Mövzusunda ən çox maraqlanılan

Özünün xristian və ya yəhudi olduğunu söyləyən bir qadınla evlənmək caizdir. Nigah etibarlıdır. Ancaq şəxsiyyətində xristian yazdığı halda özü ateist olan bir qadınla evlənmək caiz deyil.

Müsəlman qadın və kişi, müşriklərlə evlənə bilməz. Müşrik qadın, Allaha başqa şeyləri şərik qoşan, məsələn bütə, ulduzlara, alova ya da heyvana ibadət edən qadındır.

Allah Təala belə buyurur: "Ey iman edənlər! Allaha şərik qoşan qadınlarla, onlar iman etmədikcə evlənməyin... (1)

Bir müsəlman kişinin Yəhudi və ya xristianlardan bir qadınla evlənməsində bir qorxu yoxdur. Bu mövzuda üləma icma etmişlər.Ayədə belə buyurulur: "...Sizdən əvvəl özlərinə kitab verilənlərdən yenə azad və iffətli qadınları, mehirlərini verib evləndirin, onlar sizə halaldır. "(2)

Əhli kitab olan bir qadınla evliliyinin mübah olmasındakı hikmət; bu qadının müsəlmanla evlənməsi səbəbi ilə Allaha, peyğəmbərlərə, axirət gününə, İman etmə ehtimalıdır.

Müsəlman bir qadının müsəlman olmayanla evlənməsi

Müsəlman bir qadının bir kafirlə evlənməsi icma ilə haramdır. "Müşrik kişilərlə iman etmədikcə onlarla mömin qadınları evləndirməyin. " (3)

Çünki belə bir evlilikdə, mömin qadının küfrə düşməsi qorxusu vardır. Ər, arvadını öz dininə çağıracaq. Qadınlar ümumiyyətlə kişilərinə uyğunlaşdırar və onların etdiklərindən təsirlənərlər və onları dinlərində təhrik edərlər. (4)

Bir kişinin iki bacısı ya da qadın İlə bibi və ya xalasını bir nikahda toplaması haramdır. Allahu Təala evlənilməsi haram olan qadınları açıqlayarkən: "Əgər yetim qızlarla (evlənəcəyiniz təqdirdə) ədalətlə rəftar edə bilməyəcəyinizdən qorxarsınızsa, o zaman sizə halal olan (bəyəndiyiniz) başqa qadınlardan iki, üç və dörd nəfərlə nikah bağlayın! Əgər (onlarla da) ədalətlə dolanmağa əmin deyilsinizsə, o halda təkcə bir nəfər (azad) qadın və ya sahib olduğunuz kənizlə evlənin (yaxud: o halda təkcə bir nəfər azad qadınla evlənin və ya əlinizin altında olan kənizlərlə kifayətlənin). Bu, ədalətli olmağa (ədalətdən kənara çıxmamağa) daha yaxındır.," (5)

Hədislərdə də bu mövzu genişlədilərək açıqlanmışdır: "Qadın ilə bibi və xalası bir nikah altında toplana bilməz." (6)

Bir-birinə çox yaxın olan qadınlarla eyni anda evlənmənin qadağan edilməsinin hikməti, daha çox əxlaqidir. Bu cür evliliklərdə bir-birinə yaxın qohum olanları  eyni anda evləndirmək, onlar arasında qısqanclıq və rəqabətə gətirib çıxarar. Silayi rəhmin kəsilməsinə səbəb olar. Çox dəfə bir-birləriylə razılaşa bilməz, uyğunlaşa bilməzlər. Belə bir vəziyyət haramdır.

(1) Bəqərə, 221

(2) Maidə, 5

(3) Bəqərə, 221

(4) Fətvayyi Hindiyyə 11/330

(5) Nisa, 23

(6) Buxarı. Nigah. 27

Mustafa Kasadar Sadiq Akkiraz Qadın İlmihalı S. 356-357

İslamın bütün hökmlərini Quranda görməyə cəhd edənlər, dinin ən az üçdə ikisini rəfə qaldırmış olarlar. Belə bir mühakimə, minlərlə İslam alimlərinin ortaq vurğusudur. Bu səbəblə, "ayədə açıqca qadağan edilməmişdir" deyərək Müsəlman bir qadının əhli kitab bir kişi ilə evlənə biləcəyi nəticəsinə çatsaq, İslamın yüzlərlə hökmünü eyni səbəblə dəyişdirməmiz lazımdır. Bunun din baxımından nə qədər dəhşətli bir şey olduğu ortadadır.

