət.

Kənardan aralarında çox da böyük fərq olmadığı kimi görünür. Amma, gerçəkdə hər ikisi də müstəqil bir mövzudur. İllərdən bəri, müxtəlif mövzularda müxtəlif suallara həmsöhbət oldum. Bir çox mübahisələrdə oldum. Bir dəfə olsun rast gəlmədim ki, alverində faizdən uzaq dayanan bir tacir, qalxıb da "Faiz niyə haram olsun?"kimi bir sual atsın ortaya. Yaxud, namazını müntəzəm qılan biri,"Namaz qılmaqla da Müsəlmanmı olunarmış, sən mənim ürəyimə bax." tip bir iddiada olsun.

Örtünmə məsələsində də elə. "Örtünməklə də nə olacaqmış, insan hicabın içində də edəcəyini edər." kimi sözlərin sahiblərini bir-bir araşdırsanız, hər dəfə İslamı layiqincə bilməyən və ya bildiyi halda onun əmrlərini yerinə gətirə bilməyən biriylə qarşılaşarsınız.

Bu insanlar, vicdanlarının dərinliklərində hiss etdikləri günahkarlıq psixologiyasından xilas olmaq üçün, belə etirazlarda olarlar və tövbə edəcəkləri yerinə, günahlarını qanuni göstərməyə cəhd edirlər. Sanki digər insanları razı salmaqla, o mükəlləfiyyətdən xilas olacaqlarmış kimi. Halbuki, bir hərəkət günah isə günah, deyil isə deyil. Bunun təsbitini "izdihamlar" edə bilməz. Örtünmə dində varsa buna kimsə "yox" deyə bilməz. Amma, heç kim də başqalarını bu barədə məcbur etmə yoluna getməməlidir.

Bu xanımlardan bir xahişim olacaq. Lütfən, İslamı heç olmazsa, bir qeyri müslim qədər tərəfsiz olaraq araşdırsınlar. Örtünmənin dindəki yeri nə isə, onu eləcə təsbit etsinlər. Sonra o hökmə istər uyğun gəlsin, istər uyğun gəlməsinlər, bu, tamamilə özlərinin biləcəyi bir iş. Amma, İslamda örtünmə varsa, bu əmrə riayət etmədikləri təqdirdə, günah işləmiş olacaqlarını da bilsinlər. Ta ki günün birində tövbə qapısına çatmaları mümkün ola bilsin.

Örtünmənin İslamda yeri olub olmadığı məsələsinə gəlincə, bu barədə nə qədər fətvalar mövcud. Lakin günümüz Müsəlmanlarının bir qisimi, fətvanın dindəki yerini layiqiylə bilmədiklərindən, birbaşa Qur`an-i Kərimdən ayələr təqdim edəcək və bunların təfsirlərindən bəzi qisimləri eynilə köçürəcəyəm.

Cənab-ı Haqq, Nur Surəsində Peyğəmbərimizə (sallallahu aleyhi və səlləm) xitab olaraq belə buyurur:

"Mömin qadınlara da söylə, gözlərini haramdan çəksinlər, ismətlərini qorusunlar, zinətlərini (bəzəklərinin taxılı olduğu yerləri) açmasınlar. Zahir olanı (görünməsi zəruri olan üz, əl və ayaqlar) müstəsna. örtüklərini yaxalarının üstünə salsınlar (sinə və boyunlarını göstərməsinlər). Zinətlərini (bəzək yerlərini) ancaq bu kəslərə göstərə bilərlər: Ərlərinə, yaxud atalarına, yaxud ərlərinin atalarına, yaxud öz oğullarına, yaxud öz qardaşlarına, yaxud qardaşlarının oğullarına, yaxud bacılarının oğullarına, yaxud öz qadınlarına (Müsəlman qadınlara), yaxud əllərindəki nökərlərə, yaxud (şəhvətsiz və qadına) ehtiyacı olmayan kəslərə, yaxud hələ qadınların gizli yerlərinin fərqinə varmamış olan uşaqlara." (Nur surəsi , 31)

Ayəni diqqətlə oxunduğunda, bu xüsuslar təsbit edilə bilər:

Birincisi: Xitabın mömin qadınlara olması.

Yəni, örtünmə qadınlar üçün bir iman əlaməti və yalnız mömin qadınlara fərz. Mömin olmayan bir insan, İslamın əmr və qadağanlarından məsul deyil. Yəni, bir kimsə əvvəlcə Allahın varlığını qəbul edəcək, Quran-i Kərimi Onun kəlamı və Hz. Muhəmmədi (sallallahu aleyhi və səlləm) Onun ən son elçisi biləcək ki, İlahi əmr və qadağanı qəbul etsin. Qul olduğunu biləcək ki, başıboş ola bilməyəcəyini də idrak etsin.

İkincisi: Harama baxmamanın yalnız kişilər üçün deyil, qadınlar üçün də olduğu.

Üçüncüsü: "Zinətlərin göstərilməməsi".

Ayəsi keçən "zinət" sözü üzərində edilən təfsirlərdən birini, xülasə olaraq ifadə edim:

 "Zinət, bəzək əşyası demək isə də, mücərrəd olaraq bəzək əşyasına baxmaq heç kim üçün haram ola bilməyəcəyinə görə, bundan murad, bəzək əşyalarının taxıldığı qulaq, boyun kimi yerlərdir. Ayədə əsas məqsəd təsəttür (örtünmə) olduğuna və xitab zəngin-kasıb bütün möminlərə edildiyinə görə, zinət yalnız bəzək əşyası olaraq aydın olsa, ayə yalnız zənginlərə enmiş olar. Halbuki, xitab ümumidir, "mömin qadınlara da söylə." buyurulmaqdadır. Bir başqa əhəmiyyətli xüsus da budur: Qadın üçün əsl zinət, bəzək əşyası deyil, bu orqanların şəxsən özləridir. Yəni, göstərilməsi haram qılınan boyun kimi əzalar qadın üçün ayrıca bir zinətdirlər." (Haqq Dini Quran Dili)

Dördüncüsü: Mömin qadınların başörtülərini, cahiliyyə qadınları kimi, boyunlarına bağlayıb arxaya atmaq yerinə, başlarına örtmələri və tutarının üzərinə vurmaları.

Ayənin davamında, zinətlərin (bəzək yerlərinin) kimlərə göstərilə biləcəyi açıqlanır. Bunlar içərisində, bir də "öz qadınlarına" ifadəsi yer alır.

Bunu, "yaxın tanışları söhbət yoldaşlarına, öz yanlarında çalışan xidmətçi qadınlara" deyə təfsir edən alimlər olduğu kimi; "öz" sözünü "öz dinlərindən olan qadınlar, yəni Müsəlman qadınlar" deyə təfsir edənlər də var.

Bu təfsirlərdən birincisinə görə, mömin qadınların, zinətlərini tanımadıqları heç bir qadına göstərə bilməyəcəkləri, ikincisinə görə isə, Müsəlman qadınlara göstərə biləcəkləri, lakin qeyri müslimlərə göstərə bilməyəcəkləri aydın olmaqda.

Bir başqa ayədə isə, belə buyurular:

 "Ey Peyğəmbər, xanımlarına, qızlarına və möminlərin qadınlarına söylə ki, naməhrəm yanında çarşabları ilə örtünsünlər. Bu onların tanınması (nökərlərdən, iffətsiz adi qadınlardan fərq edilib də) və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir. Allah Qafurdur (çox bağışlayandır), Rahimdir (çox mərhəmətlidir)." (Əhzab surəsi, 59)

Bu ayədə, örtünmə açıqca əmr edilməkdə və bu əmrin hikməti, "mömin qadınların digər adi qadınlarla qarışdırılaraq narahat edilməmələri, söz atmalar məruz qalmamaları və ruhlarının əziyyətə düçar olmaması" olaraq bəyan buyurulmaqda.

Nəticə olaraq, örtünməmək; həm ayıbdır, həm cinayətdir, həm də günahdır.

*Təsəttürə (hicab) keçmək istəyən birinə valideyinlər icazə vermirsə , günah kimə yazılar ?

*Yoldaşım hicaba keçməyimə icazə vermir. Necə etməliyəm?

*Təsəttürə necə keçə bilərəm?

*Təsəttür Risaləsi

*Bəzi ibadətləri edib də təsəttür (hicab) əmrini yerinə yetirməyən birisinin cənnətə düşmə ehtimalı varmı?

1- İslam Qaynaqlarında Örtünmə

Giriş

Müsəlmanların təqviminə görə Mədinəyə hicrətdən bu yana on dörd əsri geridə buraxdıq. Bu uzun zaman hissəsi içində Müsəlmanlar Quranı oxudular, Sünnə və Sirətin (Hz. Peyğəmbərin şərhləri və tətbiqlərinin) də köməyi ilə onu anladılar, həyatlarına tətbiq etdilər; bir hidayət, bir rəhbər olaraq göndərilən Quran bu vəzifəsini yerinə yetirdi. Hicrətdən sonra uzunca bir müddət (yeddi, səkkiz il) içində parça parça endirilən Nur surəsində iki ayə örtünmə və iffəti qoruma vəzifəsi ilə əlaqədar idi. Bu surə enər enməz İslam qadınları baş örtülərini, boyunlarını da örtəcək şəkildə bağladılar, on dörd əsr heç bir alim örtünmə əmrini fərqli anlamadı; üz, əllər və ayaqlar xaricində bütün bədənin, uyğun geyimlərlə örtülməsinin fərz olduğu hökmündə ittifaq edildi (icma meydana gəldi). Son bir neçə əsrdə şərqşünaslıq, müstəmləkəçilik və mədəniyyət zəbti bəzi Müsəlmanların başlarını qarışdırdı; öz dəyərlərinin universallıq və ya etibarlılığından şübhə etməyə başladılar; bunları başqa düşüncə və mədəniyyətlərin dəyərləri ilə dəyişdirmənin zəruri olduğuna inandılar; bunu edə bilmək üçün yenə dinə dayanmaq lazım olduğundan üsula uyğun olmayan, məcbur etmələrə və azdırmalara dayanan içtihatlara(!) cəhd etdilər. Bu yeni, məcbur etmə və uyğunlaşdırma (kitabına uydurma) məqsədinə istiqamətli içtihatların son iyirmi, otuz il içində yönəldiyi hədəflərdən biri də örtünmə oldu. Yeni şərhçilər on dörd əsrlik tətbiqi, Quran ayələrini, hədisləri, fiqh alimlərinin icmasını bir tərəfə buraxaraq əvvəl "madam ki, mədəni dünya örtünmür; gözəl və doğru olan budur, biz də belə etməliyik" fikirinə gəldilər, sonra bu fikri zorla tətbiq edənlərin işini asanlaşdırmaq üçün mötəbər olmayan oxuma və şərh etmə yollarına azdılar.

Türkiyə altmışıncı illərin sonlarına doğru çadranı universitetlərdə (əvvəl Ankara Universiteti İlahiyyat Fakültəsində) qadağan etdi, sonra bütün fakültələrdə qadağan edildi, deyərkən sıra İlahiyyat Fakültələrinə və İmam Natiq məktəblərinə gəldi. Buralarda oxuyan və dini tətbiqlər baxımından daha həssas olan qızlarımız qadağana qarşı müqavimət göstərməyə başlayınca bir tərəfdən cəza tətbiq etdilər, təhsil haqqlarını əllərindən aldılar, "ya qırx qatır, ya qırx sətir" dedilər, insanları ən təbii iki haqq və tələblərindən birini digəri üçün fəda etmək (ya örtünməyi, ya oxumağı və işi seçmək) vəziyyətində buraxdılar, bir tərəfdən də örtünməyi dini bir lazımlılıq olmaqdan çıxarmaq üçün ilahiyyatçılardan səlahiyyətsiz, məlumatsız, laqeyd, uyğun olan bəzi kəsləri dövrəyə soxdular. İndi onlar hər gün yeni bir şey tapdıqlarını zənn edərək (və ya iddia edərək) iyirmi otuz il əvvəl deyilmiş və cavablandırılmış "arqumentlərini" təkrarlayırlar. Biz bu yazıda, səkkiz on il əvvəl mənə, Əzhər Universitetinə və Diyanətə, (bir jurnal adına Dr. Fəxri Dəmir tərəfindən) soruşulmuş suallar ilə bunlara tərəfimdən verilmiş cavabları oxuyacaqsınız. Sonunda görəcəksiniz ki, bu gün deyilənlər yeni deyil və insaflı olanlar üçün razı salıcı şərhlər edilmiş, cavablar da verilmişdir.

Hollandiyada nəşr edilən Axtarış və İslam Jurnalı, T. C. Diyanət İşləri Başçılığına, Misir Müftiliyinə və şəxsimə 17 (on yeddi) sualdan ibarət olan bir yazı göndərmiş, bu yazıda xüsusi ilə xaricdə olan Müsəlmanların örtünmə anlayış və tətbiqlərindən qaynaqlanan çətinlikləri və mənfilikləri dilə gətirmiş, örtünmə əmrinin dindəki yerinin araşdırılmasını istəmişdir.

1-ci bölmə

"İçində yaşadığımız cəmiyyətdə, "İslam" adı, "Şəriət Dövləti" və "Çadra" kimi bəzi anlayışlarla qaynaşdırılır. Ayrıca, dəyişik mədəniyyət ətrafında yaşayan və milli və mənəvi dəyərləri qorumağı həyati bir məsələ olaraq qəbul edən vətəndaşlarımızdan əhəmiyyətli bir qisimi də çadranı, namazdan da zəkatdan da qabaqda bir namus məsələsi olaraq görür; uşağının, böyüdükdən sonra çadranı taxmayacağını, bu səbəbdən təməl dini dəyərlərindən qopmuş olacağını düşünərək, uşağının məktəb çağından, hətta ibtidai məktəb sıralarından etibarən başını örtmək istəyir və onu buna məcbur edir. Buna əlavədən, Hollandiyadakı məktəblərdə oxuyan uşaqlarımızın din dərsinə, burada vəzifəli dini təhsil görmüş rəsmi din vəzifəlilərinin dərs vermə istəkləri, qismən qəbul edilir isə də, ibtidai məktəb üçün lazımlı pedaqojik formalaşma və dil (Hollandiya tərəfindən) əskikliyi səbəbi ilə əksəriyyətlə rədd edilir. Bu mövzuların, quruluşlarımız diametrində müzakirə edildiyi bir yığıncaqda belə bir təcrübə intiqal etdi: Hollandiyanın Tilburg şəhərindəki quruluşumuz, rəsmi din vəzifəlilərinin məktəbdəki din dərslərinə girə bilməsi üçün lazım olan təşəbbüslərdə olmuşdur. Önlərinə çıxan maneələri aşdıqdan sonra, istəyi qəbul vəziyyətinə gələn məktəb rəhbərliyi demiş ki; "yaxşı madam elə istəyirsiniz, müəlliminiz məktəbimizə din dərsinə gəlsin; lakin bir şərtlə: Uzun görüşmələr əsnasında bizim əldə etdiyimiz intiba odur ki, uşaqlarınız müəlliminizin din dərsinə gəlməsini istəməyəcəklər. Uşaqlarınıza soruşaq. Onlar arasında bir anket edək. Əgər uşaqlarınız, müəlliminizin dərsə girməsini istəyərlərsə, biz də rəhbərlik olaraq bunu qəbul edəcəyik." Buradakı quruluşumuz nəql etdiyinə görə, uşaqlarımız arasında anket edilmiş, məsciddəki müəllimlərinin özlərinə din dərsinə gəlməsini istəyib istəmədiklərini soruşmuşlar. Alınan nəticə çox maraqlı. Uşaqlarımız demişlər ki: "Müəllim bizim paltarımıza qarışmayacaqsa, müəllim bizim başörtümüzə qarışmayacaqsa, müəllim bizim idmanımıza qarışmayacaqsa, müəllim bizim bəzi haqqlarımıza maneə törətməyəcəksə gəlməsini istəyərik. Deyilsə gəlməsin." Bir başqa xüsus da, bu ölkədə bir uşaq başını örtər də məktəbə gedərsə, məktəb yoldaşları ona "dilənçi" gözü ilə baxmaqda, hətta bəzən ona "dilənçi" dedikləri belə olmaqdadır. Bu təcrübə də, məscidə Quran Kursu xüsusiyyətindəki təhsil üçün gələn uşaqlara, müəllimlərinin çadranın gərəyini izah etmələri əsnasında uşaqların izah etdikləri hadisələrdən əldə edilmişdir. İşin digər istiqaməti isə, Avropa insanının tərəfindən, ənənə və adətin təsiri ilə olacaq ki, çadranın "dinin imtina edilməz gərəyi" sayılmasının səbəb və hikməti aydın olmamaqda, bu səbəbdən İslamın, mənası aydın olmaz.

***

2-ci bölmə

- Gazzaliyə aid ifadədən (əl-Mustasfa, c. I, s. 434-435) dəlilə, əmrin tövsiyə üçün olduğunu deyil, vaciblik üçün olduğunu söyləyənin möhtac olduğu aydın olmur? Gazzalinin qoyduğu bu ölçüdə elmi bir tərəddüd var?

- Qurani Kərimdə və hədislərdə keçən əmrlərin bağlayıcı olub olmadıqları (vaciblik ifadə edib etmədikləri) hökmünü Gazzalinin şərh və anlayışına dayandırmaq istəyiriksə, "bu hökm, açıq və qəti olaraq; yəni əmrin gərəklərindən birini təyin etmək üçün başqa dəlil və işarə  axtarmaqdır; bunları tapmadıqca da dayanmaq, bir hökmə çatmamaqdır." Buna görə "əmrin tövsiyə üçün olduğunu" söyləyən də buna dəlil tapacaq, "bağlayıcı olduğunu" söyləyən də buna dəlil tapacaq. Gazzalinin fikiri tevakkuf olduğuna görə, bunu tək tərəfli alıb "əmrin bağlayıcı olduğunu söyləyənin, Gazzaliyə görə, dəlil tapması lazımdır" demək yanılmadır; bu yanılmanın səbəbi də hökmdür; əvvəl bir şeyi hissi və ya qeyri dini səbəblərlə mənimsəmək, sonra da buna ağıl və nəql istiqamətlərindən dəlil axtarışa cəhd etməkdir. Əgər, Gazzali təqlid olunacaqsa onun kitablarına baxaraq, doğrudan bu mövzuda (başı örtmə, çadra istifadə etmə mövzusunda) nə dediyini araşdırmaq lazım deyil? Biz Gazzalinin bu mövzuda ümmətin icmasından ayrılmadığını, azad qadınların başlarının və saçlarının övrət olduğu fikirində olduğunu bilirik və bu səbəblə də qadınların başlarını örtmələri lazım olduğunu müdafiə edirik. Bunu gərəksiz görənlərin, örtünmə əmrinin (bu əmr bir bütündür, başı digər yerlərdən ayırmamışdır) tövsiyə üçün olduğunu irəli sürənlərin buna dəlil tapmaları lazım olacaq. Örtünmə əmrinin bağlayıcı olduğunu göstərən dəlilləri isə biz aşağıda digər suallara cavab verərkən təqdim etmiş olacağıq.

- Çadra əmrinin, vaciblik üçün olduğunu alimlər harada söyləyir? Alimlərin bu fikri harada nəql edilir? 20-ci əsrdən əvvəl, hər hansı bir dövrdə bu əmrin vacibliyi haqqında kim nə demişdir?

