Mövzusunda ən çox maraqlanılan

1 Balıq yemək haramdı?

"Təzə ət yeməniz üçün dənizi sizin xidmətinizə verən Allahdır"(1) ilə "Dənizdə ovlanmaq və onları yemək sizə halal qılındı ki; həm sizə həm də yolçu olanlarınıza faydalı olsun"(2) tərcüməsindəki ayə, dənizlərin bir ilahi nemət anbarı olduğunu və onlardan insanların faydalana biləcəyini ifadə etməkdədir.

Ayələrdə, Cənabı Haqq müəyyən bir qismini haramlaşdırmadan və başqa heyvanlar kimi boğazlanılma şərtini qaçmadan, bütün dəniz heyvanlarının halal olduğunu bildirməkdə, qullarına asanlığı və genişliyi təmin etməkdədir. Hətta mümkün mərtəbə heyvana əziyyət verdən onları tutmaq üçün insana hər şeyi istifadə etmə icazəsini verməkdədir.

Bilindiyi kimi, yaşadıqları yerlərə görə heyvanlar quru və dəniz heyvanları olmaq üzrə ikiyə ayrılar. Quruda yaşayan heyvanların hansılarının yeyilib yeyilməyəcəyi fiqh kitablarında ifadə edilmiş, ayrılmışdır. Dənizdə yaşayan heyvanların hansılarının yeyilməsinin halal, hansılarının haram olduğu barəsində isə məzhəblər arasında fərqli görüşlər mövcuddur.

Yuxarıda tərcümələrini verdiyimiz ayədən hərəkət edən Şafi, Maliki və Hənbəli məzhəbi aləmlərinə görə, dəniz heyvanlarının, yəni suyun içindən başqa bir yerdə yaşaya bilməyən heyvanların hamısı, harada olursa olsun, istər balıq şəklində olsun, istəsə başqa şekide halaldır, yeyilə bilər. Yenə eyni məzhəblərə görə, bu heyvanların adlarının fərqli olması, diri və ya ölü olması; tutanların Müsəlman və ya müsəlman olmayan olması hökmü dəyişdirməz.

Maliki məzhəbi heç bir dəniz heyvanını istisna etməzkən, Hənbəli məzhəbi ankvil balığını xəbis saydığı üçün; Şafis(n)i məzhəbi də qurbağa, yencək və timsah kimi həm dənizdə, həm də quruda yaşaya bilən heyvanların edinin məğlub olmasını haram olaraq səciyyələndirməkdədir.

Hənəfi məzhəbinə görə isə, balıq surətində olmayan dəniz heyvanlarının ətlərini yemək haramdır. Buna görə, daim suda yaşayan, suda sığınan heyvanlardan hər növ balıq əti yeyilə bilər. Qalxan balığı, sazan balığı, delfin, ankvil balığı bu qabildəndir. Lakin, digər su heyvanları caiz deyil. Xərçəng və dənizdə yaşayan balıq olmayan heyvanlarn yeyilməsi halal olaraq qəbul edilməməkdədir, haram sayılmaqdadır. (3)

Bu əsaslara görə, xərçəng kimi dəniz heyvanları Şafii, Maliki və Hənbəli məzhəblərinə görə yeyilə bilərkən, Hənəfi məzhəbinə görə yeyilməməkdədir. Hənəfi məzhəbinin haram saymasının səbəbi, bu növ heyvanları gərək görünüş, gərəksə yeyilən qisimləri etibarilə xoş olmaması, çirkin və murdar sayılmasıdır.

1. Nəhl Surəsi, 14.
2. Maidə Surəsi, 96.
3. əl-Mezahibu'l-Erbaa, 2: 5.

2 Zina Nədir?

Zina

Zina etmək, bir qadınla nigâhsız və ya haqsız olaraq cinsi təmasda olmaq. Ərəbcə "Zəna" felindən məsdər. Zinanın Lüğət və termin mənası birdir. Bu da; bir kişinin qadınla bir əqdə və ya haqlı bir səbəbə söykənmədən öndən cinsi təmasda olmasıdır. Zina edən kişiyə "zanî" qadına isə "zaniyə" deyilir.

Hənəfilər, bir fiqh termini olaraq zinanı belə tərif etmişdirlər: İslami hökmlərlə öhdəçilikli olan bir kişinin, özünə cinsi istək duyulacaq yaşdakı diri bir qadına, İslam ölkəsində nigâh əqdinə və ya cariyəlik kimi haqlı bir səbəbə söykənmədən öndən cinsi təmasda olmasıdır.

Zinada hədd cəzasının tətbiq olunması üçün, kişinin cinsi orqanının ən az sünnət yerinin (haşəfə) qadının cinsi orqanına girmiş olması lazımdır. Bundan daha azına məsələn; öpmək, sarılmaq və ya bud arasına sürtünmənin və s. hərəkətlər haram olmaqla birlikdə hədd cəzasını gərəkdirməz.

Kiçik uşaq və ağıl xəstəsi məsul olmadığı üçün bunların feli də özləri baxımından həddi gərəkdirməz.

Digər tərəfdən Əbu Hənifəyə görə kişi və ya qadına arxadan təmasda olmaq (livata) -Haram olmaqla birlikdə- zina hökmündə deyildir. Çünki bu, zina olaraq vəsfləndirilməz. Əbu Yusif, İmam Muhamməd, Şafii, Hənbəli və Mâlikîlər əks görüşdədir.

Ölü qadın, heyvan və ya yetkinlik çağına gəlməmiş olan və özünə cinsi istək duya bilməyən qız uşağı ilə təmas da -Haram olmaqla birlikdə- zina hökmündə deyil. Çünki bu kimi təmasları düzgün fitrət qəbul etməz. Bundan başqa kişi və ya qadının zinaya zorlanmamış olması da şərtdir. Çünki Rəsulullah (s.ə.s) belə buyurmuşdur:

"Ümmətimdən səhv, unutma və çətinlik çəkdikləri şeyin hökmü qaldırıldı." (Buxari, Hudud, 22; Talaq, II; Əbu Davud, Hudud, 17; Tirmizi, Hudud, 1; İbn Macə, Talaq, 15)

Zinaya məcbur edilən qadına hədd cəzası lazım olmadığı mövzusunda İslam alimlərinin görüş birliyi vardır. Zinaya məcbur edilən kişiyə gəlincə, Şâfilərdə və Mâlikîlərdə seçim edilən görüşə görə belə bir kişiyə nə hədd və nə də ta'zir (qüsur) cəzası gərəkməz. Dəlil, yuxarıdakı hədis və məcbur edilmə üzrünün olmasıdır. Əbu Hənifənin ilk görüşünə görə zinaya məcbur etmə Dövlət başçısı tərəfindən olmuşsa hədd yoxdur. Dövlət başçısından başqası zorlamışdırsa istehsâna (Bəyəndiyinə, işi gözəl gördüyünə) görə hədd tətbiq olunur. Çünki, zorlama ancaq sultan tərəfindən reallaşır. Əbu Hənifənin sabitlik tapan görüşü isə, zorlanana hədd cəzasını tətbiq edilməməsinin. Çünki bəzən kişinin istək xarici cinsi təmasa gücü yetə bilər. Əbu Yusif və İmam Muhammədə görə iki vəziyyətdə də zorlanana hədd cəzası tətbiq edilməz. İmam Züfər əks görüşdən (əl-Kâsânî, Bədâyiu's-səna ', 2. nəşr, Beyrut 1394/1974, VII, 34,180; əş-Şirazi, əl-Mühəzzəb, Misir ty, II, 267; İbn Rüşd, Bidâyətü'l-müctəhid , II, 267; İbn Rüşd, Bidâyətû'l-müctəhid, II, 431; İbn Qudəmə, əl-Muğni, 3. nəşr, Qahirə, 1970, VIII, 187, 205; Vəhbə əz-Zühaylî, əl-Fıkhu'l- İslami və Edilletüh, 2. nəşr, Dimaşk 1405/1985, VI, 27 vd .; Ömər Nəsuhi Bilmən, Hüququ İslâmiyyə və İstılahatı Fiqhiyyə Kamusu, İstanbul 1968, III, 197 vd).

Zina İslamda və əvvəlki bütün səmavi dinlərdə haram və çox çirkin bir hərəkət olaraq qəbul edilmişdir. O böyük günahlardandır. Irz və soylara istiqamətli bir cinayət olduğu üçün cəzası da hədlərin ən şiddətlisidir.

Qurani Kərimdə belə buyurulur:

"Zinaya yaxınlaşmayın. Çünki o, çox çirkin bir iş və pis bir yoldur" (əl-İsra, 17/32). "Onlar Allah ilə birlikdə başqa ilaha dua etməzlər. Haqsız yerə, Allahın haram qıldığı şəxsi öldürməzlər və zina da etməzlər. Kim bunları etsə cəzaya çarpar. Ona qiyamət günündə qat qat əzab verilər və o əzabın içində zəlil şəkildə əbədi buraxılarlar" (əl Furqan , 25/68).

Subay kişi və ya subay qadının zina etməsinin cəzası yüz çubuq, evli və iffətli kişi və ya qadının zina cəzası isə daşla öldürmə (rəcm) dir. Allah Təala belə buyurur: "Zina edən qadın və zina edən kişidən hər birinə yüz çubuq vurun. Əgər Allaha və axirət gününə inanırsınızsa Allahın dininə görə onlara yazığınız gəlməsin. Möminlərdən bir topluluq da, onların cəzasına şahid olsun" (ən-Nur , 24/2). Vuruş, ətə keçməmək üzrə, yalnız dəriyə təsir edəcək şəkildə vurmaq deməkdir. Vuruşda yalnız xəz və palto kimi qalın paltarlar çıxardılır, digərləri çıxarılmaz.

Evli, iffətli kişi və ya qadına rəcm cəzası isə, sünnətlə sabitdir. Çünki Rəsulullah (s.ə.s) Mâiz'ə və Bəni Gâmid'dən bir qadına rəcm cəzasını tətbiq etmişdir. Rəcm meşrûluğu mövzusunda səhabənin icması vardır.

Zina həddi Allaha aid haqlardandır. Bu, ailəyə, nəslə və cəmiyyət nizamına qarşı işlənən bir cinayət olduğu üçün cəmiyyət haqqlarından sayılır.

Məzhəb imamları uşaq və ağıl xəstəsinə zina həddinin lazım olmadığı mövzusunda görüş birliyi içindədir. Hədisdə belə buyurulmuşdur: "Üç adamdan qələm qaldırılmışdır. Uşaqdan böyüyüncəyə qədər, yatandandan oyanana qədər, ağıl xəstəsindən yaxşılaşıncaya qədər" (Əbu Davud Hudud, 17).

Zina həddini Tətbiq Etməyin Şərtləri

Əvvəlcə bunu ifadə etmək lazımdır: Zina etmək, zina böhtanında olmaq kimi hədd cəzasını tələb edən vəziyyətlərdə axtarılan bəzi şərtlərin olması, bu şərtlər olmazsa cəza da verilməz mənasında deyildir. Təyin olunan şərtlər olmadığı zaman Dinimizin əmr etdiyi hədd cəzası verilməz deməkdir. Ancaq Dövlət Başçısının və ya vəzifələndirdiyi hakimin verəcəyi cəzalar var. Bunlara tazir (qüsur etmə) Cəzası deyilməkdədir ki, cinayətin cinsinə görə həbs, kötəkləmək və öldürmə kimi cəzalar verilə bilər. Necə ki Hənəfi və Mâlikîlərə görə, İslam dövləti cinayətlərdə təkrarı, cinayət işləməyi vərdiş halına gətirmək və ya homoseksuallıq kimi bəzi cinayətləri işləyənlərə ölüm cəzası verə bilər. Buna "siyasi qətl" deyilir. (İbn Abidin, Rəddül-Muxtar, III, 196; əz-Zühaylî, age, VI, 200).

Zina edən kişi və ya qadına cəza tətbiq oluna bilməsi üçün bir sıra şərtlərin olması lazımdır:

1- Zina edənin yetkinlik çağına çatması lazımdır. Yetkin olmayan uşağa hədd tətbiq olunmaz. Ağlı büluğ olan bir kimsə bir qız uşağı ilə cinsi əlaqəyə girsə, uşağa hədd cəzası yoxdur, ancaq onunla əlaqəyə girənə had cəzası lazımdır. Çünki uşaq mükəlləf deyilsə də ağlı büluğ olan mükəlləfdir və etdiklərindən məsuldur. (Ömər Nəsuhi bilmək, Hüququ İslamiyyə, 3/203, Zina Bölümü)

2- Ağıllı olması lazımdır. Ağıl xəstəsinə hədd tətbiq olunmaz. Ağıllı bir kişi, ağıl xəstəsi bir qadınla və ya ağıl xəstəsi bir kişi ağıllı bir qadınla zina etsə, bu ikisindən ağıllı olana hədd cəzası tətbiq olunur.

3- Əksəriyyət fəqihlərə görə müsəlmana və kafirə zina həddi tətbiq olunur. Lakin Hənəfilərə görə muhsan (evli), dəyənək vurular. Mâlikîlərə görə kafir bir kişi kafir bir qadınla zina etsə hədd tətbiq olunmaz. Lakin zinası ortaya çıxarsa tə'dib edilir (tərbiyələndirilir). Müsəlman bir qadını zinaya məcbur etsə öldürülür. Şafii və Hənbəlîlərə görə pasportlu qeyri musəlman olan yadlara nə zina və nə də içki içmə cəzası verilməz. Çünki bunlar Allahın haqqlarından olub, yad olanlar bu haqlarla məsul deyillər.

4- Zinanın istəklə edilmiş olması. Əksəriyyətə görə zinaya zorlanana hədd tətbiq olunmaz. Hənbəlilər əks görüşdədir.

5- Zinanın insanla edilmiş olması. Üç məzhəbə və Şâfillərdə sağlam görüşə görə heyvanla təmas edənə -Haram olmaqla bərabər- hədd cəzası yoxdur, ta'zir (qüsur etmək) tətbiq edilir. Heyvan öldürülməz və əksəriyyətə görə onun yeyilməsində də bir qorxu yoxdur. Hanbelîlere görə isə, iki kişinin şahidliyi ilə heyvan öldürülür, əti haram olur və heyvanın təzminatı ödənilməsi gərəkdir.

6- Zinanın bir şübhəyə söykənən olmaması lazımdır. Bir kimsə öz həyat yoldaşı və ya cariyəsi sanaraq yad bir qadınla cinsi təmasda olsa əksəriyyətə görə hədd gərəkməz. Əbu Hənifə və Əbu Yusifə görə isə hədd lazımdır. Çünki burada feli işləyəndə şübhə vardır. Məzhəblər arasında ixtilaflı olan fasid nigahdan sonrakı cinsi təmasa hədd lazım olmadığı mövzusunda da fikir birliyi vardır. Vəlisi və ya şahidsiz evlənmə halında vəziyyət belədir. Bu da əqddə şübhə olduğu üçündür. Evlilik ittifaqla fasid olsa hədd tətbiq olunur. İki qız qardaşı bir nigahda cəmləmək, beşinci yoldaşla evlənmək, soy və ya süd cəhətindən haram olan bir əqraba ilə evlənmək, iddət gözləməkdə olan qadınla və ya üç talaqla boşadığı qadınla hullədən (bir adamın, üç talaqla boşadığı yoldaşı ilə təkrar evlənə bilməsi üçün, o qadını rizasıyla başqa bir adam ilə nigahlayıb, bir gecəlik gərdəyə girməsi deməkdir) əvvəl evlənmək bu xüsusiyyətdədir. Ancaq bütün bunların haramlığını bilmədiyini iddia edərsə, bunlarla olan cinsi təmas həddi gərəkdirməz.

7- Zinanın darul İslamda olması. İslam Dövlət başçısının darul hərb və ya darul baği (soylular ölkəsi) üzərində vəlâyət səlahiyyəti yoxdur. Yəni bir müsəlmanın islam ölkəsi olmayan bir yerdə zina etməsi haram olmaqla birlikdə, dövlət başçısının orada həddləri tətbiq etməyə gücü yetməz.

8- Qadının diri olması. Əksəriyyətə görə, ölü qadınla cinsi təmasda olmaq -Haram olmaqla birlikdə- belə birinə had cəzası tətbiq. Malikilərdə məşhur olan görüş bunun əksinədir.