İslam alimləri aşağıdakı ayələrin ifadələrindən hərəkətlə, "Müsəlman bir qadının əhli kitab bir kişi ilə evlənə bilməyəcəyi" nəticəsinə varmışlardır:

1) "Müşrik qadınlar iman etmədikcə onlarla evlənməyin! Mömin bir nökər, xoşunuza gələn azad bir müşrik qadından daha xeyirlidir! Mömin qadınları da, onlar iman etmədikcə, müşriklərlə evləndirməyin;  Mömin bir kölə xoşunuza gedən azad bir müşrikdən daha xeyirlidir. Müşriklər sizi cəhənnəmə dəvət edərlər. Allah isə sizi Öz icazəsi ilə, cənnətə və bağışlamağa dəvət edər  və üzərində düşünüb lazımlı dərsi alsınlar deyə ayələrini insanlara açıqlayar. "(Bəqərə, 221).

2) Ey iman edənlər! Mömin xanımlar sizə qatılmaq üzrə hicrət etmiş olaraq gəldiklərində onları sınayın. Hərçənd Allah onların imanlarını çox yaxşı bilər. Amma siz də onların mömin olduqlarını anlarsınızsa, artıq onları kafirlərə geri göndərməyin. "(Mümtahinə, 10).

Bu ayələrdə "mömin qadınların müşriklərlə evlənə bilməyəcəyi" hökmünü ortaya qoyulmuşdur. Alimlər bu iki ayədən bu hökmləri çıxarmışlar:

a. Burada açıqca müşriklərdən danışılmış olsa belə, ilk ayədə iştirak edən "Müşriklər sizi cəhənnəmə dəvət edərlər"  tərcüməsindəki ifadədən "mömin qadınların müşriklər yanında əhli kitabdan olan kişilərlə də evlənə bilməyəcəyi" hökmünü qəbul etmək lazımdır. Çünki, ailədə kişi daim istiqamətləndirici, idarəçi və rəis hökmündə olduğundan qadınların dinlərini dəyişdirmələrinə səbəb olma ehtimalı qüvvətlidir. (Fətvayyi Hindiyyə 11/330)

b. "Allah, möminlərin əleyhinə kafirlərə əsla bir yol verməyəcək. "(Nisa,141) tərcüməsindəki ayənin ifadəsində də kafirlərin Müsəlmanlara hakim olmaları qadağan edilmişdir. Kişi qadın üzərində bir cür hakim olduğuna görə, Müsəlman qadının kafir kişilərlə evlənməsinin caiz olmadığına da bir dəlildir. (bx. V. Zuhayli, el-Fıkhu'l_İslam, 7/152).

c. Ayrıca, ailənin dinclik və barışında ən böyük amil, yoldaşların fikir və düşüncə planında uyğunlaşma içərisində olmalarıdır. Hətta İslamda yoldaşlar arasında bərabərliyin axtarılması, bu dinclik və barışı təmin etməyə istiqamətlidir. Bu bərabərliyin ən əhəmiyyətlisi, fikir və düşüncə planında əksləri olan dini düşüncə və inanclardır. Mövzuya bu baxımdan baxıldığında, İslamda Müsəlman kişinin əhli kitab qadınla evlənməsinə icazə verilməsinə qarşılıq, Müsəlman qadının əhli kitab bir kişi ilə evlənməsinə icazə verilməməsinin hikmətini də anlamış olacayıq. Çünki, Müsəlman ər, əhli kitabdan olan yoldaşının -Allaha, axirətə, peyğəmbərlərə, mələklərə, qədərə iman kimi- inancının təməl əsaslarını qəbul etməkdədir. Bu baxımdan xanımının təməl inanclarına tərs düşəcək bir yolu izləməz və ailənin dinclik və barışını zədələyəcək bir tutum içinə girməz. Halbuki, əhli kitabdan bir ər, Müsəlman yoldaşının inandığı ən fundamental inancı olan Hz. Məhəmməd (s.ə.s.)ın peyğəmbərliyinə, Quranın Allahın kəlamı olduğuna inanmadığı üçün, ailə dincliyini pozacaq tutumlar içərisinə girmə ehtimalı çox qüvvətlidir. (bx. Zuhayli, 7/153).

Müsəlman olmayan bir kişi əgər Müsəlman olsa, o təqdirdə Müsəlman bir qadının onunla evlənməsi halal olar.