- "Mütləq təsəttür (örtünmə)" ilə çadra eyni ayələrdə və eyni üslub içində hökmə bağlanmışdır. Örtünmə əmrinin qadının başını da içinə aldığı bütün dövrlərdə danışılmış və azad Müsəlman qadının baş və saçlarının övrət olduğunda, örtülməsi lazımlı olduğunu, örtünmə əmrinin bu üzvləri də içinə aldığına ittifaq edilmişdir. Bu hökm, bütün fiqh kitablarının namaz bəhsi ilə halal-haram mövzularına ayrılan "kerahiye, hazr və ibaha" bəhslərində yazılmışdır. Qurani Kərimdə və hədislərdə baş daxil olmaq üzrə övrət yerlərinin örtülməsi ilə əlaqədar əmr və təlimatın bağlayıcı olduğunda ittifaq edildiyini, "xüsusi ilə ittifaqlı məsələləri yığan" icma kitablarında da görmək mümkündür. Burada bir neçə icma kitabından rəvayətlər etməkdə fayda görürük: "Yetkinlik çağına gəlmiş azad və Müsəlman bir qadının namaz qılarkən başını örtməsi lazım olduğunda və başı tamamı ilə açıq olaraq namazını qılmış olması halında namazı yenidən qılmasında mücdəhidlər ittifaq etmişlər." (İbnu'l-Munzir, əl-İcma', s. 41) Bu ifadədə "namaz qılarkən" qeydi vardır, bu qeyd bizi yanılmaya salmamalıdır; çünki məsələmiz, qadının övrət yerlərinin təsbitidir, namazda örtülən yerlər övrət yerləridir və yuxarıdakı ifadə başın övrət olduğunu açıqlayır və qəti olaraq ortaya qoymaqdadır. (Ayrıca bax. Cessas, Ahkamul-Quran, c. III, s. 316) "Qadının əli və üzü müstəsna olmaq üzrə bədəni və saçının övrət (bağlanılması lazımlı üzv) olduğunda fiqh alimləri ittifaq etmişlər. Qadının üzü, əlləri, hətta dırnaqlarının övrət olub olmadığı mövzusunda isə görüş fərqləri (ixtilaf) vardır." (İbn Həzm, Meratibu'l-icma, s. 29) "Elm sahibləri, namaz qılarkən qadının başını örtməsi lazım olduğu, başı tamamı ilə açıq olaraq qıldığı namazı yenidən qılması lazım olduğu barəsində ittifaq etmişlər." (İbn Kudamə, əl-Muğni, c. I, s. 633) "Alimlər, övrət yerlərinin mütləq olaraq (namaz xaricində və içində) örtülməsinin fərz olduğunda ittifaq etmişlər. Ancaq bu örtünmənin namazın səhhət şərti olub olmadığı mövzusu ilə övrət yerlərinin məhdudlaşdırılması mövzusunda fərqli görüşlər irəli sürmüşlər. ... Qadının əl və üzü xaric bütün bədəninin övrət olduğu üləma əksəriyyətinin fikiridir. (Geriyə qalan mücdəhidlərdən) Əbu Hənifəyə görə ayaqları da övrət deyil, Əbu Bəkr b. Əbdürrəhman və Əhməd b. Hənbələ görə qadının bütün bədəni övrətdir." (İbn Rüşd, Bidaye, c. I, s. 98-90) Bu rəvayətlərdə, qadının saçları övrət deyil deyən bir alimin olmadığı, başqa bir deyişlə qadının başının örtülməsi lazım olduğunda ittifaq və icma olduğu açıqca görülməkdədir. Bu icma və ittifaqın dayağı ayə olsun, hədis olsun fərq etməməkdədir; icma bu nasların dəlalət və hökmünə qətilik qazandırmaqdadır. Hicri üçüncü əsrin ikinci yarısında yaşayan Taberi (v. 33210/992), dördüncü əsrdə yaşayan Əbu Bekri'r-Razi əl-Cessas (v. 370/980), beşinci əsrdə yaşayan Şafi məzhəbindən əl-Keya əl-Herrasi (v. 504/1110), müasiri, Maliki məzhəbindən İbnu'l-Arabi (v. 543/1148) kimi birinci və ya ikinci dərəcədən mücdəhid və ya məzhəbə bağlı alimlərin, əhkam ayələri ilə əlaqədar təfsirləri əlimizdədir. Bu təfsirlərdə örtünmə ilə əlaqədar ayələrin məna və hökmləri araşdırılmış, üzərində birləşilən nöqtələr ilə ixtilaf edilən xüsuslar açıqca yazılmışdır. Bunlara dayanaraq, mövzunun nə zamandan bəri mübahisə edildiyini və kimin nə dediyini təsbit etmək asanlıqla mümkün olmaqdadır. Bizim təsbitlərimizə görə Səhabə təfsirçilərindən günümüzə qədər hər əsrdə edilən və qismən yazılan təfsirlərdə "azad, Müsəlman qadınların, əl, üz və ayaqları xaric, bütün bədənlərinin övrət olduğu, örtülməsi lazım olduğu" mövzusunda sözbirliyi və görüş birliyi vardır. Nur və Əhzab surələrində iştirak edən ayələri ilə bunları açıqlayan hədislərin, "üz, əl və ayaqlar" xaricində qalan yerlərin örtülməsi lazım olduğunu qəti və bağlayıcı olaraq ifadə etdiyində birləşilmişdir. Heç bir fakih "Başın və ya örtülməsi lazım olan digər yerlərin, dünya həyatında faydası olduğu üçün və adətə dayanan olaraq örtülməsi tövsiyə edilmişdir, fayda və adət dəyişsə örtülməyə bilər." şəklində bir görüş irəli sürməmiş, mücdəhidlər bu mövzudakı təlimatın davamlı və bağlayıcı olduğunda birləşmişlər. (Nümunə olaraq bax.: Taberi, Cami'u'l-beyan, c. XVIII, s. 82 vd; Cessas, Ahkamu'l-Kur'an, c. III, s. 314 vd.)

- Bir ayədə eyni fikirlə ifadə edilən hər mövzunun hökmü, eyni mərtəbədəmi qəbul etmək lazım olar? Belə bir prinsip hansı üsul və qanunda mövcuddur?

- Bir ayədə, eyni şəkil və üslub içində arxa arxaya sıralanmış əmr və təlimatın eyni hökmdə olması şərt deyil. Bəqərə surəsinin 177-ci ayəsində olduğu kimi iman, ibadət, infak arxa arxaya sıralanınca, ibadət və infakın da iman dərəcəsində əhəmiyyətli və lazımlı olduğu mənası çıxarılmaz. Ancaq bu xüsusların bizim mövzumuzla əlaqəsi yoxdur. Örtünmə ilə əlaqədar ayələrdə namus və iffətin qorunması ilə müəyyən yerlərin örtülməsi arxa arxaya zikr edilmişdir. Fikh örtünmə lazımlıdır deyərkən bu hökmü, ayələrin sıralanmasından çıxarmamışlar, hökm çıxarmanın açıq və qəti qanunlarından faydalanmışlar. Buna görə, zina etmək də haramdır, çılpaq yerlərə şəhvətli (hətta bəzi yerlərə şəhvətsiz) baxmaq da haramdır. İndi, zinanın haramlığı ilə övrət yerlərini açmanın və buralara baxmanın haramlığı eyni dərəcədə olmaya bilər; lakin eyni dərəcədə olmamaq, birinin tapdalana biləcəyini, buna uyğun gəlilməsə də ola biləcəyini ifadə etməz.

- İndoneziya və Malayziya çox köhnə bir İslam ölkəsidir. Bu ölkələrdəki Müsəlmanlar təsəttür əmrini Hicaz və ya Anadolu Müsəlmanları ilə eyni şəkildəmi qəbul etmiş və tətbiq etmişdir? Tətbiqin fərqli olduğu, İndoneziyalı Müsəlmanın, deyil yalnız başını açmaq, sinəsi açıq gəzdiyi tarixən bilindiyinə görə, təsəttür əmrini tətbiq etməkdə ənənə və adətə bağlı məsləhəti dünya mülahizəsinin rolu olmaq lazım olmaz? Daha dünən, 60-cı illərə qədər şəhərlərimizdə kişilərin belə başları açıq gəzmələri, dini reaksiya ilə qarşılanmaqda idi. Hələ bu gün belə dünyanın bir çox yerində, hətta Anadolunun bəzi bölgələrində reaksiya ilə qarşılanmaqdadır. Bu reaksiyanı, dini qaynaqlı deyil də ənənə qaynaqlı qəbul etmək məcburiyyətində olduğumuza görə, qadınların başlarını örtmələrindəki tətbiqi də bu baxımdan qiymətləndirmək lazım olmaz?

- İndoneziya və ya Malayziya Müsəlman qadınlarının baş və sinələrinin açıq olmasını, bunun caiz olduğuna dəlil saya bilmək üçün, Allah Rəsulunun (s.ə.s.) bunları görməsi və səsini çıxarmaması, yaxud oralarda yaşayan alimlərin, baş və sinələri açmanın caiz olduğuna dair, dəlilə dayanan fətva vermiş olmaları lazımdır. Bunlar olmadığına görə, burada İslamın qadağanlarını tapdalayan kişi və qadınların bu davranışlarını dəlil etməyə, bunları Kitab və Sünnəyə görə qiymətləndirmək lazım olarkən, Kitab və Sünnəni bunlara görə şərhə tabe tutmağa kimsənin haqqı və səlahiyyəti yoxdur.

Kişilərin başlarını örtmələri lazım olduğuna dair heç bir dini təlimat yoxdur. Bu səbəblə İslam üləması, başdan bəri bunun caiz olduğunu söyləmişlər. Mübah olan bir sahədə ənənə və adət kimi, mənimsənən ədəbə uyğun gəlilməsi təbiidir. Bu səbəblədir ki, fukaha, kişilərin başlarını açmalarının hörmətsizlik olaraq qəbul edildiyi bölgələrdə, namaz qılarkən başın örtülməsi lazım olduğunu, belə bir dərkin olmadığını bölgələrdə, namazın açıq baş ilə qılına biləcəyini ifadə etmişlər. Qaynaq: Körpü jurnalı, sayi 84, 2003

Qadınlara gəlincə, də sıralanan dəlillərə dayanaraq başdan bəri qadının başını örtməsinin bağlayıcı bir dini əmr olduğuna hökm edilmiş və bu hökm tətbiq olunmuşdur. Bu bir inqilab hökmüdür, ənənəni və adəti davam etdirməyə deyil, dəyişdirməyə istiqamətlidir, dəyişə biləcəyinə dair heç bir dəlil və görüş mövcud deyil.

Qaynaq: Körpü jurnalı, sayi 84, 2003 - Prof. Dr. Hayreddin Karaman

Xəlil Gönenç, Günümüz Məsələlərinə Fətvalar

İbadətlər və haramlar tamamilə Allahın iradəsi və istəyinə görə müəyyən olunur. Biz bunları sorğulamalı  və ya etiraz etməli deyil, hikmətini anlamağa çalışmalıyıq. Belə ki, şəriətin iki cür hökmü vardır :

1.    Hikməti bilinməyən və tamamilə Allahın əmr və qadağasına tabe olan hökmlər . Bunlar təəbbüdi hökmlər adlandırılır.

2.    İlahi əmr və ya qadağalardakı hikmətlərin araşdırıla biləcəyi hökmlər. Bunlara isə məqul  hökmlər deyilir.

Sizin veridiyniz suala ,gəlin, bu yöndən baxaq. Niyə sübh namazı 4 , 10 və ya 20 rükət deyil?

Cavab: Allah əmr etdiyi üçün. Günorta namazı isə Allah tərəfindən 10 rikət təyin edilmişdir. Bunun hikmətini araşdırmaqla heç bir nəticəyə gələ bilməyəcəyik, çünki Allah belə əmr etmişdir və bunun əsl cavabı budur.Bəzi şəriət qanunlarının hikmətləri izah edilə bilər.

Amma hikmətlər əsas deyildir, əsas olan Allahın əmri və qoyduğu qadağalardır.

Məsələn,Allah namazı niyə əmr etmişdir. Buna istədiyimiz qədər , hətta cildlərlə hikmət və qayə göstərməklə cavab verilə bilər. Niyə oruc  tuturuq?  Hikmətləri araşdırılıb cavab verilə bilər.Amma hikmət və faydalar Allahın əmrinin yerinə keçə bilməz . Məsələn, orucun bir hikməti insanın ac qalmaqla, yoxsulluq içində yaşayan insanların halını anlayıb onlara daha şəfqətlə yanaşmasına səbəb olmasıdır.

Indi birisi bunu əsas tutaraq “Mən daha çox ac qalmaqla , şəfqət hissim daha da çoxalar  və kasıblara daha çox yardım edərəm” deyə düşünə bilər. İmsak vaxtı saat 4 :00 olduğu halda , bu adam gecə saat 11:00-dan oruca niyyət edib ,lakin iftar vaxtına 5 dəqiqə qalmış orucunu açsa , orucu səhih olurmu ?Əlbəttə ki olmaz. Çünki orucun açılması üçün müəyyən edilmiş bir vaxt var və bu adam daha çox ac qalmasına baxmayaraq  oruc tutmuş sayılmır. Yəni orucda gördüyümüz hikmət bu halda daha çox yerinə yetirilmişdir, lakin Allahın izn vermədiyi bir vaxtda açıldığı üçün oruc yerinə yetirilməmişdir.

İslamın bütün qadağa və əmrlərinə bax bu misaldakına uyğun şəkildə baxmalıyıq. Yəni Allah belə əmr etmiş və ya belə qadağa qoyduğu üçün biz buna tabe oluruq. Bu əmr və qadağaların hikmətləri əlbəttə ki vardır və bu hikmətlər əlbəttə ki araşdırılır.Bunların araşdırılması da bir elm və ibadətdir. Amma hikmətlər və faydalar heç də əsas olmayıb, sadəcə təfərrüatlardır.

Qadının üzünün yoxsa saçının daha cəzbedici olduğu nisbidir.Qadının üzündəki göz,ağız və burun kimi orqanlar tez-tez istifadə edildiyi üçün bu orqanların açıq qalması zəruriyyəti yaranır.Buna görə də üzün açılmasına icazə verilmişdir. Bununla yanaşı, fitnə zamanlarında qadınlar üzlərini də örtərlər. Saçı örtən örtük eyni zamanda gərdanı ( sinəni ) də örtür. Bu mövzuda ilahi hikmətin uyğun gördüyünə inanmaq lazımdır.

Müsəlman qadının geyim şəkli.

Müsəlman qadın geyimində təsəttürə( örtünməyə ) riayət etməli,əli və üzü istisna olmaqla bütün vücudunun örtülməsi ,açıq qalmaması lazımdır. Geyimin təsəttürə uyğun olması üçün isə altını göstərməyəcək şəkildə qalın və övrət yerlərini örtəcək qədər uzun olması lazəmdır. Altını göstərəcək şəkildə incə və şəffaf olan geyim ilə örtünmək düzgün deyil.

Bu məsələyə aid hədisi –şəriflərdən bir neçəsi :

Hz.Aişənin rəvayətinə görə, bacısı Hz.Əsma bir gün  Peyğəmbərimizin ( s.ə.s ) hüzuruna getdi. Üzərində altını göstərəcək şəkildə nazik bir geyim var idi . Rəsulullah ( sas) onu gördükdə üzünü çevirdi və belə buyurdu “Ey Əsma, bir qadın həddi buluğ yaşına çatdıqda ( üzünü və əllərini göstərərək ) , bunlardan başqa bir tərəfinin  görünməsi səhih olmaz . ”1.

Səhih-i Müslümdə Əbu Hüreyrə ( r.ə. ) tərəfindən edilən rəvayətdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s)  geyindiyi halda açıq olan, yəni incə və şəffaf geyim ilə gəzən qadınların Cəhənnəmlik olduqları,Cənnətin iyini belə duya bilməyəcəkləri bildirilir. 2

Alkamə bin Əbu Alkamə anasının belə dediyini rəvayət edir :

“Əbdurrahmanın qızı Hafsə başında , saçını göstərəcək şəkildə incə bir başörtüsü ilə Hz. Aişənin hüzuruna girdi. Hz.Aişə başından örtüsünü götürərək ikiyə qatladı, başörtüsünü qalınlaşdırdı.”3

Hz.Ömər ( r.a) isə qadınların şüşə kimi şəffaf olmasa da, geyinildiyi zaman altındakıları əks etdirən geyimin geyinməməsi haqda möminləri xəbərdar etmişdir.4

İmam Sərahsi bu barədə , qadının geyimi çox incə olsa yenə eyni hökmü daşıyar deyə açıqlama vermişdir. Daha sonra da , “geyindiyi halda açıq” olan mövzusundakı hədisi qeyd  etmiş və belə bildirmişdir : “Bu növ geyim şəbəkə kimidir, örtünməyi təmin etməz. Buna görə də naməhrəm kişilərin bu cür geyinən bir qadına baxması halal olmaz ”. 5

Geyimin şəffaf olmasındakı ölçü ,bədənin  rəngini əks etdirməsidir. Xaricdən baxıldığı zaman paltarın altında insanın bədəni görünürsə,  nazik də olsa,qalın da olsa belə bir geyim ilə örtünmək olmaz.  Bu məsələ Hələbi-Sağırda belə qeyd edilir :”Paltar altını, bədənin rəngini görsədəcək şəkildə nazik olarsa, bununla övrət yerləri örtülmüş olmaz. Paltar qalın olsa, lakin üzvə yapışsa və üzvün şəklini alsa ( bədən üzvünün forması görünmüş kimi hala gəlsə ), bu halda örtünmə hasil olduğu üçün buna qarşı çıxmaq lazım deyil, bu halda namaz caizdir.”6.

Bu məsələ digər məzhəblərdə də eyni şəkildə ifadə edilir. Maliki məzhəbinin bu  mövzuya baxışı belədir : Paltar şəffaf olub, cildin rəngini dərhal bəlli edirsə,bununla örtünmək olmaz. Bu şəkildə qılınan namazın mütləq qəza edilməsi gərəkir.Nazik və dar olduğu üçün bədən əzasının şəklini bəlli edən paltarı geyinmək də məkruhdur, çünki bu bir şəxsiyyətsizlik sayılır və sələf alimlərinin geyim tərzinə qarşı çıxmış bir  hərəkət kimi qəbul olunur.

Hənbəli məzhəbinin bu mövzuya baxışı belədir :

Vacib olan örtünmə dərinin rəngini bəlli etməyəcək şəkildəki örtünmədir. Əgər geyinilən paltar bədənin rəngini bəlli edəcək tərzdə  nazik olub , bədənin ağlığı və ya qırmızılığı görünürsə namaz qəbul olunmur, çünki  bununla qadın örtünmüş sayılmır. Halbuki rəngini örtüb, həcmini bəlli edərsə namaz qəbul olunur, çünki örtü qalın olsa da bundan qaçılması mümkün deyil.8

Şəfi məzhəbinin bu barədə görüşü belədir :

Vacib olan cildin rəngini bəlli etməyəcək geyim geyinməkdir. Nazik olduğu səbəbdən dərinin rəngini bəlli edən bir paltarı geyinmək caiz deyil, çünki belə bir geyimlə qadın örtünmüş sayılmır. Yəni nazik olduğu səbəbdən cildin ağlığı və ya qaralığını göstərən geyim təsəttür ( örtünmə) üçün kafi deyil. Paltar qalın olsa da, altından övrət yerlərinin bir qismini göstərsə yenə də örtünmə baş tutmamış olur. Diz qapaqları və bud nahiyələri kimi bədənin incəlik və qalınlığını bəlli edən bir paltar ilə qılınan namaz isə səhihdir, çünki təsəttür baş tutmuşdur. Lakin əzaları bəlli etməyəcək şəkildə bir örtü istifadə edilməsi müstəhəbdir.