9- Cinsi təmasın öndən olması və sünnə yerinin girmiş olması. Arxadan əlaqə yəni livata -Haram olmaqla birlikdə- Əbu Hənifəyə görə yalnız ta'zir cəzası tələb edir. Əbu Yusuf, İmam Məhəmməd və digər üç məzhəbə görə isə livata həddi tələb edir. Xarici bir qadına cinsi orqanın xaricində, bud, qarın və s başqa yerinə təmas da -Haram olmaqla birlikdə- yalnız ta'zir gərəkdirir. Çünki bu, şəri olaraq özünə bir şey təqdir edilməyən münkər bir feldir.

Zinanın cəzası

Zinanın cəzası, zina edən kişi və ya qadının subay ya da evli olmasına görə dəyişiklik göstərir. Kötək, daşla öldürmə, sürgün və İslam Dövlətinin qoyacağı bir tazir (qüsur) cəzası bunlar arasındadır.

1- 100 Dəyənək Cəzası

Subay kişi və ya qadının zina cəzası yüz çubuq olub, Quran-ı Kərimlə təyin olunan bir hədd cəzası.

"Zina edən qadın və kişidən hər birinə yüz çubuq vurun" (ən-Nur, 34/2).

Dayaq cəzası tətbiq edilən zina işləyənin, günahın törədildiyi bölgədən bir il müddətə sürgün edilməsi İslamın ilk dövrlərində tətbiq olunan bir cəza növü idi. Hz. Peyğəmbər belə buyurmuşdur: "Bekâr'ın bekârla zinası üçün yüz çubuq və bir il sürgün. Dülük dulla zinası üçün isə yüz çubuq və daşla rəcm vardır" (İbn Macə, Hudud, 7). Ancaq bu tətbiq Nur surəsi enməzdən əvvələ aiddir. Bu surə endikdə subaylar üçün yalnız dəyənək (vuruş), evli (muhsan) olanlar üçün sünnətlə rəcm cəzası təyin olunmuşdur (əs-Səraxsi, əl-Məbsut, 3. nəşr, Beyrut 1398/1978, IX, 36 vd).

Hənəfilərə görə qamçı vəya dəyənək ilə vurmaq cəzasına sürgün əlavə edilməz. Çünki ayədə cəldə (qamçı vəya dəyənək ilə vurmaq) zina cəzasının hamısını ifadə edir. Ancaq sürgün bir hədd cəzası deyil, İslam Dövlət başçısının görüşünə buraxılan ta'zir cəzası qəbilindəndir. O sürgündə bir fayda görürsə tətbiq edər. Necə ki, zina edənin tövbə edənə qədər həbs edilə bilməsi də bu xüsusiyyətdədir.

Şafeyi və Hənbəlilərə görə cəldə (qamçı vəya dəyənək ilə vurmaq) və bir il sürgün birlikdə tətbiq olunur. Sürgün yeri səfərilik məsafəsində uzaqda olmalıdır. Söykəndikləri dəlil, yuxarıda zikr edilən sürgün bildirən hədisdir. Ancaq qadın əri və ya məhrəm bir hışmı (əqrəbası) ilə birlikdə sürgünə göndərilir. Çünki Hz. Peyğəmbər; "Qadın, yanında əri və ya məhrəmi olmadığı təqdirdə səfərə çıxa bilməz" (Buxari, Təqsir, 4, Məscidun Məkkə, 6, Sayd, 26, Savm, 67; Əbu Davud, Mənasiq, 3; Muslim, Həcc, 413-434; Tirmizi, Rada' , 15) buyurmuşdur.

Mâlikilərə görə isə yalnız kişi sürgün edilir, yəni olduğu diyardan uzaqda habs edilir. Qadın getdiyi yerdə də zina etməməsi üçün sürgün edilməz.

Digər tərəfdən sürgün hədisinin sonundakı dul üçün nəzərdə tutulan cəldə (qamçı vəya dəyənək ilə vurmaq) və daşla rəcm birlikdə tətbiq olunması dörd məzhəbə görə əməl edilməyən bir əsasdır. Çünki muhsan üçün yalnız rəcm tətbiqini bildirən hədislər daha səhihdir. Necə ki Əbu Hureyrə və Zeyd bin Hillitdən bir birliyin nəql etdiyi işçi qissəsi bunu ifadə edir. Işçisi ilə zina edən evli qadın hadisəsində Hz. Peyğəmbər, subay olan işçi üçün yüz dəyənək və bir il sürgün cəzasına, qadın üçün isə rəcm cəzasına hökm etmişdir (əs-Sərahsî, age, IX, 37; əz-Zühaylî, age, VI, 39). Zâhirîlərə görə, cəldə (qamçı vəya dəyənək ilə vurmaq) və rəcm birlikdə tətbiq olunur. Onlar, sürgün hədisinin sonundakı "... evlinin evli ilə zinasına yüz dəyənək və daşla rəcm vardır" qisminin açıq mənasına söykənirlər.

2- Rəcm Cəzası:

Muhsan olan kişi və ya qadının zinası üçün rəcm cəzası mövzusunda İslam alimləri görüş birliyi içindədirlər. Dəlil isə Sünnə və İcma.

Hz. Peyğəmbərin evli olaraq zina edənə rəcm cəzası tətbiq etdiyi təvatürə (bir xəbərin ağızdan ağıza yayılmış olması) çatan hədislərlə sabitdir.

Bir hədisdə belə buyurulur: "Müsəlman bir kimsənin qanı bu üç halda halal olur. Zina edən evli kimsə, nəfsə cavab nəfsi və İslam cəmiyyətindən ayrılaraq dinini tərk edəni öldürmək" (Buxari, Diyât, 6; Muslim, Kasâmə, 25, 26; Əbu Davud Hudud, 1; Tirmizi, Hudud, 15, Diyât, 10; Nəsai, Təhrim, 5, Kasâmə, 6; İbn Macə, Hudud, Darimi, Hudud 2, Siyər, II).

Hz. Peyğəmbərin rəcm tətbiq etdiyi hadisələr bunlardır.

a- Evli bir qadınla zina edən subay üçün yüz dəyənək və bir il sürgün cəzası tətbiq olunmuşdur. Allah elçisi bir səhabəni qadına göndərərək belə buyurmuşdur: "O qadına get, əgər günahını etiraf edərsə, onu rəcm et" (Buxari, Hudud, 3, 38, 46, Vəkalət, 13; Tirmizi, Hudud, 5, 8).

b- Çeşidli yönlərdən sabit olan Maiz hadisəsi. Maiz, zinasını etiraf etmiş və Rəsulullah (s.ə.s) onun rəcm edilməsini əmr buyurmuşdur (əş-Şövkânî, Nəylu'l-Əvtâr, VII, 95, 109; Zeylaî, Nəsbu'r-Râyə, III, 314 vd).

c- Qamidiyəli qadın zinasını təsdiq etmiş və doğumdan sonra rəcm tətbiq olunmuşdur (İbn Macə, Diyât, 36; Malik, Muvatta; Hudud II; əş -Şövkânî, Nəylu'I-Əvtâr, VII, 109).

İslam ümməti rəcm qanuniliyi üzərində icmada olmuşdur. Ancaq xaricilərin məktəbi rəcm inkar etmişdir. Çünki onlar təvatür çatmayan xəbərləri dəlil olaraq qəbul etməzlər (əs-Səraxsi, age, IX, 36).

İhsan Termini

İhsan bir İslam hüququ termini olaraq; bir kişi və ya qadına hədd cəzası tətbiq oluna bilməsi üçün bunlarda şəri olaraq tapılması lazım olan xüsusiyyətləri ifadə edir. Bu xüsusiyyətlərə sahib kişiyə "muhsan", qadına "muhsana" deyilir. Çoxu isə "muhsanat" dır.

İhsan, zina böhtanı (kazf) və rəcm ihsanı olmaq üzrə ikiyə ayrılır.

Zina böhtanı atılan kimsənin muhsan sayılması üçün ağıllı, yetkin, azad, müsəlman və zinadan iffətli olması lazımdır. Bu xüsusiyyətlər olunca iftiracıya ayədə bu cəza nəzərdə tutulur: Namuslu və azad qadınlara zina iftirası atan, sonra da bunu dörd şahidlə isbat edə bilməyən kəslərə səksən çubuq vurun. Onların əbədi olaraq şahidliklərini qəbul etməyin. Onlar fasiqlərin ta özləridir "(ən-Nur, 24/4).

Ancaq, qadın zinanı təsdiq edir və ya böhtançı dörd şahidlə bunu isbat edərsə hədd cəzası düşər (bax. "Kazf" mad)

Rəcm üçün muhsan sayılmaqdadır isə kişi və ya qadında yeddi xüsusiyyətin olması şərtdir. Bu xüsusiyyətlər bunlardır: Ağıllı olmaq, yetkin olmaq, azad və müsəlman olmaq, səhih nigahlı olmaq və bu nikahdan sonra yoldaşıyla məni (sperma) gəlməsə belə qüslü gərədirəcək şəkildə cinsi təmasda olmaq. Bu şərtlərdən hər hansı biri olmazsa cəza üz dəyənəyə qalxır. Bu vəziyyətə görə, kiçik uşaq, ağıl xəstəsi, kölə, kafir, fâsid nigahla evli kimsə və ya cinsi təmas olmayan mücərrəd nigahla evli kimsə üçün "muhsanlık" sözün mövzusu olmaz. Digər tərəfdən kişi muhsanlık şərtlərini daşıyar fəqət arvadı kiçik, ağıl xəstəsi və ya Cariyə olmaq kimi bir səbəblə muhsan olmazsa, ondan bu nasazlıqların qalxdıqdan sonra əri onunla bərabər şərtlərdə yenidən cinsi təmasda olmadığı təqdirdə ər muhsan sayılmaz. Çünki bu yeddi şərtin cütlükdə birlikdə olması lazımdır.

Əbu Yusufa görə, bir müsəlman səhih nigâhlısı olan bir qeyri müsəlman qadınla cinsi təmasda olmaqla muhsan olur. Şâfîlər də bu fikirdədir (əş-Şirazi, əl-Mühəzzəb, II, 268). Buna görə, biri kiçik, digəri yetkin, biri yuxuda digəri oyanıq və ya biri ağıllı, digəri ağıl xəstəsi olan ər-arvad cinsi təmasda olduqda, səlahiyyətli olan muhsan sayılır, daha sonra başqası ilə zina etsə hədd cəzası yalnız ona tətbiq olunur.

Muhsanlık sifətinin davamı üçün evliliyin davam etməkdə olması şərt deyildir. Buna görə ömründə bir dəfə evlənən və yoldaşıyla cinsi təmasda olub dul qalmış olan kimsə də muhsan ola bilər (Bilmən, age, III, 201).

3 Namusu qorumaq üçün adam öldürülə bilərmi?

   Namusa hücum edən kimsəni ölüm bahasına da olsa qarşısını almaq fərzdir. Bir kişi bir qadına təcavüz etmək istəsə qadın da onu öldürməkdən başqa bir çarə ilə qurtulmaq imkanı tapa bilməsə (gücü çatdığı təqdirdə) hücum edəni öldürməsi fərzdir. Çünki hücum edənin arzusunu yerinə yetirməsinə imkan vermək haramdır, müdafiəni tərk etmək isə "imkan vermək" deməkdir və caiz deyildir. Eyni şəkildə bir qadına təcavüzə cəhd edən kimsəni görən bir başqa kimsəyə də (başka çarə yoxdursa) mütecavizi öldürmək farzdır.

   (əl-Muğni, c. VIII, s. 331; Nihayetü'l-muhtâc, c. VIII, s. 22. Qadının namusuna təcavüzü öldürmə bahasına da olsa əngəlləməsi fərz olduğu kimi, livata etmək istəyəni də eyni şəkildə əngəlləmək fərzdir, çünki livata (homoseksuallıq) üləmanın haram olduğunda ittifaq etdikləri çirkin bir əməldir. Cumhura görə bunu edən subay olsun, evli olsun rəcm edilərək öldürülür. Hədis-i Şərifdə "Lut qövmünün etdiyini edənləri tapınca faili də məf'ulu də öldürün" buyurulmuşdur. əl-Muğni, c. VII, s. 187.)

    İbn Teymiyyə görə arvadına təcavüz etmək istəyən kimsəni ər, başqa bir yolla aradan qaldırmaq imkanı olsa belə öldürə bilər. Mərhum belə deyir: "... bunun üçündür ki ər, arvadına təcavüz etmək istəyən kimsəni (təcavüzün qarşısnı almaq məqsədiylə) öldürə bilər. Başqa çarə olmadığı təqdirdə öldürə biləcəyi ittifaqla sabitdir. Başqa çarə olduğu təqdirdə belə öldürə biləcəyi isə qüvvətli olan görüştür. (İbn Teymiyyə, Məcmû'atü'l-fətâvâ, c. XV, s. 122. )

4 Hicablı bir qadının sonradan hicabını açmasının cəzası nədir? Geyinmiş çılpaq qadınlar kimlərdir?

Salam aleykum.

Qadının və kişinin örtmələri lazım olan yerlərini açmaları haramdır. Haram isə Allah'ın əmrinə zidd hərəkət etmək və cəhənnəm əzabını gərək dirir.

Bir müsəlman, islama uyğun olaraq örtündüyü zaman savab alar, buna uyğun olmadığı zaman da günah alar. İşlədiyi günahlara tövbə edər, bir daha eyni günahı işləməsə, Allah'ın bağışlayacağını ümid edirik.

Məsələyə bu yöndən də yanaşa bilərik: Hər şeyin ilki öyrəşmək baxımından çətin olur.Sonradan bu adət halını aldığından asanlaşır.Yəqin ki bu sözləri çoxlarımız eşitmişik:"Örtünmək istəyirəm amma edə bilmirəm, namaz qılmaq istəyirəm, amma hələ də başlaya bilmirəm". Bir insana hicab örtüb namaz qılmaq nəsib olandan sonra onun bunları tərk etməsi çox böyük nankorluq və günahdı. Şeytan da uzun illər Allah`a ibadət etmiş,amma sonra....Gəlin bizlər o xüsrana uğrayan şeytanın yolundan getməyək, əziz müsəlmanlar.

Allah Rəsulu sallallahu aleyhi və səlləm buyurmuş:

"Atəş əhlindən iki sinif vardır, hələ onları görmədim: Yanlarında inək quyruğu kimi bir şeylər daşıyıb onu insanlara vuran insanlar; geyinmiş, çılpaq qadınlar ki, bunlar Allah'a itaətdən kənara çıxmışlar. Bunlar, başqalarını da yoldan çıxararlar. Başları dəvə hörgücü kimidir. Bu qadınlar cənnətə girmək belə dursun, qoxusunu belə almazlar. Halbuki onun qoxusu bu bu qədər uzaq məsafədən hiss edilir. "[Müslim, Cənnət 53, (2857), 52, (2128)]

1. Alimlərimiz bu hədisləri, Rəsulullah'ın (əleyhissalatu vəssalam) qeybdən xəbər vermə növünə aid olan möcüzələrindən olaraq qiymətləndirmişlər. Çünki hədislərdə verilən məlumatlar qısa bir zaman sonra ortaya çıxmağa başlamışdır.

İnək quyruğuna bənzəyən şey, polis məmurlarının qamçıları kimi şərh olunmuşdur. Rəsulullah (əleyhissalatu vəssalam) 'dan bir müddət sonra, xüsusilə Əməvilər dövründə xalqa zülm edən idarəçilər az olmamışdır. Məsələ əksər hallarda "qamçılama səviyyəsi"ndə qalmayıb edama qədər çatmışdır. İmam Malik, Əhməd ibn Hənbəl, İmam Âzam kimi necə böyüklər belə bu zülmlərdən nəsiblərini almışlar. Rəsulullah (əleyhissalatu vəssalam) xalqa zülm edən insanların axşam və sabah Allah'ın hışım, qəzəb və nifrətlərinə məruz qaldıqlarını ifadə edərək onların davranışlarını lənətləmişdir.

