Mövzusunda ən çox maraqlanılan

1 Qəza namazı nə zaman və neçə qılınır?

Fərz bir namazı vaxtında qılmağa əda, vaxtı keçdikdən sonra qılmağa qəza, pozulan bir namazı təkrar qılmağa  da qaytarma deyilir.

Bir namaz ya bilə-bilə əzələdən qılınmayıb qəzaya buraxılar və ya bir üzrdən ötəri qəzaya qalar. Bir vaxt namazı qəsdən olaraq qılmayıb qəzaya buraxmaq böyük bir günahdır. Belə bir hərəkətdən uzaq durulmalıdır. Bu növ bir xətanın işlənməsi vəziyyətində bir an əvvəl qəza edilməli, borcdan xilas olmalıdır. Çünki ölümün nə vaxt gəlib çatacağı müəyyən olmaz. Ölüm gəlib də hazırlıqsız tutsa axirətə borclu olaraq gedilmiş olar.  

Bu şəkildə qılınmayan bir namaz hər nə qədər qəza edilməklə borcdan xilas olunmuş olunsa da, işlənən günah üçün ayrıca tövbə istiğfar edib, Allah`dan əfv diləmək lazımdır. Bunun üçün həm qəza, həm də tövbə edilməlidir. Unutmaq, yuxu və ya məşru bir üzrdən dolayı vaxtında qılına bilinməyən namazlar da xatırlandığı və ya məşru üzr keçdikdən sonra çox vaxt keçirmədən qəza edilməlidir.

Bəzi üzrlər vardır ki, bu hallarda qılınmayan namazlar daha sonra qəza edilməzlər. Qadınların adət və zahılıq halı, beş vaxt davam edən epilepsiya (özündən getmə xəstəliyinin bir növü) və ya dəlilik halı bu növ özürlerdendir. Onsuz da adət görən və lohusa olan qadının namaz qılması caiz olmayıb haramdır.

Vaxtı içində qılınmayan beş vaxt namazın qəzası fərz, vitr namazının qəzası vacib, sünnənin qəzası da sünnədir. Qəzası sünnət olan, ancaq səhər namazının sünnəsidir. Günün səhər namazı qəzaya qalmış isə günortaya qədər qılınınca fərziylə birlikdə sünnəsi də qəza edilər. Günortadan sonraya qalınca sünnə qılınmaz, yalnız fərz qəza edilər.   Zamanında qılına bilməyən bəzi vaxt sünnələri də daha sonra qılınaraq qəza edilər. Məsələn, camaata çatmaq üçün günorta namazının ilk sünnəti kılınamadığı təqdirdə, fərzi qılıb iki rükət sünnədən sonra ayrıca qılınır. Cümə namazının ilk sünnəti xütbədən əvvəl kılınamadığı zaman, yenə Cümənin iki rükət fərzindən sonra qəza edilərək qılınar, iki rükət qılınaraq yarıda buraxılan günortanın və cümənin ilk sünnəti eynilə bu şəkildə dörd rükət olaraq qəza edilər. Bu sünnələrin xaricindəki digər vaxt namazlarının sünnələri kılınmadıkları zamanlar qəza edilməzlər. Məsələn əsr və işa namazının sünnətləri fərzdən əvvəl kılınmadıkları zaman daha sonra kılınmazlar.

Qəza namazları, nə şəkildə qəzaya qalmış isə eyni şəkildə ediləcək. Səhər 2, günorta 4, ilkindi 4, axşam 3, şam 4 və vitr 3 rükət olaraq qəza edilər.  

Hər namaz üçün müəyyən bir zaman və ya məkan təyin edilməz. Yəni ilkindi namazının qəzası ilkindi vaxtında qılınar deyə bir məhdudiyyət yoxdur. İstənildiyi zaman qılına bilər. Qəza namazını qılarkən ilkindi namazının şamdan əvvəl və ya günortanın səhərdən sonra qılınması lazımdır kimi bir şərt də yoxdur.  

Lakin kerahet dediyimiz zamanlarda kılınmamasına diqqət edilir. Bu vaxtlar də günəş doğulduqdan 45 dəqiqə sonraya, Günəş batmadan 45 dəqiqə. əvvələ qədər və Günəş tam təpədə olduğu zaman (günortaya 30 dəqiq. qalmış) namaz qılınması xoş görülməmişdir. Bunların xaricindəki bütün zamanlarda qəza namazı kılnabilir.  

Qəza namazları necə qılınır?

Vaxtında qıla bilməyib, qəzaya qalan namazları altı vaxta çatan və ya daha çox olan bir kimsə qəza namazları arasında bir sıranı gözləmədiyi kimi, qəza namazları ilə vaxt namazları arasında da bir sıra təqibi etməz. Namaz qılmanın məkruh olduğu üç kerahet vaxtının xaricində istədiyi və uyğun olduğu hər zaman qıla bilər. Çünki qəza namazları üçün müəyyən bir vaxt yoxdur. Məsələn, vaxtında qılınamamış olan bir əsr namazı işadan sonra, bir şam namazı da günortadan sonra qılına bilər.   Qəza namazlarını qılarkən vaxtı təyin etməyə ehtiyac yoxdur. Bu çox çətin olacağından asan olanı etmək daha uyğundur. Bir qəza namazı belə niyyət edilərək qılınar:  

Məsələn: "Niyyət etdim Allah rizası üçün, vaxtında qıla bilmədiyim ilk günorta namazını" yaxud "son günorta namazını qılmağa." Beləcə qəzaya qalmış olan namazlar, ya ilk qəzaya qalmış olanından başlanmış olar və ya ən son qəzaya qalmış olanından başlanmış olar ki, hər iki halda da müəyyən bir nizama görə keçmiş namazlar qılınaraq azalmış olar.  

Daha asan olması baxımından "Üzərimdə olan bir günorta və ya ilkindi namazını qəza edirəm" şəklində niyyət etmək də kifayətdir.   Bir vaxtın namazı qəza ediləcəyi zaman əvvəl bir azan oxunar, sonra iqamət gətirilərək qılınar. Birdən çox qəza namazı qılınacağı zaman da hamısı üçün bir azan kifayyət edərkən, hər fərz namazı üçün ayrı-ayrı iqamət gətirmək sünnədir.  

Qəzaya qalmış olan namazların neçə vaxt olduğunu qəti olaraq bilməyən kimsə, təxmininə görə hərəkət edər. Ədəd baxımından tam bir təxmin edə bilmirsə, üzərində qəza namazı qalmadığı qənaətinə çatana qədər qılar.

Eyni namazları qəzaya qalmış olanlar bu namazı camaatla qıla bilərlər. Lakin fərqli fərqli namazları qılmaq istəyənlər tək bir camaat ola bilməzlər; ayrı-ayrı qılmaları lazımdır. Qəza namazlarını, mümkünsə evdə qılmağı seçməlidir. Əgər bu namazlar bəhanəsiz olaraq qəzaya buraxılmışsa bir günah sayılacağından bunu nümayiş etmək uyğun olmaz.

(Məmməd Paksu) (Mütərcim: Fərid İsrafilov)

2 Qadın necə namaz qılmalıdır?

Qadınlar sadəcə yubka geyərək namaz qılsalar da namazları etibarlıdır. Diqqət yetirilməsi lazım olan xüsus geydiyi paltarın adamın bədənini göstərməyəcək şəkildə qalın olması lazımdır.

Namazın fərzlərindən biri də setri övrətdir, namazda örtülməsi lazım olan yerləri örtməkdir. Qadının namaza durmadan əvvəl örtməsi lazım olan yerləri; əli, üzü və ayaqlarının xaricində bütün bədənidir. Bəzi müçtehitlere görə xanımın ayaqları da övrətdən sayıldığından namaz qılarkən ayaqlarını bağlaması lazımdır.

Ancaq Hənəfi məzhəbinin "mutemed" fikirinə görə, namazda xanımın ayaqları övrətdən sayılmaz. Bu səbəblə qadınların corabsız namaz qılması bəzi alimlərə görə məkruh isə də yenə də namazları etibarlıdır.

Digər məzhəblərə görə qadının ayaqları da övrətdən sayılmaqdadır. Məsələn Hənbəli məzhəbinin bu xüsusdakı dəlili bu hədisi şərifdir:

Ümmü Sələmə Anamız (r.ə.) izah edər: "Ya Rəsulullah! qadın bir entari və çadra ilə namaz edə bilərmi?" deyə soruşdum. Bu cavabı verdilər: "Bu paltar ayaqlarını örtəcək dərəcədə uzun isə, bəli." (Əbu Davud, Salat: 83.)

Geyilən paltar bədənin rəngini müəyyən edəcək qədər incə olmamalıdır. Belə bir paltar ilə qılınan namazı yenidən etmək lazımdır. Çadra da altdan saçını göstərəcək şəkildə incə olmamalı, sıx toxunmuş çadra istifadə etməlidir. Namazda geyilən paltar çox dar olmamalıdır. Bu təqvaya və namazın ədəbinə uyğun düşməz.

Sətir qədər corab geyiləcək olsa, ətək ancaq düz qapağına varsa, hər nə qədər namaz səhih olsa da namaz məkruh olar. Bunun üçün namazda uzun bir paltar və ya ətək geymək zərurət edər.

Geyilən corabın da altdan ayağı göstərəcək şəkildə şəffaf və incə olmaması lazımdır. Bunun üçün tünd rəng və ya sıx toxunmuş corab geyinməlidir.

Qadın qısa qollu paltar ilə namaz qıla bilməz. Yəni dirsəklərinə qədər uzanan bir paltar və köynəklə namaza durulmaz. Çünki namaz qılan bir kimsənin övrət sayılan üzvlərindən birinin hamısı və ya dörddə biri açıq olsa namaz səhih olmaz. Məsələn, dirsəklərə qədər qol və qulaq bir üzvdür. Bunun üçün bir xanım qısa qollu bir köynək və paltar ilə namaz qılsa səhih olmaz.

Yəni, müstəhəb olan, yəni ən gözəli, namaza duracaq bir xanım, geniş və ayaqlarını örtəcək qədər uzun bir paltar, boyunu və başını örtəcək bir çadra ilə köynəyin üstündən bürünəcəyi bir paltar geyməlidir.
Bir adamın xanımının geydiyi köynək  xanımın da yoldaşının köynəyi ilə namaz qılmasında bir üzrlü yoxdur. Onsuz da bir yerdə bu vəziyyət bir zərurətdən qaynaqlanmaqdadır. Ayrıca namazda axtarılan ən əhəmiyyətli xüsus övrət yerlərinin örtünməsidir. Namaz üçün fərz olan örtünmə təmin edildikdən sonra məsələ həll edilmiş deməkdir.

3 Qiblə necə təyin olunur?

 Və aleykum Salam.