Bəli, yaşaya bilər. Bunlar cizyə verərək hüzur və təhlükəsizlik içində İslam ölkəsində yaşayarlar. Cizyə, qeyri müslim azlığın İslam Dövlətinə verdiyi verginin adıdır. Bununla, müəyyən bir muxtariyyətə və xüsusi bir statusa sahib olarlar, qorunarlar. İslam hökumətindəki qeyri müslim vətəndaşlara zimmi deyilir(1). Zimmiler haqqında, "Bizim üçün olan haqqlar onlara da vardır. Bizə düşən vəzifələr, onlara da vəzifədir" deyilmişdir. (2)

Bu bir tarixi reallıqdır ki, "zimminin istifadəsi, ödədiyindən çoxdur." Zimmi, cihadla, zəkatla mükəlləf deyil. Əsgərlik vəzifəsindən azaddır. (3)

Əhli kitab azlıq, inancda, ibadətdə azaddırlar. Məbədlərini təmir edə bilərlər, yenisini edə bilərlər. Zəngləri çalar, bayramlarında xaçlarıyla gəzə bilərlər. Müsəlmanların, əhli Kitabın məbədlərini yıxdıqları və ya onları İslama məcbur etdikləri vaqe deyil. (4) Müsəlmanların, İslam Dövləti bünyəsindəki azlıqlara rəftarıyla, digər millətlərin idarələri altındakı azlıqlara rəftarı araşdırıldığında, aralarında böyük bir məsafə olduğu görüləcəkdir. (5)

Müsəlmanların, qeyri müslim azlığa rəftarıyla əlaqədar bəzi nümunələr zikr etməkdə fayda görürük. Hz. Peyğəmbər belə deyər: "Kim bir zimmiye zülmətsə və ya gücünün üstündə bir mükəlləfiyyət yükləsə, mən onun düşməniyəm." (6)

Hz. Ömər, yaşlı və kor bir dilənçi görər. Onun əhli kitab bir yəhudi olduğunu; cizyədən, ehtiyacdan və qocalıqdan ötəri diləndiyini anlayınca, əlindən tutar, evinə aparar. Ona bir şey verər. Sonra onu beytül-male (xəzinəyə) göndərər. Oradakı vəzifəliyə, "Bu və bənzərlərinə köməkçi ol, deyər. Gəncliklərində onlardan faydalanıb, qocalıqda üzüstə buraxsaq, insafsızlıq etmiş olarıq." (7)

Xalid b. Velid, Rumların hücumunu önləyə bilməyəcəklərini anlayınca, Hımıs xristianlarına, "Sizi qoruma qarşılığı olaraq sizdən cizyə almışdıq. Bu gün sizi qoruya bilməyəcək vəziyyətdəyik" deyər və cizyələrini qaytarar. (8)

Selahaddin Eyyubi də, Şamdan çəkilməyə məcbur qaldığında, Xalid b. Velidin etdiyini edər. (9)

Əməvi hökmdarlarından Mervan, qeyri müslimlərdən İslama girənlərdən də cizyə alar. Ömər b. Əbdüləziz xəlifə olunca, İraq qubernatoruna bu təlimatı verər: "Şübhəsiz Allah, Hz. Məhəmmədi (s.ə.v.) bir dəvətçi olaraq göndərdi, bir vergi yığıcısı olaraq deyil. Bu məktubum sənə çatdığında, əhli kitabdan müsəlman olanlardan vergini qaldır." (10)

Qaynaqlar:

1-Mevdudi, İslamda Hökumət, s. 614; Zeydan, Şeriatu'l-İslamiye, s., 63

2-Bu haqqlar və vəzifələr üçün baxın. Zeydan, a.k.e., s., 66-73

3-Azzam, s., 154

4-Abdürabbih, s., 258

5-Mevdudi, İslamda Dövlət Nizamı s. ,59

6-Ebu Yusuf, Kitabul-Harac, Matbaatus-Selefiye, 1397 h. Qahirə, s. ,135

7-A.k.e. s., 136

8-Azzam, s. 154

9-A.k.e. s. ,154

10-Cessas, III, 150

İslam dini, Müsəlmanların himayəsinə girən və cizyəsini (döyüş təzminatını-vergisini) verənlərin can, mal və bütün hüquqlarının mühafizəsini təəhhüd edər. Dördüncü İslam xəlifəsi olan Hz. Əli(r.ə.) bu xüsusu belə ifadə etmişdir : “Qanları qanımız, malları malımız kimidir”.

Öz dinlərində qalmaq üzrə Müsəlmanların himayəsinə girən zimmiler haqqındakı tarixi tətbiqlər bir çoxdur. Bu tətbiqin ən gözəl bir dəlili, İstanbulu fəth edən Fateh Sultan Mehmedin, İstanbulda yaşayan Qalada Zimmilerinə verdiyi Müqavilədir. Hələ də orijinal nüsxəsi Paris, Bib.Nat.turc anc. 130, Vrk.78/a-b-dəki nüsxədir. Bu əhdnamənin daha əvvəl Fransızca tərcüməsi və Türkcə mətni nəşr olunmuşdur. (Beldiceanu, Recherche Surla ville Ottomate, 153-154,423-424 ; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarixi, II/7-8; TOEM, İl 5, sh.52)

Fateh Sultan Məmməd bu əhdnaməsində:

-Qalada müsəlman olmayanlarının öz dini ayin və ərkanlarını yenə öz üslub və adətləri üzərinə yerinə yetirmələrinə icazə vermişdir.