Bütün bu qeyd edilənlərdən belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür :

Qadının naməhrəmlərin  yanında geyindiyi paltar bədən rəngini bəlli edəcək və göstərəcək şəkildə nazikdirsə, bu zaman qadın örtünmüş sayılmadığı üçün , belə geyinmək caiz deyildir. Belə geyim  köynək,ətək olduğu kimi başörtüsü və corab da ola bilər. Istər corab,istər başörtüsü və digər geyim olsun qalın olub altını göstərmirsə belə bir geyim caizdir, çünki corab və ya başörtüsü nə qədər qalın olursa olsun mütləq ayağın və ya başın formasını  bildirəcəkdir.   Lakin vücudun əzalarını hədsiz dərəcədə bəlli edəcək şəkildə geyinilən dar şalvar və dar köynəklə qılınan namaz səhih olsa da , baxanların diqqətini çəkib təhrik etdiyi üçün şəriətə uyğun sayılmır. Mərhum İbn-i Abidin də əsərində bu fikri bildirməkdədir. 10

1.Əbu Davud, Libas:31.
2.Müslüm, Libas.-125.
3.Muvatta, Libas:4
4.Beyhaqi. Sünən, 2:235
5.əl-Məbsut, 10:155-
6.Hələbi-i Sağır, s.141. l.Mənanül-Cəlü, 1:136
8.İbni Qudamə. əl-Muğni, 1:337.
9.Afeaeıtf. əl-Məcmu, 3:170-172.
10.Rəddül-Muxtar, 5:238.
(Qaynaq: Məmməd Paksu, Qadın, Evlilik və Ailə)

Qurani Kərimdə qadınların örtünmələrini əmr edən ayələrin bir çox hikmətləri, dünyəvi və uxrəvî (axirət) ölçüləri, şəxsi və ictimai faydaları vardır.

İslama uyğun olaraq örtünmənin, dünya həyatı baxımından faydalarını, hikmətlərini və vacibliyini Bədiüzzaman Səid Nursi Həzrətlərinin Təsəttür (Hicab) Risaləsindən istifadə etdiyimiz ölçüdə belə ifadə edə bilərik:

1- Hicab, qadınlar üçün fitridir və yaradılışları gərəyi təsəttürə ehtiyacları vardır. Çünki qadınlar zəif və incə olaraq yaradıldıqlarına görə, özlərini və həyatından çox sevdikləri balalarını qoruyacaq bir kişinin himayə və yardımına möhtac olduqlarına görə, bir qadın, özünü sevdirmək və nifrət etdirməmək və nifrətə məruz qalmamaq üçün təsəttürə yaradılış gərəyi bir meyli var.

2- Qadınların onundan altı yeddisi, ya qocadır, ya çirkindir ki, yaşlılığını və çirkinliyini hər kəsə göstərmək istəməzlər. Ya qısqancdır, özündən daha gözəllərə nəzərən çirkin görünməmək və ya təcavüzdən və ismətinə, namusuna söz gəlməsindən və bu kimi bir günah ilə töhmət altında qalmaqdan qorxur; təcavüz kimi acınacaqlı bir hadisəyə məruz qalmamaq və ərinin nəzərində xəyanətlə günahlandırılmamaq üçün, yaradılış gərəyi təsəttürü istəyirlər.

3- İnsan sevmədiyi və nifrət etdiyi adamların baxışından sıxılır, narahat olur. Əlbəttə açıq-saçıqlıq qiyafəsinə girən gözəl bir qadın, ona baxmasından xoşu gəldiyi kişilərin onda ikisi üçü varsa, yeddi səkkizindən nifrət edir.

Həm hələ gözəlliyi pozulmamış, gözəlliyini itirməmiş gözəl bir qadın, incə olduğu və mənfiliklər çox tez təsir etdiyinə görə, özünü sanki göz həbsinə salan pis baxışlardan əlbəttə sıxılır.

4- O şəfqət mədəni və kişinin əbədi həyat yoldaşı olan qadınların, cəmiyyətin təcavüz kimi üzqarası bir xəyanətinə məruz qalmaması və bu ehtimal nəticəsində gələ biləcək, qadın fitrəti üçün tamamilə bir çöküntü və zillət olan hallara düşməməsi və pis baxışlarını, şəhvani arzularını tatmin edəcək adi bir mal olaraq gördükləri səviyyəyə alçalmamaları və o baxışların verdiyi narahatçılıq və mənəvi əsarətdən və səfalətdən xilas olmasıancaq və ancaq təsəttür ilə ola bilər.

5- Qadınlar günah işləməkdə kişilərə əsla çata bilməz. Qeyri-məşru (qeyri qanuni) bir əlaqədə kişi heç bir zərər görməz ikən, qadın bir çox zərər görür. Bəli, səkkiz doqquz dəqiqə bir zövqü son dərəcə ağrılaşdıran səbəb; səkkiz doqquz ay ağır bir uşaq yükünü əziyyətlə çəkməklə bərabər, himayəsiz, sahibsiz bir uşağın səkkiz doqquz il ağır yükünü daşımaq kimi, o səkkiz doqquz dəqiqə qeyri-qanuni zövqün bəlâsını çəkmək ehtimalıdır.

Təəssüf ki, hal-hazırda bu hadisə çox gerçəkləşdiyinə görə, qadın, yaradılışı gərəyi şiddətlə özünə haram olan kişilərdən qorxur və çəkinmək istəyir. Bu baxımdan təsəttürlə, nâmahrəmin iştahını açmamaq və təcavüzünə meydan verməmək üçün, zəif fitrəti örtünməyi əmr edir və qüvvətli xəbərdarlıq edir. Təsəttürün qadının bir sipəri və qalası, olduğunu göstərir.

6- Qadın və kişi arasında çox əsaslı və şiddətli münasibət, məhəbbət və əlaqə, yalnız dünyəvi həyatın ehtiyacından irəli gəlmir. Bəli, bir qadın, ərinə yalnız dünya həyatına məxsus bir həyat yoldaşı olmayıb, əbədi həyatda da onu əbədi olaraq müşayiət edəcək bir həyat yoldaşıdır.

Madam əbədi həyatda da ərinə həyat yoldaşıdır; əlbəttə, əbədi yoldaşı və dostu olan ərinin baxışından başqa, digər kişilərə öz gözəlliyini göstərməmək və onun ürəyini sıxmamaq və qısqandırmamaq lazımdır.

Madam Mömin olan əri, iman sirri ilə, onunla əlaqəsi yalnız dünya həyatına məxsus deyil, yalnız nəfsi və şəhvani arzuların həyata keçməsi üçün istifadə etdiyi ehtiyac da deyil. Yalnız gözəllik vaxtına məxsus, müvəqqəti bir məhəbbətlə bağlandığı üç günlük dünyanın üç günlük yoldaşı da deyil.

Halbuki qadın, sonsuzluq aləmində kişinin sonsuza qədər davam edəcək həyat yoldaşı olduğu üçün, əbədiyyətə yaraşan əsaslı və ciddi bir məhəbbətlə, bir ehtiramla qiymət verilməyə layiqdir. Həm yalnız gəncliyində və gözəllik zamanında deyil, əksinə qoca və çirkin vaxtında da o ciddi hörmət və məhəbbətə məzhər olması gərəkdir.

Əlbəttə buna qarşılıq, qadının da öz gözəlliyini yalnız ərinin nəzərinə yönləndirməsi və məhəbbətini yalnız ona verməsi, insanlığın gərəyidir.

7- Bir ailənin xoşbəxtliyi, kişi və xanım arasındakı qarşılıqlı etibar, səmimi hörmət və məhəbbətlə davam edir. Təsəttürsüzlük və açıq-saçıqlıq, o etibarı pozur, o qarşılıqlı hörmət və məhəbbəti də qırır. Çünki açıq-saçıqlıq qılığına girən on qadından ancaq bir nəfəri olar ki, ərindən daha yaraşıqlısını görmədiyindən, özünü yada sevdirməyə çalışmaz. Doqquzu, ərindən daha yaxşısını görür. Və iyirmi adamdan ancaq bir nəfəri, qadınından daha gözəlini görmür. Gördüklərinin çoxu yoldaşından daha gözəl görünür. Həmin vaxt yoldaşlar arasındakı o səmimi məhəbbət və qarşılıqlı hörmət getməyə məhkum olur.

8- Evlilik müəssisəsinin qorunması üçün də şiddətlə təsəttürə ehtiyac vardır. Çünki açıq-saçıqlıq cəmiyyətdə fahiş işləri artırıb evlənmələri azaldaraq ailə qurumunun təxrib olunmasına, nəsillərin pozulmasına səbəb olur.

9- Təsəttürə riayətsizlik açıq-saçıqlığı yayır. Bu da cəmiyyətdə kişilərin duyğularının ifrat dərəcədə cinsəllik (seksuallıq) üzərində köklənməsi, cinsi əxlaqsızlığın çoxalması, namus və təhlükəsizliyin zay olması və zamanla nəslin tibbi olaraq zəifləməsi kimi acı nəticələri doğurur.

http://www.suallarlaislam.com/index.php?s=show_qna&id=158

Bir müsəlmanın başqa Müsəlman qardaşları ilə istər qarşılıqlı istəsə virtual mühitdə olsun danışıb dərdləşməsi gözəl bir şeydir. Ancaq bu eyni cins olanlar üçündür. Bir kişinin bir qadınla danışması isə bəzi istiqamətlərdən diqqət yetirməyi tələb edir.

Məsələn eşq, sevgi, qeybət, yalan və şəhvani hissləri oyandıran şeylərdən olsa bu qətiliklə doğru deyil. Bu mövzuda adamın evli və ya subay olması fərq etməz. Evli birinin günahı isə daha çox olar.

Lakin dini mövzularda Allahı, ölümü, axirəti və dini duyğu və düşüncələri xatırladan danışmalar olsa əlbəttə bunlar qadağan olmadığı kimi savabı da vardır. Ölçünüz bu olmalıdır. Bu ölçülərlə hərəkət etdiyiniz zaman günaha girməyəcəyinizi və özünüzü qoruyacağınızı söyləyə bilərik. Ayrıca etdiyiniz işi bir də vicdanınıza soruşmanızı tövsiyə edərik. Vicdanınız rahat deyilsə o işdən imtina edin.

İrəlidə evlənəcək iki cütün, yalnız yanlarında qohumlarından bir adam olmaq şərti ilə bir yerdə oturub tək danışmaları caizdir, hətta sünnədir. Lakin eşqbazlıq tərzi əlaqələrdə qadın və kişinin yanlarında qohumları olsa belə danışmaları caiz deyil. Dinimiz zinanı qadağan etdiyi və haram saydığı kimi zinaya aparan yolları da tıxamış və haram saymışdır.

Bu hədislər baxmanın lazımlılığını, faydasını və hikmətlərini izah edir. Baxma və görüşmə əsnasında bəzi məhdudlaşdırmalar da vardır. Birincisi görüşmə yeri ilə əlaqəlidir. Bu məsələyə bu hədisi şərif işıq tutur:

"Sizdən kim Allaha və axirət gününə inanırsa, yanında məhrəmi olmayan bir qadınla baş-başa qalmasın. Çünki bunu etsə üçüncüləri şeytan olacaq. "5

Bunun üçün evlənmək düşüncəsi ilə görüşəcək olan tərəflərin yanında mütləq üçüncü bir şəxs hazır olmalıdır. Əks halda "baş-başa tək qalma" söz mövzusu olar ki, bu caiz deyil. Bu görüşmənin içinə danışma, söhbət etmə, tərəflərin bir-birlərindən tələb və istəklərini dilə gətirmələri də mümkündür.

Bu görüşmə və danışmalardan bir müddət sonra tərəflərin bir-birləri haqqındakı qənaət və intibaları müəyyən olar. Çox keçmədən qərarlarını bildirərlər. Dini icazə bir dəfəlik görüşmə üçün vardır. Üç-beş dəfə görüşmə həm ciddilikdən uzaqdır, həm də qurulacaq ailənin sağlamlığı baxımından bir faydası yoxdur.

1 Hakim, əl-Müstedrek, 2: 166.

2 Neylul-Evtar, 6: 110.

3 Nəsəi, Nigah: 17.

4 Hakim, əl-Müstedrek, 2: 165.

5 Buxari, Nigah: 111.

Məmməd Paksu Ailəyə Xüsusi Fətvalar

Zahılıq qısa bir zaman da ola bilər, qırx günə qədər də davam edə bilər. Dolayısıyla qırx gündən öncə qan kəsilmişsə, cinsi əlaqə caizdir.

Salam aleykum.

Valideynlər, itaət edilməsi gərəkən kəslərdəndir. Bu səbəblə onların halal istəklərinə tabe olmaq lazımdır. Ancaq valideyin də olsa haram istəklərinə tabe olunmaz. Allah`ın haqqı, valideyn haqqından daha önəmlidir. Bu baxımdan bir qız, örtünməsinə qarşı çıxan ailəsinin istəklərinə tabe ola bilməz. Onlara tabe olubda Allah`ın əmrini yerinə yetirməsə hər iki tərəf də günahkar olar. Çünki hər varlığın sahibi Allah`dır; öncə Onun istəklərinə tabe olunar. Allah`ın əmrlərinə itaətdə valideyn haqqı söz mövzusu ola bilməz.

Bundan başqa qəbirdə, həşirdə, siratda və axirətin digər aləmlərində bizə kömək olacaq olanlar, qızların örtünməsinə qarşı çıxanlar olmayacaq.

Bu hədislər, itaətin, Allah`ın razılığına uyğun olmasını şərt qoyur:

"Başınızdakılardan kim sizə Allaha üsyan etməyi əmr edərsə, əsla o xüsusda ona itaət etməyin." (İbn Macə, Cihad, 40);

"Allaha üsyan olan xüsusda itaət yoxdur. İtaət, ancaq halal olan şeydədir." (Buxari, Əhkam, 4; Müslim, İmarə, 39-40).

Allah`ın əmrlərini valideyinlərimizə izah etmək də bizim vəzifəmizdir. Çünki heç bir valideyn övladını cəhənnəmə atmaq istəməz. Aydındır ki dinimizin bu mövzudakı hökmlərini bilmirlər. Onlara dinimizin bu mövzudakı hökmlərini izah etmək lazımdır.

Əsla dinimizin əmrlərində güzəştə getməməliyik. Qoy onlar dünyalarından güzəştə getsinlər. Bir müddət gələn sıxıntılara gözəl və yumuşaq bir şəkildə səbr etməliyik.

Yoldaşım hicaba keçməyimə icazə vermir. Necə etməliyəm?

Və aleykum salam. Ananın uşağı əmizdirməsi və ya hər hansı bir səbəblə südünün axması dəstəmazı pozmaz.

Salam aleykum.

Vücud yuyularkən iynə ucu qədər bir yerin quru qalmamasına diqqət ediləcək, qulaqlar və göbək oyuğu yuyulacaq.

Su saçların, saqqalların, qaşların və bığların aralarına və altlarındakı dəriyə qədər keçəcək. Bunlar sıx olsa belə, suyun çatması təmin ediləcək. Bunların araları və dibləri quru qalsa, qüsl tamamlanmış olmaz.

Ancaq qadınların başlarından aşağıya sallanmış olan saçlarının yuyulması şərt deyil. Önəmli olan bunların diblərinə suyun keçməsidir. Kişilərdə bir zərurət olmadığı üçün, belə sallanmış olan saçlarının hər tərəfini yumaq lazımdır.

(Ömər Nəsuhi Bilmən, Böyük İslam Elmihalı)

Saçlar bağlı və hörüklü olduğu halda qüsl almaq olar. Amma suyun saçların dibinə gedilməsi təmin edilməlidir. Əks halda qüsl tam olmaz.

Yetginlik yaşına çatmış olan qadının örtünməsi (əl və üz xaric) Allah'ın bir əmri olduğundan dolayı, başını açan bir qadın bir fərzi tərk etdiyindən məsul hesab olunar. Digər tərəfdən Allah'ın digər bir əmri olan namazını qılmaqla da namazın məsuliyyətindən xilas olar və namaz qılma savabını alar.

Namaz qılarkən Allah'ın əmr etdiyi şəkildə örtünən, lakin küçəyə çıxarkən başını açan bir qadının namazının qəbul olunmaması deyə bir hal da mövcud deyil.

Bu barədə Xülasatü'l-Əcvibə'də belə bir fətvaya yer verilmişdir.

"Maasiyi mürtəkip olan yəni günahları işləyən" ​​kimsənin salat (namazı) və ibadatı (ibadətləri) səhih olub savabına nail olar. (Xülasatü'l-Əcvibə s. 8.)

Digər tərəfdən

"Şübhəsiz, yaxşılıqlar pislikləri silər"  (Hud Surəsi, 114.)

məalındakı ayənin işarəsiylə də namaz və bənzəri digər ibadət və yaxşılıqlar insanın işləmiş olduğu günahların bağışlanmasına vəsilə olmaqdadır. Ayrıca namazın insanı günahlardan saxlaması da bir həqiqətdir və bir faktdır. Bu həqiqət bir ayət-i kərimədə belə bəyan edilir:

"Namazı qıl. Şübhəsiz ki, namaz çirkin (fəhşə) və pis (munkər) işlərdən çəkindirir." (Ənkəbut Surəsi, 45.)

Ancaq, qılınan namazın qısa zamanda insanı bütün pisliklərdən çəkib çıxaracağı deyilə bilməz. Zamanla "Namazın bir kəraməti və bərəkəti" olaraq adam bir çox günahlara bulaşamamaqda və onlardan uzaq qalmaqdadır. Çünki, gündə beş dəfə dəstəmaz alaraq Allah`ın hüzuruna çıxan, əl bağlayıb namaz qılan bir insan Rəbbinin qadağan etmiş olduğu əməlləri işləyə bilməz.

Məhz bunun üçündür ki, namaz qılan, lakin məhrəm yerlərini örtməyən bir qadının namazının qəbul edilməyəcəyi deyilə bilməz. Onsuz da zaman içərisində özü bunun xəcalətini hiss edəcək və örtünəcəkdir.

Qadının yetginlik yaşı 9 yaşdan başlayır. Bu yaşı keçən bir qız mütləq bir şəkildə örtünməlidir. Gələcək də hələ gəlməyib, sizin və bizim o gələcəyə çatacağımız  də məlum deyil. 

Həşrdə bir adamın savab və günahlarının hansı ağır gələrsə ona görə rəftar görəcəyindən, belə bir qadının halı orada bəlli olacaq.

 Qadınların açıq gəzmələrinin digər haramlardan bir fərqi varmı?

Bilindiyi kimi Nur surəsinin 31. Və əhzab surəsinin 33, 53 və 59`uncu ayələrində qadınların örtünmələri, bədənlərinin zinət yerlərini yadlara göstərməmələri əmr edilməkdədir. Bu mövzuda bir çox hədis vardır. Amma bu hədisləri burada nəql etməyə lüzum görmürük.

Qadının bütün bədəninin övrət olub olmadığı xüsusu da məzhəblər arasında ixtilaflıdır. Şafii və Hənbəli məzhəblərinə görə qadının istisnasız bütün bədəni övrət qəbul edildiyi halda Hənəfi və Malıki məzhəblərində əllər və üzün fitnə qorxusu olmadığı təqdirdə övrət olmadığı ifadə edilmişdir (Kitabu`l-Fıkh ala məzabili`l Ərbaa, Sabuni, Təfsiru Ayat`il-Ahkam).

Müalicə kimi bəzi zərurət hallarında yad birisi bir qadının övrət qəbul edilən bir üzvünə zərurət miqdarınca və müalicənin tələb etdiyi məhəlli(yeri) keçməmək şərtiylə baxa bilər (əl-Merginanı, əl-Hidayə). Allah Qur`an-i Kərim`də qadınların vücudlarını örtmələrini əmr edib, başqalarına göstərilməsini qadağan etdiyinə görə onların övrət yerlərini yadların görə biləcəyi şəkildə açmaları haramdır. Zərurət olmadıqca övrət sayılan bir üzvün hamısını ya da bir qisimini aça bilməzlər.

Zərurət, qadağan bir şeyi etmədiyi təqdirdə həlakı və ya həlaka yaxınlaşmağı lazımlı edən şeydir (Suyuti, el-Eşbah ven-Nezair). Əli Haydar Mecelle Şərhində zərurəti eynilə bu şəkildə təsvir etmişdir: "Zərurət; qadağa tenavül etmədiyi təqdirdə həlakı müstelzim (lüzumlu,gərəkdirən,səbəb olan) olan haldır" (Əli Haydar, Dürerü`l-hakkam şərhi Mecelletü`l-Ahkam).