 1.Qibləni təyin etmənin qısa yolu ətrafınızda, qonşuluqda namaz qılan birindən bunu soruşmaqdı. Ama onların da səhv bilmə ehtimalı var. Ona görə də ən gözəli aşağıdakı usullarla özünüz qibləni təyin edib, bilməyənlərə və yalnış bilənlərə bunu ən dəqiq bir şəkildə çatdırmaqdır

  2. Kompasdan istifadə etməklə. Əgər Bakıda yaşayırsınızsa onda  kompasn 207-cı dərəcəsi qibləni göstərəcək.Yaşadığınız şəhərə görə  sitədə şəhəri seçin və ona uyğun qiblə dərəcəsini ("kıble Açısı" yazılıb) görəcəksiniz.Məsələn.Sumqayıt-206, Naxcıvan-196.

  3. Sitədə sağ tərəfdə xəritənin altında "Kıble Açısı"ın sağında "Kıble Saatİ" yazılıb. Məsələn Bakı üçün qiblə saatı (24.05.2014) 14:19-dur. Saat 14:19-da  günəşin olduğu istiqamət qiblə istiqamətidir .

  Allah rızasına uyğun əmməllərlə məşğul etsin bizləri.Amin

Qiblə istiqaməti necə təyin olunar? Günəş ilə qiblə təyini necə edilir?

4 Masturbasiya (istimna) ilə məşğul olmaq olarmı?

Həmd Aləmlərin Rəbbi Allaha məxsusdur. Salat və salam Hz. Muhammədə, ailəsinə və onun yoluyla gedənlərə olsun.

Bunu tam əminliklə deyə bilərik ki, masturubasyon ilk dəfə nəfsin istəyi ilə başlasa da, ardınca vərdişə çevrilir.

Açıq-saçıqlığın yoluxucu xəstəlik kimi cəmiyyətə yayıldığı bir dövrdə yaşayarıq. Bu xəstəlik az-çox hərkəsi öz təsiri altına almaqdadır. Bunun nəticəsində hiss və həvəslərinə uyan zəif iradəli insanlarda masturbasiya kimi bəzi pis vərdişlər yaranır.

Evlənmə vaxtına gəlib lakin buna imkanı olmayan kimsələrə Rəbbimiz iffətli olmalarını tövsiyə etməkdədir:

Evlənməyə qüvvəsi çatmayanlar (maddi imkanı olmayanlar) Allah öz lütfü ilə onlara dövlət verənə qədər iffətlərini qoruyub (özlərini zinadan) saxlasınlar.” (Nur, 33).

İbn Məsudun rəvayət etdiyi hədisi-şərifdə Peyğəmbərimiz (s.a.v.) belə buyurmuşdur:

Ey gənclər topluluğu, sizdən evlənməyə gücü çatanlar evlənsin, çünki evlilik gözü harama baxmaqdan son dərəcə saxlayan, iffəti də ən yaxşı qoruyandır. Evlənmə məsrəfinə də gücü çatmayan kimsə oruc tutsun, çünki oruc şiddətli bir şəhvət qırıcıdır”. (İbni Macə, Nigah 1)

Masturbasiya (əl il razı salma və ya istimna) alimlərin çoxuna görə caiz deyildir. Haram sayılmaqdadır.

O kəslər ki, ayıb yerlərini (zinadan) qoruyub saxlayarlar. Ancaq zövcələri və cariyələri istisna olmaqla. Onlar (zövcələri və cariyələri ilə görəcəkləri bu işdən ötrü) qınanmazlar. Bundan artığını istəyənlər (halaldan harama addayaraq) həddi aşanlardır” (Möminlər, 5-7)

ayətlərini dəlil gətirən İmam Şafii, İmam Maliki və İmam Nəsəfi istimnanın haram olduğunu hökm etmişlər. Əgər caiz olsaydı Hz. Peyğəmbər (s.a.v.) tərəfindən bir yol göstərilərdi deməkdədirlər. İmam Əhməd ibn Hənbəl və İbn Həzmə görə: “məni vücudun çölə atmağa möhtac olduğu bir şeydir, onu əliylə atan qan aldıran kimidir və caizdir”. Hənbəli alimləri bu caiz olma şəklini 2 şərtə bağlamışlar: zinaya düşmə təhlükəsi və evlənmək üçün imkanın olmaması. Hənəfi məzhəbinin görüşlərini nəql edən İbni Abidin, bu mövzuda bəzi alimlərin görüşlərinə yer verməkdədir. Hənəfilərə görə “subay kimsə harama girəcəyindən qorxduğu zaman istimna (masturbasiya) etməsi caizdir. Bu işdə nə savab nə də günah qazanar” görüşündədirlər. Lakin bunlara baxmayaraq, masturbasiyanın zərərləri vardır ki, bunlar aşağıdakılardır:

1) Aşırı masturbasiya düşkünlərində üzüntü hissi meydana gəlir.Hər masturbasiyadan sonra ümumiyyətlə bir peşmançılıq və ruh sıxıntısı özünü göstərir.

2) Masturbasiya alışqanlığı insanı sevgidən məhrum edə bilər. Evlilikdəki səadət təməlləri sevgi üzərində qurulur. Masturbasiyaya düşkün insanlar isə bu sevgidən pay ala bilməzlər.

3) Masturbasiya alışqanlığı sinir xəstəliklərinə yol açır. Aşırı sinirlənmələr, əl və qolların titrəməsi,baş gicələnməsi,yuxusuzluq və yorğunluq özünü göstərir.

4) Aşırı masturbasiya insanda yaddaş zəifliyi, diqqətsizlik və unutqanlıq yaradır.

5) Masturbasiyaya məruz qalanlar, cinsi münasibətdən lazım olan hissi tam şəkliylə ala bilməz, cinsi münasibətlərə -ailə həyatında- önəm verməzlər.

6) Masturbasiya bel boşalmasına gətirib çıxarır. Bu adətən kişilərdə təsadüf olunur.

7) Qadınlarda cinsi soyuqluğa səbəb olur.

Masturbasiyadan azad olmağın bir neçə yolu vardır. 

1) Yetkinlik yaşına çatınca evlənmək;

2) Nafilə orucu tutmaq; Oruc – cinsi hissin hiddətini qırır, Allahdan haqqıyla qorxmağı xatırladır.

3) Boş vaxtları yararlı şeylərə sərf edib dəyərləndirmək;

4) Korlu-koruna masturbasiya edib günaha girərək mənəvi dəyəri aşağı salmaqdansa, bir az səbr edib nəfsin bu arzusuna qalib gəlmək lazımdır. Nəticə olaraq-masturbasiya davam edildikcə insanı özünə çəkən, tərk edildikcə də bəlası azalan zərərli bir illətdir. Heç masturbasiyaya yoluxmamaq yeganə və ideal tövsiyədir. Hərkəsə məlum olan bir həqiqət vardır ki, gənc bir insan qəlbinin dərinliyində Allahın hər an onu gördüyünü, gizli-aşkar hər halını bildiyini dərk etməlidir. Bilindiyi kimi elm və zikr məclislərinə hazır olmaq, fərz və nafilə namazlarına davam etmək, gecələr insanlar yatarkən qalxıb təhəccüd namazı qılmaq, sünnət və məndub orucları tutmaq, əxlaqlı və fəzilətli insanları dost seçmək, ölümü və sonrasını xatırlamaq, bütün bunlar Allah (c.c.) qorxsunu, Ona qarşı sevgi duyğusunu qüvvətləndirir. Sonda sözümüzü bir ayəti-kərimə ilə bitirmək istərdik:

Kim dünya həyatını seçib (axirətdən) üstün tutmuşsa, şübhəsiz ki, onun məkanı Cəhənnəmdir! Amma kim (qiyamət günü) Rəbbinin hüzurundan durmaqdan qorxmuş və özünə nəfsin istəyini (şəhvəti) qadağan etmişsə, onun yurdu Cənnətdir”(Naziat, 37-42).

Allah yar və yardımçımız olsun. Amin.

5 Namaza başlamaq istəyirəm, amma qərar verə bilmirəm Əhli Sünnə ,yoxsa Şiə ?

Və aleykum Salam və rahmətullahi və bərəkətuhu.

Əziz qardaşımız Namazın mənası - Cənab-ı Haqqı təsbih, təzim və şükürdür. Yəni, cəlâlına qarşı dillə və hərəkətlə "Sübhânallah" deyib təqdis etmək, həm kamâlına qarşı sözlə və əməllə "Allahu Əkbər" deyib təzim etmək, həm camâlına qarşı qəlblə, dillə  və bədənlə "Əlhəmdülillâh" deyib şükr etməkdir.

Demək, təsbih, təkbir və həmd, namazın çəyirdəkləri hökmündədirlər. Onun üçündür ki, namazın hərəkat və zikrində, bu üç şey hər tərəfində vardır. Həm ondandır ki, namazdan sonra namazın mənasını təkid etmək və möhkəmlətmə üçün bu  mübarək kəlimələr, otuz üç dəfə təkrar edilir. Namazın mənası bu müxtəsər xülasələrlə təkid edilir.

İbadətin mənası budur ki; Qul Dərgâh-i İlâhîdə öz qüsurunu, acizlik, fəqirliyini görüb Kamâl-ı Rububiyyətin və Qudrət-i Samədâniyənin və Rəhmət-i İlâhiyyənin önündə heyrət və məhəbbətlə səcdə etməkdir. Sözlər,9


təqdis - Allah`ın hər cür əskiklik və çirkinlikdən uca olduğunu elan etmə

təzim  - Allah`ın sonsuz əzəmət və böyüklüyünü dilə gətirmə

təsbih - Allah`ı hər cür nöqsan və qüsurdan uca tutaraq şanına layiq ifadələrlə anma

Qudrət-i Samədâniyə - hər şey özünə möhtac olduğu halda özü heç bir şeyə möhtac olmayan Allah`ın qüdrəti

Dərgâh-i İlâhî - Cənab-ı Allah`ın rəhmət qapısı

Kamâl-ı Rububiyyət - Allah`ın hər bir varlığa yaradılış məqsədlərinə çatmaları üçün möhtac olduğu şeyləri verməsinin, onları tərbiyə edib idarəsi və hakimliyi altında saxlamasının mükəmməlliyi

Rəhmət-i İlâhiyyə - Allah`ın şəfqət və mərhəməti

 

 


Bizim vəzifəmiz, gündə beş dəfə Rəbbimizin əmrinə tabe olub, onu yerinə yetirmək idrakı içində gözəlcə dəsdamaz alıb, bizləri qaranlıq bir yerdə bir su damlasından belə mükəmməl yaradıb, kainatı bizim xidmətimizə verən Cənab-ı Haqq`ın hüzurunda Qiyam, Rükü və Səcdə etməkdir.

Bilindiyi kimi, Hədis-i Şəriflər, ayələri açıqlayır. Ayələrdə qısa və öz olaraq bəyan edilən İlahi məqsədlərə hədislər aydınlıq gətirər.Qur`an`da olmayan bir mövzuda isə hökm ortaya qoyarlar.

"Namaz qılın!" əmri öz halındadır; təfsilatı isə hədislərə buraxılmışdır. Namazların rükət ədədləri, qılınma formaları ayədə geniş verilməyib. O halda, sünnə olmasaydı, "Namaz qılın!" əmri necə yerinə yetiriləcəkdi? "Mən namazı necə qılıramsa siz də elə qılın." (Hədisi Şərif).