2. Qâsiyat "geyinmiş qadınlar" deməkdir, âriyat da "çılpaq qadınlar" deməkdir. Qadın, hədisdə iki zidd vəsflə izah edilməkdədir: "Geyinmiş lakin çılpaq qadın." Alimlər, bunu fərqli şəkildə şərh edərlər:

* Bəziləri qâsiyatı Allah'ın nemətinə bürünmüş lakin şükür yönü ilə çılpaq, yəni nemətlərin şükrünü əda etməyən qadınlar deyə şərh etmişdir.

* Bir qisimi: Qadın qadınlıq yönünü ortaya qoymaq, diqqətləri çəkmək üçün, bədəninin bir hissəsini örtdüyü halda, digər bir qismini açar deyə şərh etmişdir.

* Bir qisimi də bədənini göstərən şəffaf paltarlar geyənlər nəzərdə tutulmuş demişdir.

Bu şərhlərin hamısı doğrudur. İslamî təsəttürə zidd olan bütün geyimlər bu hədisdə ifadə edilmiş haldadır. İslamî təsəttür sadəcə "geyinmək" axtarmaz, geyinmənin tərzini da istəyər.

* Təyin olunan yerləri örtəcək böyüklükdə olmalıdır; əl, ayaq və üz xaric bütün bədən örtülməlidir.

*Vücud xəttlərini göstərəcək darlıqda olmamalıdır. Çox dar geyinən "geyinmiş çılpaq" hökmündədir. Qərb mənşəli modaları təqib edənlər bu hallara düşməkdədirlər.

*Paltar bədəni göstərməməlidir. Çox incə neylon və şəffaf paltar geyənlər də geyinmiş çılpaq vəziyyətindədir.

*Hədislərdə qadağan edilən bir başqa geyim şöhrət libasıdır. Yəni diqqətləri üzərinə çəkmək məqsədini güdən paltarlar. İslam əlbisəyi örtünmək üçün əmr etdiyi halda günümüzdə bir çox çevrələr əlbisəyi örtünməkdən çox diqqətləri üzərinə çəkmə vasitəsi olaraq istifadə edirlər. Bu halda bu növə girən geyimlər də geyinmiş çılpaq mənasına daxildir.

3. Mâilat: Lüğət olaraq əyilən, meyleden qadın deməkdir. Alimlər ümumiyyətlə Allah'ın göstərdiyi istiqamətdən ayrılan, yanlış istiqamətlərə meyleden deyə anlamışlar. Bəzi alimlər də bu təbirlə sağını solunu oynadaraq, nazlanaraq gedənlərin nəzərdə tutulduğunu söyləmişdir. Mümilat da başqasını yoldan çıxaran, başqasına salınarak yeriməyi öyrədən qadın mənasını verər.

4.Başlarını dəvə hörgücü kimi edəcək qadınlar təbiri xüsusilə günümüzün qadınlarını təsvir edir kimidir. Qadınlar, müxtəlif saç modaları tətbiq edərək saçlarını müxtəlif şəkillərdə bağlayaraq təpələrində hotos deyilən çıxıntılar təşkil etməkdədirlər. Mömin qadınlar geyimlərində bu hədislərin təhdidini diqqətlə nəzərə alıb cənnətin qoxusundan belə məhrum qalmaqdan qorxmalıdırlar.

Bəzi ibadətləri edib də təsəttür (hicab) əmrini yerinə yetirməyən birisinin cənnətə düşmə ehtimalı varmı?

Təsəttür Risaləsi

Təsəttürə necə keçə bilərəm?

Namazı tərk edənin axirətdəki cəzası nədir? Namazı vaxtın sonlarına doğru gecikdirmənin bir cəzası var mıdır?


5 Nişanlılıq dövründə qıyılan nigah məhrəmiyəti qaldırarmı?

Əgər rəsmi nigahınız varsa siz evli sayılırsınız və halal sayılır.

Nişanlılıq dövründə qıyılan imam nigahı ilə tərəflər bir-birləriylə dayanan evli olduqları üçün cimada olmaları caiz olar.

Cimada olmasına tərəflərin anası ailəsi qarışa bilməz. Ancaq rəsmi nigah və toy edilmədiyi üçün tədbir olaraq müdaxilə edilə bilər.

Bu mövzularda bilinməsi və diqqət yetirilməsi lazım olan şeylər vardır:

Şahidlər hüzurunda dini nigah etmək caizdir. Ancaq rəsmi nigah olmadan dini nigah edilməsini uyğun hesab etmirik. Xüsusilə qadının dini və dünyəvi hüququnun qorunması baxımından dini nigahın yanında rəsmi nigahın da edilməsini lazımlı görürük.

Necə ki Osmanlı Ailə Hüququ fərmanında da məhəllə qazısına qeyd etdirilməyən evləndirərin etibarsız sayılacağı ifadə edilmiş və rəsmi nigah üzərində israrla dayanılmışdır.

Tək qalınca günah işləmiş olmamaq üçün dini nigahı seçirlər. Halbuki daha sonra kompensasiyası çox çətin vəziyyətlərdə qala bilirlər.

Bir qadın və kişi şahidlər hüzurunda evlənsələr ər arvad sayılacaqlarından kişi boşamadan qadın başqasıyla evlənə bilməz. Bu baxımdan çox təhlükəlidir. Necə ki bizə bu mövzuda onlarla sual gəlir. "Mən bir kişilə dini nigah qıydırmışdım. O məni boşamır nə edim" " Mən dini nigahdan boşanmadan başqasıyla evləndim. Zina sayılarmı" kimi tüklər ürpərdən bir çox problemlə qarşılaşırıq. Bu baxımdan hər nə qədər gizli olaraq şahidlər hüzurunda evlənmək caiz isə də sonunda kompensasiyası qeyri-mümkün hadisələr ola bilir. Bu səbəblə rəsmi nigah olmadan dini nigah edilməsini əsla doğru tapmırıq.

6 Yeni ildə evi bəzəmək günahdır?

Dini ayinə qatılmadan yeni il səbəbindən yığıncaq və əyləncə edən müsəlmanlar, bu əyləncələrdə ayrıca heç bir haram işləməsələr də, mənşəyi dini (İslamdan başqa və ona görə bu gün mötəbər olmayan bir dinə söykənən) olan bir fəaliyyətə qatıldıqları və başqa dindən olanlara -dinlə əlaqədar bir mövzuda- bənzər hala gəldikləri üçün günah işləmiş olarlar."Bir din və mədəniyyət birliyinə özünü bənzədənlər onlardan sayılar" tərcüməsindəki hədis bu davranışı qadağan etməkdədir.

Yeni il, təqvim, tarix, tətil, əyləncə, şənlik və bunlarla əlaqədar adətlər bir millətin mədəniyyətidir. Əgər bəziləri din ilə mədəniyyəti bir-birindən ayırmağa, aralarındakı bağı qoparmağa cəhd etsə -çətin olmaqla birlikdə bunu edə bilsə- mədəniyyət ilə birgə dini də dəyişdirmə yoluna girmiş olar. Bədənini parça parça itirən din gedər (millətin həyatından çıxar) onun yerinə yeni mədəniyyətin dini və ya dinsizliyi gəlir. Mədəniyyət ilə din arasında belə bir bağ olduğuna görə; mədəniyyətin dəyişməsi dini yaxından maraqlandırar. İslamın beş təməl məqsədindən biri dini (müsəlmanların həyatında İslamı) qorumaqdır. İslamın qorunmasını mənfi təsir edən bir davranış, bir mədəniyyət dəyişməsi, bir mədəniyyət təqlidi haramdır, bəzən bununla da qalmaz dindən çıxma nəticəsini doğurar.

Sevimli Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) Mədinəyə köçüncə, burada həmişə iki bayramın olduğunu öyrəndi. Bayramlar, dinin təsirlənməsi baxımından əhəmiyyətli mədəniyyət ünsürləri olduğu üçün bunları dəyişdirdi və yerlərinə Ramazan ilə Qurban bayramlarını təbliğ etdi. Daha bir çox hədisdə, başqa dinlərlə əlaqəsi və ya simvolik dəyəri/funksiyası olan adət və tətbiqləri müsəlmanlara qadağan etdi.

7 Qurban kəsmək...

Və aleykum Salam. Bəli içki içməyən və namaz qılmayan biri də qurban kəsə bilər.

Qurban kəsmək kimlərə vacibdir? Kimlər qurban kəsir?

Hənəfi məzhəbində sərvət kimindirsə qurban borcu da onun olduğundan, ailə içində kimin şəxsinə aid pulu varsa onun qurban kəsməsi lazımdır. Bu istər kişi istər qadın olsun. Əgər bir ailədə həm qadının həm də kişinin ayrı-ayrı sərmayələri varsa, dinə görə zəngin sayılan kəs qurban kəsməlidir. Hər ikisi də zəngindirsə, ikisi də qurban kəsməlidir.

Qurban kəsmək dinə görə zəngin sayılan Müsəlmanlara vacibdir. Qurbanda zənginliyin ölçüsü isə belədir:

Zəruri ehtiyaclarından çox olaraq, əlində 85 qram qızıl və ya 595 qram gümüş yaxud bunların dəyərində pul və mal olan kimsə zəngindir.

Zəkatda olduğu kimi, qurban nisabı üzərindən bir il kimi bir müddətin keçməsi şərt deyildir. Bundan başqa qoyun, keçi və sığır kimi otlayan heyvanlar və ticarət malları nisab miqdarında hesaba daxil edilir. Bu malların çoxalan və artan cinsdən olması da şərt deyildir. Məsələn iyirmi dənə qoyunu olan bir adamın qoyunlarının ümumi dəyəri qızıl və gümüşdəki nisab miqdarına çatırsa, bu insan zəngin sayılır. Yenə əlində nisab miqdarına çatan ticarət malı olan bir kimsə də qurban barəsində zəngin sayılır və qurbanı kəsər.

Digər tərəfdən oturduğu evdən başqa bir əmlakı olan bir insan, onun kirayə gəliriylə aylıq ehtiyaclarını qarşıladıqdan sonra əlində nisab miqdarına çatan bir məbləğ mövcud olsa ona da qurban kəsmək vacib olur.

Bunun kimi, borclu olan bir insan əlindəki malını borcuna verdiyi təqdirdə geriyə nisab miqdarı qədər bir məbləğ qala bilirsə, buna da qurban kəsmək gərəkdir. Hətta yazlıq və qışlıq olaraq iki dəst paltarının xaricində nisab miqdarına çata biləcək başqa paltarları olan kimsə də bu barədə zəngin sayılmaqdadır. Bəzi fiqh kitablarımızda belə bir hökm də vardır:

"Bir kimsənin öz oturduğu evdən başqa bir evi olarsa, onu ticarət və ya icarə üçün istifadə etməsə belə yenə onun üçün qurban vacibdir."

Qurban kəsməsi vacib olan kimsənin Qurban Bayramından əvvəl olduğu kimi, Qurban Bayramının 1., 2. və 3. günləri içində də nisab miqdarına çatan bir mala sahib olması kifayətdir. Yəni, nisab miqdarını tutan malın üzərindən bir ilin keçmə şərti axtarılmaz. Məsələn Qurban Bayramının birinci günü ehtiyaclarının xaricində əlinə nisab miqdarına çatan bir pul keçən kimsənin qurban kəsməsi vacibdir.

Zəkatda olduğu kimi, zəruri (əsl) ehtiyaclar bunlardır:

Oturacağın ev, evdə istifadə edilən əşya, minik vasitəsi, iş və sənətdə istifadə edilən məlzəmə və alət, qışlıq və yazlıq paltar, bir aylıq, başqa bir görüşə görə bir illik ərzaq və içki kimi ərzaqlar.

Məhz bunlardan əlavə olaraq əlində nisab miqdarı qədər malı olan kimsəyə qurban kəsmək vacibdir.

Ayrıca, "Qurbansız olarmı, qurban insanın sağlamlığına düşər." Sözünün dini bir dayağı yoxdur. Hətta insan zəngin olsa da sağlam olmayıb xəstə və ya şikəst olsa belə yenə qurban kəsməsi vacibdir. Digər yöndən qurbanın şərtləri arasında heç bir yerdə "sağlamlıq" axtarılmaz. Yalnız qurban kəsəcək kimsə, bu niyyətdə ola bilər:

"Ya Rəbbi, əslində bizə ehsan etdiyin bu qədər nemətin müqabilində özümü sənə qurban etməyim lazım idi, yalnız Sən insanın qurban edilməsini haram qıldın. Mənim yerimə bu heyvanı kəsirəm. "

Bu sözlər adamın xalis niyyətini və ixlasını göstərir.

"Məhəllədən, Qonşulardan ayıb olur" deyə borca ​​girib qurban kəsmək də doğru deyil. Çünki Cənab-ı Haqq, qula taqətim üstündə bir mükəlləfiyyət yükləməz.Belə bir düşüncə ixlası da zədələyər. Çünki bu halda başqaları görsünlər, onlara qarşı ayıb olmasın deyə qurban kəsilməkdədir ki, qulluq şüuruna zidd düşər.

Fəqət, zəngin olmamaqla birlikdə qurbanlıq heyvan alacaq qədər pulu olan kimsə qurbanı alır, kəsər, ətini də uşaq uşağıyla birlikdə yeyər. Bununla yenə savaba girər.

Yazıçı:

Mehmet Paksu

 

 Kimlərin kəsdiyi, ovladığı heyvanlar yeyilir? Əhli-kitabın kəsdiyiniz yeyiləcəyinə dair dəlil nədir?

Əhli-i kitab və Müsəlmanlar xaricindəkilərin kəsdikləri yeyilməz. Yalnız Yəhudi, Xristian və Müsəlmanların kəsdikləri yeyilər.

"Bu gün sizə təmiz və yaxşı şeylər halal qılındı. Əhli-kitabın kəsdikləri və digər yeməkləri sizə halaldır. Sizin yeməkləriniz də onlara halaldır. Namuslu, zinaya girməmiş və gizli dostlar əldə etməmiş insanlar halında yaşamağınız şərtiylə, möminlərdən azad və iffətli qadınlarla, sizdən əvvəlki Əhl- i kitabdan azad və iffətli qadınlar da, mehrlərini verib nigâhladığınız da sizə halaldır. İmanı inkar edərsə, bütün etdiyi işlər boşa gedər və o, axirətdə də ziyana uğrayanlardan olar. "(Maidə, 5/5)

"Bu gün sizin dininizi kamil etdim, sizə olan nemətimi tamamladım." Bununla bildirilir ki: Bu gün sizə bütün tayyibat, hər növ xoş nemətlər halal qılındı. Bir də kitab əhlinin yeməyi, yəni istər bu tayyibattan kəsdikləri və ovladıqları və istərsə də çörək və digərləri kimi yeməkləri sizə halal, sizin yeməkləriniz də onlara halaldır. Yəni yedirər və sata bilərsiniz.

"Təam" dan məqsədin nə olduğu haqqında üç görüş vardır: Birincisi, qurbanlıq deməkdir. İkincisi, çörək və meyvə kimi kəsilməyə möhtac olmayandır ki, Zeydiyyə imamlarından nəql edilən budur. Üçüncüsü, qurbanlıqlar və digər hər növ yeməyi içinə alır. Əksəriyyət birinci görüşü seçim etmişlər. Çünki qurbanlıqdan başqasının yemək olmasında sahibinə aidiyyatı yoxdur. Qurbanlıq isə kəsə hərəkətiylə yemək ola bilər. Və bunun üçün kitab əhlinə bağlanmasının bir mənası vardır.

Əhkam-ı Quranda Əbu Bəkir ər-Razi deyir ki: "İbn Abbasdan, Əbud-Dərdâ'dan, Həsən və Mücahid, İbrahim, Qatədə və Süddidən rəvayət edilmişdir ki" yeməklər "dən məqsəd qurbanlıqlar . Gerçəkdə görünən də bunu gərəkdirir. Hərçənd yemək ləfzini ümumi mənada istifadə etsək, istər qurbanlıqlarını və istərsə də digər yeməklərini içinə alır. Lakin daha açıq olan xüsusilə qurbanlıqlar qəsd edilməkdədir. Çünki çörək, zeytun yağı və digər yeməklərin hökmü, onu emal edənlərin xüsusiyyətləriylə ayrılıq ərz etməz.