Buna görə İslam`a xidmət etmək məqsədiylə də olsa İslam`a daban-dabana zidd olan, qadının namahrəm yerlərini və övrətini açmağa məcbur edən məktəblərdə oxumanın zərurət qəbul edilməsi mümkün deyil. Ayrıca qadınların mütləq bilməsi lazım olan şeyləri övrətlərini açmağı tələb etməyən məktəb və kurslardan öyrənmələri çox yaxşı mümkündür. İslam xidməti belə bir yol ilə ifa edilməz. Ayrıca İslam tarixi heç bir rəsmi təhsili olmadığı halda özünü xüsusi olaraq yetişdirib İslam`a və elmə xidmət edən qadınlarla doludur. Şübhəsiz qadınların ,övrət yerini açma və ihtilat (kişi və qadının bir-birinə qarışması) kimi İslam`ın qadağan etdiyi şeylər olmazsa oxudulmaları lazımlı və oxumaları zəruridir, bunda böyük faydalar da  vardır. Amma bu, haramı işləməyi icazəli edə bilməz. Bilindiyi kimi "Zərərləri aradan qaldırmaq faydaları cəlb etməkdən daha yaxşıdır." Deyə məşhur bir fiqh(islam hüququ) qaidəsi vardır. İslam`ın qadağalara göstərdiyi etina əmrlərə göstərdiyi etinadan daha böyükdür. Allah Rəsulu(Allah`ın Salamı və Salatı onun üzərinə olsun) bir hədisində:

"Mən sizə bir şey əmr etdiyim zaman ondan gücünüzün çatdığı qədəri edin. Bir şeydən nəhy(qadağan) etdiyim zaman da ondan qaçın" buyurur.

Bundan ötəri məşəqqəti dəff etmək üçün vacibi tərk etmək caizdir, amma günahları, xüsusilə böyük günahları işləməkdə xoş görü və icazə yoxdur. Bezzazı`nın ifadəsinə görə övrət yerini örtəcək bir şey tapa bilməyən kimsə çay kənarında da olsa istincayı tərk edər. Çünki qadağan əmrdən üstün tutular. Qadına qüsl gərəksə və kişilərdən gizlənəcək bir yer tapa bilməzsə qüslü tərk edər (İbnu Nücəym əl-əşbah və`n-Nəzair).

Demək olur ki bir haramı işləməmək üçün fərz belə tərk edilər. O halda yalnız ümid edilən bir fayda,xeyir üçün(elim öyrənib gələcəkdə fayda vermək?) nassların (Qur`an və hədislərin) haram etdiyi bir şeyin işlənməsi caiz edilə bilməz. Bizə görə bu hər məktəb üçün eynidir. Müsəlmanların qadınların başlarını aça bilmələri üçün İslam`ın hökmlərini zorlayacakları yerinə, qadınların İslam`i paltarlar içərisində oxuya bilmələrinin çarələrini araşdırıb, bu yolda səy göstərmələri gərəkir.

Təsəttür ya da hicab Hz. Adəmdən bəri insanla birlikdə var olan həm bir ehtiyac, həm bir nemət, həm də bir ibadətdir. Hz. Adəm və yoldaşı Həvvanın qadağan olunmuş meyvədən yemələri nəticəsində çılpaqlıqlarının fərqinə varıb övrətlərini cənnət yarpaqlarıyla örtməyə çalışmaları, haramı işləməklə açılıb-saçılma arasındakı əlaqəyə işarəetməsi baxımından da mənalıdır.

Qurani-Kərimdə geyim-keçimlə əlaqədar olaraq; siyab / səvb, libas, zinət, Riş/ bəzək, humur / himar, cilbab, hicab, sərabil / sirbal, təzəmmül, tədəssür və bunların ziddi olaraq da təbərruc, avrat, səv'ât kimi sözlər yer alır. Bu ifadə fərqliliyinin bir mənası da əlbəttə geyimin çox fərqli funksiyalarının ola biləcəyinə işarə etməsidir.

Bizim istifadə etdiyimiz təsəttür sözü Qurani-Kərimdə keçməz. Onun yerinə hicab sözü keçir. 

Geyinməyin ən təməl funksiyalarının bunlar olduğunu söyləyə bilərik;

- İnsanın övrətini ya da Allahın bir əmanəti olaraq qoruması lazım olan cinsəlliyini başqalarından gizləmək,

- İsti-soyuq kimi təbiət hadisələrindən qorunmaq,

- İffətini və Müsəlman şəxsiyyətini elan və izhar etmək və bəzənmək.

Bunların hamısı Allahın nemət olaraq saydığı, insanoğlunun da ən azından bir qismini təbii olaraq etmək məcburiyyətində olduğu, ya da etmək istədiyi hərəkətlərdir.

Bu funksiyalardan ikisi hicabda xüsusilə əhəmiyyətlidir: Avratı/ Cinsəllik gizləməsi, bundan başqa adamın müsəlman və iffətli olma kimliyini qarşı tərəfə göstərməsi.

Əhzab 59 Cilbab ayəsindəki  'Bu onların tanınması və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir.' ifadəsindən belə bir şey aydın ola bilər. Bundan, qadın ya da kişi cinsi cazibəsini başqalarına nümayiş etmə ya da bunun üçün naməhrəmə cazibədar görünmə haqqına sahib olmadığı mənası da çıxır.

Qurani-Kərimdə xüsusilə də qadın üçün zinətin, yəni bəzənmənin mütləq mənada qadağan edilməsi sözün mövzusu deyil. Zinət, xüsusilədə qadının fitrətində var olan bir duyğudur. Təbii və fitri olan bir şeyin tamamilə qadağan edildiyi deyə bir şey yoxdur. Qurani-Kərim qadının bu fitrətinə işarə edir. Onu, "Onlar zinət içində böyüdülən və  çəkişmək zamanı aydın danışa bilməyən ..."(Zuxruf 18) deyə xarakterizə edir.

O halda zinət qadının təbii haqqıdır, təsəttür isə zinətini yadlardan gizləmək vasitəsi olaraq bir vəzifə və bir ibadətdir. Elə isə geyimin birbaşa özünün zinət olması bu funksiyasıyla təzad meydana gətirə bilər vəbu baxımdan da təsəttürün moda ilə uzlaşdırılması çətinləşər.

Əslində cənnətdə övrətlərinin açılması vəyarpaqlarla bağlanma həm Adəm həm dəHəvva üçün sözün mövzusu idi. Amma indiki vaxtda təsəttür deyilincə daha çox qadın ağla gəlir. Əlbəttə kişi üçün də olması lazım olan ən az bir təsəttür vardır.

Bunda cinsi cazibə baxımından qadının kişidən daha irəli olmasının da təsiri olmuş ola bilər. Bu baxımdan təsəttür deyilincə ilk ağla gələn kişi deyil qadın olmuşdur. Kişinin paltarının bəzək olma xüsusiyyəti də fitrət fərqliliyi səbəbiylə qadınınkına nisbətən daha az istənən bir şeydir.

İslam ənənəsində qadının təsəttürünün şəklindən çox onda olması ya da olmaması lazım olan xüsusiyyətlərdən söz edilir.

Bu xüsusiyyətləri qadın geyimi üçün sayan alimlər bu şərtlərdə ittifaq edir kimidirlər:

- Qadının geyimi bütün bədənini, Hənəfilərə görə əllər və üz xaric, örtməlidir.

- Xarici geyimi bir bəzənmə və təbərruc (açılıb saçılmaq və bəzənməklə gözə girməyə çalışmaq) vasitəsi qılınmamalıdır.

- Bədən xətlərini ifadə edəcək şəkildə dar və şəffaf olmamalıdır.

- Müsəlman olmayanların xüsusi geyimlərinə bənzəməməlidir.

- Kişi geyimi kimi olmamalıdır.

- Yad kişilərin olduqları mühitlərdə cazibədar qoxular daşımamalıdır.

- Şöhrət geyimi olmamalıdır.

Təbərruc, naməhrəmlər üçün özünü görünür və baxılır hala salmaq üçün edilən hər məşğuliyyətdir.

Şöhrət geyimi isə kişi üçün də söz mövzusudur və bir hədisi şərifdən alınmadır. Rəsulullah (sas) diqqət çəkəcək dərəcədə lüks və əzəmətli, yenə diqqət çəkəcək dərəcədə cır-cındır və köhnə-kürüş (yırtıq) geyməyi qadağan etmişdir.

Məsələ bu şərtləri daşımaqla bərabər təsəttürlə modanın birlikdə olub ola bilməyəcəyi məsələsidir.

MODA İLƏ TƏSƏTTÜR (HİCAB) UZLAŞA BİLƏR?

Təsəttürün ittifaqla qəbul edilən şərtləri ilə modanı moda edən xüsusiyyətlərini yan-yana düşündüyümüzdə moda ilə hicabın hansı ölçüdə uzlaşa biləcəyini, ya da uzlaşa bilməyəcəyini anlaya bilərik:

Təsəttürdə naməhrəmə baxmama və baxdırmama əsasdır. Yəni hicablı bir qadın hicabı ilə 'mənə baxma!' demiş olur. Halbuki moda 'mənə bax' deməyin ifadəsidir.

Hicabda 'təbərruc' haramdır. Təbərruc yəni görünməyə çalışmaqdır. Halbuki moda başdan ayağa təbərrucdur.

Hicab ucu Hz. Adəmə söykənən bir ənənənin davamıdır. Halbuki moda köhnəni zibilə atmağın adıdır, sabah təkrar dəyişəcək olan bu anı yaşamaqdır.

Hicabda şöhrət, istənməyən bir şeydir. Rəsulullah (sas) 'şöhrət libasını' lənətləmişdir.Şöhrətin hər iki ucu da pislənmişdir.

Hicab israfın haram olduğu bir düşüncənin və ehtiyacın məhsuludur. Halbuki moda saf israfdır.

Hicab bir şəxsiyyəti, kimliyi və fərdiliyi simvollaşdırır. Halbuki moda təqlid etmənin məhsuludur.

Hicabın əsl ölçüsü mənəvi yönüdür, o bir ibadətdir, moda isə nümayişdən, riyadan və görünəndən ibarətdir.

Moda bir baxımdan da 'qərargahınız evləriniz olsun' deyilən qadınların ictimai həyatda və aktiv iş həyatında bir ehtiyaca bağlı olmadan, sırf iqtisadi azadlıq adına əndamlarını ortaya atmalarının qaçınılmaz bir nəticəsidir.

Moda və göstəriş tərzindəki hicab müasirliyin və dünyəviləşmənin bir təzahürüdür.

Bütün bu səbəblərdən ötəri moda ilə hicabın uzlaşma imkanı görünmür. Amma müsəlmanların öz aralarında məşhur bir ənənə halına gəlmiş bir geyim formasına riayət etməsi də, ayrılıb diqqət çəkməmə baxımından olması gərəkli olan bir şeydir.

Yazıçı:

Prof. Dr. Faruk Beşer

 Feminizm sahəsində problemlərlə qarşılaşan İslam dini və ondan törəyən İslam hüququnda qadın hüquqlarının əks olunması məsələsi hər zaman mübahisə doğurur. Müxtəlif ölkələrdə məskunlaşmış müsəlman qadınların hüquqları var ilə yox arasındadır. Bu nöqteyinəzərdən, məqalədə İslamda əks olunan qadın hüquqları ilə islam ölkələrində mövcud olan qadın hüquqlarının müqayisəsinə, dünyəvi ölkələrdə müsəlman qadınlara “dünyəvilik” prinsipinin şamil edilməməsi məsələsinə yer verilmiş, həm müsəlman, həm də dünyəvi ölkələrin nümunəsində ətraflı araşdırma aparılmışdır.

Giriş

   Tarix boyunca hər bir fərd kimi hüquqlara sahib ola bilməyən qadınlar hal-hazırda ən üst səviyyədə imkanlara malikdirlər. Lakin son dövrdə qadın hüquqlarının mövcudluğu ilə realizəsi arasında üstü qapanmayan boşluqlar vardır. Həmin boşluqları cəmiyyət ya üstü qapalı, ya da açıq formada İslamla əlaqələndirir. Həqiqətən də İslam hüququ çərçivəsində qadın hüquqlarına yer verilmirmi?

   Müsəlman qadınların əqidəsinə görə məruz qaldığı təzyiqlər XXI əsrdə gündəmdən düşmür. İstər İslam dini rəhbər tutulan ölkələrdə, istərsə də dünyəvi ölkələrdə bu hallar fərqli formalarda təzahür edir. Buna görə də İslam dini hər zaman zidd fikirlərlə qarşı-qarşıyadır. İslam dövlətlərində qadınların məruz qaldığı hüquq pozuntularında “din” aspekti bəhanə rolunda çıxış edirsə, dünyəvi ölkələrdə müsəlman qadınların məruz qaldığı qeyri-qanuni halların əsl səbəbi onların dinidir. Mövcud vəziyyət müəyyən bir coğrafi ərazi dairəsində məhdudlaşmır. Bu səbəbdən sırf müsəlman qadınların hüquqları məsələsi araşdırmanın mövzusu olacaqdır. Məqalədə İslamda mövcud olan qadın hüquqları ilə birlikdə, müsəlman qadınlara qarşı yönələn hüquq pozuntularının səbəbləri müəyyən olunacaq və nəzəri hissə ilə tətbiq arasındakı fərq ortaya qoyulacaqdır. Müsəlman ölkələrində yaşayan qadınlarla dünyəvi ölkələrdə yaşayan müsəlman qadınların hüquqi vəziyyətinin ortaq və fərqli cəhətləri aydınlaşdırılacaqdır.

I. İslami və dünyəvi ölkələrdə qadın hüquqlarının mənbəyi

   A. Qurani Kərimdə qadın hüquq subyekti kimi.

  Qurani-Kərimdə qadınların sosial vəziyyəti iki aspektdə dəyərləndirilmişdir: 1. İslamdan öncəki dövrdə qadın; 2. İslamda qadın. Burada qadınların hüquq və vəzifələri, eyni zamanda kişinin qadın qarşısında daşıdığı vəzifələrə yer verilmişdir. Bir növ mövcud olan bu hüquq və vəzifələr sinallaqmatik xarakter daşıyır. İslam hüququnun tətbiqində yaranan problemləri daha dəqiq həll etmək üçün bu hüquq münasibətlərinin subyekti olan qadınların sahib olduğu hüquqların nəzərdən keçirilməsi zəruridir.

   1. Yaşamaq hüququ – İslamın bərqərar olması doğulan qız uşaqlarını öldürmək adətini sıradan çıxardı. Kiçik qızların yaşamaq hüququ onların təbii hüquqlarından biri olub, Quranda öz əksini müxtəlif formalarda tapmışdır:

“O, istədiyini yaradır, istədiyinə qız, istədiyinə oğlan övladı əta edir.” (Meryem Arıkfidan, İslam Hukukunda Kadın Haklarının Korunmasına Yönelik Tedbirler, 26. (2015).)

    2. Cəmiyyətdə iştirak etmək hüququ – İslamdan öncə bəzi qadınların cəmiyyətdə mövqeləri var idi, lakin bu sadəcə varlı və əsilzadə nəslinə mənsub olanlara aid idi. Bu cür qadınlardan biri Muhamməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) birinci həyat yoldaşı Xədicə xanım idi ki, o Məkkədə qadınlardan və bəzi kişilərdən üstün mövqeyə malik idi.(Yenə orada, 9)

   İslam yarandıqdan sonra isə təbəqəsindən asılı olmayaraq bütün qadınlara bu hüquq tanındı. Muhamməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) biət edən qadınlar özlərinə ictimai sferada yer tapdılar. Bəziləri bu sahədə xeyli aktiv olmuş, bəziləri isə kişilərdən geri qalmayan tərzdə islahatçı tədbirlər həyata keçirmişdir. Məsələn, Harun ər-Rəşidin arvadı Zübeydə. Zübeydə xanım Məkkəyə içməli su çəkdirdiyinə görə sudaşıyanlar indi də şəhərin küçələrində “Eyni Zübeydə” (“Zübeydənin gözləri kimi şəffaf su”) bağıraraq gəzirlər. (Mübariz Süleymanlı, Əhməd Ağaoğlu, “İslama görə və islamiyyətdə qadın” əsərinə elmitənqidi yanaşmalar, 75 (2008))

    3. Ayrı-seçkiliyə məruz qalmamaq hüququ – Bir qayda olaraq həm qadınlar arasında bərabərliyi, həm də qadın və kişi arasındakı bərabərliyi özündə əks etdirir. Kimliyindən, statusundan və mövqeyindən asılı olmayaraq bütün qadınlara eyni dərəcədə hüquqların tanınması belə sübut olunmuşdur. “..Allah yanında ən üstün olanınız, günahlardan çəkinəninizdir.” İslam üçün qadın və yaxud kişi olmaq yox, önəmli olan yaxşı və təmiz bir insan ola bilməkdir. Əgər ki, İslam hüququ kişilərin mənafeyinə xitab edən bir sistem olsaydı, Qurani Kərimdə “Kişilər” adlanan bir surəyə rast gələrdik. Lakin sonuncu səmavi din kişilərdən çox qadınların qorunmasına, onların qiymətli tutulmasına önəm göstərdiyi üçün Nisa, yəni “Qadınlar” adlanan surədə qadınların mövqeyini tənzimləyir. (Yuxarıda istinad 1, 10.)

    4. Seçmək və seçilmək hüququ – Quranda qeyd olunur ki, “Ey Peyğəmbər! Mömin qadınlar Sənə gəlib biət etdiklərində onların biətlərini qəbul et və Allahdan onların günahlarının bağışlanmağını dilə. Çünki Allah rəhmli və bağışlayandır.” Biət etmək qadınların azad bir şəkildə öz rəhbərlərini seçməsi anlamına gəlir və bu hüquq İslamın bərqərar olduğu ilk dövrlərdə meydana gəlmişdir. (Yenə orada, 111.) 

   Seçilmək hüququna gəldikdə isə, bu hüququ qadınlara qadağan edən hər hansı bir dəlil yoxdur. Əksinə Quranda qeyd olunur ki, kişi və qadınlara hər bir işdə məsuliyyət eyni dərəcədə verilir. Nisa surəsi 58-ci ayədə göstərilir: “Allah sizə əmanətləri, insanların haqlarını onlara qaytarmağı əmr edir. İnsanlar arasında hökm çıxaranda ədalətli hökm çıxarın.” (Yenə orada, 113.)

   5. Təhsil hüququ – Qurani Kərimdə Ələq surəsinin birinci ayəsinin “Oxu!” deyə başlamasının mənası ondadır ki, Allah hər bir cins üçün elmi və öyrənməyi vacib bilmişdir. Qadınlar İslamın gəlişi ilə oxu və yazı qaydalarını öyrənmiş və öyrətməyə başlamışlar. (Yenə orada, 104)

    6. İqtisadi müstəqillik hüququ – Qadın ixtiyarında olan irsdən, öhdəsində olan maldan istədiyi kimi istifadə edə bilər. (Əbdürrəhman Yusifpur, İslam dinində qadın məsələsi (Tərcümə: Hacı Soltan, Gərşivəz Nazim), 6 (1995))

   7. Xərclərini tələb etmək hüququ – Qadının bu hüququ kişilərin vəzifəsi olaraq formalaşmışdır. Yəni kişi öz qadınının bütün xərclərini (yemək, içmək, geyim və s.) ödəməlidir. Kişi imkanı olduğu halda qadının xərclərini təmin etmirsə, qadının istədiyi vasitələrlə ərindən ehtiyaclarını ödəməyi tələb etmək hüququ var. Buna nail olmadıqda, məhkəməyə müraciət edə bilər. (Yenə orada) Bu, məhkəmə müdafiəsi hüququnu ortaya çıxarır.

    8. Nikahda sərbəstlik hüququ – İslamda qadının izdivacı öz əlindədir, bu məsələdə hər hansı bir məcburiyyət yolverilməzdir.10 Əgər nikah əqdində qarşılıqlı razılıq olmazsa, İslam baxımından bu müqavilə etibarlı hesab olunmur. (Yuxarıda istinad 1, 43.)