Sünnəyə tabe olmağı Allah sevgisinin şərti olaraq təqdim edən bir ayə:

"De ki, Allah`ı sevirsinizsə mənə tabe olun, Allah da sizi sevsin və günahlarınızı bağışlasın. Allah çox bağışlayan və əsirgəyəndir." (Ali-İmran Surəsi, 3/31)

Allah Təala mənə yox, Peyğənbərə tabe olun deyir.Çünki:

"O, özbaşına danışmaz. Onun danışması ancaq endirilən bir vəhy ilədir." (Nəcm Surəsi, 53/3-4)

Və biz ona tabe olmaqla Allah`a tabe olmuş oluruq.

"Kim Rəsula itaət etsə, Allah`a itaət etmiş olar." (Nisa Surəsi, 4/80 )

"Peyğəmbər sizə nəyi verdisə onu alın, Və sizə nəyi qadağan etdisə ondan da çəkinin. Allah`dan qorxun, çünki Allah`ın əzabı çətindir." (Həşir Surəsi , 59/7)

Siz təmiz və səmimi bir qəlbə Allah`a dua edin, İmam-ı Rabbabi həzrətləri Məktubat əsərində belə dua edir:

"Ya Rəbbi! Doğrunu bizə doğru olaraq göstər və ona tabe olmağı bizə nəsib et və yanlış, pozulmuş olan şeylərin səhv olduqlarını bizə göstər və onlardan çəkinməmizi nəsib et! İnsanların ən üstünü hörmətinə bu duamızı qəbul buyur!" 


           Allahü Təâlâ, İslamiyyəti doğru olaraq öyrənmək istəyənə, bunu nəsib edəcəyinə söz verib. Bir âyət-i kərimə məali:

          "Doğru yolu axtaranları, səadətə çatdıran yollara qovuşdurarıq." (Ənkəbut, 69)
 
          "Allah Sözün ən gözəlini – ayələri bir-birinə bənzəyən və təkrarlanan Kitab kimi nazil etdi. Rəbbindən qorxanların ondan dəriləri ürpəşər. Sonra isə Allah`ı yad etməklə dəriləri və qəlbləri yumşalır. Bu, Allah`ın doğru yoludur. Onunla istədiyini doğru yola yönəldir. Allah`ın zəlalətə saldığı şəxsə isə yol göstərən olmaz." (əl-Zumər,23)

    Allahü teâlâ`nın sözünə güvənib, Ona sığınmalı. Allahü teâlâ`ya belə dua etməkdən çəkinməməli.   

"Ya Rəbbi, haqqı haqq olaraq göstər və ona tabe olmağımızı, batili batil olaraq göstər və ondan çəkinməmizi nəsib et. Hansı qrup doğru yoldadırsa, mənə onları sevməyi, dünyada və axirətdə onlarla birlikdə olmağı nəsib et"   
"Ya Rəbbi hansı qrup doğrudursa, razılığın hansı qrupdadırsa, mənə onu nəsib et!"
 "Haqqı haqq, batili batil olaraq göstə

     deyə dua edilməlidir. Əgər doğru yoldadırsa, dəstəmaz üstünə dəstəmaz almış kimi, nur üstünə nur olar. İman təzələmək də belədir. Kəlimə-i tövhidi söyləyən, imanından şübhələndiyi üçün deyil, imanını təzələyib qüvvətləndirmək üçün söyləyər.         

İkinci olaraq da bir mömin həyatını yuxuları üzərində qurub, yaşaması doğru deyil, hələ-hələ bu Əbədi Həyatı ilə bağlı bir məsələdirsə.

Geniş məlumat üçün aşağıdakı linklərə baxın:

Doqquzuncu Söz: Namazın bu müəyyən beş vaxta təyin edilməsinin hikməti

Əhl-i Sünnə nədir? Əhl-i Beyt nədir? Hz. Peyğəmbər`in nəvələri əhli -sünnə ola bilərmi ? Əhl-i beyt Əhl-i sünnə yolunda deyilmiydi?

Yuxu və İslamdakı yeri nədir? Yuxu ilə əməl edilərmi ?

Peyğəmbərimizin vəfatından sonra yetmiş üç firqə çıxacağı və bunlardan yalnız bir dənəsinin doğru yolda olub digərlərinin olmayacağı hədislərdə keçir. Bu yetmiş üç firqəni necə anlamalıyıq? Doğru yolda olan firqənin hansı olduğunu necə biləcəyik?

Məzhəb və Məşrəblər

6 Qəza namazları necə qılınır?

Fərz bir namazı vaxtında etməyə əda, vaxtı keçdikdən sonra etməyə qəza, pozulan bir namazı təkrar etməyə də qaytarma deyilir.

 

Bir namaz ya bilə-bilə əzələdən qılınmayıb qəzaya buraxılar və ya bir üzrdən ötəri qəzaya qalar. Bir namazı qəsdən olaraq qılmayıb qəzaya buraxmaq böyük bir günahdır. Belə bir hərəkətdən uzaq dayanmalıdır. Bu növ bir səhvin işlənməsi vəziyyətində bir an əvvəl qəza edilməli, borcdan xilas olmalıdır. Çünki ölümün nə vaxt gəlib çatacağı müəyyən olmaz. Ölüm gəlib də hazırlıqsız tutsa axirətə borclu olaraq gedilmiş olar.

 

Bu şəkildə qılınmayan bir namaz hər nə qədər qəza edilməklə borcdan xilas olunmuş olunsa da, işlənən günah üçün ayrıca tövbə istiğfar edib, Allahdan əfv diləmək lazımdır. Bunun üçün həm qəza, həm də tövbə edilməlidir.

 

Unutmaq, yuxu və ya qanuni bir bəhanədən ötəri vaxtında qılına bilməyən namazlar da xatırlandığı və ya qanuni üzr keçdikdən sonra çox vaxt keçirmədən qəza edilməlidir.

 

Bəzi üzrlər vardır ki, bu hallarda qılınmayan namazlar daha sonra qəza edilməzlər. Qadınların adət və lohusalık halı. Onsuz da adət görən və lohusa olan qadının namaz qılması caiz olmayıb haramdır.

 

Vaxtı içində qılınmayan beş vaxt namazın qəzası fərz, vitr namazının qəzası vacib, sünnənin qəzası da sünnədir. Qəzası sünnət olan, tək səhər namazının sünnəsidir. Günün səhər namazı qəzaya qalmış isə günortaya qədər qılınınca fərziylə birlikdə sünnəsi də qəza edilər. Günortadan sonraya qalınca sünnə qılınmaz, yalnız fərz qəza edilər.

 

 

Qəza namazları, nə şəkildə qəzaya qalmış isə eyni şəkildə qılınacaq.

 

Səhər 2, günorta 4, ilkindi 4, axşam 3, şam 4 və vitr 3 rükət olaraq qəza edilər.

 

Hər namaz üçün müəyyən bir zaman və ya məkan təyin edilməz. Yəni ilkindi namazının qəzası ilkindi vaxtında qılınar deyə bir sərhəd yoxdur. İstədiyiniz zamanda qılına bilər. Qəza namazını edərkən ilkindi namazının şamdan əvvəl və ya günortanın səhərdən sonra qılınması lazımdır kimi bir şərtdə yoxdur.

 

 

Qəza namazları necə qılınar?

 

 

Qəza namazlarını qılarkən vaxtı təyin etməyə ehtiyac yoxdur. Bu çox çətin olacağından asan olanı etmək daha uyğundur. Bir qəza namazı belə niyyət edilərək qılınar:

 

Məsələn: "Niyyət etdim Allah rizası üçün, vaxtında qıla bilmədiyim ilk günorta namazını" yaxud "son günorta namazını qılmağa." Beləcə qəzaya qalmış olan namazlar, ya ilk qəzaya qalmış olanından başlanmış olar və ya ən son qəzaya qalmış olanından başlanmış olar ki, hər iki halda da müəyyən bir nizama görə keçmiş namazlar qılınaraq azalmış olar.

 

Daha asan olması baxımından "Üzərimdə olan bir günorta və ya ilkindi namazını qəza edirəm" şəklində niyyət etmək də kifayətdir.

 

Bir vaxtın namazı qəza ediləcəyi zaman əvvəl bir azan oxunar, sonra iqamət gətirilərək qılınar. Birdən çox qəza namazı qılınacağı zaman da hamısı üçün bir azan kifayyət edərkən, hər fərz namazı üçün ayrı-ayrı iqamət gətirmək sünnədir.

 

Qəzaya qalmış olan namazların neçə vaxt olduğunu qəti olaraq bilməyən kimsə, təxmininə görə hərəkət edər. Ədəd baxımından tam bir təxmin edə bilmirsə, üzərində qəza namazı qalmadığı qənaətinə çatana qədər edər.

 

Eyni namazları qəzaya qalmış olanlar bu namazı camaatla edə bilərlər. Lakin fərqli fərqli namazları etməyə qalxanlar tək bir camaat ola bilməzlər; ayrı-ayrı etmələri lazımdır.

 

Qəza namazlarını, mümkünsə evdə qılmağı seçməlidir. Əgər bu namazlar bəhanəsiz olaraq qəzaya buraxılmışsa bir günah sayılacağından bunu nümayiş etmək uyğun olmaz.  (Məmməd Paksu)

7 Qılınmayan namazın qəzasını qəza namazı qılmadan necə təlafi etmək olar?

Namaz hər müsəlman üzərinə fərz olan bir borcdur. Aldığımız bir pulu zamanında ödəmək lazımdır. Ancaq gecikdirincə ayıb olur isə də yenə də ödəmək və üzr istəmək lazım olacaq. Bunu kimi namaz borclarımızı zamanında ödəmək lazım idi. Ancaq bəzi səbəblərlə gecikmişsə onun üçün Allahdan üzr istəyib qalan borc namazlarımızı ödəməmiz lazımdır. Namaz borcu ancaq namaz qılmaqla ödənər. Onun başqa bir şəkli yoxdur.
İnsanların xeyir ilə şəri, haqq ilə batili ayırd edə bilmələri yetkin olduqdan sonra mümkün olduğundan, Rəbbimiz məhşərdə dünya həyatımızın uşaqlıq dövrəsindən hesab soruşmamaqda, ancaq yetkin olduqdan sonrakı günlərimizdən başlayaraq namaz, oruc kimi ibadət mükəlləfiyyətlərimizi sual etməkdə, beləcə dini mükəlləfiyyətlərimiz yetkinlik çağından sonra başlamış olmaqdadır. - Bu qədər var ki yetkinlik zamanı tarix olaraq qəti deyil. Kişi (12), qız (9) yaşından başlayaraq, (15) yaşlarına çatana qədər keçən hər ay və gündə yetkinliyə çatma hissi təşəkkül edə bilər. Oğlanda ihtilam olma, qızda isə ay halı görmə şəklində özünü göstərən bu bəşəri və cinsi hissin başladığı gündən etibarən mükəlləfiyyətlərin hər biri ayrı-ayrı əməl dəftərinə ya "yerinə yetirdi", ya da "gətirmədi" şəklində yazılar.
Bu mövzuda faydalı olacaq bəzi məlumatlar verək.
1- Buluq çağı qəti olaraq bilinmirsə kişilər yaşlarından 12 ili, qadınlar isə 9 ili çıxararaq qalan illərdə namaz qılmayan bütün vaxtlar hesab edilib yazılar.
2- Qəza namazlarınızı hər namazda bir namaz qəzası edərək edə bilərsiniz. Beləcə həm nəfsinizə çətin gəlməz həm də hesabı asan olar.
3- Bu şəkildə Allah sizə ömür verdikcə bütün borclarınızı ödəyəcəyinizə niyyət etsəniz və buna başlasanız, sonra Allah sizi borclarınızı bitirmədən hüzuruna alsa inşallah bu niyyətinizdən ötəri onları etmisiniz kimi olarsınız. Çünki həyatda qalsaydınız onsuz da ödəməyə başlamış və davam edəcəkdiniz. Allah sizə bu fürsəti verəcək bir həyat nəsib etsin.