Bunlarda məcusi və ya kitabî (səmavi bir kitaba inanan adam) nin fərqi olmadığından kimsənin şübhəsi yoxdur. Haramlardan deyildiyi üzrə kəsilmədən ölənlərin də istər müsəlman və istər kitabî və istərsə də məcusi və digər hər kim tərəfindən öldürülmüş olursa olsun, haram olduğunda Müsəlmanların ixtilafı yoxdur.

Bu halda xüsusilə kitab əhlinin yeməyim mübah sayılmasındaki məqsədi, xüsusilə dinlərin dəyişməsi ilə hökmü dəyişən kurbanlıklara şərh vacib olur. Yəni şərhin faydası, xüsusilə kurbanlıklar etibarilə ortadadır. Aydındır ki kitab verilmiş kitabı olmayanlardan şərt (yəni onları hökmün xaricində buraxmaqdır).

Halbuki yemək barəsində kitab əhli ilə digərlərinin fərqi ancaq kurbanlıklar və ov məsələlərindədir. Kitab əhlinin leşinə, donuz ətinə və şarabına çatana qədər hər yeməyi halal olmadığı, haram edilənlərdən olduğu kimi, kitabî olmayanların hər yeməyim haram olmadığı da məlumdur.

Bu halda kitab əhlini seçərək digərlərindən ayıran bu xüsusi mubahlığın faydası ancaq qurbanlıqlarda açıqdır. Demək ki yemək gözəl və təmiz şeylərdən olmaq şərtiylə ümumi mənası üzrə buraxılsa da, baxış bucağı və bəyanın hədəfi, xüsusilə kitab əhlinin kəsdikləri və ovladıqlarının halal olduğunu göstərmək və bu şəkildə kəsmək üçün diyanət, yəni müsəlman və ya kitab əhli olmaq şərt olduğunu izah etməkdir.

Bununla birlikdə "özlərinə kitab verilənlərin qurbanlığı" deyilmiş olsaydı, o zaman digər yeməklərin haram olması, şübhəsi ortaya çıxacaq və qarşılıqlı yemək yedirməyin caiz olacağı anlaşılamayacaqdı. Bunun üçün yenə "yemək" sözünü, gözəl və xoş, təmiz şeylərdən olmalıdır şərtiylə qurbanlıqlar və digərlərindən daha ümumi olmaq üzrə, əsl mənasıyla düşünmək və ancaq kitab əhlinin digərlərindən fərqinin, qurbanlıqlar etibarilə olduğunu da mâsîkaleh (sözün özü üçün gətirildiyi şey) olaraq anlamaq, yəni qurbanlıqların halal olmasını ibarə dəlalətiylə, digərlərinin halal oluşunu da işarənin dəlalətiylə almaq lazım olacaqdır. Və bundan ötəridir ki, Əbu Bəkir Razi qurbanlıqlar haqqında "azhər: daha açıq" ifadəsini istifadə etmişdir.

Bunu da unutmamaq lazımdır ki "Allahdan başqası üçün kəsilən" mütləq şəkildə haram idi. Kitab əhli isə görünüşcə tövhid (Allahı bir qəbul etdiklərini) iddia etdiklərindən ötəri görünüş vəziyyətlərinə baxaraq qurbanlıqlarında Allahdan başqasının adını elan etməzlər deməkdir. Bu halda bir yəhudi və ya Xristianın kəsdiyini görəsən nə ad ilə kəsdi deyə araşdırmağa qalxmayaraq və xarici görünüşləriylə kifayətlənərək yemək caizdir.

Lakin bir xristian, məsələn bir qoyunu kəsərkən və ya ova itini salarkən "Məsihin adına" dediyini şəxsən eşidən bir müsəlmanın da o qoyundan və ya ovdan yeməsi caiz olmaz. Çünki bunun "Allahdan başqası üçün kəsilən" olduğu şübhəsiz bir şəkildə məlumu olmuşdur.

 

Kitab əhlinin xarici görünüşüylə kifayətlənmək caiz olunca, Müsəlmanlıq iddiasında olan hər hansı bir kimsənin də xarici görünüşüylə kifayətlənmənin caiz olacağında və bu səbəbdən gərək Əhli-sünnə olsun və gərək olmasın İslama aid məzhəblərdən hamısının qurbanlığının halal olduğunda şübhə yoxdur. Məgər ki, Allah qorusun, dindən dönmüş olsun. Çünki mürtəd (dindən dönən), kitab əhlinə da qatılsa kəsdiyi əsla yeyilməz. (Elmalılı, əlaqəli ayənin təfsiri)

8 Namaz qılan kişi,evlilikdən öncə evlənəcəyi qadınla əl-ələ tuta və ya onu öpə bilərmi?

 

Bir kişi və qadının nigahsız olaraq əllərinin bir-birinə dəyməsi və tək qalmaları caiz deyil, haramdır.

Məhrəm olmayan qadına baxmaq haram olduğuna görə, onlara toxunmaq və ya tokalaşmaq (əllə görüşmək) mütləq haramdır.

Toxunmaq belə haram olduğuna görə, indi  öpməyi də özünüz düşünün ? 

Allah`ın əmrlərinə tabe olub, O`ndan qorxmaq məsələsində ilk sırada elə  namaz qılanlar durmalı və digər insanlara da örnək olmalıdırlar. Sizin namaz qıldığınızı bilən biri belə hərəkət etdiyinizi görsə,bilsə bunun caiz olduğunu düşünəcək və özüdə belə edəcək, hələ başqalarına da bunun caiz olduğunu deyə bilər. O zaman onların da günahı sizə yazılacaq. Çünki pis cığır açdınız. Yəni namaz qılan birinin belə məsələlərdə namazsız insanlardan bir fərqliliyi yoxdur, tam əksinə. 

Bizim namaz qılmağımızın səbəblərindən biri də bizi belə çirkin işlərdən çəkindirməsidir.

"Həqiqətən, namaz çirkin (fəhşə) və pis işlərdən (munkər) çəkindirir..." (Ənkəbut surəsi, 29/45) 

Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm bir hədisi-şərifində belə buyurur:

"Sizdən biriniziz başına iynə ilə dürtülməsi onun üçün halal olmayan bir qadına toxunmaqdan daha xeyirlidir."(Təbərani, Mucəmu'l Kəbir, 20/212)

İrəlidə evlənəcək iki cütün, sadəcə yanlarında qohumlarından bir adam olmaq şərtiylə bir yerdə oturub yalnız danışmaları caizdir, hətta sünnədir.

*Qadın ilə kişi birlikdə olarkən diqqət edilməsi lazım olan mövzular nələrdir? Qız dostlarla danışmanın bir eybi varmı? Qadın ilə kişi arasında caiz olmayan hallar nələrdir?

*Evlənmədən əvvəl, evləniləcək namizədlə görüş zamanı ölçülər nələrdir?

*İrəlidə evlənməyi düşündüyümüz adam ilə telefonla danışmaq və mesajlaşmaq caiz mi?

*İstədiyim biri bəzi bəhanələr gətirib mənim ilə haram olan bir yaxınlıq edir. Mənə nə tövsiyyət edirsiniz ?

9 Qulaqlıq taxmaq günahdırmı?

   Və aleykum Salam.

  Qulaqlıq taxmaq günah deyil. Qulaqlıqla qulaq asacağınız səslər günah və haram ola bilər.Ona görə də dinlədiklərinizə diqqət edin.

  Qulaqlıqdan istifadəni  vərdiş halına gətirib də özünüzü və həyatınızı ondan asılı hala salmayın.Digər tərəfdən qulaqlıqla yüksək səslə və gün ərzində çoxlu nəyəsə qulaq asmaq insanın sağlamlığına zərərli ola bilər...

10 İnternetdən götürülmüş bir kitab

Ticarət qəsdi olmadan istifadə etmək haram deyil. Ancaq qanunlarına görə qadağan edilmişsə qanunlara uyğun gəlmək lazımdır. Bu səbəbdən tövsiyə etmirik. Amma əgər sizin yoldaşınız onu pulla almışdırsa və özü sizə oxumaq üçün verirsə halal sayılır.

Lisenziyasız proqramı istifadə etmək qul haqqı deyil. Bu proqramı çoxaldıb satmaq ticarət qəsdinə girəcəyindən caiz olmaz. Ancaq öz işində istifadə edə bilər.

11 Sehirbazlıq günahdır?

Və aleykumusSalam və rahmətullah.

Sehr: İnsana yönəlmiş olaraq təbiət üstü gizli güclərin köməyi və vasitəsilə, müəyyən bir məqsədi həyata keçirmək və müəyyən bir məqsədə çatmaq üçün tətbiq olunan və təsirli olduğu qəbul edilən hərəkət; bir şeyin və ya hadisənin gerçək mahiyyətinə uzaq olaraq başqa bir halının göstərilməsi.

 

Sehr, İslamın qəti olaraq qadağan rədd etdiyi bir inanc və əməliyyat olub, təbiət qüvvətləriylə insanlara bir sıra təsirlərin edildiyi deyilən primitiv bir anlayış və faktdır. Tövhid inancının insanların həyatından uzaq qaldığı dövrlərdə, cəmiyyətlərin primitiv inanclara yönəlməsiylə və xüsusilə totem inancının məşhur olduğu kütlələr arasında müxtəlif göz boyama yollarıyla edilən sehr, köhnə İran, Çin, Mesopotamiya, Ərəb yarımadası, Misir və Hindistanda rast gəlinən bir peşə halına gətirilmişdir.

Allah inancının və sağlam düşüncənin zəiflədiyi dövrlərdə daha çox rast gəlinən bir hadisə olan sehr, bəzi cəmiyyətlərdə dini mərasimlərə bir inanc halına gətirilmiş və Allahın qüdrəti unudularaq bir çox sehrbaz və kahinin sözləri etibarlı qılınmışdır. İslamın sehrbaz və kahinləri qınaması, insanları sadə inanc və düşüncələrlə əyləndirib onları gerçək Allah inancından uzaqlaşdıraraq primitiv və ağıl xaricindəki anlayışlara sürükləmələrini əngəlləmək üçündür.

 

Ümumiyyətlə İslam alimləri sehri bu kateqoriyalara ayırmışlar:

 

Birincisi; tapınmağa və ulduzların təsirinə dayandırılan və tilsim adı verilən daha çox Keldanilerin etdiyi sehr. Hz. İbrahim (ə) bu inanc və anlayış ilə mübarizə aparmaq və ulduzlara tapınan bu insanları hidayətə dəvət etmək üzrə göndərilmişdir.

 

İkincisi; ruh çağırma, hipnoz və bənzər yollarla insana təsirli olduğu qəbul edilən sehr. Bu sehri edənlər insanları öldürmək və diriltmək imkanlarının olduğunu başqalarına təlqin ilə qəbul etdirirlər.

 

Üçüncüsü, ərvah-ı arziyye deyilən yer üzündəki cinlərin gizli qüvvələrindən istifadə edərək edildiyi irəli sürülən sehr. Ümumiyyətlə cincilim olaraq xalq arasında yayılan və cahil kəslərin etibar etdiyi bir yalan ibarətdir.

 

Dördüncü növ sehr isə; hər hansı bir fövqəladə istiqaməti olmayan, yalnız insanların idraklerini bir an üçün yanıldaraq edilən bir göz boyamaqdan ibarət olan hər şey sehrdir. Buna daha çox illüziya deyilir.

 

Beşinci sehr yolu da; fövqəladə işlər etdiyinə inanılan müxtəlif alətlərlə edilən sehrdir. İnsanlar bu alətlərin xüsusiyyətlərini bilmədikləri üçün, bunların bir əl bacarığı istifadəsiylə fövqəladə işlərin bacarıldığı göstərişini verməkdədir. Hz. Musa (ə) -ya qarşı içinə civə dolu xortum kimi bəzi iplərin isti bir sahəyə buraxılması sonunda civə genəlməsiylə iplərin ilan kimi qıvrıldığı görülməkdə və bu xortumların ilana çevrildiyi iddia edilərək insanlar aldadılmakdadır. Bu kimi oyunlar hər zaman var olmuşdur.

 

Altıncı sehr oyunu da; çeşidli dərmanların və qoxuların istifadəsiylə edilən sehrdir.

 

Bu kimi dərman və maddələrin kimyəvi xüsusiyyətlərini bilməyən kütlələr, sihirbazın iş bacardığına inanırlar.

Yeddinci sehr növü də; ism-i Azamın bildiyini insanlara qəbul etdirərək, qarşısındakıları psixoloji təzyiq ilə cəzb etmək surətiylə edilən təsir altına alınmayla ortaya çıxarılan sehrdir. Bu, insanları aldatmaqdan başqa bir şey deyildir.

Digər bir sehr növü də, insanların gizli və bilinməyən istiqamətlərini saxtakar və gammazların köməyiylə öyrənən və bu gizli istiqamətlərini bildiklərini onlara sübut söyləyənlərin etdiyi hər şey sehrdir. Bu da insanları aldadıb bir-birinə salan, bir-birlərinin əleyhinə qışqırdan və aralarını pozan bir hokkabazlıktan başqa bir şey deyil.

 

Bütün bunlara baxıldığında sehr, xəyal olan şeyləri gerçəkmiş kimi göstərmək surətiylə insanlar üzərində aldadıcı bir təsir meydana gətirməkdən ibarət bir hadisədir. Buna baxmayaraq bir gerçək istiqamətinin olduğu və həqiqətən təsir etdiyi qəbul edilməkdədir. Bəqərə surəsindəki (2/102.) Ayə bunun bir həqiqət payının olduğunu xəbər verməkdədir. Amma nə olursa olsunİslâm, sehri qadağan, haram saymış və buna iman gətirənləri, kafir qəbul etmişdir.

 

"Abdullah b. Ömər (ra) belə deyir:" Bir gün iki adam Rəsulullah (s.ə.s) "in hüzuruna gəldi. Bunlardan biri, etdiyi danışıqla camaatı heyrətə saldı. Rəsulullah (s.ə.s), "Elə danışıq vardır ki; sehr kimidir, insanı ovsunlayar." buyurdu. "Daha sonra belə deyir:" Bir gün belə gözəl bir danışığı başqa bir kimsə Xəlifə Ömər b. Əbdüləziz (r.ə) 'in hüzurunda etdi. Hər kəs bu danışıqdan sanki ovsunlandı. Xəlifə bu hadisə üzərinə: "Bu tip sözlər sehr kimidir, ancaq halaldır." dedi.

 

Qurtubi isə; "Sehr, hiylə ilə bir şeyi örtməkdir. Çünki sehrbazlar hiylə ilə bir sıra şeylər edərək sehr edilən kimsəyə, bəzi şeyləri olduğundan fərqli göstərir. Şərab (səhrada isti hava uzaqdan baxarkən su kimi görünən dalğadır. Əsasən isti bölgələrdə bunun şahidi olmaq mümkündür.) Uzaqdan su görünməsi kimi, sehr də gerçəyin xaricindədir. " deməkdədir.

 

Allah Təala belə buyurur:

"Şeytanların, Süleymanın mülkü (səltənət və nübüvvət) əleyhinə uydurub təqib etdikləri şeylərə (yalanlara) uydular. Süleyman əsla kafir olmadı. Lakin o şeytanlar kafirlərdir ki insanlara sehri (büyücülüğü) və Bâbil'dəki iki mələyə, Harut və Marut adlı endirilən şeyləri öyrədirdilər. Halbuki onlar (o iki mələk): "Biz ancaq imtahan üçün gönderilmişik, əsla (sehr, cadu edib da) kafir olma." demədən, heç bir kimsəyə (sehr) öyrədən bilməzdilər. Məhz onlardan (o iki mələkdən) ər ilə arvadın arasını ayıracaq şeylər öyrəndilər. Halbuki (sehrbazlar) Allahın izni olmadıqca onunla heç bir kimsəyə zərər verəcək deyildirlər. Onlar isə özlərini zərərə salacaq, onlara fayda verməyəcək şeyləri öyrənirdilər. And olsun, onlar həqiqətən bilirdilər ki, onu (sehri) öyrənən (ona rəvac verən) kimsənin axirətdə heç bir payı yoxdur. Onlar özlərini nə pis bir şey müqabilində satmış olduqlarını bilsəydilər. "

 

"Əgər onlar (yəhudilər, Peyğəmbərə və Qurana) iman gətirib (sehr etmək kimi günahlardan) çəkinmiş olsaydılar, Allah qatında (qazanacaqları) savab, (haqqlarında) əlbət daha xeyirli olardı. Əgər bunu bilsəydilər." (Bəqərə, 2 / 102-103).