   9. Miras hüququ – Bu hüquq Nisa surəsində öz əksini dəqiq qaydada tapmışdır.(Ətraflı bax: Nisa, 4:11/12.). Surədə qeyd olunur ki, bir oğlan övladının payı iki qız övladının payına bərabərdir. Bu, ailənin strukturu ilə bağlıdır və İslamda maddi məsələlər üzrə məsuliyyət kişiyə verilmiş bir öhdəlikdir. Ona görə də bu qayda qadınlara qarşı ayrı-seçkilik nəzərdə tutmur. (Yuxarıda istinad 1, 117.)

   10. Eyni haqq və cəzanın verilməsi (Lalə Mönsümova, İslamda Qadının Statusu, 2 “Dövlət və Din” İctimai fikir toplusu, 110, 115 (2009).) - Təqsirli olan hər bir şəxsə müdafiə, səmimi peşmançılıq qaydasında təqsirini etiraf etmək hüququ və törətdiyi əmələ görə məsuliyyət prinsipi nəzərə alınmaqla cəza tədbirləri tətbiq olunur. ( Əl-Maidə, 5:33/34.)

B. Beynəlxalq hüquq normalarında əks olunan qadın hüquqları

   Orta əsrlərə nəzər saldıqda görmək mümkündür ki, İslam öz gəlişi ilə onun qəbul olunduğu cəmiyyətlərdə qadınları xilas etmişdir. Onun orta əsrlərdə Şərq qadınlarına tanıdığı hüquqlara Avropa və digər ölkələrdəki qadınlar uzun illər boyunca malik deyildilər. XIX əsrə qədər Danimarka və Fransada qadınlar miras payından məhrum idi. (Meryem Arıkfidan, İslam Hukukunda Kadın Haklarının Korunmasına Yönelik Tedbirler, 26.8,3 (2015).)

   Fransada qadın həyat yoldaşının icazəsi olmadan bank hesabına pul yatıra bilməz və ya buradan pul götürə bilməzdi. İsveçrədə isə qadının seçmə və seçilmə haqqının tanınmasını cəmiyyət qəbul etmək istəmirdi. Qadınların hüquqi statusu, onların kişilərlə bərabərliyi məsələsi II Dünya Müharibəsindən sonra BMT çərçivəsində qloballaşdırılmış, buna dair bir neçə beynəlxalq müqavilə bağlanmış və dövlətlərin üzərinə bu sahədə ciddi öhdəliklər qoyulmuşdur. Bu sahədə olan ilk ciddi addımlardan biri 1948-ci il Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsidir və o, ayrı-seçkilik məhfumunu yekdilliklə rədd edir.

   XX əsrə qədər qadınlar daha çox siyasi hüquqlar tələb edir, xüsusən seçmək ve seçilmək hüququna malik olmaq istəyirdilər. “Qadınların Siyasi Hüquqlarına dair Konvensiya” (1953) XX əsrdə bütün dünya qadınlarına bu hüququn tanınmasını zəruri bilmiş, “Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılmasına dair Konvensiya” (1981) isə beynəlxalq arenada qadın və kişi hüquq bərabərliyini təsdiq etmişdir. Burada qadınlar üçün nəzərdə tutulan hüquqlar geniş şəkildə izah olunmuşdur: 7-ci maddə qadınlar üçün siyasi, 10- cu maddə təhsil sahəsində, 11-ci maddə məşğulluq sahəsində olan hüquqları, 14-cü maddə kənd yerlərində yaşayan qadınların vəziyyətini tənzimləyən normaları əks etdirir və üzv dövlətlər üçün ciddi vəzifələr nəzərdə tutur. 

   İslamda qadın hüquqlarının təsbit olunması ilə qadın hüquqlarının beynəlxalq qaydada tənzimlənməsi arasında 13 əsr fərq mövcud olsa da, verilən qərarlar və qəbul edilən normalar İslamdakı qadın mövqeyilə kəsişir. 

* Bakı Dövlət Universiteti, Hüquq fakültəsi, 3-cü kurs, 1436-cı qrup tələbəsi Sənəm Mustafayeva,

   Salam olsun sizə, ey Allahın savabını diləyərək mələklərin qanadları altında məscidlərə gələn qadınlar!

Allah sübhanəhü təala belə qadınları tərifləyib buyurur:

«Allahın evlərinizdə oxunan ayələrini və hikməti xatırlayın» (əl-Əhzab, 34).

Allahın ayələri Quran, hikməti — Peyğəmbərinın (Allahın salamı və salavatı ona olsun! — s.ə.v.) Sünnəsidir. Peyğəmbərin (s.a.v.) zamanında qadınlar səhih hədisdə deyildiyi kimi idilər: «Bir qadın Peyğəmbərin yanına gəlib dedi: “Kişilər cümə və camaat namazlarında səninlə birlikdə olurlar. Sən özündən bizim üçün də bir gün ayır, ey Allahın elçisi!” Peyğəmbər də bazar ertəsi gününü onlara xas etdi».

   Ey hörmətli bacılarım! Bu kəlməni çoxları deyir, lakin çox az adam ona əməl edir. Bu kəlmədə imanın dünya və axirət səadəti var. Bu kəlmədən üz döndərən adamlar isə Allahın yolundan azmış adamlardır. Bu kəlmə bizdən əvvəlki kişi və qadınlara və bizə – axırıncılara Allahdan gələn bir tövsiyədir. Allah təala buyurur:

«…Biz sizdən əvvəl Kitab verilənlərə də, sizə də Allahdan qorxmağınızı tövsiyə etdik…» (ən-Nisa, 131)

Bu kəlmə təkcə xütbələrdə, minbərlərdə eşidilən bir kəlmə deyil. Həqiqətən, bu kəlmə səadət və əmin-amanlıqdır. Bəli, bu kəlmə səadəti bədbəxtlikdən ayıran bir kəlmədir, əziz bacılarım. Biz bu cür sizin kimi bacıların mövcud olmasına heç şübhə etmirik.

Allah-təala buyurur:

«Rəbbi də onların dualarını qəbul edərək cavab verdi: “İstər kişi, istərsə də qadın olsun, Mən heç birinizin əməlini puça çıxarmaram. Siz bir-birinizdənsiniz”» (Ali-İmran, 195).

Allah-təala başqa bir kəlamda isə belə buyurur:

«Mömin kişilərlə mömin qadınlar bir-birinə dostdurlar. Onlar yaxşı işlər görməyi əmr edər, pis işləri yasaq edər, namaz qılıb zəkat verər. Allaha və Peyğəmbərinə itaət edərlər…» (ət-Tövbə, 71).

Yenə başqa bir kəlamda Allah-təala buyurur:

«Allah və Peyğəmbərləri bir işi hökm etdiyi zaman heç bir mömin kişiyə və qadına öz işlərində başqa yol seçmək yaraşmaz» (əl-Əhzab, 36).

Bu, «qadın azadlığını çağıran günahkarlarla aydın və sərt bir cavabdır. Doğrusu, bu azadlıq deyil, əksinə, bu, qadının, onun iffətini, onun həyasını, onun fikrini xarab etməsidir.

Əziz bacılarım! Biz indi yer üzündə islah etməyənlərə və fəsad törədənlərə etiraz edəcəyik: “Siz qadının xeyrinimi güdürsünüz! Siz qadınımı müdafiə edirsiniz? Siz istəyirsiniz ki, o, öz həyasını tapdalasın? İstəyirsiniz ki, o, öz namusunu ləkələsin? İstəyirsiniz ki, o, öz evindən, ləyaqətindən və məişətindən uzaqlaşsın? Özündən başqa tanrı olmayan Allaha and olsun ki, sizin qəlbləriniz canavar qəlbidir, cildiniz isə qoyun cildidir. Dilləriniz baldan da şirindir, icərinizdə isə alovlanan bir atəş var. Bu günahkarlara bizim cavabımız budur. Onlar deyilər ki, cəmiyyət bir ciyərlə nəfəs alır və deyirlər ki, cəmiyyətin yarısı fəaliyyətsizdir! Ey pozğunluğa çağıranlar, bilirsinizmi qadın kimdir? Həqiqətən, bu müsəlman qadın kişilərin anası, kişilərin bacısı, kişilərin qızı, kişilərin nənəsi, bibisi, xalasıdır! Ey münafiqlər! Məgər unutdunuzmu ki, bu qadın peyğəmbərlərin, elçilərin, alimlərin və saleh adamların anasıdır? Şübhəsiz ki, bu qadın bütün böyük kişilərin anasıdır və hər bir böyük kişi bilir ki, o, bu qadından törənmişdir”.

Ey Allahın Quranda zikr etdiyi qadın! O qadın ki, Allah-təala onu başqalarına misal gətirir:

«Allah iman gətirənlərə Fironun zövcəsini (Asiyə bint Məzahimi) məsəl çəkir» (ət-Təhrim, 11).

Bəli, Fironun zövcəsi, bu saleh qadın Asiyə bint Məzahimdir. O Cənnət qadınlarından, xanımlarından biridir. Bəli, Fatimə bint Muhəmməd, Məryəm bint İmran, Xədicə bint Xüveylid və Asiyə bint Məzahim. Onların dördü də Cənnətdəki qadınlar, xanımlardırlar. Bəli, bu, o günahkarların gözələrinə bir zərbədir. Çünki, onlar qadının haqqını azaldırlar. Qadın öz iffətində, evində, dinində, həyasında necə də yaxşıdır.

Müslim öz «Səhih» əsərində rəvayət edir ki, Allahın elçisi (s.a.v.) belə buyurdu: «Dünya keçici bir şeydir. Onun içindəki ən yaxşı şey isə saleh qadındır».

İbn Hibbanın rəvayət etdiyi səhih bir hədisdə Peyğəmbər (s.a.v.) buyurur: «Kişinin səadəti dörd şeydən ibarətdir:…». Peyğəmbər (s.a.v.) belə şeylərdən saleh qadını da qeyd etdi.

Ət-Təbəraninın səhih isnadla rəvayət etdiyi bir hədisdə Peyğəmbərə (s.a.v.) ən yaxşı qadın haqqında sual verirlər: O (s.a.v.) da buyurdu: “Ən çox doğan və sevən bir qadındır, hansı ki, əri ona qəzəblənəndə öz əlini onun əlinin içinə qoyub deyir: “Allaha and olsun ki, sən razı olmayınca bir an da yatmaram”. Allahu əkbər!!!

İndi isə mömin qadına, Allah-təalanın bizim üçün məsəl çəkdiyi Asiyə bint Məzahimə qayıdaq ki, bütün qadınlar da onun kimi olsunlar. O saleh qadın ki, əzab çəkdi, parçalandı və çarmıxa çəkildi, onun haqqında nə fikirləşirsiniz, əziz bacılarım?!

Baxın tovhidə, baxın yəqinliyə, baxın o imana ki, qadınları kişilərin edə bilmədiyi şeylərə vadar edir! Allahu əkbər! Lə iləhə illəllah!

Bu hekayəti tarixçilər qeyd edib deyirlər ki, Fironun (Allah ona lənət eləsin!) onun qızının saçlarını darayan bir qulluqçu qadını var idi. Bir gün o qadın, Fironun qızının başını darayanda əlindən daraq düşdü və o dedi: “Bissimilləh”, yəni, “Allahın adı ilə”. Qız da ona tərəf dönüb soruşdu: “Allah atammı?”. Mömin qadın isə dedi: “Yox, Allah mənim Rəbbim, Fironun Rəbbi və sənin Rəbbindir”. Qız da dedi: “Məgər sənin atamdan başqa bir tanrın var?” Çünki, Firon rübubiyyət iddia edirdi. Mənim müsəlman bacıların. O, məgər Quranda deyildiyi kimi demədi:

«Həqiqətən, mən sizin ən uca rəbbinizəm!» (ən-Naziat, 24).

Məgər o demədimi:

«Ey qövmüm! Məgər Misir səltənənti, altından axan bu çaylar mənim deyilmi!?» (əz-Zuxruf, 51).

Görün bu günahkar nə deyir!

Bu qız Firona o qadının dedikləri haqqında xəbər verdi. Firon da bu qadının iki oğluna işkəncə verdi. O, qazanı yandırıb, qadının iki uşağını toyuğu qoyduğu kimi, yanar qazanın içinə qoydu. Uşaqların əti yandı!!! Onların nə günahı var idi? Onldar nə kimi cinayət etmişlər? Bütün bunlar onların anasının “günahı” idi. Bu qadın səbr etdi və öz övladlarını Allaha qurban etdi. Lə iləhə iilləllah! O bizə səbri, dözməyi, yəqinliyi öyrədir. O bizə öyrədir ki, Cənnət bahadır və ona ancaq qeyd olunmuş şeyi fəda etməklə nail olmaq olar. Və o qadın da öz uşaqlarını Allaha bağışlayır, dinindən dönmur və səbr edir. Bacılarım, o qazana yaxınlaşanda dedi: «Siz məndən əl çəkəndə mənim və övladlarımın sümüklərini bir qəbrdə basdırın». Allahu əkbər! Allahu əkbər!

Allah-təala da qadını və onun cənnətdəki əcrini Fironun zövcəsi olan Aisyə bint Məzahimə göstərir. Bacıların! O da Allah-təalanın tovhidini qəbul edib deyir: «Əşhədu ən lə iləhə illəllah», yəni, şəhadət edirəm ki, Allahan başqa tanrı yoxdur.

Bacılarım! Firon biləndə ki, onun zövcəsi iman etdi, onu tutub çarmıxa çəkir. Onun əllərini və ayaqlarını bağlayıb onu tikə—tikə parçalamağa başlayır. O isə gülürdü! Bacılarım! Bilirsinizmi o niyə gülürdü? Alimlər deyirlər ki, onun bədəni əzab çəkirdi, lakin onun ruhu bədənindən qabaq cənnətdəki çaylara və saraylara daxil olmuşdu. Buna görə də, o, Allahdan elə bir şeyi istədi ki, bu şey bizim üçün bir qayda oldu. O dedi:

«Ey rəbbim! Mənim üçün öz dərgahında Cənnətdə bir ev tik» (ət-Təhrim, 11).

O, bunu deyərək Allah-təalanın dərgahını axirətdən qabaq istədi. Demək, qayda da budur. Onlar ona əzab verəndə o gülürdü. Firon da dedi: «Siz bu dəlini görmürsünüzmü? Görmürsünz ki, o gülür?» Onlar onun bədənini kəsəndə, o deyirdi: «Allaha and olsun ki, məni tikə-tikə doğrasanız da mənim Rəbbimə olan məhəbbətim daha da artacaq!».

«Ey Rəbbim! Mənim üçün Öz dərgahında — Cənnətdə bir ev tik. Məni Firondan və onun əməlindən qurtar. Məni zalım qövmdən xilas et» (ət-Təhrim, 11).

Bəli, bacılarım! Bu isə İmranın qızı Məryəmdir. Allah mömin qadınlara onu belə tövsiyə edir:

«(Allah mömin qadınlara) həmçinin namusunu möhkəm qoruyub saxlamış İmranın qızı Məryəmi də məsəl çəkir…» (ət-Təhrim, 12).

Allah onun oğlunun dili ilə buyurdu:

«Xurma ağacını özünə tərəf silkələ, üstünə təzə yetişmiş (xurma) tökülsün!» (Məryəm, 25).

O saleh qadın da Allaha dua edib buyurur:

«…Kaş ki, mən bundan əvvəl ölüb qurtaraydım və ya tamami ilə unudulub getmiş olaydım!» (Məryəm, 23).

Allah da onun oğlunu danışdırdı və oğlan dedi:

«Mən, həqiqətən, Allahın quluyam. O mənə Kitab verdi, özümü də peyğəmbər etdi» (Məryəm, 30).

Bəli, bu o qadındır ki, qövmü onu namussuzluqda ittiham etdi və dedi:

«Ey Harunun bacısı! Atan pis kişi, anan da zinakar deyildi!» (Məryəm, 28).

Allah-təala da onun oğlunu beşikdə danışdırmaqla Məryəmin günahsız olduğunu bildirmişdir:

«(Məryəm onun özü ilə danışın, deyə) ona (uşağa) işarə etdi. Onlar: “Beşikdə olan uşaqla necə danışaq?” —dedilər. (Allahdan bir möcüzə olaraq körpə dilə gəlib dedi): “Mən, həqiqətən, Allahın quluyam. O mənə Kitab verdi, özümü də peyğəmbər etdi”» (Məryəm, 29-30).

Allah-təala bunu belə buyurur:

«Şübhəsiz ki, Biz Öz elçilərimizə və iman gətirənlərə həm bu dünyada, həm də şahidlərin şəhadət verəcəyi gündə yardım edəcəyəm! Elə bir gün ki, zalımlara üzrxahlıqları heç fayda verməyəcəkdir. O gün onları lənət və axirət yurdunun pis əzabı gözləyir» (əl-Mumin, 51-52).

Allah-təala oğlanı ona görə danışdırdı ki, onlar bu saleh qadından soruşdular:

«…Bunlar sənin üçün haradandır?…» (Ali-İmran, 37).

Yəni, bu yemək, bu meyvələr haradandır? O isə dedi:

«…Bu Allah tərəfindəndir! Həqiqətən, Allah istədiyi şəxsə hədsiz ruzi verər!» (Ali-İmran, 37).

Bəli, bacılarım! Siz də bu qadınlara oxşamalısınız. Çünki, bu qadınlar Allahı tanıyıb, onun əmrinə tabe olublar. Buna görə siz də onlara oxşamalısınız, onları özünüzə gözəl bir nümunə olaraq götürməlisiniz. Çünki, Allah-təala o qadınlardan razı olub və onları da Özündən razı edib.

Bu isə İbrahim əleyhissəlamın zövcəsi olan Saradır. əl-Buxari (Allah ona rəhmət etsin!) öz «Səhih»əsərində rəvayət edir ki, bu qadın Misirin zalım bir hökmdarının yanına zorla gətiriləndə, o, suyu götürüb dəstəmaz aldı, namaz qıldı və böyük bir duanı oxudu. Onun səmimi qəldbən dediyi bu duaya diqqət yetirin! O dedi: «Allahım! Əgər bilirsənsə ki, mən Sənə Sənin Elçinə iman gətirdim və namusumu qorumuşam, onda məni bu kafirə tabe etmə!» Bu kafirin də ayaqları yerə girdi. O ikinci dəfə qalxdı, qadın isə həmin duanı yenə oxudu, o təzədən batdı. Üçüncü, sonra isə dördüncü dəfə də qalxmağa çalışdı. Sara isə bu duanı təkrarlayırdı. Hökmdar ərafdakılara dedi: «Siz mənə şeytanı göndərdiniz. Onu İbrahimə qaytarın, həm də Həcəri ona verin». O, İbrahim əleyhisəlamın yanına qayıdanda dedi: «Görürsən, Allah-təala bu kafiri taptaladı və onun cariyəsini də verdi».

Həqiqətən, bu səmimiyyətdir, ixlasdır bacılarım! Həqiqətən, bu Allaha pənah gətirməkdir. Alllah-təala buyurur:

«…Allah Ona yardım edənlərə, şübhəsiz ki, yardım edər. Həqiqətən Allah yenilməz qüvvət və qüdrət sahibidir! O kəslər ki, əgər onları yer üzündə yerləşdirsək namaz qılar, zəkat verər, yaxşı işlər görməyə əmr edib, pis işlər görməyi qadağan edərlər. Bütün işlərin sonu Allaha aiddir» (əl-Həcc, 40-41).