Qəza namazlarının necə qılınacağı mövzusu üçün daxil olun:

http://www.sorularlaislamiyet.com/subpage.php?s=show_qna&id=28

8 Tövbə namazı varmı ,necə qılınır,neçə rükətdir?

   Allah`ın Salamı ,Rəhməti və Bərəkəti üzərinizə olsun.

    Edilən tövbənin qəbulu üçün qılınan iki rükətlik namaz. Məndup(edilməsi savab,edilməzsə günah olmayan əməl) sayılan nafilə bir ibadətdir.
    Bir Müsəlman, insan olaraq bir günah işlərsə, bundan peşmanlıq duyması, yəni tövbə etməsi lazımdır. İşlənən hər növ günahdan ötəri Allah Təâlâ'ya tövbə etmək və bir daha işləməmək üzrə "qəlbi əzm"də olmaq əsasdır.

      İşlədiyi günahlarına peşman olan adamın Allah`ın fəzl və kərəminə, tövbələri qəbul ediciliyinə sığınmağa ehtiyacı vardır. Bunun üçün iki rükət namaz qılaraq işlədiyi günahdan ötəri məğfirət olunmağı diləməsi mənduptur.
    Tövbə namazı ilə əlaqədar bir hədis râviyeti belədir:

"Ali İbn Əbu Talib (Allah ondan razı olsun)`dən belə nəql olunmuşdur: Mən Rəsulullah (Sallallâhu Aleyhi Vəsəlləm)`dən bir hədis eşitdiyim zaman, Allah dilədiyi qədər məni o hədisdən faydalandırdı. Başqası ondan mənə hədis rəvayət etdiyi zaman râviyə and təklif edərdim. And içdiyi zaman onu təsdiq edərdim. Əbu Bəkir (Allah ondan razı olsun) də mənə bir hədis rəvayət etdi. Əbu Bəkir doğru söylədi. Dedi ki, Rəsulullah aleyhissalâtu vəssəlâm :  "Günah işləyən bir adam, günah işlədikdən sonra dəstəmaz alıb, dəstəmazını (sünnə və ədəbinə diqqət yetirərək) gözəlcə alar, sonra iki rükət namaz qılar, və günahının məğfirətini Allah 'dan diləsə, Allah ona məğfirət(bağışlayar) edər buyurdu" (İbn Mâcə, Sünən, Kitabü İkamətü's-Salât, 193).

Eyni hədisin digər bir rəvayəti də belədir:

...Əsma b. əl-Hakim, Ali (Radiyallâhu Anh)`ni belə deyərkən eşitdim, demişdir: "Mən Rəsulullah (Sallallâhu Aleyhi Vəsəlləm)`dən bir şey eşitdiyim zaman Allah`ın dilədiyi ölçüdə onunla əməl etməyə çalışan biriyəm. Əfəndimizin səhabələrindən biri mənə bir hədis versə, ondan and içməsini istəyər, and içsə qəbul edərəm. Əbu Bəkir (Radiyallâhu Anh) doğru söyləyər-mənə belə xəbər verdi: "Rəsulullah (s.ə.v)`ı  "Bu kimsə bir günah işlər də dərhal sonra gözəlcə dəstəmaz alar, sonra qalxıb iki rükət namaz qılar və Allah`dan bağışlanma diləsə, Allah onu mütləq bağışlayar" deyərkən eşitdim, Rəsulullah davamla: "Onlar pis bir şey etdiklərində və ya özlərinə zülmətdiklərində Allah 'ı xatırlayarlar..." mənasındalı ayəni sonuna qədər oxudu" (Əbû Davûd, Sünən, Vitr, 26).

    Bu rəvayətlər, işlənən bir günahdan sonra edilən tövbənin o günahın bağışlanmasına vəsilə olacağına işarə etməkdədir. Lakin qaidə olaraq tövbədən əvvəl Allah Rəsulu`nun ifadəsiylə "gözəlcə sünnəyə və ədəbə uyğun olaraq dəstəmazın alınması, ardından da iki rükət namaz qılınması" lazımdır.
    Tövbə və istiğfardan əvvəl qılınan iki rükət namaz adamı dünyadan və dünya zövqlərindən uzaqlaşdırıb Allah`a yaxınlaşdırar. Etdiyi rüku və səcdələr Allah`ın hüzurunda ehtiyac və zəifliyinə, Onun Gücü qarşısında acizliyinə işarə edər. Bu ruh halı içərisində Rəbbinə əl açıb dua edən, üzr istəyən adamın dua və tövbəsi qəbul edilməyə daha layiqdir. Ayrıca edilən pislikdən sonra namaz qılmaqda, "...Yaxşılıqlar pislikləri aradan qaldırar." (Hud, 11/114) mənasındakı ayət-i kərimənin ifadə etdiyi mənânın ortaya çıxdığı görülməkdədir (Əbu Davud, Sünən, terc. heyət, 6/23, Ayrıca baxın: Təfsiru Sindî, Âl-i İmran, 14; Tirmizî, Salât, 181; Ahməd b. Hanbəl, I, 2-9-10).

      Rəvayətdə keçən ayənin tam tərcüməsi belədir:

"Yenə o kimsələr ki, bir günah işlədikləri zaman, yaxud özlərinə zülm etdiklərində Allah`ı yada salarlar, və günahlarının bağışlanmasını istəyərlər, - bəs günahları Allah`dan başqa kim bağışlaya bilər? - və işlədikləri (günahlarda) bilə-bilə israr etməzlər." (Âl-i İmran, 3/135).

    Ayət-i Kərimə`dəki "pis bir şey"dən məqsəd," zina kimi çox çirkin görülən, bundan əlavə böyük günahlar və başqasını da əlaqədar edən günahlardır" (M. Həmdi Yazar, Qur`an Dili, II, 1177).
    "Özünə yəni nəfsə zülm" də təfsirlərdə keçdiyi şəkliylə, zina qeydi olmadan hər hansı bir günah və ya başqasını elaqədar etməyən, başqasına toxunulmayan günahlar və kiçik günahlardır (Seyyid Kutub, Fizilâl-il-Kur'an, tərc. heyet, II, 454; İbn Kəsir, Təfsir, tərc. B. Çətinər, B. Karlığa, IV, 1370; M. Hamdi Yazır, Kur'an Dili, II, 1177).
    Bütün bunlardan aydın olan odur ki, Allah`ın müttəqi ( Allah`dan qorxan, günahlardan çəkinən) qullarının insan olmanın gərəyi işlədikləri hər hansı bir günahda dərhal Allah`ı xatırlayaraq həya və qorxularından dolayı günahlarına tövbə etmələridir.
    Bunun da çıxış yolu Allah Rəsulu`nun nəzərdə tutduğu şəkildə iki rükət namaz qılıb daha sonra istiğfar etmələridir.Ümumiyyətlə etdiyimiz bir günühdan dolayı Allah`ın əmrlərindən oruc,namaz, sədəqə kimi ibadətləri yerinə yetirməklə günahımızı təmizləyə bilərik.

    Digər tərəfdən günahı işləməyə bizi sövq edən nəfsimiz olduğundan ona cəza verməliyik.Bu cəzaya isə ruhumuzu Rəbbimizə yaxınlaşdırıb,nəfsimizi O`na itaət halna gətirəcək olan orucu aid etmək olar.Yəni az yemək,az yatmaq,az danışmaqla nəfsimizə cəza verib, onu tərbiyə etməliyik.

9 İstiharə namazı və duası necə olmalıdır?

Ticarət, evlilik, səyahət və bənzəri bir işə təşəbbüs göstərən kimsə, o işin özü üçün xeyirli olub olmayacağı barəsində tərəddüdə düşsə, şübhəsini aradan qaldıracaq, tərəddüdünü ortadan qaldıracaq hal çarələri axtarmaq istər. Bu barədə ediləcək ilk iş, edilməsi istənən məsələnin qanuniliyinin və halallığının araşdırılması, dini ölçülərə uyğun gəlib uyğun gəlmədiyinin araşdırılmasıdır. Adamın özü bir nəticəyə çata bilmədiyi təqdirdə ən sağlam yol, o məsələni münasib olan səlahiyyətli birinə məsləhətləşmək, onun fikirini almaq, lazım olsa məsələni hərtərəfli bütün təfərrüatıyla danışmaq; qısaca müşavirə etməkdir.

 

Müşavirə ediləcək insanın da təcrübəli, məlumatlı və sözünə etimad edilər olması lazımdır.

Bir məsələni öz aralarında müşavirə etməyi, oturub danışmağı möminlərin xüsusiyyətlərindən sayan Qurani Kərim, "Onların işləri aralarında müşavirə ilədir"1 buyurarkən, müşavirə edərkən kəslərin seçilməsini, fikirlə və inanc baxımından xarici olanlarla müşavirə edilməməsi barəsində də xəbərdarlıq etməkdədir:

 

"Ey iman edənlər! Sizdən olmayan kəsləri içli xaricli dost əldə edib sirlərinizə ortaq etməyin. Onlar sizi zərərə soxmaqda qüsur etməzlər. Sizə çətinlik verəcək şeylərdən xoşlanarlar. Sizə düşmənlikləri sözlərindən müəyyən olmuşdur; aşkar etməyib də ürəklərindən gizlədikləri düşmənlik isə daha böyükdür. Biz sizə dostunuzu və düşməninizi beləcə göstərib ayələrimizi açıqladıq-əgər ağıl etsəniz. "2

 

Görüldüyü kimi bəsirət sahibi mömin, öz xüsusi məsələsini, hər önünə gələnə açmamalı, təsadüfinin fikirini götürməməli. Çünki özünə köməkçi olacaq birini axtararkən çox dəfə onunla danışması nəticəsində səhv qərara gəlməsindən ötəri səhvə yol verəcəyini hesab etməlidir. Çünki insanın aldığı bəzi qərarlar həyatı boyunca özünü bağlaya bilər, təsiri altına ala bilər. Təhsil, iş və evlilik kimi. Tam ölçüb biçmədən bir iş quran kimsə, belə ki bir gün gəlir, işinin tərs getdiyini görər, iflasa getdiyin anlar, nəticədə sərmayəsini də itirə bilər. Bu hal maddi həyatına, həm də mənəvi həyatına çox böyük təsir edər. Yenə araşdırmadan bir evlilik həyatı quran insan bu tələsikçiliyin və tədbirsizliyin cəzasını həyatı boyunca çəkə bilər, dünyasını zəhər edə bilər. Bunun üçün müşavirəni özümüzə vərdiş halına gətirməli, ən sadə məsələmizi də təcrübəli və səlahiyyətli birinə soruşmadan etməməliyik.