Yəhudilər, Hz. Süleyman (ə) dövründən qalma sehrlə əlaqədar rəvayətlərə tabe oldular. Halbuki Hz. Süleyman (ə) sehrbaz deyildi. Şeytanlar isə insanlara vəsvəsə verirdilər və sehri onlara öyrədirdilər. Sehr yaxşıca yayıldı. Allah (cc) bunun üzərinə Babilə, mələk təbiətli Harut və Mârut'u göndərdi. Bəzi Yəhudi böyükləri bunlara tabe oldular. Harut və Marut sehri, pis məqsədlərdə istifadə etmək üçün deyil, sehr ilə möcüzə arasındakı fərqi anlaya bilmələri üçün öyrədərək və öyrətmədən əvvəl də onları xəbərdarlıq edirdilər. Ancaq onların xəbərdarlıqları, sehri öyrənmək istəyənlər tərəfindən nəzərə alınmadı və onu pis məqsədləri uğrunda istifadə etməyə başladılar.

 

Göründüyü kimi ayədə; "Halbuki Süleyman əsla sehr etmədi" yerinə, "Halbuki Süleyman əsla kafir olmadı." buyurulur. Bu da Sehrin pis və çirkinliyini göstərməkdədir. Burada küfrdən məqsəd, hər şey sehrdir. Ayrıca ayədə "sehr" yerinə "küfr" sözünün istifadə edilməsi, müfəssirlərə görə xalqı sehrdən nifrət etdirmək və insanı küfrə aparan günahlardan olduğunu bildirmək üçündür. Harut ilə Mârut'un sehr öyrətdiyi şəxslərə; "Biz ancaq imtahan üçün göndərilmişik, əsla (sehr, cadu edib) kafir olma." deyə xəbərdarlıq etmələri, Sehrin küfrə götürən səbəblərdən olduğunu göstərməkdədir.

 

Rəsulullah (s.ə.s) "də bir hədisində Sehrin böyük günahlardan və həlak edici yeddi şeydən biri olduğunu ifadə etmişdir. Yenə Rəsulullah (s.ə.s); "Bir düyünə üfürən sehr etmiş olur. Sehr edən da şirkə girər." (Nəsai, Tahrimüd-Dəm, 19) buyurmuşdur.

 

Quran-ı Kərimdə müsəlmanlara sehrbazların şərrindən sığınmaları ayə öyrədilmişdir:

"Düyünlərə nəfəs verən cadugərlərin şərindən Allaha sığınıram." (Fələq, 113/4).

Əhli-sünnə alimlərinin əksəriyyəti Sehrin varlığının və təsirinin olduğunu ifadə etmişlər. Mötəzilə isə Sehrin gerçəkdə olmadığını, onun bir aldatma və sapdırma ilə əlin cəldliyi olduğunu ifadə etmişlər.

 

Uləmanın əksəriyyəti sehri öyrətmə və öyrənmənin haram olduğu barəsində ittifaq etmişlər. Çünki Quran-ı Kərim sehri pisləmiş və küfr olduğunu bildirmişdir. Fəxrəddin ər-Razi və Alusi ilə bəzi alimlər sehr öyrənməkdə fayda olduğunu söyləmişlər. Bunlar da sehri bilmək surətiylə möcüzə ilə arasındakı fərqin aydın görüşündən hərəkət edərək bu hökmə gəlmişlər.

 

Buna görə sehr vardır və təsir edicidir demək mümkündür. Kim Quran yolunu tərk edərək sehr və bənzəri yollardan birinə girsə, Allah (cc) 'ın rəhmətindən uzaqlaşar.

 

Illüziyalar nümayişləri də insanı aldatma istiqamətində olduğu və sehrə girdiyi üçün caiz deyildir.

 

Qeyd: kart kimi şeylərdən uzaq durmanızı tövsiyyə edirik. (oynamaq, almaq və.s) Fərqi yoxdur qumar niyyətilə olsun və ya olmasın. 

12 Xarici ölkələrdən idxal edilən pendir və pendir mayası halaldırmı?

   Mövzunu mənbələri ilə qısaca açıqladıqdan sonra, maddələr halında xülasə etmyə çalışacağıq:

    Dini mövzularda yüksəlmək istəyənlərin qarşısında iki pillə vardır. Birincinin adına "fətva pilləsi", ikincinin adına da "təqva pilləsi" deyilir. İnsanlar ən əvvəl fətva pilləsinə çıxmaq məcburiyyətindədirlər. Fətva pilləsinə çatmadan təqvaya çıxılmaz. Bundan əlavə, fətva pilləsində olmaq məcburidir. Amma üstündəki təqvaya çıxmaq ixtiyaridir. Çətinliyinə görə hər kəsin təqvaya çıxması məcburi tutulmamış, istəyə bağlı olaraq seçimə buraxılmışdır.

    Avropadan idxal edilən pendiri yeməyənlər, pendir mayasını istifadə etməyənlər fətvadan yuxarıya təqva pilləsinə çıxmış kəslər ola bilərlər. Mübahisəyə da bu səbəblə gərək olmaz.

Islâm ümməti donuz ətinin hər parçasının haram olduğunda ittifaq etmişdir. (İbnul-Ərəbi, Əhkam, I / 54)

    Dolayısı ilə donuzdan bir şeyin qarışdığı bilinən heç bir şey yeyilməz, ya da içilməz. Ancaq pis olmayan kimyəvi maddələrdən əldə edilən, ya da Əhl-i kitabın (yəhudi və xristianların) kəsdiyi əti yeyilən heyvan balalarının qursaqlarından hazırlanan maya ilə mayaladıqları, əti yeyilən heyvan südünün pendiri düzəldilə bilər. Hətta Hz. Ömər (ra)'ə ölmüş heyvan (meytə) qursağı mayası qatılaraq hazırlanan pendir haqda soruşduqlarında: "Siz Bismillah deyib yeyin." demişdir. (İbn Qudâmə, əl-Muğni, s.6l2; Kal'acî, Mevsü'atü-fiqhi Ömər, 616) Eyni mənbədə vaxtilə Müsəlmanların, Məcusilərin hazırladığı pendirləri də yedikləri bildirilir. Əbu Hənifə də ölü (meytə) heyvan balasının mayasının təmiz olduğu qənaətindədir. ancaq Şafi

"Meytə (ölü heyvan) sizə haram edildi." (Bəqərə, 2/173)

   ayəsinin əhatəliliyinə baxaraq, bu cür mayaların pis olduğunu söyləyir. (Hər iki görüş üçün bax. Qurtubi, I / 220)  

   Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm'in və ardınca gələn müsəlmanların əcəm (yad) diyarından gələn pendirləri yedikləri, halbuki Məcusi olan bu əcəmlərin kəsdiklərinin meytə (ölü) olduğu, buna baxmayaraq ilk müsəlmanların yedikləri pendirlərin mayasının kəsilmiş ya da meytə olan heyvan qursağından qurudulduğuna fikir vermədikləri rəvayəti vardır (bax. Qurtubi I / 221).

    Pendir hazırlanılan südə qatılan qursaq mayası, pendirə nisbətlə çox azdır. Bu qədər az bir pislik isə "çox maye" içərisində bağışlanmıştır.  

   İbn Qayyim Rəsulullah aleyhissalam'a Təbük'də pendir təqdim edildiyini, onun da bir bıçaq istəyib bəsmələ ilə kəsib yediyini qeyd edir. (Zâdü'l-mə'ad IV / 296. Tərc. V / 28) Səhabənin də İraq və Şamda yediklərini söyləyir. (a.ç.ə)

   Hətta Əbu Ömər: "Bütpərəstlərin, Atəşpərəstlərin və digər kitabsızların kəsdiklərindən başqa digər yeməkləri yeyilir. Pendir halal kəsimi zəruri edir, çünki o qursaqdan hazırlanan aya ilə mayalanır." deyir. (a.ç.ə)

   Yenə bir başqa rəvayətdə də Hz. Ömər (RA); Əhli-i kitabın hazırladıqlarından başqa pendirlərin yeyilməməsini, çünki pendirin quzu qurşağı ilə mayalandığını, onun da ancaq Əhli-i kitabın ya da Müsəlmanın kəsməsiylə təmiz olacağını, başqası kəssə pis sayılacağını söyləyir. (Kal'acî, a.ç.ə .; Beyhəqi, Sünən X / 6; Nəvəvi, Məcmu. IX / 96`dan)

    Mövzuya fətva anlayışı içində baxdığımızda, qarşımıza bu fətva məlumatlarının çıxdığını görürük:

   1) Əti yeyilən heyvanların qursaqlarından hazırlanan pendir mayasıyla əldə edilən pendirlərin yeyilə biləcəyini İmam-ı Əzəm həzrətləri öz zamanında elan etmişdir.

  2) Sintetik, yəni süni maddələrdən hazırlanan pendir mayalarının da istifadə edilə biləcəyinə fətva verilmişdir.

   3) İçinə həll edici spirt atılan pendir mayalarının belə istifadə edilə biləcəyi görüşü mənimsənmişdir. "Çünki tökülən spirt, qarışığın içində dəyişikliyə məruz qalar, təmiz hala gələr." deyilmişdir.

    4) Son zamanlarda isə quzu qursaqlarından hazırlanan mayaların yerini kimyəvi mayalar almışdır. Əksəriyyətlə pendirlər heyvani deyil də artıq kimyəvi mayalardan hazırlanmaqda.

    5) Donuzdan alınan bir maddə ilə əldə edilən mayanın isə istifadə edilməsi caiz olmaz. Çünki donuzdan alınan maddələr təmizlik qəbul etməzlər. Donuz qarışığı olan heç bir şey istifadə edilməz. 

     Demək ki, donuzdan bir maddənin qarışmış olduğu dəqiqləşmədikcə maya və pendirləri  ala bilər və "Bismillah" deyib yeyə bilərik! Haramlığına qəti dəlil olmadığı təqdirdə halallığını əsas qəbul edirik.

     Bu mövzuda verilən nümunələrdən anladığımız qədəriylə, səhabə Əfəndilərimiz Müsəlman olmayanlardan gələn pendirləri yemişlər, pendir haqda mayalarını da istifadə etməkdə qəbahət görməmişlər, hətta soruşmaq gərəyi də hiss etməmişlər. Haramlığını göstərən qəti dəlil olmadığı təqdirdə halallığını əsas qəbul etmişlər.

   Necə ki Həzrəti Ömər Əfəndimizə (ra), ölmüş heyvanın qurşağından hazırlanan mayalarla əldə edilən pendir haqda soruşmuş. O da: Siz "Bismillah deyib yeyin!" buyurmuşdur.

     Anlaşılan odur ki, təqvanı seçənlər qəbul etməsələr də, fətvada olanlar idxal pendiri yeyə bilər, mayanı da istifadə edə bilərlər.

   Təqvanı seçənlər isə mahiyyətini yaxşı bilmədikləri şeyləri şübhə ilə qarşılayar, şübhələndiklərini də almazlar, yeməzlər. Bu diqqətlərinə görə onlar təqdir və təbrikə layiq görülürlər. Ancaq onlar öz seçimlərini başqalarına da qəbul etdirməyə məcbur edə bilməzlər, hələ bu mövzuda mübahisəyə əsla girə bilməzlər.

    Çünki öz təqvaları ixtiyaridir. Seçimə bağlıdır. Fətva kimi xalqı içinə alacaq genişlik və məcburiyyətdə deyildir. Yəni fətva məcburi, təqva ixtiyaridir, hər kesə şamil olmaz.

    Dinin gətirdiyi bu geniş prizmadan baxanda, fətva-təqva pilləsində olanlar arasında mübahisə söz mövzusu olmaz. Olmamalıdır da. Əgər olarsa, birinin yediyi pendirə o biri haram deyəcək qədər ifrat edirsə, bu kimsə din adına fitnə çıxarır deməkdir. Fitnə törədənləri xəbərdar edən Peyğəmbərimiz əleyhissalatu vəssəlam Həzrətləri isə belə buyurmuşdur:

"Fitnə yuxudadır. Uyandırana Allah lənət edər!" (Suyuti, Fəthul-Kəbir, II / 280)

13 Xanımların ətir sürtməsi caizdir?
 
 
Təsəttür şəri olaraq örtülməsi lazım olan yerləri örtmək deməkdir. Bu mənada örtülməsi lazım olan
 
yerləri örtmək fərzdir.
 
Bundan başqa mənəvi örtünmə dediyimiz qadının gedişi, danışması, davranışı da əhəmiyyətlidir.
 
Məhz bunlardan biri də qadının gözəl qoxu sürtərək küçəyə çıxmasıdır. Bunun üçün qadının evdən
 
çölə çıxarkən gözəl qoxu sürtməsi hədisi-şərifdə yasaqlanmışdır:
 
"Bir qadın qoxu sürtərək çölə çıxar və qoxu getsin deyə bir dəstənin yanına gedərsə,
 
zinaya bir addım atmış olar." (Tirmizi, Ədəb, 35)

14 Rüşvət verib işə düzəlmək və oradan qazanılan maaş haramdırmı?

Hər hansı bir işə girə bilmək üçün az olsun çox olsun rüşvət vermək haramdır. Peyğəmbər (ə.s.m) belə buyurmuşdur: Allah (cc) həm rüşvət verənə, həm alana lənət etmişdir.

 

Belə bir iş üçün rüşvət vermək caiz deyildir. Ruzi Allaha aiddir. O hər kəsin ruzisini tekeffül etmişdir (öz öhdəsinə götürmüşdür). Bir yerdə iş sahəsi olmazsa o biri yerdə olar. Rüşvət yalnız iki yerdə verilə bilər.

 

1- Haqsız bir yerdə həbs və işgəncəyə məruz qalındığında.

 

2- Malın əldən getməyə məruz qalındığı zaman rüşvət vermək çarə isə ona müraciət edə bilər (Şirvani, İbn Abidin). Verən Allahın qatında məsul deyildir. Fəqət sahədə Allahın lənətinə layiqdir.

 

Rüşvət vermək nə zaman caiz olar?

Rüşvət, tək söz ilə haramdır. Allah rüşvət verənə də, alana da lənət etmişdir. Rüşvətçiliklə işini yoluna qoymağı adət edən insan, məqbul insan deyildir. Haramla keçinmək əsas alan kimsə sayılır. Haramı əsas qəbul edən kimsə isə nə Allah qatında, nə də qullar qatında məqbul olur.

 

Bir hədisdə Peyğəmbərimiz:

- Rüşvəti alan da, verən də cəhənnəmdədir, buyurmuşdur.

 

Bu baxımdan rüşvətə heç bir zaman qanuni deyilməz, alan da verən də üzrlü sayılmaz. Ancaq bu iki xüsusda rüşvəti vermək məcburiyyətində qalan kimsə İnşəAllah məsul olmaz:

1 - Haqsız yerə həbsə girmə halı mövzu olduqda verəcəyi rüşvətlə məruz qalacağı haqsızlıqdan xilas olmağı niyyət edən kimsə.

2 - Başqasının haqqını özünə çevirmək üçün deyil də, özünün verilməyən haqqını almaq üçün rüşvət vermək məcburiyyətində qalan kimsə.

Bu iki vəziyyətdə də öz haqqını almaq əsas mövzudur. Başqasının haqqını özünə çevirmək kimi bir haqsızlıq düşünülə bilməz.

İbn-i Âbidində bu barədə məlumat var.

Yazar

Əhməd Şahin

Rüşvət ilə işə girmək, halal olaraq qazanılan maaşı haram etməz.
Yəni çalışdığı işdə qazanc onun haqqıdırsa haram olmaz.
Çünki işlədiyinin qarşılığını almaqdadır.

15 Hamilə bir qadın ürəyi istəyirsə haram olan bir şeyi yeyə bilərmi?

     Va aleykumussalam. 

     İstər hamilə olsun, istər olmasın haram bir şeyi yemək haramdır, yəni günahdır.