Bu qadınlardan biri də Həcərdir. Yenə də əl-Buxari (Allah ona rəhmət etsin!) rəvayət edir ki, Allah İbrahimə zövcəsi Həcəri və oğlu İsmail əleyhissəlamı əkinbitməz bir vadidə qoymağını əmr etdi. Orada adam, su, yemək və başqa həyat nişanəsi olan bir şey yox idi. Lakin İbrahim Allahın əmrinə tabe oldu. O onları qoyanda Həcərlə dönməyərək vidalaşdı. Həcər isə dedi: “Ey İbrahim! Ey İbrahim! Ey İbrahim! Sən bizi kimin üçün qoydun? Sən bizi kimin üçün qoydun? Sən bizi kimin yüçün qoydun? Allahın sənə əmr etdi?” O da dönüb dedi: “Bəli!” Həcər dedi: “Ey İbrahim! Həqiqətən, Allah bizi məhv etməz”. Lə iləhə illəllah! Allah da onu saxladı və onun gəzib (su axtararırkən- red.) etdiyi hərəkətləri Həccin rüknlərindən etdi. Bu rükn həm kişilərə, həm də qadınlara vacibdir. Lə iləhə illəllah! Qadın Allaha bağlananda, onun köməyinə inananda, öz işini Allaha həvalə edəndə necə də yaxşıdır. Allah-təala buyurur:

«Mən öz işimi Allaha həvalə edirəm, həqiqətən, Allah bəndələri Görəndir!» (əl-Mumin, 44).

Bu isə möminlərin anası Aişədir (Allah ondan razı olsun!). O, Allahın əmrinə tabe oldu. Allah da münafiqlərin iftirasından qorudu və onun günahsız olduğu haqqında Qiyamət gününə kimi oxunan Quran ayələrini nazil etdi.

Bu isə Ummu Sələmədir (Allah ondan razı olsun!). O və Aişə (Allah onlardan razı olsun!) əshabələrin alimlərindəndirlər. İndiki zamanda isə bizə və xüsusi ilə qadınlara Aişə və Ümm Sələmə kimi Quran və hadisələri əzbərləməyə mane olan nədir?

Bu isə Ummu Səlimdir (Allah ondan razı olsun!) Bilirsinizmi o kim idi? Onun mehri İslamda ən baha bir mehr idi. Əbu Təlhə onunla evlənmək istəyəndə, o dedi: «Ey Əbu Təlhə! Mənim mehrim İslamdır!» Əbu Təlhə də dedi: «Əşhədü ən lə iləhə illəllah və əşhədü ənnə Mühəmmədən rəsulullah»! (Şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa tanrı yoxdur və şahədət verirəm ki, Məhəmməd Onun Elçisidir). Ummu Səlim (Allah ondan razı olsun!) də onunla buna görə evləndi. Ummu Səlim haqqındakı qəribə rəvayətlərdən biri də budur: Onun oğlu xəstələndi, əri isə o vaxt səfərə getmişdir. Oğlu vəfat etdi. O biləndə ki, əri qayıdır onun üçün ətir vurdu və bəzəndi. Əri oğlu haqqında soruşdu. Ummu Səlim cavab verdi ki, oğlun çox sakitdir. Doğru söylədi, həqiqətən o, sakit, — ölü idi. O bəzəndi, ətir vurdu və öz hüzn və kədərini qəlbində gizlətdi. Sonra isə ərinə xidmət etmək üçün qalxdı və ona o dəqiqə bu acı xəbəri çatdırmadı. Əbu Təlhə istirahət edəndən sonra ona oğlu haqqında danışdı. O da soruşdu ki, niyə mən gələndə dərhal xəbər vermədin. Ummu Səlim də cavab verdi ki, onu rahat etməsini istəyirdi. Səhər olanda isə Allah Öz elçisinə (s.a.v.) bu iki səbrli ər-arvad haqqında vəhy göndərdi. Peyğəmbər (s.a.v.) Əbu Təlhənin yanına gəlib buyurdu: «Allah sənin bu gecəni bərəkətli etsin!».

Bundan sonra da Allah-təala Əbu Təlhəyə on oğul verdi. Onların hamısı Qurani əzbər bilirdilər və Peyğəmbər (s.a.v.) və onun əshabələri ilə birlikdə cihad edirdilər. Həqiqətən, bu saleh qadın öz övladlarını Quran və Sünnə əsasında tərbiyə etmişdir. Ana bir məktəbdir. Onu hazırlasan, demək, yaxşı bir nəsil hazırlamış olarsan.

Biz görəndə ki, qadınların çoxu öz övladları haqqında ancaq yeməkdə, içməkdə, geyinməkdə və başqa dünya işlərində fikirləşirlər, qəlbimiz ağrayır. «Oğlum çörək yedinmi? Təzə paltarını geyindinmi? Səhhətin yaxşıdırmı?» Biz belə şeylərə etiraz etmirik. Lakin o maraqlanmır ki, oğlu sübh namazını camatla qılıb, ya yox? Yaxşı, saleh yoldaşlarla oturub-durur, ya pis yoldaşlarla? O, Quran daşıyır, ya siqaret? O, əshabə kişi və qadınlar haqqında kitablar oxuyur, ya pozğunçuluğa çağıran curnallar? O, özünü Peyğəmbərə (s.a.v.) oxşadır, ya Firona və Qaruna? Bəli, biz Ummu Səlim kimi qadınlara möhtacıq.

Bu isə başqa bir əsabə qadın. Səhih rəvayətdə deyildiyi kimi, onun yanına bir qonaq gəlir, o da ərinə deyir: «Vallahi, uşaqların yeməyindən başqa bir yemək yoxdur». Əri də deyir: «Uşaqları yatırt!». Qadın uşaqları yatızdırdıqdan sonra əri qonağa yemək verdi və arvadına dedi: «Get çırağı söndür, guya onu düzəldirsən!». Qonaq da elə hesab edirdi ki, kişi onunla yeyir, lakin qonaq tək yeyirdi. Bu əshabə Peyğəmbrin (s.a.v.) yanına gələndə o buyurdu: «Allah dünən qonağınızla etdiyiniz hərəkətinizə təəccbləndi!».

Allahu əkbər! Əziz bacılarım! Şüşhəsiz ki, bu qadınlar saleh qadınlar üçün gözəl nümunədir.

Bu isə ənsar qadınlardan biridir. Peyğəmbər Ühüd döyüşündən qayıdanda o qadına dedilər: «Ərin döyüşdə öldürüldü!» O da onlara dedi: «Allahın elçisi haradadır?» Onlar dedilər: «Oğlunda öldü». O dedi: «Allahın Elçisi haradadır?» Dedilər: «Qardaşında öldürüldü». Dedi: «Allahın elçisi haradadır?» O Peyğəmbəri görəndə gözlərindən sevinc və məhəbbət yaşları töküldü və o dedi: «Hər bir müsibət səndən soqra yüngüldür, ey Allahın Elçisi!».

Allahıu əkbər, bacılarım! Baxın, Allahı, Peyğəmbəri sevən bu qadınların məhəbbətinə! Bütün bunlar dünənki qadınlar haqqındadır. Bəs indiki qadınlar haqqında nə deyək? Biz sizə deyirik bacılarım. Allah — təalə buyurur: «İmam gətirənlərin qəlblərini Allahın zikri və haqdan nazil olan üçün yumşalması vaxtı gəlib çatmadımı? (əl-Hədid, 16).

Alllah-təalə həm də buyurur:

«Allah münafiq kişiləri və qadınları, müşrik kişi və qadınları əzaba uğratsın, mömin kişilərin və qadınların tövbələrini qəbul buyursun deyə…» (əl-Əhzab, 73).

Bizə, Allah — təalaya tövbə etmək vaxtı gəlib çatmayıbmı? Sizə Allah qorxusundan sonra birinci vəsiyyətim: Allahın Kitabı olan Qurandan yapışın! Bu Kitabda sizin dünyada və axirətdə ki səadətiniz var. Bəli:

«Sən Allahın Kitabından möhkəm yapış, Çünki o sənə yeganə dayaqdır!»

Nə üçün biz Qurana tabe olmuruq. Halbu ki, Allah-təala buyurur:

«Onlar Quran barəsində düşünməzlərmi yoxsa ürəklərinə gəlib vurulmuşdur» (Məhəmməd, 24).

Biz bilirik ki, cəmiyyətdə saleh qadınlar var. Bilirik ki, o qadınların xeyirli işləri var. Bilirik ki, o qadınlar xeyirli işlərdə bir-birini ötməyə çalışrılar. Lakin biz artıığını istəirik və saleh qadınlara deyirik: Allah təala buyurur:

«Tədarük gördün. Ən yaxşı tədarük isə təqvadır» (əl-Bəqərə, 197), yəni Allahdan qorxmaqdır. Saleh əməlləri az olanlara isə deyirik: Qurana əməl edin. Çünki onda sizin sağlamlığınız var.

Allah təala buyurur:

«Mömin olub yaxşı işlər görən kişi və qadına xoş həyat nəsib edəcək və gördükləri yaxşı işlərin müqabilində onlara daha yaxşı mükafat verəcəyik!» (ən-Nəhl, 97).

Ey bacım! Ey Allahın bəndəsi! Hamamız xöşbəxt yaşamaq, şəhid kimi ölmək və qiyamət günü yaxşı dirilmək istəyirik. Allah təala buyurur:

«…yaxşı işlər görən…»

Bu isə şərtdir ki, əməl saleh bir əməl olsun. Bu isə şərtə uyğun olan, bidət və haram olmayan bir işdir. Həm də Allah-təala buyurur:

«Mömin olub…»

Bu isə ikinci şərt kimi, əməl mütləq şirk və riyadən azad olan tovhidə (yəni Allahın birliyinə) düzgün imanla olmalıdır. Əməli saleh, imanı düzgün olan kimsənin əvəzi nədir? Əvəzi odur ki, dünyada yaxşı, xöşbəxt bir həyat, sonra isə axirətdə onun üçün bütün etdiyi saleh əməllərə görə böyük əcr gözləyir. Qyran oxumaq, zəkat, namaz, oruc, sədəqə, yaxşı söz, yaxşı kasetlərə qulaq asmaq, Allaha dəvət etmək, hicab geymək, kişilərlə qarışmamaq, övladlara yaxşı tərbiyə vermək, əri ilə yaxşı davranmaq, qonşulara yaxşılıq etmək, Allah yolundakı əziyyələrə səbr etmək, Allahı zikr etmək, musiqiyə qulaq asmamaq, yalan danışmamaq, qeybət və söz gəzdirəndən uzaq olmaq, bütün müsəlmanlara dua etmək, insanlarla gözəl əxlaqla davranmaq və büğün bu işlərdə Allah-təalaya ixlaslı olmaq (yəni, işi ancaq Allah-təalanan razılığı üçün etmək). Bütün bu əməllər istənilən əməllərdir, onların Allah dərgahında əvəzi böyükdür. Kim saleh əməllərinə nöqsanlıq etsə, onun nəticəsi əks nəticə olur. Çünki, Allah-təala buyurur:

«Hər kəs Mənim öyüd-nəsihətimdən üz döndərsə, güzaranı daralar və biz qiyamət günü məhşərə kor olaraq gətirərik! O belə deyər: “Ey rəbbim! Nə üçün məni məşhərə kor olaraq gətirdin. Halbuki mən görürdüm!”»

Allah-təala buyurur:

«Elədir, amma sənə ayələrimiz gəldi, sən isə onları unutdun. Bu gün eləcə də sən unudulacaqsan!».

Bəli, Allahın və Peyğəmbərin kəlamlarını eşidən və lakin ona fikir verməyən, ona əməl etməyən adamı problemlərələ və kədərlə dolu olan ürək sıxıcı bir həyat gözləyir. Sonra isə axirətdə Allah onu məşhərə kor olaraq gətirəcək, necəki bu dünyada kor idi və haqqı görmürdü. Sonra isə Allah-təala onu Cəhənnəmə atar və ona heç bir fikir verməyəcəkdir, çünki o, bu dünyada Allahın kəlamını və ayələrini tərk etdi, onun cəzası etdiyi əməllərə görədir. Bizə ibrət almaq vaxtı gəlmədimi? Bizə tövbə etmək vaxtı gəlmədimi? Bizə qayıtmaq vaxtı gəlmədimi? Allah-təala buyurur:

«De: “Ey mənim özlərinə zülm etməkdə həddi aşmış bəndələrim! Allahın rəhmindən ümüdsiz olmayın. Allah bütün günahları bağışlayır. Həqiqətən, O bağışlayandır, rəhm edəndir! (Tövbə edib) Rəbbinizə dönün. Əzab sizə gəlməmişdən əvvəl Ona təslim olun. Sonra sizə heç bir kömək olunmaz! Qəfil əzab özünüzdə bilmədən başınızın üstünü almamışdan əvvəl Rəbbinizdən sizə nazil edilmiş ən gözəl sözə tabe olun!” Bir kəs: “Allaha itaət etdiyi təqsirlərə görə vay halıma! Həqiqətən, mən istehza edirdim!” -deməsin» (əz-Zumər, 53-56).

Lə iləhə illəllah! Mənim müsəlman bacım! «… bir kəs: “Allaha itaət etdiyim təqsirlərə görə vay halıma!” -deməsin!».

Lə iləhə illəllah! Müsəlman bacım! Səni məsciddə meyit namazı qalmıq üçün aparanda, məgər sən zən edərsən, mühazirə üçün gedirsən? Ya namaz qılmaq üçün gedirsən? Ya da bir şeyə qulaq asmaq üçün məscidə girirsən? Vallahi yox. Sən məscidə ömründə axrıncı dəfə girirsən, girirsən ki, imam qabağında sənin namazın qılınsın. Müsəlman bacım! Sən beş nəfərin parçasına bürünəndə, dilin tutulanda ən balaca balan sənin üstündə ağlayanda, sən vəsiyyət etmək, danışmaq istəyəcəksən. «Oğlumu öpmək istəyirəm!». «Qızımla danışmaq istəyirəm!». Lakin Allah-təala buyurur:

«Onlarla istədikləri şeylər arasında əngəl törədilmişdir» (Səba, 54).

Bu şeydən biz hamımız keçəciyik. Müsəlman bacım! Bu gün sən sevinc içində ərinlə birlikdəsən və uşaqlarınla oynayırsan, sabah isə sən tək qəbirdə oturacaqsan. Bu gün ən gözəl paltarları geyinirsən. Sabah isə kəfən geyinəcəksən! Bu gün gülürsən, sabah isə ola bilər ki, ağlayacaqsan! Bu gün yataqda yatırsan, sabah isə torpaqda yatacaqsan! Bü gün nemətləri yeyirsən, sabah isə qurdlar səni yeyəcək! Allahın zikrindən ruh şiddətli bir əzaba düçar olar. Bu əzabdan bərzəx aləmində, qəbr aləmində qaçmaq mümükün deyil. Çünki bu aləm bizim dünyamızdan çox fərqlidir. Onlar isə əzab çəkirlər! Onları eşitmirik. Onlar isə qışqırırlar. Onlar şiddətli əzab çəkir və elə qışqırırlar ki, onları cin və insanlardan başqa hər kəs eşidir. Əgər biz onları eşitsək, onları qəbrə apara bilmərik, qorxudan qaçardıq. Bəli, müsəlman bacım! Bütün səhih hədislərində Peyğəmbər (s.a.v.) xəbər verdi. Amma Allahın əmrinə tabe olanların qəbrləri Peybəmbərin (s.a.v.) buyurduğu kimi cənnət bağçaları olur. Onlar orada nemətlər içində olacaqlar. Biz onları görmürük. Bizimlə onlar arasında əlaqə yoxdur. Onlar orada nemət içində olacaqlar. Bizimlə onlar arasında əlaqə yoxdur, onlar bizi, bizdə onları eşitmirik. Bu Allahın hikmətidir. O, bununla bizi sınağa çəkir.

Həqiqi mömin qeybə inanır və Allahın kitabında olan və Peybəmbərin (s.a.v.) dediyi bütün qeyb işlərinə inanır. Cənnətə, Cəhənnəmə və s. inandığı kimi. Əgər bütün bu işlər acıq olsa idi, hər kəs də onları görsə idi, möminlə münafiqin arasında fərq qalmazdı və bu möminlə münafiqi ayırmaq üçün imtahan olmazdı! Hanı qorxan qəlb? Hanı yaşlanan gözlər? Vallahi bu Quranı eşitsəydi parçalanardı.

Müsəlman bacım! Fikirləş ki, sən sabah Allah-təalanın hüzuruna gedəcəksən və səninlə sənə şahidlik edəcək əməllərdən başqa heç bir şey qalmayacaq! O gün insanlar lüt, ayaqyalın və qorxu içində olacaqdır. Qurani tərk edən qızın halına vay olsun! Vay olsun namazı zay edənə, vay olsun musiqiyə qulaq asana, vay olsun filmlərin qabağında oturana, vay olsun öz namusunu ləkələyənə! Vay olsun camaatın qabağına bəzənmiş, hicabsız çıxana, Vay olsun ətirlənib evdən çıxana! Vay olsun valideynlərinə qarşı pis olana! Vay olsun öz ərinə xəyanət edənə! O, Allahın qabağında duranda onun əleyhinə onun öz bədən üzvləri şahidlik edəcəklər! O, Allahın qabağında nə deyəcək?!

Ey müsəlman bacım! Məgər eşitməmisən ki, Cəhənnəmdəkilərin çoxu qadınlardır?! Sən atəşə dözə bilərsən? Vallahi dözə bilməzsən! Sən Allahın qabağında dayanıb nə deyəcəksən? Allah-təala buyurur:

«Bu gün onların ağızlarını möhürləyəcəyik. Etdikləri əməllər barəsində onların əlləri Bizimlə danışar, ayaqları isə şəhadət verər» (Yasin, 65).

Buna görə də Allaha tərəf dönüb tövbə etmək lazımdır. Bacılarım! Deyin: «ya Allah, ya Allah! Ya Allah! Sənə tövbə etdik! Sənə tərəf qayıtdıq! Sənə pənah gətirdik!» bir bunları deyin, inşallah, Allah-təala bizə cavab verər, bəlkə O, bizə tərəf dönər, blkə O, bizə nəfslərimizə qarşı kömək edər. Ey, bacılarım, nə vaxta kimi? Bu neçənci moizə? Neçənci xütbə? Neçənci kəlmə? Neçənci nəsihətdir? Tövbə etmək və ibrət almağın vaxtı gəlib çatmayıbmı? Sadiq bir tövbə lazımdır, bacılarım, mən sizə bunu nəsihət edirəm. Qəlblərdə olanı isə Allah ən yaxşı biləndir.

Allahım, bizi, hamımızı bağışla! Allahım, biz Səndən hidayət diləyirik. Bizim bərk qəlblərimizi təmizlə, onları Quranla yumşalt! Allahım, qəlblərimizi nifaqdan, gözlərimizi xəyanətdən, qulaqlarımızı qeybətdən, dillərimizi yalan və böhtandan təmizlə, ey Aləmlərin Rəbbi!

   Qadının hüquq və məsuliyyəti kişinin qanunlarına bərabər, ancaq bunlar mütləq eyni deyil. Bu fərq aydındır, çünki kişi və qadın eyni deyil, ancaq bərabər yaranıblar.

Bərabərlik və oxşarlıq arasındakı bu fərq birinci dərəcəli əhəmiyyətə malikdir. Bərabərlik arzu olunandır, ədalətlidir, oxşarlıq isə yox. İnsanlar eyni yaranmayıblar, ancaq onlar bərabər yaranıblar.

  İslamın qadının mövqeyinə olan münasibətində aşağıdakıları göstərmək olar.
1. İslam qəbul edir ki, insan nəslinin ardıcıllığının təmin edilməsi prosesində qadın və kişinin hüquqları bərabərdir.
2. Şəxsi və ictimai məsuliyyət daşımaqda və öz əməllərinə görə mükafatlandırılmaqda qadın kişiyə bərabərdir.
3. Qadın təhsil və bilik almaqda kişiyə bərabərdir. İslam müsəlmanlara bilik almağı məsləhət görəndə kişi və qadına fərq qoymur.
4. Qadın kişi kimi öz fikrini azad ifadə etmək hüququna malikdir. Onun fikir ifadə etməsi nəzərə alınır və ancaq qadın cinsinə məxsusu olduğu üçün bu fikrə etinasızlıq göstərilmir. Bundan əlavə elə hallar olurdu ki, müsəlman qadınları dövlət əhəmiyyətli qanunvericilik məsələlərində də öz fikirlərini bildirirdilər. Xəlifələr qadınların sağlam məsləhətlərini qəbul edirdilər. Belə hallar Ömər İbn Xəttabın xəlifəliyi dövründə olmuşdur.
5. İslamda qadının həyatı, onun mülkiyyəti, onun namusu kişinin namusu kimi müqəddəsdir. Əgər o, hansı bir cinayət edərsə, onun cəzası kişinin cəzasından nə azdır, nə də çoxdur. Əgər ona bir ziyan vurularsa o kişinin belə vəziyyətə düşdükdə aldığı qədər müvafiq ödəniş alır.