 

Rəsulllah (s.ə.s.) vəhylə sabit olmayan az qala bütün məsələlərdə Səhabələriylə müşavirədə olurdu. Ümmətini də müşavirəsiz iş etməmələri üçün tənbeh edər və müşavirə edənin heç bir zaman peşman olmayacağını ifadə buyurardı:

 

"İstiharə edən kimsə zərər görməz, müşavirə edən peşmanolmaz, iqtisada riayət edən məişət tərəfindən ailə bəlasını çox çəkməz. "3

 

Diqqət yetiriləcəyi kimi hədisi şərif möminin ictimai həyatını üç təməl əsasa riayət etməyə bağlamışdır: Müşavirə, istiharə və iqtisad. Xüsusilə bunlardan müşavirə və iqtisadın nə qədər əhəmiyyət daşıdığı şübhə edilməz bir həqiqətdir.

 

Hədisi şərifdə tövsiyə istiharə də, müşavirə etdiyi halda ürəkdən rahat olmayan və hissən təmin ola bilməyən kəslərin müraciət edə biləcəyi bir sünnətdir.

 

İstiharə, lüğət mənası etibarilə, Allahdan xeyr diləməkdir. Yəni ediləcək bir işin yaxşımı, pismi olduğunu yaxud o işi dərhalmı, yoxsa bir müddət sonramı etmənin daha yaxşı nəticə verəcəyini anlamaq və ürəyin o məsələyə sakitləşməsini Allahdan diləmək və istəməkdir.

 

İstiharə Peyğəmbərimizin bir sünnətidir. Ümmətinə tövsiyə etdiyi bir dua və ibadət şəklidir. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) istixarənin necə ediləcəyini, hansı duanın oxunacağını şəxsən öyrətmişdir. İstixarənin əhəmiyyəti barəsində Cabir bin Abdullah belə deməkdədir:

 

"Rəsulullah (s.ə.s.) bizə Qurandan bir surə öyrədər kimi böyük kiçik işlərimizin hamısında istixarəni öyrətdi və belə buyurdu:

‘Sizdən biriniz bir işə ürəkdən əzm etdiyi zaman, iki rükət namaz qılsın. "4

 

İstixarə namazı iki rükətdir. İmam Qəzali bu namazın birinci rükətində Fatihədən sonra Qul ya eyyühe'l-kafirune, ikinci rükətində də Qul hüvellahu ehad surələrinin oxunmasını tövsiyə edər. 5

 

 

1. Şura Surəsi, 38.

2. Ali İmran Surəsi, 118.

3. Təcrid Tərcüməsi, 4:135.

4. Buxari, Küsuf: 75.

5. İmam Qəzali. İhyau Ulumiddin. (Darı İhyai'l-Kütübü'l-Arabi) 1:207.1ee3

 

Məmməd Paksu İbadət Həyatımız

10 Sübh namazı.

Namazın fərzlərindən biri də vaxtında qılmaqdır. Bu baxımdan vaxtında qılınmayan namazlar qəzaya qalmış olar. Namazı qəzaya buraxmaq isə insanı məsul edər.

Qəzaya qalan namazın qəzasını etməklə birlikdə ayrıca tövbə istiğfarda olmaq və bir daha namazı qəzaya buraxmamağa diqqət yetirmək lazımdır.

Səhər namazı vaxtından sonrakı bir zamanda qılınsa qəza edilər. O günün səhər namazı günortaya qədər qəza edildiyi təqdirdə həm fərzini və həm də sünnəsini qəza edərik.

Qəza namazı camaatla qılınar. Ancaq bu namazı edən kişillerin eyni vaxtın qəzasını etmələri lazımdır.

Səhər namazı günortadan əvvəl qəza edildiyində vaxt içində qəza edilmiş olar. Sünnəsini qəza edərkən,

"Niyyət etdim Allah rizası üçün səhər namazının sünnəsinin qəzasını etməyə" deyilir.

Fərzini qəza edərkən,

"Niyyət etdim Allah rizası üçün səhər namazının fərzinin qəzasını etməyə" deyilir.

Səhər namazının əhəmiyyəti və fəziləti yuxu vaxtına rast gəldiyi üçündür. Hər kəsin yuxu kimi şirin və nəfsə xoş gələn bir şeyi buraxıb hər şeyin Yaradıcısına yönəlmək, Ona yalvarmaq, huşu ilə səcdəyə getmək, sonsuz aciz, zəif ikən, sonsuz qüdrət, zənginlik və qüvvət sahibi olan aləmlərin Rəbbinə söykənmək, Onu təsbeh və həmd etmək, Ona təzimdə olmaq, qüdsi bir ləzzətə, ülvi bir həzzə insanı məzhər edər. Buna nail olmaqla birlikdə Allahın hüzuruna qəbul edilmənin, ona həmsöhbət və dost olmanın, ayrıca müqəddəs bir vəzifəni yerinə yetirmənin rahatlığı və hüzuru insanın bütün mənliyini örtəcək.

Səhər namazı yuxu saatına rast gəldiyindən oyanmaq nəfsə ağır gəlməkdədir. İslam alimləri, yuxusu ağır olan kəslərin erkən yatıb namaz üçün oyanmalarını tövsiyə etmişlər. Gec saatlara qədər əylənib namazı keçirmələrini doğru görməmişlər.

Sırf qəsdi olaraq və ya laqeydlikdən yaxud qəflət və mühümsəməməkdən ötəri qəzaya qalan namazların qanuni bəhanəsi ola bilməz. Belə hərəkətlər, laqeydliklər insanı günaha aparar. İnsanın ilk hesaba çəkiləcəyi əməlinin namaz olması, bir vaxt namazını qəzaya buraxmanın bilərək və istəyərək meydana gəlmişsə cəzanı nəticə verməsi, işlədiyimiz pislik zərrə qədər belə olsa laqeydlik edilməyib bizə göstəriləcəyi həqiqəti, bizi daim diqqətə və ehtiyata sövq etməlidir.

Səhər namazına qalxa bilmək üçün hər cür tədbiri almaq lazımdır. Hətta bir səfər əsnasında, Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) Hz. Bilalı səhər namazı üçün növbətçi buraxmışdır.

Əslində dinimizdə çətinlik yoxdur. İbadətlərimizi etmək çox asandır. Yalnız edəcəyimiz şey, diqqətli və oyanıq olmaqdır. Sırf laqeydlik üzündən namazı qılmamaq bizə çox bahalıya düşər. Səhər namazını qıldığınız gün daha canlı və şövqlü olarıq. Qılmadığımız gün isə dünyəvi işlərimizdə belə bir istəksizlik, çatışmazlıq olduğu kimi psixoloji quruluşumuzda da narahatlıq meydana gəlir. Məsələnin ührəvi məsuliyyəti isə daha kədərlidir.

Gecə yatağa girərkən maddi tədbir olaraq zəngli saatı qurmanın yanında, mənəvi tədbir olaraq da "İnna ateyna" və "Ayetelkürsi" kimi surələri oxumaq və dua etmək oyanmamıza kömək edəcək. Çünki Cənabı Haqqın bu iş üçün vəzifələndirdiyi mələklər vardır.

Onsuz da əsl məsələ, qalxmağı şüur altına yerləşdirməkdir. Dünyəvi kiçik bir mənfəət üçün lazım olduğunda yuxusuz qaldığımızı, mühüm bir iş arzuladığımız zaman oyandığımızı diqqətə alsaq, yalnız sünnəsi də "dünya və içindəkilərdən daha xeyirli" olan bir ibadət üçün nələrə dözə biləcəyimizi düşünmək çox çətin deyil. Qaldı ki bu sözü Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) səhər namazının yalnız sünnəsi üçün söyləmişdir.

Səhər namazının vaxti ilə əlaqədar bir xüsus daha var ki, o da günəşin doğulmasına çox az bir vaxt qaldığında edəcəyimiz şeylərdir. Belə bir halda vaxt çox darsa dərhal dəstəmaz almaq lazımdır. Tualetə çıxmaq kimi başqa şeylərlə vaxt itirmək caiz deyil. Çünki namazın vaxtı çıxmaq üzrədir.
Yenə zaman qazanmaq üçün dəstəmazda yalnız fərz olan üzvləri yumaq, fərzi əda edə bilmək üçün iki rükət sünnəni tərk etmək caiz olduğu kimi, çox dar vaxtlarda vacibdir.

 

11 İmsak vaxtı girincə səhər namazı qılına bilər?

Səhər namazının vaxtı imsak ilə girər, günəşin doğulması ilə bitər. Ancaq hənəfilərə görə günəşin doğulmasına yaxın, şafilərə görə isə imsaktan bir az sonra etmək fəzilətlidir.

 

Tam namaz qılarkən və namaz bitmədən günəş doğulsa hənəfilərə görə namaz pozular. Kerahet vaxtı çıxdıqdan sonra yenidən qılmaq lazımdır.

 

Zamanında səhər namazını qılabilməyən bir adam günəş doğulduqdan və kerahet vaxtı çıxdıqdan sonra günorta namazı girmədən qılsa həm sünnətini həm də fərzini birlikdə qəza edər.

12 Namaza qadağa qoyan valideynə namazı qılmamaqla itaət etmək lazımdırmı?

Və aleykum Salam. Ana ata, itaət edilməsi lazım olan kəslərdəndir. Bu səbəblə onların halal istəklərinə uymaq gərəkdir. Ancaq ana

ata da olsa haram istəklərinə tabe olunmaz. Bu baxımdan bir Müsəlman, namaz qılmasına qarşı çıxan ailəsinin istəklərinə tabe

ola bilməz. Çünki hər varlığın sahibi Allahdır; əvvəl Onun istəklərinə tabe olunar. Bundan başqa qəbirdə, həşrdə, Siratdan və

axirətin digər aləmlərində bizə köməkçi olacaq olanlar, uşaqlarının namaz qılmasına qarşı çıxanlar olmayacaqdır.

13 Peyğəmbərimiz aleyhissalâtu vəssəlâm namazı necə qılmış?

Salam aleykum və rahmətullah.