     Əslində ürəyi yox, nəfsi istəyər insanın. Nəfsin haram bir şey istəməsi isə təbii şeydi. Sadəcə hamilə qadınlarda nəfsin bu istəyi daha şiddətli olur. İnsan onda sevinib təəccüblənər ki nefsi xeyirli bir şeyi, məsələn namaz qılmağı, oruc tutmağı, qiybət etməməyi, az danışmağı, kin saxlamamağı, qəzəblənməməyi istəyər, ona həvəsli olar, onunla rahatlıq tapar.

     Əgər orucluykən canı istəsə, yemədiyi zaman, özünə və uşağına zərər dəyəcəyi dəqiq isə halal nəsə yeyər, Ramazan'dan sonra bir gün qəza orucu tutar.

     İkinci olaraq da, kolbasanın tamamilə hamısının haram olduğunu deyə bilmərik. Yəni halal kolbasalar da vardır. Sadəcə günümüzdə hala haram bir-birinə qarışıb ya da qarışdırılıb. Halal kolbasaları bu linklrdən tapa bilərsiz. Onlineheala,Gimdes, helalplatform,helalgidasertifikasi

16 Kəbinli nişanlıların bir-birinin ayıb yerlərini görməsi günahdır ?

Və aleykumussalam.

Nikahları varsa ər-arvad olmuşlar deməkdir. Bu səbəblə bir kimsə yoldaşının ayıb yerlərini görə bilər.

Ancaq rəsmi qeydiyyat olmadan nikah edilməsini uyğun görmürük.

Bir qızın ana və atanın razılığı olmadan bir kişi ilə nigah bağlaması doğrudurmu; bu nigahın etibarlılığı vardırmı? Rəsmi və dinî nikah mövzusunu açıqlaya bilərsinizmi?

Dini nikahın şərtləri haqqında məlumat verərsinizmi. Dini nikah necə bağlanır?


17 Müsəlmanların qarşı cinsdən olan bir insanla çatlaşması, normal mövzularda forum saytlarında, internetdə (msn) danışması caizdir?

     Bir müsəlmanın başqa müsəlman qardaşları ilə istər qarşılıqlı istərsə virtual mühitdə olsun danışıb dərdləşməsi gözəl bir şeydir. Ancaq bu eyni cins olanlar üçündür. Bir kişinin bir qadınla danışması isə bəzi yönlərdən diqqət etməyi tələb edir.

     Məsələn eşq, sevgi, qeybət, yalan və şəhvani hissləri oyandıran şeylərdən olsa, bu qətiyyən doğru deyildir. Bu mövzuda şəxsin evli və ya subay olması fərq etməz. Evli birinin günahı isə daha çox olar.

     Lakin dini mövzularda Allahı, ölümü, axirəti və dini duyğu və düşüncələri xatırladan söhbətlər olarsa əlbəttə bunlar qadağan olmadığı kimi savabı da vardır. Ölçünüz bu olmalıdır. Bu ölçülərlə hərəkət etdiyiniz zaman günaha girməyəcəyinizi və özünüzü qoruyacağınızı söyləyə bilərik. Ayrıca etdiyiniz işi bir də vicdanınızdan soruşmanızı tövsiyə edirik. Vicdanınız rahat deyilsə o işdən imtina edin.

     Evlənməyi düşünənlərin, yanlarında qohumlarından bir adam olmaq şərtiylə bir yerdə oturub yalnız danışmaları caizdir, hətta sünnədir. Lakin eşqbazlıq tərzi əlaqələrdə qadın və kişinin yanlarında qohumları olsa belə danışmaları caiz deyildir. Dinimiz zinanı qadağan etdiyi və haram saydığı kimi, zinaya aparan yolları da qapamış və haram saymışdır.

     Eyni şəkildə də internetdən tanışılan biri ilə istədiyiniz kimi havadan sudan danışmaq və çatlaşmaq caiz deyildir. Əgər ona İslamiyyəti izah edib sevdirməyə çalışsanız, o başqa məsələdir. Yoxsa başqa tərzdə danışıb söhbət etmək insanı yanlış nəticələrə aparacağından caiz görülməməkdədir.

    Bundan başqa sağlam ailələrin və ailə bağlarının qurula bilməsi və təsis edilə bilməsi üçün, evliliyin sağlam təməllərə dayandırılması lazımdır. Bu səbəblə İslamiyyət görücü üsulunu təşviq etməklə yanaşı, namizədlərin bir-birləriylə görüşməsini də əsas qəbul etmişdir.

    Buradan yola çıxaraq deyə bilərik ki, bir-birlərini heç tanımayan və ailəvi də tanış olmayan iki şəxsin internetdə bir-birlərinə verdikləri ifadələrə güvənib də evlilik kimi ciddi bir işə yönəlmələri lazımdır. Çünki bu şəkildə bir tanışlıq zərərlə nəticələnə bilər. Bizim qənaətimiz sizin və ya hər hansı bir insanın belə bir üsulla evliliyi seçməməsidir.

    Evlənmək istədiyim qızla nişanlı və ya sözlü deyilimsə islami cəhətdən görüşməyimizə icazə vardırmı?

18 Üzərimizdə zəhməti olub da qarşılıq istəməyən birisininə haqqını verməliyikmi?

Burada əsas olan müəllimin sizdən pul istəməsi deyil, sizin ona borcunuzu verib vermədiyinizdir.

Əgər B müəllimə verməniz lazım olan pulu verməmisinizsə verməlisiniz.

Məsələn, tutaq ki, bir ay ərzində 8 dəfə dərsə gedirsiniz və bunun qarşılığında x manat pul ödəyirsiniz. Və indi 4 dəfə dərsə getmisinizsə. O zaman x manatı dördə vurub səkkizə bölməklə verməli olduğunuz haqqı hesablaya bilərsiz: x*4/8

19 Vergi sistemində işləmək haram sayılır?

Va aleykumussalam!

Ruzi qazanmağın yolu təkcə vergi sistemindən keçmir. Ən doğrusunu Allah bilir.

Müasir vergi sistemi haqda.


20 Çılpaq olaraq qüsl almaq caizdir? Çimdiyimiz yerdə kiçik dəstəmaz pozmaq (sidiyə getmək) caizdir?

     Bağlı bir yerdə, tək başına əynində bir şey olmadan yuyunmaq caizdir; yəni haram deyildir. Ancaq ədəb olaraq ön və arxa övrət yerlərini örtmək daha gözəldir. Çılpaq olaraq alınan dəstəmaz qəbuldur.

     HAMAM ƏDƏBİ

    Hamam ədəbinə uymaq gözəl olmaqla bərabər, bunlara uyulmasa günah olmaz. 

    1. Hamamda çimməmişdən əvvəl misvakla dişlərmizi təmizləməliyik.

    2. Hamama Allahın hüzuruna təmiz çıxmaq kimi gözəl düşüncələrlə girilməlidir. 

   3.Sol ayaqla hamama girilməlidir. 

    4.Girərkən "Bismilləhirrahmənirrahim, pisliklərin hər cinsindən və qovulmuş şeytanın şərindən Allaha sığınıram." deməliyik. 

    5.Hamamı heç kimin görə bilməyəcəyi şəkildə qapatmalıyıq. 

    6.Hamamda övrət yerinin örtülməsinə riayət etməli və peştamal (örtük) geyinməlidir. 

    7.İlk girişimizdə sağ və sol çiyinlərimizi yumalıyıq.

    8.Suyu lazım olduğundan çox israf etməməliyik.

    9.Hamamda suyun istiliyi kimi ürpərdici hallarda cəhənnəmi düşünməli, bununla cəhənnəm müqayisə edilməlidir. 

   10.Hamamda danışmamalı, aşikar şəkildə Quran və ilahi kimi şeylər oxunmamalıdır. 

    11.Axşama yaxın, axşam ilə yatsı arasındakı vaxtlarda çimməyə girilməməlidir. 

    12.Hamamda su tökərkən ayaq üstə su tökülməlidir. Oturaraq su tökülməməlidir. Əgər yerə tökülən sular üzərimizə sıçramırsa oturaraq da yuyunula bilər. 

    13.Hamamda kiçik böyük dəstəmaz pozulmaz. Peyğəmbərimiz bu xüsusa da əhəmiyyət vermişdir.

"Sizdən biri çimdiyi yerə idrar etməsin. Sonra bu idrar etdiyi yerdə dəstəmaz almasın. Vəsvəsənin çoxu bundan irəli gəlir."(Tirmizi, taharə 17; Nəsai, taharə 6)

    14.Hamam yuyunan adam tərəfindən gözəlcə təmizlənir. Naxoş görüntülərə meydan verilməz. Sabun, saç və pis su artıqları aradan qaldırılar. Çirkli paltar asılmaz. Çirkli olaraq buraxılmaz.

    15.Hər kəsin xüsusi hamam peştamalı (örtüyü) olur və öz peştamalını istifadə edir.

    16.Çimməmişdən əvvəl saç, bığ kimi yerləri uzanıbsa düzəltməli və qısaltmalıdır.

   17.Qoltuq altlarında bitən tükləri maksimum qırx gündə bir yolmaq və təraş etmək müstəhəbdir.

    18.Qasıqları maksimum qırx gündə bir təmizləmək sünnədir.

    19.Sağ gözümüzə üç, sol gözümüzə iki sürmə çəkmək və sürmə çəkərkən sağdan başlamaq Peyğəmbərimizin (a.s.v) bir sünnəsidir.

   20.Kəsdiyimiz dırnaqları, tükləri bir parçaya bükərək torpağa basdırmalı, ya da yandırmalıyıq.

 

21 Fala baxmağın və baxdırmağın hökmünü hədislərlə izah edə bilərsinizmi?

     Dinimizin mütləq şəkildə qadağan etdiyi falçılıq, bir növ qeybdən xəbər verməkdir. Halbuki, Qurani-Kərim; qeybi Allahdan başqa heç bir kimsənin biləmiyəcəyini, peyğəmbərlərlə mələklər belə, özlərinə vəhy edilmədikcə qeybdən xəbər verə bilməyəcəklərini açıqca bildirməkdədir:

     "De ki: 'Göylərdə və yerdə olan qeybi, Allah'dan başqa bilən yoxdur." (Nəml, 27/65) və

"De ki: Sizə 'Allahın xəzinələri əlimdədir demirəm, qeybi də bilmirəm ..." (Ənam, 6/50),

"Əgər qeybi bilsəydim, daha çox xeyir edərdim ..." (Əraf, 7/188)

ayələri buna yetərli dəlildir.

     Özlərinə "arrâf" yaxud "kahin" deyilən falçılar və bu falçılara gedib fal açtıran, onlara inanan və ya dəstəkləyənləri Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) ağır bir dillə qınamış hətta kafirliklə xarakterizə etmişdir.

"Hər kim bir arrafa gedib də ondan bir şey soruşsa, qırx gecəlik namazı qəbul olmaz." (Muslim, Salam, 125)

    buyurmuşdur. Əbu Davud`da keçən bir hədis isə belədir:

 "Kim bir kahinə gedər, dediklərini təsdiq edərsə; şübhəsiz ki Muhammədə nazil olanı inkar etmiş olar." (Əbû Dâvûd, Tibb, hədis no: 3904).

     Bu mövzunu Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm bir tək cümləylə ifadə etmiş:

"Kahinlər bir şey deyildirlər." (Müslim, Salam 123)

     Yəni gələcəyi oxuduqlarını iddia edənlərin sözləri boş, bir dəyəri və bir mənası yoxdur.

 

Sehirbazlıq günahdır?

22 Dini nigahı olmayan evli bir qadınla dini nigah etmək olar?

Salam aleykum.

Evli bir qadının dini nigahı olmasa belə, onunla bir başqası evlənə bilməz. Dini nikah edə bilməz. Dini nikah etsə belə etibarsızdır və əlaqələri zina olar. Ayrıca evli bir qadına evlənmə təklifi edilməsi də haramdır.

23 Bilmədən işlənən günahlardan məsul olarıq? Yəni bir günahı bilərək edən biri ilə günah olduğunu bilmədən edən biri arasında fərq var?

Sualınızda, "Xalq arasında bir söz var." deyə ifadə etdiyiniz "Heç bilənlə bilməyən bir olarmı?" ifadəsinin əsli bir ayəyə əsaslanır:

"... De:" Heç bilənlərlə bilməyənlər eyni ola bilərmi? (Bundan) ancaq ağıl sahibləri düşünüb ibrət alarlar. "(Zumər, 39/9).

İnsanların etdiyi xeyirli əməlləri təhqiqi bir məlumat ilə etmələri halında alacaqları savab, təqlidi olaraq edilən bir əməldən daha çoxdur. Eyni şəkildə bilərək edilən bir günahın cəzası ilə günah olduğunu bilmədən edilən günahın cəzası da bir deyildir.

Bununla birlikdə insan öyrənilməsi gərəkli olan bir məlumatı laqeydliyindən ötəri öyrənməyib və bundan ötəri günaha batıbsa, məsulluğu çox da azalmayacaq ...

Günah işləməmək mümkün mü? Günaha girən adam necə davranmalıdır? Günah işləməmək üçün çox diqqət edirəm; bu də psixoloji olaraq təsir edir. İnsanın qüsursuz olması mümkün mü?

24 Dil deyilən bəladan necə qoruna bilərik?

    “Gözəl söz” Qur`ani-Kərimdə kökü yerin dərinliklərinə işləmiş, budaqları göyə yüksəlmiş, Rəbbinin izni ilə hər zaman meyvə verən bir ağaca bənzədilir (İbrahim, 14/24-25). Pis söz” isə gövdəsi asanlıqla çıxan, kök atmamış bir ağacla müqayisə edilir (İbrahim, 14/26).

   Qur`ani-Kərimdə keçən “kəlimeyi xabisə – pis söz” anlayışı təkcə pis və yanlış sözləri deyil, eyni zaman da yanlış inanc sis­tem­lərini də bildirir. Bu, Qur`ani-Kərimdə yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, “Gövdəsi asanlıqla qopan, kök atmamış dəyərsiz bir ağac” ifadələri ilə verilmişdir.

   1. Zahirən kök atmış kimi görünür, amma bu, aldadıcıdır.

   2. Yerindən asanlıqla çıxarmaq mümkündür.

   3. Heç cür kök ata bilmir.

   4. Dəyərsizdir.

   Demək ki, belə “pis söz”, ya da fikirlərin kökü-köməci möhkəm deyil, üzdədir, bir rüzgarla yerindən qopub havaya tolazlanır. Sanki, həm xeyrə, həm də pisliyə mənbə olan torpaq o ağacı kənara atmağa hazır dayanıb. Dəyərsizliyinə baxmayaraq atılan toxumların bəziləri böyüməyi və pis bir ağaca çevrilməyi bacarsa da, bir yelə bənddir ki, kökündən qopub göyə uçsun. “Mələyi-Ala(“Mələklər aləmi”) səviyyəsində heç bir pisliyə yer yoxdur, nəticə etibarilə, imtahan sirri olmasaydı və yenə insana imtahan sirrinə görə cüzi iradə verilməsəydi, pislik heç qol-qanad açmazdı. Ancaq Allah (cəllə cəlaluhu) əzəli və əbədi hikməti baxımından bəzilərinin məhdud azadlıqdan sui-istifadə edib “pis sözü” həyatın amalına çevirməsinə müvəqqəti izin vermişdir. Pislərin müəyyən dərəcəyə qədər böyüməsinə imkan verilir. Ancaq bu, yenə də pis düşüncəli insanların yaxşıya yönəlməsinə imkan vermək, axirətdə nəyisə bəhanə gətirmələrinin qarşısını almaq üçündür. “Gözəl söz”lə “pis söz”ün fərqi göz qabağındadır, dünyanın mədəni, dini və intellektual tarixini obyektiv araşdıran hər kəs bunu rahat görə bilər. Çünki “gözəl söz” tarix boyunca daima dəyişmədən yaşamış, yaşadılmış tarix səhifələrindən silinməmişdir. Əksinə, tarixdə saysız-hesabsız “pis söz” ortaya çıxsa da, bunların tarix kitablarında sadəcə adları qalıb. Hətta bəziləri o qədər cəfəngdir ki, indiki insanlar bunları görsələr, keçmiş insanların belə ağlasığmaz şeylərə necə inandığına təəccüb edərlər. “Küləyin sovurduğu bir yığın kül”  (İbrahim, 14/18), “sel köpüyü” və “əridilmiş filizlərin köpüyü” misalları  (Rad, 13/17) da “gözəl söz”ü “pis söz”dən (haqqı batildən) ayır­maq üçün çəkilir.