6. Qadını müstəqil insan, insanın varlığı üçün vacib qəbul etməkdən əlavə, İslam əmlakın bir hissəsinə varislik hüququ vermişdir. İslama qədər bu varislikdən məhrum olaraq qadın kişinin əmlakı sayılırdı. Əsas etibarilə, həm kişi və həm də qadın öz ölmüş qohumlarının əmlakına bərabər hüquqlu varisdirlər. Ancaq onların alacağı payın miqdarı müxtəlifdir. Bəzi hallarda kişi əmlakın iki hissəsini, qadın isə ancaq bir hissəsini alır. Bu o demək deyil ki, kişiyə, qadına nisbətən üstünlük verilir. Kişinin bu halda çox alması səbəbləri aşağıdakı kimi təsnif edilə bilər!

   Birincisi, kişi öz arvadı, ailəsi və hər bir ehtiyacı olan qohumları qarşısında tam kömək göstərməkdə məsuliyyət daşıyan bir şəxsdir. Bütün maliyyə xərcləri onun üzərinə düşür.
  İkincisi, kişidən fərqli olaraq qadın xırda xərclərdən başqa heç bir şeyə maliyyə məsuliyyəti daşımır. O, maliyyə cəhətdən qorunur və təmin olunur.
   Üçüncüsü, əgər qadın kişidən az qazanırsa, o əldə etməyə can atdığı çalışdığı şeylərdən həqiqətdə məhrum edilmir. Varisilikdə əldə edilmiş əmlak onun qazancı və istəyinin nəticəsi deyil. Bu əlavə üstəlik gəlirdir.
   Beləliklə, maliyyə məsuliyyəti daşıyan varis (kişi) İslama görə ədalətli olaraq heç bir maliyyə məsuliyyəti olmayan varisdən (qadın) çox pay alır.
   7. Qadın kişiyə məxsusu olmayan müəyyən üstünlüklərə malikdir. O, bəzi dini xidmətlərdən azaddır (məsələn, aybaşı və doğuş zamanı namaz və orucdan).
    O, cümə günləri mütləq məscidə getməkdən azaddır. O, bütün maliyyə vəzifələrindən azaddır. Ana kimi, Allah qarşısında o, daha çox tanınır və yüksək tutulur.

«Biz insanı ata-anasına yaxşılıq etməyə (valideynə yaxşı baxmağı, onlarla gözəl davranmağı) tövsiyə etdik. Anası onu (bətnində) çox zəif bir halda daşımışdı. Uşağın süddən kəsilməsi isə iki il ərzində olur.

(Biz insana buyurduq:) «Mənə və ata-anaya şükr et! Axır dönüş Mənədir!». Əgər ata-anan bilmədiyin bir şeyi Mənə şərik qoşmağına cəhd göstərsələr, (bu işdə) onlara itaət etmə. Dünya işlərində onlarla gözəl keçin (onlara itaət et). Tövbə edib Mənə tərəf dönənlərin (islamı qəbul edənlərin) yolunu tut. Sonra (qiyamət günü) Mənim hüzuruma qayıdacaqsınız. Mən də (Dünyada) nə etdiklərinizi (bir-bir) sizə xəbər verəcəm!» (Loğman, 14-15).

«Biz insana ata-anasına yaxşılıq etməyi tövsiyə etdik. Çünki, anası onu (9 ay bətnində) zəhmətlə gəzdirmiş, əziyyətlə doğmuşdur. Onun (ana bətnində) daşınma və süddən kəsilmə müddəti 30 aydır. Nəhayət (insan) kamillik həddinə yetişib 40 yaşa çatdıqda belə deyər: «Pərvərdigara! Mənə və ata-anama əta etdiyin nemətə şükr etmək və Sənə xoş gedəcək yaxşı əməl etmək üçün ilham ver, nəslimi əməli saleh et. Mən sənə tövbə etdim və şübhəsiz ki, mən müsəlmanlardanam!». (əl-Əhqaf, 15).

   8. Qadının namaz zamanı kişidən arxada dayanması heç zaman onun kişidən alçaqda dayanmasına ifadə etmir. Bu namazın qaydasıdır. Əhəmiyyətliliyi xarakterizə etmir. Kişi sıralarında hökümət başçısı kasıbla çiyin-çiyinə dayanır. Cəmiyyətdə yüksək vəzifə tutan kişilər, məsciddə aşağı təbəqədən olan başqa kişilərlə yan-yana dayanır. Namaz zamanı sıraların yerləşməsi elə təyin edilir ki, bütün ibadət edənlərə öz fikirlərini cəmləşdirməyə imkan yaransın. Namaza müxtəlif hərəkətlər, ayaq üstə dayanmaq, əyilmək, üzü üstə düşmək və s. daxildir. Odur ki, əgər kişilər qadınlarla bir sırada ibadət edirlərsə, bu ibadətə mane olar və diqqəti yayındırar.

    Müsəlman ibadətlərinin təbiəti və təyinatı ilə azacıq anlayışı olan hər bir kəs mömin sıralarının belə təşkilində asanlıqla müdrikliyi anlaya bilər.

Anaların gələcək nəsillərin tərbiyə edilməsində rolu əvəzedilməzdir. Analar Allah və cəmiyyət qarşısında uşaqların tərbiyəsi sahəsində böyük məsuliyyət daşıyırlar. Allah-Təala Qurani-Kərimdə buyurmuşdur:

«Ey iman gətirənlən! Özünüzü və ailənizi oddan qoruyun….» (Təhrim, 6).

uşaqların islami qayda-qanunlarına uyğun tərbiyəsini lazımi səviyyədə yerinə yetirmək üçün analar özlərini bütün ibadətlərdə və həyat tərzində şəriəti əsas götürməlidirlər. uşaqların tərbiyəsində aşağıdakılara xüsusi diqqət yetirilməlidir:
1) Uşaqlara «Lə iləhə illəllah və Muhəmmədən Rəsulullah» şəhadət kəlməsini öyrətmək və uşaq böyüdükcə bu şəhadətin mənasını ona izah etmək.
2) Uşağa Allahın yeganə Xaliq – Yaradan olmasını, ibadətlərin yalnız vahid Allaha aid olmasını öyrətmək.
3) Uşaqlara yeddi yaşa çatdıqda namaza biganə münasibət bəslədikdə hətta onları cəzalandırmaq və yataqlarını ayırmaq lazımdır.
4) Allaha çoxlu dua etməyi, cənnət arzulamağı, yalan danışmamağı, ata-anaya hörməti öyrətmək lazımdır.
5) Qız uşaqlarını kiçik yaşlardan hicaba və İslami libasa vərdiş etdirməli, qısa paltara icazə verilməməlidir.
6) Uşaqlara bir iş gördükdə məsələn, bir əşyanı bir nəfərə verdikdə və ya ondan aldıqda, yemək yedikdə və içdikdə sağ əldən istifadə etməyi öyrətmək lazımdır.
7) Hər hansı bir işə başladıqda uşağı, məsələn, yemək yedikdə «Bismilləh» kəliməsini deməyi öyrədin.

    O, öz ərindən qeyri başqa kişilərdə ehtiras doğuran əməl və hərəkətlərindən çəkinməli, onun mənəvi təmizliyinə şübhə yaranmasına yol verməməlidir. Qadına xəbərdarlıq edilib ki, o cəlb edici baxışla baxmamalı və ya özgə qarşısında özünün fiziki cazibədarlığını göstərməməlidir. Onun örtüyü nəfsinə əsir olmaqdan, ağlını öz istəklərinə yol verməkdən, gözlərini ehtiraslı baxışlardan və şəxsiyyətini düşkünlükdən xilas edə bilər.

Allah Sübhənəhu və Təala bu barədə Qurani Kərimdə belə əmr edir:

«Mömin qadınlara de ki, gözlərini haram buyurulmuş şeylərdən çevirsinlər (naməhrəmə baxmasınlar), ayıb yerlərini (zinadan) qorusunlar, öz özlüyündə görünən (əl və üz) istisna olmaqla, zinətlərini (zinət yerləri boyun, boğaz, qol, ayaq, və s. naməhrəmə) göstərməsinlər; baş örtüklərini yaxalarının üstünə çəksinlər (boyunları və sinələri görünməsin). Zinət yerlərini ərlərindən, yaxud öz atalarından, yaxud ərlərinin atalarından, yaxud öz oğullarından, yaxud ərlərinin oğullarından, yaxud öz qardaşlarından, yaxud qardaşlarının oğullarından, yaxud bacılarının oğullarından, yaxud öz (müsəlman) qardaşlarından, yaxud sahib olduqları cariyələrdən, yaxud kişiliyi qalmamış xidmətçilərdən, yaxud qadınların mərhəm yerlərini hələ anlamayan uşaqlardan başqasına göstərməsinlər; gizlətdikləri bəzək şeylərini (xalxallarını) göstərmək üçün ayaqlarını (yerə və bir-birinə) vurmasınlar. Ey möminlər! Yalnız Allaha tövbə edin ki, bəlkə nicat tapasınız» (Nur, 31).

«Ya peyğəmbər! Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin övrətlərinə de ki, (evdən çıxdıqda cariyələrə oxşamasınlar deyə, bədənlərini başdan ayağa gizlədən) çarşablarını örtsünlər. Bu onların tanınması (cariyə deyil, azad qadın olduqlarının bilinməsi) və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir. Allah bağışlayan rəhm edəndir» (Əzhab, 59).

EY ALLAHIN ZƏRİF QULU!

O gün sən artıq həyat yoldaşından, ailəndən, övladlarından və dostlarından ayrılmış olacaqsan. Tabutla aparılıb torpağa, o qaranlıq yerə qoyulacağın günü bir düşün. Əgər xeyirli əməllər aparmırsansa (Allah bizləri qorusun) qəbrin dəhşəti ilə rastlaşacaqsan. Hesab mələkləri gəlib səndən suallara cavab verməyini istədikləri zaman sənin halın necə olacaq?
   Qəbirlərdən çıxıb məhşərə çəkildiyin zaman, hesab dəftərin açıldığı zaman, sırat körpüsü və mizanın qurulduğu zaman onda həmin gün, ey Allahın qulu, sənin yerin hara olacaq?
Səni nələr gözləyir, bir ömürdən sonra nələr qazandın?
Allah Qurani-Kərimdə buyurur: «Nəhayət onlardan birinə ölüm gəlib çatdığı zaman belə deyər: «Rəbbim, yalvarıram, məni geri (dünyaya) qaytar! Bəlkə zay etdiyim ömrün müqabilində yaxşı iş görüm» Xeyir! Onun söylədiyi boş, faydasız bir sözdür. Onların önündə yenidən diriləcək günə qədər bir bərzaq aləmi var» (Muminun, 99, 100).

    Allah səndən və bütün müsəlman xanımlarından razı olsun!
   Bil ki, hicab sənin həyandır, ismətindir. Sən isə atanın, qardaşının, ərinin, oğlunun ismətisən, namususan! Geyindiyin hicab analarımızın, nənələrimizin əsrlər boyu qoruduğu həya və iffət rəmzidir, milli adətimizdir və ən başlıcası isə Uca Allahın əmridir, dinidir!
   Allahın adını, dinini uca tut, az da olsa hələ qalmaqda olan, yaşayan əmrini yerinə yetir, qoru, gələcək nəslə ötür ki, Allahın razılığını qazana biləsən, Məryəm, Asiya, Xədicə, Aişə, Fatimə ilə görüşəsən!

Və aleykum Salam. Tövbəsini pozan kimsənin təkrar tövbə etməsi lazımdır. Tövbə edib təkrar tövbəsini pozan kimsənin, bir daha o günahı işləməmək üzrə səmimi olaraq tövbə etməsi lazımdır. Əks halda günaha dönməmək üzrə səy göstərməyənin tövbəsi də məqbul deyildir.

Günah işləyən adam tövbə etməklə günahlarından xilas ola bilərmi? Tövbənin sərhədi vardırmı? Nasuh tövbəsi nədir?

İnsan həm yaxşılıq, həm də pislik etməyə uyğun yaradılmışdır. Onun üçün zaman zaman istəyərək və ya istəməyərək günahlara girə bilir. Bu mövzuda Quran-ı Kərimdə,

"Allah, özünə şirk qoşulmasının xaricindəki istədiyi kəslərin bütün günahlarını bağışlayar ..." (Nisa, 4/116)

buyuraraq hansı günah olursa olsun bağışlaya biləcəyini bildirməkdədir.

Kitablarımızda cani könüldən edilən tövbənin Allah tərəfindən qəbul ediləcəyi ifadə edilir. Necə ki Allah Təala,

"Ey iman edənlər, nasuh tövbə ilə tövbə edin ki, Allah da sizin qəbahətlərinizi əfv etsin və ağacları altından çaylar axan cənnətlərinə qoysun." (Ət-Təhrim, 66/8)

buyuraraq, edilən tövbənin qəbul ediləcəyini bəyan edər. Ayədə keçən nasuh tövbə isə belədir:

1. Allaha qarşı günah işlədiyini bilərək, bu günahdan ötəri Allaha sığınmaq və peşman olmaq.

2. Bu günahı işlədiyi üçün kədərlənmək, Yaradana qarşı belə bir günah işlədiyindən ötəri vicdani olaraq narahat olmaq.

3. Bir daha belə bir cinayətə dönməyəcəyinə dair qəti bir qərar içərisində olmaq.

4. Qul haqqını ilə əlaqəlidirsı onunla halallaşmaq.

Bir rəvayətdə də "Nasuh Tövbə" belə təsvir edilmişdir:

"- Günahlara peşmanlıq.

- Fərz ibadətləri etmək.

- Zülm və düşmənlik etməmək.

- İncik və küskünlərlə barışmaq.

- Bir daha o günaha dönməmək üzrə qərar vermək. "(Bax. Kənzül-ummal, 2/3808)

İnşallah bu şərtləri yerinə yetirsək Allahın tövbələrimizi qəbul edəcəyindən ümidli olarıq.

Ancaq insan hər zaman qorxu və ümid içərisində olmalıdır. Nə ibadətlərimizə güvənib öyünə bilər, nə də günahlarımızdan ümidsizliyə düşə bilərik. "Mən çox yaxşıyam, bu işi həll etdim." demək nə qədər səhvdirsə; "Mən bitdim, məni Allah qəbul etməz." demək də o qədər səhvdir. Ayrıca, günahını anlayıb tövbə edib, Allaha sığınmaq da böyük bir ibadətdir. Günah işləyib daha sonra tövbə edirəm kimi bir düşüncə də səhvdir.

Mənəvi Kirlərdən təmizlənmək Yolu: Tövbə

Lüğətdə "Allaha dönüş və yönəliş" mənasını verən tövbə, dini termin olaraq "günahdan Allaha dönmə" mənasıyla məşhur olmuştur.1

İmam Qəzali, İbn Ərəbi, İbn Həcər kimi İslam alimləri tövbəni fərqli şəkillərdə təsvir etmişdirlər.2

Biz burada tövbəni açıq və aydın bir tərzdə təsvir edəcək olsaq belə deyə bilərik: Tövbə; edilən pisliyi, işlənən günahı və ya qəbahəti günah olduğunu bilib, onu buraxıb tərk edərək Allaha dönmək, Ondan bağışlamasını, bağışlamasını istəmək, etdiklərindən peşman olduğunu da ifadə edərək yalnız Allaha yalvarmaq deməkdir.

1. Tövbənin Əhəmiyyəti:

Sevgili Peyğəmbərimiz (s.ə.s..) Bir hədis-i şəriflərində:

"Bütün Adəm oğulları günahkardır, günahkarların ən xeyirliləri isə tövbə edənlərdir." (İbn Macə, Zühd, 30)

buyurmaqdadır. Başqa bir hədis-i şərifdə isə Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.):

"Əgər siz günah işləməsəydiniz, Allah sizi həlak edər və yerinizə, günah işləyib, arxasından tövbə edən qullar yaradardı." (Müslim, Tövbə, 9, 10, 11) buyurmuşdur.

Bu zikr etdiyimiz hədislərdən də aydın olduğu üzrə, insan, günah və savab işləmə xüsusiyyətində yaradılmış bir varlıqdır. Günah işləmək, insanı mələklərdən ayıran bir xüsusiyyətdir. Bilindiyi kimi mələklər nurdan yaradılmış olub, əsla Allaha qarşı gəlməyən, günah işləməyən varlıqlardır.

İslam fitrət dinidir. İslamda insanın günah işləyə biləcəyi qəbul edilmiş və bundan qorunma və xilas olma yolları insana öyrədilmişdir. Məhz edilən pislikdən, işlənən günah və qəbahətdən qurtulub mənəvi çirklərdən təmizlənmə yolu tövbədir. Tövbə ilə insan, etmiş olduğu günah və qüsurlardan qurtulub o günah və səhvləri heç etməmiş kimi tərtəmiz olur. Necə ki bu barədə Peyğəmbər Əfəndimiz,

"Günahdan tam dönən və tövbə edən, o günahı heç işləməmiş kimidir." (İbn Macə, Zühd 30) buyurur.

Uca Allah qullarını tövbəyə dəvət etməkdə və belə buyurmaqdadır: "Ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız. "(Nur, 24/31) Başqa bir ayədə isə Uca Allah, Peyğəmbərinə belə buyurur:" De ki: "Ey çox günah işləyərək öz öz canlarına pislik etməkdə irəli gedən qullarım! Allahın rəhmətindən ümidinizi kəsməyin. Allah diləsə bütün günahları məğfirət edər. Çünki O, çox əfv edicidir, mərhəmət və ehsanı çoxdur. "(Zumər, 39/53)

Bu ayədə Uca Allah, Peyğəmbərinə, günahkar qullara, Allahın rəhmətindən ümid kəsməməklərini söyləməsini əmr edir. Çünki çox bağışlayan, çox acıyan Allah istəsə, bütün günahları bağışlayar. Bundan ötəri qullar, Allahın əzabı gəlməzdən əvvəl Allaha yönəlməli, Ona təslim olmalı, şirki və bütün günahları tərk etməlidirlər.

Bir rəvayətə görə, çox günah işləmiş olan bəzi müşriklər, müsəlman olduqları təqdirdə günahlarının əfv edilib edilməyəcəyini Hz. peyğəmbərdən (s.ə.s.) soruşmuşlar və bundan sonra bu ayə inmiştir.3 Bu ayə, bütün insanları tövbəyə və İslama yönəltməkdə, müsəlman olduqları təqdirdə Allahın, onların bütün günahlarını bağışlayacağını bildirir, günahkarlara ümid qapılarını ardına qədər açmaqdadır.

Qullar nə qədər günah işləmiş olsalar olsunlar, ümidsizliyə qapılmadan Allaha yönəlib tövbə etsələr Allah onları bağışlayar. Bu ayələr yanında qulları ümidsizlikdən qurtarıb tövbəyə yönəldən çox hədis vardır. (Bax. Buxari, Ənbiya 54; Müslim, Tövbə 46, 47)

Günah ruhun kiri, tövbə isə cilasıdır. Günahda israr, qulun ruhunu yaxşıca pozar. Onun üçün Mövlana Cəlaləddin Rumi də hər insanı, hər nə vəziyyətdə olursa olsun mütləq günah bataqlığından tövbənin aydın düzlüyünə belə çağırır:

Gəl, gəl, nə olursan ol, yenə gəl! Kafir, məcusi, bütpərəst də olsan gəl! Bizim bu dərgâhımız ümidsizlik dərgahı deyildir. Yüz min kərə tövbəni pozmuş olsan da yenə gəl!