İslâm dininin ibadət əsaslarından birincisi olan [246] və düşmən qarşısında belə olsa vaxtında qılınması gərəkən; [247] yaradılışımızın qayəsi olan [248] namaz ; Uca Yaratanımızı zikr etmək , xatırlamaq üzrə [249] hər cür pisliklərdən geri durmaq üçün [250 ] qılınar.

Namaz ; qiyam , qiraət , rüku və səcdə kimi rüknlərdən ibarət olan bir ibadət olub Qur`an - ı Kərimin müxtəlif ayələrində bu rükünlərlə namaza işarə edilmiş olduğu. [251] hətta rüku və səcdə bənzətmələrilə də namazın qəsd olunduğu görülür. Necə ki:Dövrünün alimlərindən Nâfi b. Əzrak, Abdullah b. Abbas'a:

    "Beş vaxt namaz Qur’ân’da var mı?" deyə soruşduğu zaman, Abdullah b. Abbas :

"Bəli ! Vardır! " deyərək Rum surəsinin 17 və 18-ci ayələrini :

"Fəsübhânallâhi hinə tümsûnə və hinə tusbihûnə vələhülhamdü fissəmâvâti vəl'ardi və aşiyyən və hînə tuzhirûnədeyərək oxuyub ; " ‘Hinə tümsûnə’ axşam namazıdır. ‘Və hfnə tusbihûnə’ sübh namazıdır. 'Və aşiyyen’ əsr namazıdır. 'Və hînə tuzhirûnə' zöhr namazıdır!" dedikdən sonra; Nur surəsinin 58-ci ayəsindəki "və min ba`di salâti'l - ışâi = Bir də, şam namazından sonra ... " qisimini oxumuşdur. [252] 

Beş Vaxt Namazın Fərz Edilməsi və Vaxtlarının Tərif Edilməsi.

Beş vaxt namaz; bir rəvayətə görə, Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`in Mədinə`yə hicrətindən  yarım il əvvəl, [253] Mirac gecəsində fərz edilmişdir. [254]

Mirac gecəsinin səhərində Cəbrayıl (as) enərək [255] Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ə göstərmək üçün, beş vaxt namazı, vaxtlarında imam olub qıldırdı. [ 256]

Peyğəmbərimiz(aleyhissalâtu vəssəlâm) bu xüsusdakı hədisi- şəriflərində belə buyurmuşdur:

" Cəbrayıl mənə Beyt`in (Kəbə`nin) yanında. [257] iki dəfə, yəni iki gün [258] imam oldu.

Günəşin zaval vaxtında, kölgə bir nalın daşması qədər uzandığında, günorta namazını qıldırdı.

Sonra, hər şeyin kölgəsi bir misli olunca, ilkindi namazını qıldırdı.

Sonra, oruclu iftar etdiyi (orucunu açdığı) zaman, axşam namazını qıldırdı.

Sonra, şəfəq itdiyi zaman, şam namazını qıldırdı.

Sonra, orucluya yemək, içmək haram olduğu zaman, səhər namazını qıldırdı.

Ertəsi günü isə, günorta namazını, hər şeyin kölgəsi bir misli olduğu zaman qıldırdı.

Sonra, ilkindi namazını, hər şeyin kölgəsi iki misli olduğu zaman qıldırdı.

Sonra, axşam namazını, oruclu iftar etdiyi ( orucunu açdığı ) zaman qıldırdı.

Sonra, işa namazını, gecənin üçdə birinin əvvəlində, [ 259 ] üçdə birinin əvvəlinə doğru [ 260] qıldırdı.

Sonra, ətraf ağardığı, aydınlandığı zaman da səhər namazını qıldırdı.

Sonra, mənə yönəlib :

'Ya Muhamməd Bu, səndən əvvəlki peyğəmbərlərin (namaz) vaxtıdır. ( Namaz üçün ) vaxt, bu iki vaxtın arasıdır 'dedi. "[ 261 ]

Namazın Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`dan Əvvəlki Peyğəmbərlərin Şəriətlərində də Yer Aldığı

Namaz, Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`dan əvvəlki peyğəmbərlərin şəriətlərində də vardı. İbrahim və İsmayıl (aleyhissəlam) lar, davamlı surətdə namaz qılarlardı. Nəsillərindən də namaza davamlı bir ümmət gəlməsi üçün, Uca Allaha dua etmişdilər. [262] İshaq və Yaqub (aleyhissəlam)`lar da namaz qılarlardı . [ 263 ]

Şuayb (aleyhissəlam)`ın çox namaz qılmağı, qövmünün onunla lağ etməsinə səbəb olmuşdu. [264] Musa (aleyhissəlam) namazla məmur idi. [ 265 ] Namaz qılmaları barəsində, İsrail oğullarından da qəti söz almışdı. [266 ]

Loğman (aleyhissəlam) namaz qılar, oğluna da bunu əmr edərdi. [ 267] Zəkəriyyə (aleyhissəlam) namaza davamlı idi. [ 268] İsa (aleyhissəlam) da namazla məmur idi. [ 269 ]

Beş Vakit Namazdan Əvvəlki Namaz : Təhəccüd Namazı

Beş vaxt namaz fərz edilməmişdən əvvəl, gecənin gec vaxtlarına qədər, uzun surələr oxunaraq gecə namazı ( təhəccüd) qılmaq, fərz idi . [270 ] Bu, bir il davam etmiş; namazda uzun müddət ayaq üstə qalmaqdan, Müsəlmanların ayaqları şişmişdi.

Nəhayət, beş vaxt namaz fərz edilib, təhəccüd namazı Müsəlmanlar haqqında yüngülləşdirilib nafiləyə çevrilmiş, [271] Lakin Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın buna xüsusi olaraq davamı əmr buyurulmuşdur. [272]

Vitr Namazı və Vaxtı

Peyğəmbərimiz ( A.Ş. ) , vitr namazı haqqında da :

"Uca Rəbbim mənə bir namaz daha da artırdı ki, o , vitr namazıdır. Onun vaxtı da, dan yeri ağarana qədər olan zaman arasındadır.” [273]

“Şübhəsiz ki, Allah, haqqınızda, qırmızı tüklü dəvələrdən (dünya malından) daha xeyirli olan bir namazla yardımda oldu ki, o vitr namazıdır.Allah, onu işa ilə dan yeri ağarana qədər olan zaman arasında qılmanızı məşru etdi " buyurmuşdur. [ 274 ]

 Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın Beş Vaxt Namazı Qılması , Qıldırması.

Namaz, dəstəmazlı olaraq qılınar. [275] Dəstəmaz, namazın açarıdı. [ 276] Dəstəmazsız, namaz olmaz və qəbul edilməz. [277]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm) namaz qılacağı zaman Qibləyə dönər, [278] əllərini qulaqlarının səviyyəsinə qədər qaldırıb "Allahu Əkbər" deyərək təkbir alır; [279] sağ əliylə sol əlini tutar, [280] sağ əlini sol əlinin üzərinə qoyar ( bağlayar ); [281] "Sübhânəkə allâhümmə və bihamdikə və təbârəkə ismükə və təâlâ cəddükə vəlâ ilahə ğayrükə!"  deyərək namaza başlayardı. [282]

Sonra , içindən Əuzu və Bəsmələ çəkərdi.

(Səhər, axşam, şam namazlarıyla Cümə və Bayram namazında) açıqdan Fatihə surəsini oxuyar, [ 283 ] Fatihənin sonunda yavaşca " Amin! " deyər və " Amin " deyilməsini də əmr edərdi. [284]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`in :

"Hər kim içində Ümmü`l - Qur`an`ı ( Fâtiha'yı) oxumadan bir namaz qılarsa, o namaz nöqsandır, tamam deyildir!" buyurduğu bildirilməkdədir . [285]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), səhər namazında, Fatihə surəsindən sonra, Yasin surəsini [286] və Qaf surəsini, [287] ya da bənzəri surələri [288 ] və ya Tûr sûrəsini [289] və ya Muminun surəsini [290] və ya Təkvir surəsini [291] və ya bənzəri surələri oxuyardı. [292]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`in oxuduğu ayələrin sayı altmış və hətta yüzə çatardı. [ 293]

Birinci rükətdə uzun surə , ikinci rükətdə qısa surə oxuyardı. [ 294 ]

Cümə günü isə, səhər namazında Səcdə surəsi ilə Dəhr surəsini oxuyardı. [ 295 ]

Zöhrlə əsrin ilk iki rükətlərində Fatihədən sonra, bir surə, [296] məsələn Târik və Buruc surələrini [297] və bənzərilərini, [298] Günorta namazında, Leyi surəsini, İkindi namazında, onun kimi bir surəni oxuyardı.Günorta namazında, A'lâ surəsini oxuduğu da olardı. [299]

Günortanın birinci rükətində otuz, ikincidə on beş ayə qədər oxuyardı. [ 300 ]

Axşam namazında, Mursəlat surəsini , [ 301] Tûr sûrəsini oxuduğu da olardı. [ 302 ]

Yatsı namazında, Tin surəsini, [303] Şəms və bənzəri surələri oxuyardı. [ 304 ]

Muaz b. Cəbal`ə şam namazında A'lâ, Leyi və Alaq surələrini oxuması tövsiyə buyurulmuşdur. [ 305 ]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), qiraətdən sonra , "Allahu əkbər !"deyərək təkbir alır, belini büküb rüküyə gedər, əllərini diz qapaqlarının üzərinə qoyar, [306] "Sübhânə Rabbiyəl azîm!" deyər; [307] " Səmiallahu limən hamidəh" deyərək [ 308] başını qaldırıb onurğa sümüklərindən hər biri yerli yerinə gələnə qədər doğrulunca, [309] "Rəbbəna və ləkəlhamd!" deyər; [310] "Allahu əkbər !" deyərək səcdəyə gedərdi.

Səcdəyə getdiyi zaman; qollarını nə yerə sərər, nə də yanlarına yapıştırırdı .Ayaqlarının barmaqlarını, Qibləyə tərəf dikərdi . [311]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), bu səcdə vəziyyətini izah edərkən də :

"Mən, biri cəbhə (alınla burun), ikisi dizlər, ikisi də ayaq ucları olmaq üzrə, yeddi sümük ( orqan ) üzərində səcdə etməklə əmr olundum. Namaz qılarkən, paltarımızla saçımızı, düzəltmək üçün yığmaqdan da, nəhy olundum (qadağan olunmaq). "[ 312]

"Səcdə etdiyi zaman, qulun yeddi üzvü :Üzü, İki əli, İki dizi, İki ayağı da, onunla birlikdə, səcdə edər" buyurmuşdur. [313]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), səcdədə "Sübhânə Rabbiyəl a'lâ!" deyərdi. [314] Gərək rükûdəki, gərək səcdədəki təsbehi(zikir) ən az üç dəfə deyilməsini tövsiyə etmişdir. [31]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm) "Allahu əkbər!" deyərək başını səcdədən qaldırar və sol ayağını büküb , üstünə otururdu və ikinci səcdədə də belə edərdi.