    Bu mülahizələrdən sonra Peyğəmbərimizin (sallallahu əleyhi və səlləm)dildən düzgün istifadə məsuliyyəti”nə dair xəbərdarlıqlarını bir­likdə araşdırmaq  yaxşı olardı.

   Hədislərdə bildirilir ki, səhər açılınca bütün əzalar dilə hörmətlə baş əyib az qala yalvarır, dilin doğruluğunun onların doğruluğu olduğunu deyir.

Əbu Səid əl-Xudri Peyğəmbərimizdən (sallallahu əleyhi və səlləm) nəql edir: Adəm oğlu səhər oyanınca bütün əzaları dilə xahiş edib: “Bizə görə Allahdan qorx. Çünki biz sənə tabeyik. Sən düz yolda olsan, biz də düz yolda olarıq, sən yoldan çıxsan, biz də çıxarıq,”  – deyirlər. (Tirmizi, Zühd 61, (2409)

   Dilin doğruluğu əzaların da doğruluğunda mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə də insan  ən çox dilindən qorxmalıdır.

    Sufyan ibn Abdullah (radiyallahu anh) nəql edir:

   “Ey Allahın Rəsulu, – dedim, – bir tövsiyə ver, əməl edim!” Bu cavabı verdi: “Rəbbim Allahdır” de, sonra dürüst ol!

“Ey Allahın Rəsulu, – dedim təkrar, – mənə görə nədən qorxursunuz?” əli ilə dilini tutub sonra: “Bax bundan!” – buyurdu. (Tirmizi, Zühd 61, (2412).)

Əbu Hureyrədən gələn bir hədisdə də Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) belə buyurur: “Allaha və axirət gününə inanan ya xeyirli, faydalı şeylər danışsın, ya da sussun.”  Tirmizinin İbn Ömərdən (radiyallahu anh) verdiyi bir hədisdə isə: “Kim susarsa, nicat tapar,” – buyurmuşdur. (Tirmizi, Qiyamət 51, (2502).)

    İnsanın lüzumsuz, başqa sözlə, onunla əlaqəsi olmayan mövzularda danışmağa vərdiş etməsi belə çox şeyi itirmək deməkdir. Yəni bir insan namaz qılır, oruc tutur, İslama uyğun yaşamağa çalışır, ancaq dili ilə boş və yersiz danışmaqdan qalmırsa, cənnət umduğu yerdə cəhənnəm alovları ilə qarşılaşmağa hazır olmalıdır.

Hz. Ənəsdən (radiyallahu anh): “Bir adam ölmüşdü. Bir nəfər Rəsulullahın eşidəcəyi şəkildə belə dedi: “Cənnəti mübarək olsun!” Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) soruşdu: “Haradan bilirsən? Bəlkə, o, lüzumsuz şeylər danışıb və ya xəsislik edib!”  (Tirmizi, Zühd 11, (2217).)

  Bu hədisi-şərifdə təkcə boş və yersiz danışmaq deyil, eyni zamanda xəsislik də pis xasiyyət kimi göstərilmişdir. Bu məsələ yalnız insanın özünə aid olmayan, lüzumsuz mövzularda nəsə deməsi ilə məhdudlaşmır. Çox vaxt əhəmiyyətsiz saydığımız bir kəlmə istər yaxşılıq, istərsə də pislik baxımından bizim üçün mühüm nəticələr doğurur. Əbu Hureyrə (radiyallahu anh) Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) belə buyurduğunu rəvayət edir:

“Bəndə (bəzən) Allahın rizasına uyğun olan bir sözü düşünmədən dilə gətirər, Allah da buna görə onun cənnətdəki dərəcəsini yük­səldər. Yenə bəndə Rəbbinin xoşuna gəlməyən bir kəlməni dü­şünmədən söyləyər, Allah da bu səbəbdən onu cəhənnəmdə yetmiş illik çuxura atar.” (Buxari, Riqaq 23; Müslim, Zühd 49, (2988); Muvatta, 4, (985); Tirmizi, Zühd 10, (2315).)

   Elə isə insan danışığına diqqət etməli, faydalı və gözəl mövzulardan bəhs edəcəksə, danışmalı, yoxsa susmalıdır. Çünki faydalı, yəni həm dində, həm də adət-ənənədə gözəl sayılan sözləri danışmaq ona savab qazandırdığı kimi, əksini danışmaq da günah qazandırar.

    Ümmü Həbibə (radiyallahu anh) Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) belə buyurduğunu nəql edir:

Əmri bil-məruf (Yaxşı əməlləri əmr etmək, yaxşılığa çağırmaq) və ya nəhyi-anil-münkər (Pis əməllərdən çəkindirmək), yaxud da Allah-Təalanı (cəllə cəlaluhu) zikir etmək istisna, (danışdığı) qalan sözlər insan oğlunun lehinə deyil, əleyhinədir (zərərinədir).  (Tirmizi Zühd 63, (2414).)

  İbn Ömərdən gələn bir hədisdə Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) buyurur:

Allahın zikri istisna, çox söz danışmayın! Çünki Allahın zikrindən savayı, çox danışmaq qəlbə qatılıq verər. Bilin ki, Allahdan ən uzaq insan ən qatı qəlbli insandır.(Tirmizi Zühd 62, (2413).)

    Dilin bir bəlası da insanları inandırmaq üçün dil incəliklərindən istifadə edilməsidir. Dil incəliklərindən istifadə edib istər həm­cins­ləri, istər qarşı cinsi, istərsə də işdə, ticarətdə əməkdaşları, müş­tə­ri­ləri aldatmağa çalışmaq islami duyğu, düşüncə və davranışlarla bir araya sığmır. Əbu Hureyrənin (radiyallahu anh) rəvayətinə görə, Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) belə buyurmuşdur:

– Kim insanları aldatmaq üçün gözəl danışmağı öyrənərsə, Allah qiyamət günü onun nə fərz, nə də nafilə – heç bir ibadətini qə­bul etməz!”  (Əbu Davud, Ədəb 94, (5006).)

Buna bənzər digər bir hədisə isə İbn Məsudda (radiyallahu anh) rast gəlinir:

“Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) buyurdu ki: “Sözlərini bəzəyə-bəzəyə danışanlar həlak oldular! Sözlərini bəzəyə-bəzəyə danışanlar həlak oldular! Sözlərini bəzəyə-bəzəyə danışanlar həlak oldular!”  (Müslim, Elm 7, (2670); Əbu Davud, Sünnət 6, (4609).)

    Dilin bir bəlası da nəfsin münaqişə və mübahisəyə meyilli olmasıdır. Peyğəmbərimiz (sallallahu əleyhi və səlləm):

(Mömin) qardaşınla münaqişə etmə, onun xoşuna gəlməyən zarafatlar eləmə və ona yerinə yetirməyəcəyin sözü vermə” – buyurmuşdur. (Tirmizi, Birr, 58.)

   1. Haqlı belə olsa, münaqişədən çəkilən,

   2. Zarafat belə olsa, dilinə yalan söz gətirməyən,

    3. Əxlaqı gözəl olan insanlara sıra ilə cənnətin kənarında, ortasında və ən üstündə bir köşk, yəni əslində cənnət vəd edilir. (Əbu Davud, Ədəb 7, (4800).)

    Məsələnin həllinə faydası olmayan, hətta insanların münasibətlərinə xələl gətirən münaqişələr əvəzinə, mümkünsə, real fikirlər və həll yolları irəli sürülməli, fərqli fikirlərə sayğının nöqsan deyil, fəzilət olması göstərilməlidir. Başqalarının fikir və əməyinə dəyər vermək, dinləməyi bacarmaq və bilik mübadiləsinə müsbət yanaşmaq bir çox problemlərin həll edilməsində faydalı olur. Bunun üçün uyğun suallar soruşmaq və izahatlar vermək, yeri gələndə təmkinli davranıb məsələyə müdaxilə etməmək kimi metodlar dalğaqıran kimi  dil bəlalarının qarşısını alır.

     Dilin biri bəlası da təhqirə təhqirlə cavab verməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Allah ağır və incidici sözlərin ucadan deyilməsini heç sevməz, ancaq zülmə məruz qalmış şəxslər müstəsnadır. Allah (hər şeyi) eşidir və görür. Bununla birlikdə əgər yaxşı bir əməli aşkara çıxarsanız, yaxud onu gizlətsəniz və ya bir pisliyi əfv etsəniz (Allah onları bilər). Həqiqətən, Allah bağışlayandır, qüdrət sahibidir!” (Nisa, 4/148-149).

    Bu ayə insanlara, xüsusilə, əsəbi vaxtlarda səbir etməyi öyrədir. Bəzi problemli adamlar hər fürsətdə başqaları ilə pis dav­ranır. Belə davranışlarla rastlaşan insanların nifrət və qəzəb hissinə məğlub olma ehtimalı yox deyildir. Allah (cəllə cəlaluhu) belə hislərə qapılmamaq üçün bizə xəbərdarlıq edir və haqlı olsaq belə, qəzəbi büruzə verməməyi, hislərin əsirinə çevrilməməyi öyrədir. Gizli və ya aşkar yaxşılıq etməyi və ya heç olmasa pisliyə pisliklə cavab verməməyi nəsihət edir. Çünki Allah (cəllə cəlaluhu) o qədər bağışlayandır ki, üsyankar bəndələrini belə ruzisiz qoymur. Bu səbəbdən həlim davranıb ən əsəbi və çətin anlarda belə bağışlamağı bacarmaq kimi ilahi bir əxlaqa hava-su qədər zəruridir.

     Qeyd etdiyimiz kimi, nalayiq hərəkətlərdən, günahlardan çəkinməyən və bu cür davranışları açıq-aşkar edən, yəni “həya-utanma” hissi zəif olan, günahlarını hamının yanında danışmaqdan sıxılmayan bir insanın xətalarını misal çəkib başqalarına xəbərdarlıq etmək qeybət deyildir. Ancaq belə bir insanın arxasınca və yersiz hərəkətlərindən danışmaq “qeybət” sayılmasa da, üz-üzə gələndə ona iltifat göstərmək, gülərüz davranmaq, yaxşı sözlər demək, yəni “sərt” olmamaq da insani məsuliyyətdir.

Hz. Aişə (radiyallahu anh): “Bir adam Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) hüzuruna girmək üçün icazə istəmişdi. Allah Rəsulu: “Bir qəbilənin qardaşı (yəni icazə istəyən) nə pis insandır!” – buyurdu. Ancaq adam içəri girəndə onu yaxşı qarşıladı, xoş danışdı. Adam gedəndə: “”Ey Allahın Rəsulu! Adamın səsini eşidəndə filan sözləri dedin. Ancaq (gələndə) iltifat göstərdin, xoş danışdın”, – dedim. Bu cavabı verdi: “Ey Aişə! Məni nə vaxt kobud görmüsən? Qiyamət günü Allah-Təala qatında dərəcəsinə görə ən pis insan kobudluğu ilə insanları qaçıran şəxsdir.”  (Buxari, Ədəb 38, 48; Müslim, Birr 73, (2591); Muvatta, Hüsnül-Xulq 4, (2, 903, 904); Əbu Davud, Ədəb 6, (4792, 4793); Tirmizi, Birr 59, (1997).)

    İnsanın gizli işlədiyi və heç kimin görmədiyi günahlarını başqalarına açıq-aşkar deməsi də açıq-aşkar günah etmək sayılır. Əbu Hureyrə (radiyallahu anh) nəql edir:

“Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) buyurdu ki, ümmətimin hamısı əfv olunacaq,  açıq-aşkar günah işləyənlər istisna. Allah (cəllə cəlaluhu) insanın gecə yarısı işlədiyi pis əməli örtmüşdür. Amma o, səhər açılanda: “Ey filankəs, bu gecə mən filan işləri gördüm!” deyir. Beləcə o, Allahın (cəllə cəlaluhu) gecə örtdüyünü səhər olunca faş edir. Bu da açıq-aşkar günah işləməyin bir növüdür.” (Buxari, Ədəb 60; Müslim, Zühd 52, (2990).)

    Xülasə, bu gün tez-tez eşidilən bir söz vardır. Məclislərdə dost-tanış, qohum-əqrəba oradan-burdan danışarkən, bir də görürsünüz ki, söhbət dini-əxlaqi davranışlara gəlib çıxıb. Demək olar, hər kəs özünü doğru, el-aləmi səhv yolda gördüyü üçün ümumən belə şikayətlər dilə gətirir:

“Yox qardaş, bu insanlarda düzlük qalmayıb! Təəccüblü haldır ki, hər kəs saxtakarlıqla məşğuldur! Bu insanlar hara gedir!” Bir tərəfdə yanlışlıqları düzəltmək üçün həm sözlə, həm də əyani şəkildə doğru və gözəl olanı göstərmək, əməl etmək var, digər tərəfdə isə heç bir iş görmədən sırf “tənqid etmək” məqsədi ilə Allahın (cəllə cəlaluhu) sevmədiyi sözləri danışmaq var. Birincisi, həyati əhəmiyyətli ruhi-mənəvi dinamizm, ikincisi isə, insan mənəviyyatını kor və kar edən öldürücü virusdur. Göründüyü kimi bu ikinci növ davranışlar İslam əxlaqına ziddir.

    Əbu Hureyrə (radiyallahu anh), Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) belə buyurduğunu rəvayət edir:

Bir şəxsin “İnsanlar həlak oldu!” dediyini eşitsəniz, bilin ki, hamıdan çox özü həlaka məruz olub.” (Müslim, Birr 139, (2623); Muvatta, Kəlam 2, (2, 989); Əbu Davud, Ədəb 85, (4983).)

    Yunus Əmrə də “Söz” adlı şeirində  bir sıra incə mətləb və ger­­­­çəklərə toxunur.

Söz

Sözünü bilən adamın yüzünü ağ edə bir söz

Sözü bişirib deyənin işini sağ edə bir söz

Söz ola kəsə savaşı, söz ola kəsdirə başı

Söz ola ağulu aşı (zəhərli yeməyi), bal ilə yağ edə bir söz!

Sözlərini bişirgil, yaramazını şaşırgil (ayır, arıt, təmizlə )

Sözün us (ağıl)  ilə düşürgil, damağı çağ edə bir söz

Gəl, ey könlüm şəhriyarı, sözümüzü dinlə barı

Yüz min gövhərü dinarı, qara torpaq edə bir söz

Adam bilə söz dəmini, deməyə sözün kəmini

Bu dünya cəhənnəmini səkkiz uçmaq (cənnət) edə bir söz

Yürü yürü yolun ilə, qafil olma bilin ilə (ağlın, biliyin)

Anla ki, öz dilin ilə, dərdini dağ edə bir söz

Yunus imdi söz yatından (yadından, layiq olmayanından)  , söylə sözü qayətindən (yaxşısından, ürəyə yatanından)

Saqın o şeh qatından, səni iraq edə bir söz! (Ey Yunus, sözün ən yaxşısını seçərək üsuluna uyğun söylə, aman diqqətli ol, səni Allah qatından uzaqlaşdıran bir söz söyləməyəsən!)

mənəviyyat.az saytından istifadə olunmuşdur.

25 Aclıq aksiyasi keçirtmək (ölüm orucu) dini cəhətdən caizdir?

     Əvvəla belə bir əmələ nə üçün və nə məqsədlə təşəbbüs edildiyinə baxmaq lazımdır. Belə bir davranış bir növ boykotdur. Bir dövlətdən və ya təşkilatlarından normal yollarla haqqını ala bilməyən kəslər, ümidlərini kəsdikdə aclıq aksiyası keçirərək haqlarını tələb edirlər.

    Əvvəla, belə bir haqq axtarışının məntiqi və qanuni olmadığını bildirmək lazımdır. Əgər qanuni bir haqq tələb edilirsə, qeyri-qanuni və anormal bir yola baş vurmaq yersiz olar.