Uca Allah, ət-Təhrim surəsi 8. ayədə: "Ey iman gətirənlər, nasuh tövbə ilə Allaha tövbə edin. Ola bilsin ki, Rəbbiniz günahlarınızın örtüb təmizləyər və sizi ağacları altından çaylar axan Cənnətlərə yerləşdirər ... "buyurmaqdadır. Bu ayədə nəzərdə tutulan Nasuh tövbəsi nədir?

Nasuh tövbəsi nədir?

Nasuh, nush kökündən mübaliğə kimidir. Çox öyüd-nəsihət verən deməkdir. Tövbə, çox öyüd-nəsihət verici olaraq xarakterizə edilmişdir. Yəni sahibinə, günahı buraxmasını nəsihət edən, onu günahdan qurtaran sadiq bir tövbə ilə tövbə edin, Allaha qayıdın deməkdir. O halda Nasuh tövbəsi; dərhal günahı tərk etmək, keçmişdə olanlara peşman olmaq, gələcəkdə günah işləməməyə qərar vermək və üzərində olan hər haqqı sahibinə ödəmək deməkdir.4

Əfəndimiz (s.a.s.), Nasuh tövbəsini; "Qulun işlədiyi günahdan peşmanlıq duyması, Allaha tam rucu 'edib, eynilə südün məməyə dönmədiyi kimi, adamın təkrar günaha dönməməsidir." (Əhməd b. Hənbəl, Müsnəd, 1/446) şəklində ifadə etmişdir.

Qəzali, Nasuh tövbəsini adlandırarkən bunlara yer vermişdir: "Nasuh tövbəsi edənlər, tövbə edib ölənə qədər tövbəsində dayananlar. Bunlar keçmişdəki əskiklərini tamamlayır və bir daha günaha dönməyi xətirdən belə keçirməzlər, zəllə və sürüşmələri müstəsna. Məhz tövbədə istiqamət budur. Günahların savablarla dəyişdirilib xeyrlərdə yarışanlar bu cür tövbə sahibləridir. "5

2. Tövbənin qəbul şərtləri:

Quran-ı Kərimdə Uca Allahın tövbə edənləri mədh etməsi (Tövbə, 9/112) və tövbə qapısını çalan qullarını sevdiyini ifadə etməsi (Bəqərə, 2/222), tövbənin qəbul edəcəyinin bir dəlilidir.

Allah Rəsulu (s.ə.s.), qullarının tövbəsi qarşısında Allah 'ın nə qədər məmnun olacağını belə bir örnəklə izah edir: "Allahın qulunun tövbəsinə sevinməsi buna bənzər: Bir insan azuqəsini, su tuluğunu bir dəvəyə yükləmiş, sonra səfərə çıxmışdır . Nəhayət quraq bir yerə çatdığında yuxusu gəlmiş, dəvəsindən enərək bir ağacın altında istirahət çəkilmişdir. Qalxdığında dəvəsinin itdiyini görmüş və dəyişik təpələrə qaçaraq onu axtardığı halda tapa bilməmiş və yorğun bir vəziyyətdə, ağacın altına yatmışdır. Təkrar oyandığında dəvəsini yanında dayandığını görüb yularından yapışıb, son dərəcə sevinərək, səhvən; "Ey Allah! Sən mənim qulumsan, mən sənin Rəbbinəm. "(Buxari, Dəavat 4; Müslim, Tövbə 3) demişdir. Məhz Uca Allah, özünə tövbə edən bəndəsinə, dəvəsini itirdikdən sonra tapan adamdan daha çox sevinir.

Tövbənin Allah qatında məqbul olması üçün bəzi şərtlər var. Yalnız bu şərtlər işlənən günahın növünə görə fərqlilik kəsb edir. Günahın kimə qarşı işlənmiş olduğu, onlardan xilas olmaq üçün tövbə edilərkən əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan günahı ikiyə ayıra bilərik:

a. Allah Haqqı ilə Əlaqəli Günahlar: Allah haqqı ilə əlaqəli günahlardan tövbə etməyin üç şərti vardır: 1) O günahı işlədiyinə peşmanlıq duymaq: İnsan vicdanında, işlənən günahın bir pislik olduğu və qul ilə Allah arasında əlaqəni zədələdiyinə qərar verildiyində, bir hüzursuzluq6 və peşmanlıq başlayacaqdır.

Günah işləyən qul, tövbə qapısına; günahlarını etiraf edərək, bu günahların verdiyi narahatlıq və peşmanlıqla silkələnmiş, oyanıq bir ürək və könüllə gələcəkdir.7 Sözü edilən narahatlıq, şəxsi tövbə etməyə sövq edən bir faktordur.

Peşmanlıq tövbənin ilk şərtidir. Necə ki Allah Elçisi, əhəmiyyətinə görə, "tövbə peşmanlıqdır" (İbn Macə, Zühd 30; Əhməd b. Hənbəl, Müsnəd, 1/376, 423) buyurmuşdur. Peşmanlıq tövbənin özüdür. Peşmanlıq olmadan tövbə edilə bilməz. 2) Tövbə edilən günahı qətiliklə tərk etmək: Tövbə; yalnız bir ürək işi, bir ürpərti, diksinmə və gözyaşı tökmə şəklində, mücərrəd bir peşmanlıq deyil. Yəni tövbə, bəzi daxili duyğulardan ibarət deyil. Əksinə tövbə, dəruni duyğular üzərinə bəzi hərəkətlərin bina edildiyi bir prosesdir. Məsələn, tövbə edən, Allahın qadağan etdiyi günahı tərk etməli8, imkan ölçüsündə əmrlərini yerinə yetirməlidir.9 Tövbə etdiyi günaha davam etməməlidir.10 Günahlarına tövbə etdiyi halda, onları işləməyə davam edən fərd, özü ilə təzada düşmüş deməkdir. Belə bir rəftar, peşmanlıq faktı və günahı təkrar işleməyəcəyinə dair sözü ilə üst üstə düşməyəcəkdir. Halbuki şəxsin, tövbə etdiyi günahları dərhal tərk etməsi, peşimanlığının və eyni günahı təkrar işləməməkdəki qərarlılığının bir əlaməti olacaqdır. 3) Tövbə edilən günaha qətiliklə dönməmə qərarı: Keçmişdəki günahlarından peimanlıq duyan şəxsin, tövbə etmiş olması üçün, o günahı təkrar işləməməyə qəti qərar vermiş olması gərəkdir.11 peşimanlıq və tövbə edilən günaha dönməmə qərarı, bir ürək işi olduğundan, bunları gerçək mənasıyla yalnız Allah biləcəkdir . Bu səbəbdən, kimin həqiqi mənada tövbə etmiş olacağı insanlar tərəfindən bilinməyəcəkdir.12 Tövbənin səhhət tapması üçün, şəxsin tövbə etdiyi günaha təkrar dönməyəcəyinə dair Allaha söz verməsi gərəkdir.13

b. Qul Haqqı ilə Əlaqəli Günahlar: Qul haqqı ilə əlaqədar günahlardan tövbə etmənin isə dörd şərti vardır. Bu şərtlər; yuxarıda zikr etdiyimiz üç şərtlə birlikdə dördüncü şərt isə; haqqı keçən qulun haqqını sahibinə vermək və ondan halallıq almaqdır. Qul haqqları, mal növündən isə, aşağıdakı ehtimallarla qarşılaşılan biləcəkdir. 1) qəsb edilən mal, əldə mövcud və sahibi də məlum geri verilmelidir.14 Burada günahı gizləyərək tövbə etməyə çalışmaq yetməz. 2) Oğurlanan mal, oğrunun əlində mövcud olarsa, ancaq sahibi bilinmirsə, bu mal sədəqə edilərək (sədəqə cverilərək) zimmətdən çıxarılır.15 3) Bir şəxsdə əvvəlki illərə aid qul haqları var və sahibləri də müəyyən deyilsə, qəsb edilən mallar qədər sədəqə edər (sədəqə verər), xeyr-hasenat edər. 4) Günahkarın yediyi bir mal, misli deyil də; qiyməti müəyyən edilə bilən cinsdəndirsə və şəxsin imkanı da varsa, o qiyməti sahibinə verməlidir.16 Buna gücü çatmırsa, imkanı olanda verməyə niyyət etməlidir. İmkan nisbətində, malı sahibinə çatdırmağa çalışıb da bunu bacarmayanı Allahın əfv etməsi umulur.17 5) Malında nə qədər haram olduğunu bilməyən şəxs, qalib olan zənninə görə, bir miqdar ayırır və onu əvvəlki qul haqqlarını əlindən çıxarma niyyəti ilə paylayır.18

Məhz bu şəkildə, günahkar şəxs, utanaraq Rəbbindən bağışlanmasını istər və zikr etdiyimiz bu şərtləri yerinə yetirərsə, Allah belə tövbə edən qulunun tövbəsini qəbul edərək bağışlayacaq və ona əzab etməkdən həya edəcəkdir.

3. Tövbədə Zaman Ünsürü:

Günahlar, Allaha gedən yolda bir maneədir. Günahkar, zəhərlənmiş bir insan kimidir. Zehirlenen adam üçün, vaxt keçirmək nə dərəcə təhlükəli isə, günah işləyənin də tövbədə gecikməsi o dərəcə risklidir.

Günah işləyən mömin, imanının bir əlaməti olaraq narahatlıq duyacaq və dərhal ondan xilas olmanın yollarını axtaracaq. Günahın dərhal ardından tövbə etmənin fərz olduğu barəsində icma mövcuddur. Bundan başqa tövbəni gecikdirənlər bu səbəblə günah qazanmaqdadırlar.19

Qəzaliyə görə; adam etdiyinin günah olduğunu anladığı an, dərhal peşmanlıq duymalı və onun təsirini yaxşı əməl ilə silməlidir. Əks halda, pisliklər ürəyi zəbt edər və bir daha yox edilməsi mümkün olmaz.20

Necə ki hədisdə: "Mömin günah işlədikdə, qəlbində qara bir ləkə olur. Tövbə edir, günahı tərk edər və istiğfar edərsə, bu siyahlıktan xilas olar, günah artarsa ​​qaralıq da artar ... "(İbn Macə, Zühd 29) buyurulmaqdadır.

Tövbə üçün etibarlı olan zamanın son sərhədi haqqında bu hədis bizə bir fikir verməkdədir:

"Allah qulunun tövbəsini, can boğaza gəlmədikcə qəbul edər." (Tirmizi, Dəavat 100; İbn Macə, Zühd 30)

Ölüm qətiləşib, can boğaza gəldiyi zaman isə, tövbə qəbul olunmayacaq.

Son nəfəsdə tövbənin qəbul edilməməsinin səbəbləri bunlardır: İnsan o anda ümidsizlik halındadır. Halbuki tövbə, adamın həyatdan ümidini kəsmədiyi bir mühitdə olmalıdır. Son nəfəsdə fərdlərdən təklif qalxar. O anda edilən işlər üçün yaxşı və ya pis deyilməz. Halbuki tövbə dünya işlərindəndir və təklif qalxmadan yerinə yetirilməlidir. Axirətdə hər kəs peşman olacaq, ancaq o halları tövbə olaraq dəyərləndirilməyəcəkdir.21 Çünki son nəfəsdə günahkarların peşmanlıq duyduqları an, təklifin olmadığı andır.22 Son nəfəsdə edilən tövbə qəbul edilmədiyi kimi, o bir yox hökmündədir və nəticə olaraq heç bir şey ifadə etmir.23 Ömrü boyunca heç tövbə etməyənlə, ölümü anında tövbə edən, nəticə etibarilə eyni görülür.24

Nəticə olaraq, tövbə ilə əlaqədar belə bir zaman dilimi çəkə bilərik: Tövbə üçün zaman; günahın arxasından başlamaqda, irəlidəki günlərdə hər hansı bir vaxta bağlı qalmadan davam etməkdə və ölüm əlamətləri meydana çıxınca sona çatmaqdadır. Yəni, tövbənin son sərhədi olaraq; həyata ümidinin bitməsi, ölüm əlamətlərinin meydana çıxması və şəxsin son anlarını yaşamasıdır.

4. Tövbədə məkan Ünsürü:

Namaz, həcc kimi bəzi ibadətlərin, müəyyən məkanlarda edilməsi, fəzilətli və ya lazımlı olduğu halda, tövbə üçün belə bir13 məkan şərti yoxdur. Çünki tövbə, çox yönlü bir peşmanlıq olduğu üçün, yalnız bir məkanda başlayıb sona çatmayacaq.

Bu səbəblə, tövbə edə bilmək üçün, şəxsin məsciddə olması olması və.s şəklində bir şərt yoxdur. Digər tərəfdən; camaat halında, bir araya toplanaraq, xor halında tövbə etmək də şərt deyil.

Günah işləmiş insan, tövbəsini hər məkanda reallaşdıra bilər. Şəxs üçün, günahlarını göz önünə gətirdiyi, onların çirkinliklərindən qurtulmağa qərar verdiyi hər yer tövbə məkanıdır. Yəni işçi işinin başında, cütçü tarlasında, evdə qalanlar evlərində, bu qərarı verə bilər və tövbə müddətini başlada bilər.

Necə ki Yunus (ə) balığın qarnında və dənizin qaranlıqlarında;

"Ya Rəbbi Sənsən ilah, Səndən başqa ilah yoxdur, Sübhansan, bütün nöqsanlıqlardan münəzzəhsən, pak və müqəddəssən. Həqiqətən, mən özümə zülm etdim, yazı etdim. Əfvini gözləyirəm Rəbbim! "(Ənbiya, 21/87)

deyib, ən fəzilətlidir edə biləcək ikən fəzilətli olanı etdiyindən ötəri Allahdan əfv istəsəydi, tir.25 Allah da onu bağışladı.

Yenə bilindiyi kimi Hz. Adəm və Hz. Həvva cənnətdə qadağan meyvədən yeyərək, Allahın əmrinə qarşı gəlmişdilər. Cənnətdən çıxarılıb, dünyada çox müddət gəzdikdən sonra Ərəfə meydanında "Rəhmət dağı" deyilən bir dağın başında etdikləri xətadan ötəri Allaha tövbə etmişlər;

"Ey Rəbbimiz özümüzə zülm etdik, əgər bizi bağışlamasan və bizə rəhm etməsən, biz, şübhəsiz ki, ziyana uğrayanlardan olarıq." (Əraf, 7/23)

deyərək Uca Allaha yalvarmışlar və əfv diləmişlər, Cənab-ı Haqq da onları bağışlamışdır.

Tövbə müddəti, günahlardan xilas olmağa ürəyin qəti olaraq qərar verməsiylə başlamaqdadır. Bu qərarın verilebildiği hər yerdə tövbə səhihdir. Tövbəni bir məkana həsr etmək, tövbə üçün müqəddəs bir yer şərtini irəli sürmək, tövbə hadisəsini bilməmək və mövzu ilə əlaqədar İslamın zərafətini tuta bilməmək deməkdir.

Nəticə:

Uca Allah, insanı savab və günah işləyə bir xüsusiyyətdə yaratmışdır. Edilən pisliklərdən, işlənən günah və kabahatten xilas olma, mənəvi çirklərdən təmizlənmə yolu tövbədir. Tövbə ilə insan, etmiş olduğu günah və qüsurlardan xilas və o günahı heç işləməmiş kimi tərtəmiz olur. Hər insanın tövbəyə ehtiyacı olduğu müzakirə edilməz bir gerçəkdir.

Tövbə, günahın dərhal arxasından ola biləcəyi kimi, ölüm döşəyinə düşüb, ölüm məhsuludur meydana çıxması əvvəlinə qədər davam edən bir zaman içində edilə bilər. İnsanın əcəli müəyyən olmadığı üçün, bir an əvvəl tövbə etməlidir.

Tövbə etmək üçün, insanın bir vasitəçiyə ehtiyacı olmadığı kimi, müəyyən zaman və məkanda tövbə hərəkətini reallaşdırmaq kimi, bir zərurət da yoxdur.

Gerçək tövbə üçün; adam keçmişə peşmanlıq duymalı, gələcəkdə eyni səhvi işlememe qərarı ilə birlikdə, yaşadığı mühitdə günahı tərk etməlidir. Qul haqlarının sahibinə qaytarılması tövbənin ən əhəmiyyətli rüknüdür.

Edilən tövbə nəticəsində, günahlardan təmizlənib temizlenilmediği şübhəsi yersiz olub, Allah hər cür günah işləyəni təmizləmək üçün tövbə qapısını açıq saxlamaqdadır. İnsanların diqqətli olması lazım olan xüsus; tövbənin səhih olaraq ortaya qoyulub qoyulmadığıdır.

Haşiyələr

1. Firuzabadi, Məhəmməd b.Ya'kub, əl-Kamûsu'l-Muhît, Beyrut 1991, I, 166; Cövhəri, İsmail b.Hammad, əs-Sihah fil-luğa vəl-Ulum, Beyrut 1974, I, 146; İbn Mənzur, Cəmaleddin Məhəmməd b.Mükerrem, Lisanü'l-Arab, Beyrut 1990, I, 233.

2. Bunun üçün bax., Qəzali, Əbu Hamid Məhəmməd, İhyau Ulumid-Din, (trc. Əhməd Serdaroğlu), İstanbul 1974, IV, 10; Muhyiddin İbn Ərəbi, əl-Futuhatu'l-Məkkiyyə, (THK. Osman Yahya), Qahirə 1988, XIII, 298; İbn Həcər, əl-Əsqalânî, Şihabuddin Əhməd b.Ali, Fəthul-Bəri bi Şərhi'l-Buxari, Qahirə 1987, XI, 106.

3. Qurtubi, Əbu Abdillah Məhəmməd b.Əhməd, əl-Cami li Ahkami'l-Quran, Qahirə 1959, XV, 268; İbn Kəsir, Təfsirul-Kur'ani'l-Azim, IV, 59.

4. İbn Mənzur, age, II, 617; İbnul-Qeyyim, Mədâricü's-Salikin, Qahirə trs, I, 356.

5. Qəzali, İhya, IV, 78.

6. Bu narahatlığın imanın bir əlaməti olduğu hədisdə belə ifadə edilmişdir: "Kişi pislik edər da, bu ona narahatlıq verirsə işdə o mömindir." Baxın., Buxari, Dəavat, 4; Tirmizi, Qiyamət, 49; Əhməd b.Hanbel, age., IV, 12.

7. Qəzali, İhya, IV, 9.

8. Qurtubi, age, V, 91.

9. Qasımi, Məhəmməd Cəmaləddin, Mehâsinü't-Te'vil, (THK. M.Fuad Abdulbaki), Qahirə trs, XII, 4597.

10. İbnul-Qeyyim, əl-Covziyyə, Məhəmməd b.ƏbuBəkir, Medâricü's-Salikin, Qahirə trs, I, 301.

11. Qurtubi, age, V, 91.

12. M.Ebu Zəhra, əl-Cərimə vəl-Ukûbe fil-Fıkhı'l-İslami, Qahirə trs, s.223.

13. İbn Həcər, age, XI, 106; Alusi, Ruhul-məani, IV, 240.

14. Səraxsi, əl-Məbsut, IX, 176; Kâsânî, Bedayi, VIII, 96; Alusi, age, VII, 96.

15. Aliyyü'l-qari, Şərhul-Fıkhı'l-Əkbər, (trc. Yunus Vehbi Yavuz), İstanbul 1979, s.415.

16. Muhyiddin İbn Ərəbi, fütuhatı, XIII, 298.

17. İbn Həcər, age, XI, 106.

18. Qəzali, Ehya, IV, 68, 69.

19. İbn Qeyyim, age, I, 297, 298.

20. Qəzali, İhya, IV, 13.

21. Alusi, age, XXVIII, 158.

22. Qurtubi, age, V, 93.

23. Süyuti, Abdurrahman Cəlaləddin, əd-Dürrü'l-Mənsur fi təfsiril Məsur-, Beyrut 1414h, II, 458.

24. Maverdi, Təfsir, I, 456.

25. Təbəri, Əbu Cəfər Məhəmməd b.Cerir, Câmiu'l-Bəyan an Tə'vili'l-Quran, Beyrut 1988, XVII, 80.