İkinci səcdəni etdikdən sonra "Allahu əkbər !" deyərək ikinci rükətə qalxar, [ 316] onu da qılıb oturunca " Əttahiyyâtü ..." nü və arxasından, şəhadət kəlmələrini oxuyardı və namazın sonunda, buna " Allahummə salli ..." və " Allahummə barik ..." salavatlarını əlavə edər və bundan sonra istədikləri duanı etmələrini müsəlmanlara əmr edərdi. [ 317 ]

Özləri isə, ən çox "Allâhümmə Rabbəna âtinâ fi'd-dünyâ hasənətən və fi'l-âxirəti hasənətən və qına azâbənnâr!" deyərək dua edərdi. [ 318 ]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), bundan sonra, başını əvvəl sağ çiyninə çevirib "Əssəlâmü aləyküm və rahmətullâh!," Sonra da sol tərəfinə çevirib "Əssəlâmü aləyküm və rahmətullâh!" deyərək salam verərdi. [ 319 ]

Salam verdikdən sonra, üç dəfə "Əstağfirullâh!", [ 320] bir dəfə də "Allâhümmə əntəssəlâmu və min kəssəlâmu təbârəktə yâ zəlcəlâli vəl'ikram. Lâ ilahə illallâhu vahdədû lâ şərîkə ləh ləhül mülkü və ləhül hamdü yuhyî və yümîtu və nüvə alâ külli şey'in qadîr. Allâhümmə lâ mania limâ ataytə və lâ mûtî limâ məna'tə. Vəlâ yənfau zəlcəddi minkəl cədd" deyərdi. [ 321 ] Ardından da :

Otuz üç dəfə " Sübhanallah , "

Otuz üç dəfə "Əlhəmdülillah , "

Otuz üç dəfə "Allahu əkbər , "

Sonunda da, bir dəfə "Lâ ilahə ilallâhu vahdəhu lâ şərikə ləh ləhül mülkü və ləhül hamdü və hüvə alâ kulli şey'in qadir " deyərdi [322] - ki, belə deyən kimsənin günahlarının, dəniz köpükləri qədər çox olsa da, hamısının bağışlanacağını müjdələmişdir. [323]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), ən sonunda "Sübhânə Rabbikə Rabbil izzəti amma yasıfûn və səlâmün aləl mürsəlîn vəlhamdü lillâhi rabbil âləmîn" âyəsini oxuyardı. [324 ]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), fərz namazların ardından Âyətə'l - Kürsî'yi oxuyan kimsənin də, ikinci bir namaza qədər Uca Allah`ın himayəsində olacağını xəbər vermişdir. [ 325 ]

"Peyğəmbər (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın Kur`ân'ı oxuması necə idi?" deyə soruşulunca , Ənəs b. Mâlik :

"Uzadılması lazım olanı uzadardı" dedikdən sonra, Besmeleni oxuyaraq : " ' Bismillâhiyi uzadardı, ' ərrah -mân'ı  uzadardı,' errahîm'i uzadardı " demişdir. [ 326]

Hz. Hafsa və Hz. Ümmü Sələmə`nin(Allah onlardan razı olsun) bildirdiklərinə görə; Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)  Qur`ân-ı Kərîm'i âyə-âyə oxuyardı:

'Bismillâhirrahmânirrahîm' deyər, kəsərdi.

'Əlhamdulillâhi rabbil âləmîn'  deyər, kəsərdi.

'Mâliki yəvmiddîn deyər, kəsərdi. [ 327] 

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın Beş Vaxt Fərz Namazlarla Birlikdə Qıldıqları Sünnə və Rükətləri

Hz. Aişə`nin (Allah ondan razı olsun) bildirdiyinə görə; Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm):

Səhər namazının fərzindən əvvəl, evində iki rükət, Günorta namazının fərzindən əvvəl, evində dörd rükət; fərzindən sonra, evində iki rükət, [328]

İkindi namazının fərzindən əvvəl, evində dörd rükət , [ 329]

Axşam namazının fərzindən sonra, evində iki rükət, Yatsı namazının fərzindən sonra, evində iki rükət nafilə namaz qılardı.[330]

Bunu dörd qıldığı da olardı. [331]

Peyğəmbərimiz ( A.Ş. ):

" Günortanın fərzindən əvvəl dörd rükət, fərzindən sonra da dörd rükət qılmağa davam edəni, ( Allah ) Cəhənnəm atəşinə haram edər! " [ 332]

"İkindi (əsr) namazının fərzindən əvvəl dörd rükət namaz qılana, Allah rəhmət etsin!" buyurmuşdur. [ 333]

Yatsı namazının fərzindən əvvəl qılınan dörd rükət nafilə isə, Müsəlmanların istəklərinə buraxılmış olan; daha uyğun bir deyimlə, Müsəlmanların qılmağa məzun olduqları və müstəhsən(bəyənilən) görərək qıldıqları nafilələrdəndir ki, bu da Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın bu hədis-i şərifinə əsaslanır

Əshab-ı Kiram`dan Talha b. Ubeydullah dəyir ki:

" Nəcd xalqından, saçı darmadağın bir kimsə, Rəsulullah (aleyhissalâtu vəssəlâm)`a gəldi. Onun səsini uzaqdan qarmaqarışıq eşidir, lakin nə söylədiyini anlamırdıq. Nəhayət, yaxınlaşdı. [ 334]

"Yâ Rasûlallâh! İslâm nədir?" deyə soruşdu. [ 335]

Məgər, İslâmın nə demək olduğunu soruşurmuş .

Onun bu sualına, Rəsulullah (aleyhissalâtu vəssəlâm):

"Bir gün bir gecədə beş namaz !" buyurdu.

Adamcağız :

"Üzərimdə bu namazlardan başqası da olacaqmı ?" deyə soruşdu.

Rəsulullah (aleyhissalâtu vəssəlâm):

"Xeyr, olmayacaq! Ancaq istəsən ( nafilə olaraq ) qılarsan... " buyurdu. [ 336]

 Namaza Etina Göstərməyin Önəmi

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm) bir gün [337] Məsciddə oturarkən, [338] çöl ərəbi kimi [339] bir adam gəlib [340] Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın yaxınlığında [341] iki rükət [342] namaz qıldı. [ 343] Namazı etinasızca və başdansovdu qıldı. [ 344]

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm) onun etinasızca qılmağına baxırdı. [ 345]

Adam Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın yanına gəlib salam verdi.

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), onun salamına qarşılıq verdikdən sonra. [346] adama:

"Geri dön də, yenidən qıl! Çünki, sen ( tam ) namaz qılmış olmadın!" buyurdu.

Adam dönüb, [ 347] daha əvvəl qıldığı kimi, təkrar namaz qıldı. [348]

Sonra, dönüb Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm)`ın yanına gələrək, [ 349] təkrar salam verdi.

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), onun salamına qarşılıq verdi [ 350] və :

"Dön də, namazını yenidən başdan qıl! Çünki, sen ( tam ) namaz qılmış olmadın !" buyurdu. [ 351]

Adam təkrar döndü. Namaz qıldı , gəlib salam verdi.

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), salamına cavab verdikdən sonra, ona:

"Dön də, namazını yenidən başdan qıl! Çünki, sen ( tam ) namaz qılmış olmadın !" buyurdu.

Bu, üç dəfə təkrarlandı. [ 352 ]

Namazı xəfifə alanın, namaza etina göstərməyənin namaz qılmış olmayacağı, Məscid'dəki insanları da qorxutdu. Bu, onlara da ağır gəldi. [ 353]

Bunun üzərinə, adam:

"Ey Allahın Rəsulu ! Atam , anam sənə fəda olsun! Sənə Kitabı nazil edən, [354] səni haqq dinlə peyğəmbər göndərən Allah`a and içərəm ki; mən bunun daha yaxşısını bilmirəm! [355 ]. Yâ Rasûlallâh! [356 ] Necə edəcəyimi, [357] namazın doğrusunun necə olduğunu [358] mənə göstər! [359 ] Öyrət ! [360]. Mən nə də olsa bir insanam : Doğru da , səhv də edə bilərəm ! "Dedi.

Peyğəmbərimiz ( A.Ş. ):

"Yaxşı! [361] Namaz qılmaq istədiyin, [362] namaz qılmağa qalxacağın zaman, [363] Allah`ın sənə əmr etdiyi kimi, [364] gözəlcə tam dəstəmaz al! [365 ].

Qibləyə yönəlib [366] 'Allahu əkbər!' deyərək təkbir al! [367]Ümmü'l-Kitâbı( Fatihəni ) oxu! [ 368 ]

Sonra, Qur’ân'dan, əzbərində olanı, sənə asan gələni, [369] istədiyini, [370] Allah'ın okumanı dilədiyi qədər oxu! [371] Sonra, rükü et! [372] Rüküyə çatdığında, ovuclarını diz qapaqlarının üzərinə qoy! Kürəyini donqar etmədən, dümdüz tut ! [373]

Üzvlərin tərpənməz hala gələnə qədər rükü halında qal! [374]

Rüküdan başını qaldırdığın zaman, sümüklər oynaqlarda yerləşincə, [375] üzvlər sakitləşənə qədər ayaq üsdə dimdik dur!

Səcdəyə getdiyində, üzvlərin sakitləşənə qədər səcdədə dur![376]

Səcdədən başını qaldırıb [ 377 ], üzvlərin sakitləşənə qədər [ 378 ] sol ombavın üzərinə otur!

Bunu hər rükət və səcdədə, [ 379 ] namazının bütün rükətlərində et! [ 380]

Bunları tam etdiyin zaman, namazını tamamlamış; bunlardan nəyi  əksildərsənə.[381] ancaq namazından əksiltmiş olarsan! "buyurdu.[382]

 Qəbul Olunan və Olunmayan Namazın Vəziyyəti

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vəssəlâm), bir hədisi- şəriflərində :

"Gözəl bir dəstəmaz alıb, namazı vaxtında qılan, rüku və səcdələrini əskiksiz yerinə yetirən və qəlbdən də xuşu ilə təvazökarlıq içində olanın namazı, ağ bir işıq olub göyə yüksələrək sahibi üçün deyər ki: Məni qoruduğun kimi Uca Allah da səni qorusun. Namazı vaxtında qılmayıb, dəstəmazı yaxşı almayan, rüku və səcdələrini huşu içində yerinə yetirməyənin namazı, qapqara olaraq göyə çıxar, sahibi üçün: Məni nöqsan etdiyin kimi Uca Allah da səni nöqsan, əskik etsin, deyər. Uca Allah nə vaxt diləsə o zaman, onun bu namazını bir bez kimi yığıb yüzünə vurar."  buyurmuşlar. [ 383]

Beş Vaxt Namazı Etina Edərək Qılan və Qılmayanların Vəziyyəti

Peyğəmbərimiz (aleyhissalâtu vesselâm), başqa bir hədis-i şəriflərində də :

"Beş vaxt namazı Allah fərz etdi.Hər kim bu namazların dəstəmazını tam alır, onları vaxtında qılar, rüku və huzûlarını əskiksiz etsə, Allah`ın, onu bağışlayacağı haqqında vədi vardır.Hər kim də bunu etməzsə, Allah`ın ona bir vədi yoxdur. İstəsə onu bağışlayar, istəsə əzaba uğradar!" buyurmuşlar. [ 384]

 -----------------------------------------   

 

[246] İmam-ı Azam Əbu Hənifə, Müsnəd, s. 3, Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 2, s. 143, Buxârî, Səhih, c. 1, s. 8, Müslim, c. 1 , s. 45.