     Belə bir hərəkətin qeyri-qanuni olduğu (halal olmadığı), yəni dinimizin təsdiq etmədiyi bu şəkildə aydın olur: Ölüm orucuna başlayan və ya başqa bir təbirlə aclıq aksiyasına girən bir insan bir şey yeyib içmir. Aç və susuz qalan bir insan isə gün keçdikcə taqətdən düşüb zəifləyəcək, nəticədə ölümlə nəticələnəcəkdir. İnsanın öz-özünü ölümə məhkum etməsinin, canına qıymasının digər bir adı da "intihar" dır.

    İntihar isə İslamın qətiyyən haram saydığı bir hərəkətdir.Çünki bizi yoxdan var edən, bədən libasını geydirən, həyat kimi bir neməti bəxş edən Allah, bütün bunları biz insanlara bir əmanət olaraq lütf etmişdir. İnsan bu əmanəti qorumaqla, onu təhlükələrdən uzaq tutmaqla mükəlləfdir.

     Bu əmanəti öz əliylə təhlükəyə atan insan Allah qatında məsul vəziyyətə düşər.

"Özünüzü əllərinizlə təhlükəyə atmayın."(Bəqərə, 2/195)

     buyuran Uca Rəbbimiz; insanın həm maddi, həm də mənəvi həyatını hər cür təhlükədən qorumasını əmr edir.

    Buna görə də insanın ölməyəcək qədər bir şeylər yeyib içməsi fərzdir.Çünki bədənimiz, ancaq yeyib içməklə ayaq üstə dayana bilir, həyatını davam etdirə bilir. Bu fərzi yerinə yetirən insan böyük bir savab qazanır. Bir hədisi-şərifdə Peyğəmbərimiz (əsm),

"Şübhəsiz ki, Allah halal olan hər şeydən dolayı mükafat verir. Hətta qulun ağzına apardığı tikədə belə savab vardır. "buyurur. (Məcmaul-Ənhur, 2/524)

     Bu ayə və hədisdən bu hökm çıxır:

     "Bir kəs yeməyi və içməyi tərk etsə və bu səbəbdən də ölsə Allaha qarşı üsyan etmiş, asi olmuş olar." 

     "Yeməyə, içməyə gücü qüvvəti olduğu halda, ölənə qədər ac qalan kimsə günahkar olar." (Əl-Fətəvayi-Hindiyyə, 5/338)

     Bildiyimiz kimi dinimiz donuz əti və heyvan leşi yeməyi, içki içməyi qadağan etmişdir.Lakin insan məcburi vəziyyətdə qalar və yemək, içki kimi bir şey tapa bilməzsə, ancaq ölüm təhlükəsini sovuşduracaq qədər haram sayılan bu maddələrdən yeyib içə bilər. Belə bir vəziyyətdə qalan, yəni həyati təhlükə keçirən bir insan bu növ haram sayılan yemək və içkiləri tapar və yeməzsə yenə məsul vəziyyətə düşər. Mötəbər fiqh kitablarımızdan Əl-Fətəvayi-Hindiyyədə bu barədə belə bir fətva vardır:

"Bir kəs şiddətli aclıq halına düşər, leş kimi haram sayılan bir yemək tapar və yeməz və ya heç bir şey yeməyərək oruc tutarsa, günahkar olar." (Akə.)

     Yenə qul haqqını yeməyin haram olduğunu bilirik. Lakin aclıqdan ötəri ölüm təhlükəsinə məruz qalan bir insan, başqasının əlindəki bir yeməyi və ya içkini alıb yeyə bilər, içə bilər. Eyni mənbədə belə deyilir:

 "Bir kəs şiddətli aclıq və ya susuzluq çəkərkən, yanındakı yoldaşında bir yemək və içki olub da verməsə,onunla dalaşar, zorla alar, təhlükəni sovuşdurar." (Məcmaul-Ənhur, 2/528)

      Eyni şəkildə dilənməyi dinimiz haram qılmışdır.Lakin aclıq təhlükəsi keçirən bir insan dilənməyə taqəti olduğu halda kimsədən bir yemək istəmədən ölsə, yenə günahkar olar. Çünki öz əliylə canını təhlükəyə atmış olur.

     Məhz bu saydığımız səbəblərə görə, bir insan hər hansı bir səbəblə aclıq aksiyasına qoşulsa, ölüm orucu tutsa, həyatını təhlükəyə atmış olacağından məsuldur. Bir növ intihar sayılacağından haram olan bir hərəkəti etmiş deməkdir.

     Son illərdə ölkəmizdə də nümunəsini gördüyümüz bu hərəkət Avropadan gələn batil bir adətdən başqa bir şey deyildir.

Yazar:

Mehmet Paksu

26 Diri olaraq isti suya salınan və sonra kəsilən toyuğun ətini yemək caizdirmi?

   Bu şəkildə ölmədən, isti sudan keçirilib sonra kəsilən toyuqların etnini yemək caizdir. Amma belə bir əməl heyvana işgəncə olduğundan doğru deyildir.

   Boğazından kəsilmək və qanı çölə axıdılmaq və içindəki pisliyi ətinə sirayət etməyəcək tərzdəki kəsimlər halal, bunların tərsi bir vəziyyət olduğu təqdirdə haramdır.

   Ayrıca, şəri üsula görə kəsilmiş, lakin bağırsaqları çıxarılmadan tüklərini yolmaq üçün qaynar suya atılmış olan toyuq və bənzəri digər heyvanlar, içindəki pisliklər ətə sirayət edərsə, təmiz olmaqdan çıxar. Buna görə də belə bir heyvanı kəsdikdən sonra, üzərində olan axar qanını və içini çıxarıb yumalı, ondan sonra isti suya atmalıdır.

   Ancaq, içindəki pislik ətə nüfuz etməyəcək şəkildə heyvan isti suya salınıb çıxarılsa, pislənmiş sayılmaz.

27 Lider Forex adlı programla pul qazanmaq caizdirmi?

Və aleykumusSalam və Rahmətullah. 

Forex sistemi ilə qazanılan pul halaldırmı?

Əgər bu sistem İnglizce FOReign EXchange'ten qısaldılmış olan Forex isə bu, ölkələrin milli pul vahidlərinin dəyişmə bazarıdır. Yəni bir növ valyuta ilə başqa kursların alındığı və ya satıldığı bazardır. Valyuta paritelerinin (Yəni pul vahidi dəyərinin digər pul vahidinin dəyərinə bölünməsi deməkdir.) Qiymətləri burada müəyyən edilir. Bazarın əsas iştirakçıları banklar və broker şirkətləridir. Broker şirkətləri müştərilərinin alış / satış istəklərini yerinə yetirirlər

Dünyanın ən böyük bankları bir-birləriylə xüsusi ünsiyyət şəbəkəsi ilə əlaqəlidirlər. Bütün əməliyyatlar bu bank şəbəkəsi köməyiylə reallaşır. Bu məlumat şəbəkələrindən hər hansı bir bankın verdikləri dollar və ya avro qiymətini dərhal öyrənilə bilər. Dünyadakı valyuta qiymətləri sərbəst bazar (dalğalı bazar) qaydalarının tələbləri ilə müəyyən edilir, dövlətlər buna sərbəst bazar qaydaları çərçivəsində nadir hallarda qarışırlar. İki bankın verdikləri parite qiymətləri arasında fərqin olması halında nəzəri olaraq ucuz olanı alıb baha satıla bilər. Bu vəziyyətdə bazardakı ucuzdan alış və baha satış qısa zaman içində iki tərəfdə da qiymətləri bərabərləşdirir. Bu görə dünya üzərində parite qiymətlərində eyni zaman içində bir dəyişiklik olmaz. Lakin parite qiymətləri zaman içində çox dəyişə bilər. Bu dəyişmə xaotik deyil; hər zaman müəyyən qaydalar çərçivəsində olur. Bu qaydaları bilən adam bu dəyişmələrin nə istiqamətdə və nə zaman olacağını təxmin edə bilər.

Bu növ pul bazarlarında adam, dollar və avro kimi başqa ölkələrə aid pulları satın almaqla hər nə qədər o ölkələrin iqtisadiyyatına töhfə olsa da, bu əməliyyat əsnasında faizli əməliyyat yerinə yetirmiş olmaz.

Forex bazarının zərərləri belədir:

-Depozit Olunan pulun dörd yüz qatı alış-satışın gerçəkləşdirilməsi mövzusu isə; sərf əqdində (qızıl, gümüş, valyuta, AZN və s. pul cinsindən olan şeylərin bir-birləriylə dəyişdirilməsində / satılmasında əvəzlərin nəğd olması lazım olduğundan uyğun olaraq, əvəzlərdən birinin kreditlə olması halında edilən əməliyyatı faizə çevirəcəyindən, yalnız yatırılan pul (depozit) qədər alış-satış həyata keçirilməlidir. Yəni adam min dollarlıq bir hesabı varsa bundan daha çoxu ilə əməliyyat edə bilməz. Əks təqdirdə bu əməliyyatda faiz narahatlığı ehtimalı vardır. Faizin hər növü isə dinimizdə haramdır.

- Frox bazarında əməliyyat etmənin caiz olmamasının səbəbi yalnız leverage sisteminin mövcud olması da deyildir. Çünki bu cür bazarlar beynəlxalq xarici pul vahidlərinin, qızıl, platin və neft kimi müxtəlif qiymətli faydalı qazıntıların bir-birləriylə anlıq dəyişildiyi və anlıq dalğalanmalardan pul qazanılan bir bazardır. Pul dəyişmələrində də Hz. Peyğəmbər, "veresiye (borcla) ilə veresiyenin (borcun) mübadiləsini yasaqlamışdır" (Suyuti, əl-Camius-Sağir, 6/330. Hədis No: 9470). Bu etibarla, maliyyə mübadilələrində əvəzlərdən ən az birinin nəğd olması, digər əvəzin də ödəmə gününün təsbit edilməsi lazımdır. Əvəzlərdən hər ikisinin də kreditlə olması caiz olmaz. Bu barədə üləma icma etmişdir (görüş birliyinə varmışdır). Buna görə forex bazarında leverage olsun və ya olmasın valyuta alış-satış caiz deyildir. Çünki forex bazarında alış-veriş edildiyi anda təslim və təsəllüm (verilən bir şeyi təslim almaq) gerçəkləşməməkdədir. Halbuki dinimizə görə qızıl, valyuta və fond növündən dəyərlərin gələcəkdə təslim alınması və əvəzlərinin də gələcəkdə təslim edilməsi şəklində bir əqd caiz deyildir. Bu cür bir əqd üzərindən ediləcək olan digər əməliyyatlar də caiz deyildir. (Diyanət İşləri Başqanlığı)

Xülasə:

- Kompüter mühitində alış-veriş prosesi etmək caizdir.

- Bu əməliyyat əgər bir valyuta alış-verişi isə, valyuta alış-verişinin nəğd olması halında caizdir.

- Şirkətdən faizsiz borc alına bilər. Və bununla yenə valyuta alış-verişi edilə, vəkalət yolu ilə edilə bilər. Ancaq, əgər bu alınan borc, ta başdan etibarən tərəflərdən birinə və ya hər ikisinə bir mənfəət təmin etməyi də məqsəd qoyursa, bu rəftar faiz olacağından haramdır. Çünki bir hədisdə "Hər hansı bir mənfəət təmin edən borc əqdi bir növ faizdir" (Suyuti, əl-Camiu`s-Sağlır, 2/94) deyilməkdədir.

Mövzuyla iligli Diyanət İşləri Başqanlığının verdiyi cavab belədir:

Şübhəsiz, pul cinsindən olan şeylərin bir-birləriylə dəyişdirilməsində (sərf əqdində, alınıb satılmasında) əvəzlərin nəğd olması lazımdır. Əvəzlərdən birinin kreditlə olması, edilən əməliyyatı faizə çevirər. Buna görə dollar və avro kimi xarici pulların vədə fərqi tətbiq olunmasa belə kreditlə olaraq satılması caiz deyildir. Pulun borc alınıb verilməsində isə faiz cərəyan etməz.

Hz. Peyğəmbər, "borcla ilə borcun mübadiləsini yasaqlamışdır" (Suyuti, əl-Camius-Sağir, 6/330. Hədis No: 9470. Hâkim'in Müstədrək'inə, Beyhəqi'nin Sünən'inə istinadən). Bu etibarla, maliyyə mübadilələrində əvəzlərdən ən az birinin nağd olması, digər əvəzin də ödəmə gününün təsbit edilməsi lazımdır. Əvəzlərdən hər ikisinin də kreditlə olması caiz olmaz. Bu barədə üləma icma etmişdir (görüş birliyinə çatmışdır).

Yuxarıda izah etdiyiniz əməliyyatlar alın tərinə söykənmədiyi, garar / aldatma ehtiva etdiyi, hamısı əldə olmayan bir pulla alış-veriş edildiyi və fərziyyələrə açıq olduğu üçün caiz deyildir.

 

Forex'də krediti və kaldıraçsız (nonleveraged) sistemi caizdirmi?

Forex, beynəlxalq spot valyuta bazarı əməliyyatları olaraq da ifadə edilir. Bu mövzu ilə iştiğal edənlərin şərhlərinə görə:

"Forex bazarında investisiya edəcəyiniz təminatın 200 qatına qədər mövqe ala, əməliyyat edə bilmə limitiniz vardır. Yəni yatırmış olduğunuz 1 $ üçün sizə 200 $ lıq əməliyyat etmə imkanı verilir. Bu səbəbdən investorların etdikləri fiziki əməliyyatlara görə istifadə leverage nisbətində mənfəət əldə etmə imkanı vardır. Riskinin isə yatırmış olduğunuz təminatla məhduddur. İnvestorlar digər investisiya vasitələrində əllərində olmayan bir malı sata bilməz. Bir satış əməliyyatı meydana gələ bilməsi üçün daha əvvəlindən mütləq bir alış əməliyyatının olmuş olması lazımdır. Ancaq forex bazarında bir paritedə alış etmədən, əgər o pariteləri düşəcəyini düşünürsünüzsə birbaşa satış edə bilərsiniz. Dolayısı ilə düşən bazar şərtlərində da qazanclar əldə edə bilərsiniz. "

Forex izah edilən bu şəkli göz önünə alındığında bu əməliyyatı (bu şəkildə valyuta alış satışını) müştəriləri adına edən təşkilatlar və şəxslər -açıq bir vəkalət əqdi olmasa belə- əməliyyatı, müştərinin vəkili olaraq etmiş olurlar. Bu vaxt müştərinin özlərinə verdiyi / yatırdığı pulun iki yüz qatına qədərini da onlara borc verir və bu pul ilə də valyuta alıb satırlar.

Yaxşı bu qədər pulu nə üçün borc verirlər? Müştəriyə yaxşılıq olsun (karz-ı həsən) deyə mi, yoxsa özləri üçün zəmanət olan qazancı təmin etmək və genişləndirmək üçün mi?

Əlbəttə ikincisi. Çünki müştərinin yatırdığı təminat var, zərər olursa bu təminatdan zərər ödəniləcək. Mənfəət olursa müştərinin hesabına yazılacaq amma əməliyyat edən da komissiya alaraq qazanc təmin edəcək. Yəni burada bir "mənfəət təmin edən borc vermə" vəziyyəti var ki, fiqhdə bu caiz görülmür.

Vəkil adına edilən əməliyyat zərər etdiyində bütün zərəri onun boynuna götürməsi lazım olarkən "yalnız təminatı ilə məhdudlaşdırılması" da fiqh ölçülərinə sığmır.

Əldə olmayan, satın alınmamış pulun satılması (madûmun(mövcud olmayanın) satışı) feli olaraq təslim və ya təslim şərti olmadığı üçün yenə fiqhdə caiz görülmür.

"Bu əməliyyatın cəmiyyətə, ölkə iqtisadiyyatına faydası vardırmı?" sualına veriləcək cavab "xeyr" dir.

Normal, fiqhdəki sərf qaydalarına uyğun valyuta alış-verişi qanunidir.Əlbəttə insanlar möhtac olduqlarında xarici pulları alarlar və satarlar. Bunun da ən əhəmiyyətli şərti alış satışın nəğd olmasıdır.

 

Yazıçı

Xeyrəddin Qaraman (Prof. Dr.)

28 Gen dəyişmək...