-Malları, ruziləri, mülkləri, bağları, dəyirmanları, qayıqları və əmtəələri və yoldaşları, uşaqları və nökərləri öz əllərində qalmalarına icazə vermişdir.

-Kilsələri əllərində qalacaq, əllərindən alınıb məscid edilməyəcək və bir kafir razılığı olmadan Müsəlman edilməyəcək.

Döyüş edən düşmənlər, zimmi statusuna girdiyi və həqiqətən döyüşü tərk etdiyi təqdirdə qətlini tələb edən səbəb ortadan qalxdığı üçün öldürülməməkdədir. Əgər Müsəlman olmayanlarla döyüşmənin səbəbi onların küfr əhli olmaları olsaydı, döyüşün sona çatması ilə kifayətlənilməzdi. İslamı qəbul etmələri şərt qoşulardı. Halbuki döyüş sonrası edilən razılaşmalarda bu yolda bir məcbur etmə gətirilməmiş, kilsə və sinaqoqlara ilişilməmiş, din sərbəstliyi və azadlığı verilmişdir.

İslam dini, Müsəlman olmayanlara qarşı dində təzyiq etməyi qətiliklə qadağan etmişdir. Çətin və təzyiq altında reallaşacaq imanın etibarsız olduğunu hökmə bağlamışdır.

İnanmayan kəslər həyatda qalsalar bəlkə həyatlarının sonuna qədər iman etmə ehtimalları vardır. İmana gəlmələri üçün onlarla döyüşüldüyündə döyüş əsnasında öldürülənlər üçün bu imkan ortadan qalxmaqdadır. Bütün bu şərhlər göstərir ki, Müsəlmanlara hücumda olmayan qeyri müslimlərə qarşı ediləcək vəzifə onlarla döyüşmək deyil, onları İslama dəvət yollarına müraciət etməkdir.

Qurani Kərimin çox yerlərində Yəhudilərin xarakterləri və xüsusiyyətləri zikr edilərək, bu pisliklərindən ötəri təhdid edilməkdə, danlanılmaqda və təhqir edilməkdədirlər. Məsələn özlərinə verilən nemətlərin qarşılığında şükrsüzlüklərindən, Allaha şirk qoşduqlarından, özlərini dünyada üstün irq olaraq gördükləri üçün qürur sahibi olduqlarından, məzmun xüsusiyyətlər olan ehtiras və tamah ilə zillət içində olduqlarından bəhs edilməkdədir. Tövratda isə İsrailoğulları bir tərəfdən "Tanrının (seçmə) qövmü", "müqəddəs millət" olaraq təqdim edilərkən; digər tərəfdən pis davranışları səbəbi ilə də tənqid edilməkdədirlər. Çünki onlar Musa və Haruna qarşı gəlmiş, Rəbbin gözündə pis olanı etmiş, Baal və Molok (ilahlaşdırılan hökmdarların bütləri) kimi ilahlara və qızıl buzova ibadət etmişlər. Beləcə Allaha verdikləri sözə əməl etməmiş, əhdlərini pozmuş, əxlaqsızlıq, zina etmiş, ibadətxanaları yıxmış, peyğəmbərlərini öldürməyə çalışmışlar.

Allahın şəriətini buraxıb digər millətlərin qanunlarını mənimsəmişlər. Yəhudilərin müqəddəs kitabı; İsrailoğullarının doğru yoldan azmaları və başqa ilahlara qulluq etmələri səbəbi ilə peyğəmbərləri tərəfindən qınandıqları və əzabla təhdid edildiklərini göstərən nümunələrlə doludur.

Qurani Kərimdə isə Yəhudilərin sahib olduqları xüsusiyyətlər zikr edildikdən sonra, pis yanlarının onları hansı fəlakətlərə sürüdükləri nəzərə verilərkən əslində bütün insanlıqda nəfsə tabe olmanın nəticələri külli düsturlar şəklində ortaya qoyulmaqdadır. Xuda yerinə həvaya tabe olmanın bütün müşəxxəs nəticələri İsrailoğulları aynasında nəzərə verilmiş, insanoğlunun dünyada tabe olduğu imtahanın şiddəti ortaya qoyulmuşdur. Qurani Kərimin təhdidləri və hiddəti, edilən səhvlərin və işlənən cinayətlərin böyüklüyünü nəzərə verməsi baxımından əhəmiyyət daşımaqdadır.