[247] Nisa: 101-102.

[248] Tâhâ: 14.

[249] Zâriyât: 56.

[250] Ankəbüt: 45.

[251] Furkân: 64, Hicr: 98, Zümər: 9, 20, Hacc 77, Tövbə: 112, Bakara: 228.

[252] Tabərî. Təfsir, c. 1. s. 29. Hâkim. Müstədrək. c. 2. s. 410-411.

M. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Köksal Yayıncılık: 2/233-234.

[253] İbn Sa'd, Tabak âtü'l-k übrâ, c. 1, s. 213, Belâzurf, Ənsâbu’l -əşrâ f, c. 1, s. 255, Əbu’l-Fərəc İbn Cəvzî, əl –Vəli, c. 1, s. 218.

[254] İbn Əbi Şəybə, Musannəf, c. 14, s. 304, İbn Sa'd, Tabakât, c. 1 , s. 213, Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 3, s. 149, Müslim, Səhih, c. 1, s. 146-147, Beyhakî, Delâilü' n-nübüvvə, c. 2, s. 384, İbn Əsîr, Câmiu "l-usû I, c. 1 2, s. 54, Zəhəbî, Târîhu'l -islâm, s. 266- 267.

[255] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 1, s. 532.

[256] İbn Seyyid, Uyûnu'l-eser, c. 1, s. 148, Əbu'l-Fidâ, əl-Bidâyə və’n-nihâyə, c. 3, s. 117.

[257] Abdurrəzzak, Musannəf, c.1, s. 531, İbn Əbi Şəybə, c. 1, s. 317, Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 333, Əbu Davud, c. 1, s. 107, Tirmizî, c. 1, s. 279, Hâkim, c. 1, s. 193, Beyhakî, Sünənü’l-kübrâ, c. 1, s. 364, İbn Əsîr, c. 6, s. 146.

[258] İbn Əbi Şəybə, c. 1, s. 317, Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 354, Əbu Davud, c. 1, s. 107, Tirmizî, c. 1, s. 279, Hâkim, c. 1 , s. 193, Beyhakî, c. 1, s. 364, İbn Əsîr, c. 6, s. 1 46.

[259] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 1, s. 531, İbn Əbi Şəybə, Musannəf, c.1 , s. 317, Hâkim, Müstədrək, c. 1, s. 193, Beyhakî, Sünənü’l-kübrâ, c.1, s. 364,

[260] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 1,s.333, Əbu Davud, Sünən, c. 1, s. 107, İbn Əsîr, Câmiu'l-usûl, c. 6, s. 147.

[261] Abdurrəzzak, c.1, s. 532, İbn Əbi Şəybə, c. 1,s.317, Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 333, Əbu Davud, c. 1, s. 1 07 Tirmizî, c. 1, s. 279-280, Hâkim, c. 1, s. 193, Beyhakî, c. 1, s. 364, Bəgau, Məsâbîhu’s-sünnə, c. 1, s. 30, İbn Əsîr, c. 6. s. 147.

M. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Köksal Yayıncılık: 2/234-235.

[262] İbrahim: 14/37-40.

[263] Ənbiya: 21/73.

[264] Hûd: 11/87.

[265] Tâhâ: 20/14.

[266] Mâidə: 5/12.

[267] Loğman: 31/17.

[268] ÂI-i İmran: 39.

[269] Məryəm: 19/31.

M. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Köksal Yayıncılık: 2/235-236.

[270] Müzzəmmil: 73/2-4.

[271] Müzəmmil: 73/20, Nəsâi, Sünən, c. 3, s. 200.

[272] İsrâ: 18/79.

M. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Köksal Yayıncılık: 2/236.

[273] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 5, s. 242.

[274] Əbu Davud,Sünən ,c.2ıs. 61, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 314, İbn Abdilberr, İStJâb, C. 2, S. 41 9.

M. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Köksal Yayıncılık: 2/236.

[275] Mâidə: 5/6.

[276] Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 129, Tirmizî, c. 1, s. 9, Dârımf, Sünən, c. 1, s. 175.

[277] Ahməd b. Hanbəl, c. 2, s. 20, Buxârî, Səhih, c. 1, s. 43, Müslim, Səhih, c. 1, s. 204, Tirmizî, d ,s.5.

[278] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 316, Əbu Davud, c. 1, s. 193, İbn Mâcə, Sünən, c. 1, s. 264.

[279] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 316, Buxârî, c. 1, s. 1 80, Müslim, c. 1 , s. 292, Əbu Davud, c. 1, s. 193.

[280] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 316, Əbu Davud, Sünən, c. 1, s. 193.

[281] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 316, Əbu Davud, c. 1, s. 193, Dârimî, Sünən, c. 1, s. 255.

[282] Əbu Davud, c. 1, s. 206, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 10, 11, İbn Mâcə, Sünən, c. 1, s. 264, Nəsâî, Sünən, c. 2, s. 132.

[283] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 14-15.

[284] Malik,Muvatta', c. 1,s.87, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 31 6, Buxârî, Səhih, c. 1, s. 1 90, Tirmizî, c. 2, s. 28.

[285] Malik,Muvatta',c.1, s. 84, Ahməd b. Hanbəl, c. 2, s. 241, Müslim, c.1, s. 296, Əbu Davud, c.1, s. 216-217, Tirmizî, c. 2, s. 121, Nəsâî, c. 2, s. 135.

[286] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 34.

[287] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 34, Müslim, c. 1, s. 337.

[288] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 34, Müslim, c. 1, s. 337.

[289] Buxârî, Səhih, c. 1, s. 1 87.

[290] Buxârî, Səhih, c.1, s. 187.

[291] Müslim, c.1, s. 336, Tirmizî, c. 2, s. 109.

[292] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 104.

[293] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 419, Buxârî, c. 1, s. 1 87, Müslim, c. 1 , s. 338, Tirmizî, c. 2, s. 109.

[294] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 295, Buxârî, c. 1, s. 1 85, Müslim, c. 1 , s. 333, Əbu Davud, c. 1,s.212.

[295] Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 328, İbn Mâcə, c. 1, s. 269-270.

[296] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 383, Buxârî, c. 1, s. 1 85, Müslim, c. 1 , s. 333.

[297] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 103, Əbu Davud, c. 1, s. 213, Tirmizî, c. 2, s. 111.

[298] Ahmet b. Hanbəl, c. 5, s. 1 03.

[299] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 86, Müslim, c. 1, s. 337-338.

[300] Tirmizî, c. 2, s. 111.

[301] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 83, Əbu Davud, Sünən, c. 1, s. 214-215, İbn Mâcə, Sünən, c. 1, s. 272.

[302] Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 215.

[303] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 284, Buxârî, c. 1, s. 1 86, Müslim, c. 1 , s. 339, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 115.

[304] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 114.

[305] Müslim, Səhih, c. 1 , s. 340.

[306] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 424, Buxârî, c. 1, s. 201, Əbu Davud, c. 1, s. 194.

[307] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 2, s. 1 55, Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 382, Tirmizî, c. 2, s. 48.

[308] Abdurrəzzak, c. 2, s. 165, Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 424, Buxârî, c. 1, s. 201, Əbu Davud, c. 1.S.194

[309] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 424, Buxârî, c. 1, s. 201, Əbu Davud, c. 1, s. 194.

[310] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 353, Buxârî, c. 1, s. 1 93.

[311] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 424, Buxârî, c. 1, s. 201, Əbu Davud, c. 1, s. 194.

[312] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 2, s. 179-1 80, Buxârî, c. 1, s. 198, Müslim, c. 1, s. 354, Dârimî, Sünən, c. 1, s. 244-245.

[313] Ahməd b. Hanbəl, c.1, s. 206, Müslim, c. 1 , s. 355, Əbu Davud, c. 1, s. 235, Tirmizî, c. 2, s. 61 , İbn Mâcə.c. 1, s. 286. 31 4.

[314] Abdurrəzzak, c. 2, s. 155, Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 382, Tirmizî, c. 2, s. 48.

[315] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 47, İbn Mâcə, Sünən, c. 1 , s. 287-288.

[316] Əbu Davud, Sünən, c. 1 , s. 194.

[317] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 1, s. 408, Buxârî, Səhih, c. 1, s. 203, Müslim , Sahîh.c. 1, s. 301-302, Əbu Davud, c. 1, s. 254, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 81 , İbn Mâcə, Sünən, c. 1, s. 290.

[318] Ahməd b. Hanbəl, c. 3, s. 101, Buxârî, c. 7, s. 1 63, Əbu Davud, c. 2, s. 85.

[319] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 2, s. 219, Ahm ed b. Hanbəl, c. 1, s. 390, Əbu Davud, c. 1, s. 261 -262, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 89, İbn Mâcə, c. 1 , s. 296.

[320] Ahməd b. Hanbəl, c. 5, s. 275, Müslim, c. 1 , s. 414.

[321] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 245, Buxârî, c. 1 , s. 205, Əbu Davud, c. 2, s. 82, Tirmizî, c. 2, s. 96-97, Dârimî, Sünən, c. 1,s. 253.

[322] Ahməd b. Hanbəl, c. 2, s. 238, Müslim, c. 1 , s. 418, Əbu Davud, c. 2, s. 82, Dârimî, c. 1, s. 254.

[323] Müslim, c. 1, s. 418, Əbu Davud, c. 2, s. 82.

[324] Tirmizî, c. 2, s. 97, Heysemî, Mecmau'z-zevâid, c. 2, s. 147-148.

[325] Heysemî, Mecmau'z-zevâid, c. 2, s. 148.

[326] Buxârî, Səhih,c.6, s. 112.

[327] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 6, s. 288, 302.

M. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Köksal Yayıncılık: 2/237-241.

[328] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 6, s. 30, Müslim , Səhih, c. 1, s. 504, Ebu Davud, Sünən, c. 2, s. 18-19.

[329] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 294.

[330] Ahməd b. Hanbəl, c. 6, s. 30, Müslim, c. 1, s. 504, Əbu Davud, c. 2, s. 18.

[331] Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 341, Buxârî, c. 1, s. 37, Əbu Davud, c. 2, s. 45.

[332] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 6, s. 326, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 293.

[333] Ahməd b. Hanbəl, c. 2, s. 117, Əbu Davud, Sünən, c. 2, s. 23, Tirmizî, c. 2, s. 296.

[334] Malik, Muvatta', c. 1, s. 175, Buxârî, Səhih, c. 1, s. 17, Müslim, Səhih, c. 1,s. 40-41, Əbu Davud, c. 1, s. 106, Nəsâî, Sünən, c. 1, s. 226-227, Beyhakî, Sünənü’l-kübrâ, c. 1, s. 361.

[335] Ahməd b. Hanbəl, c. 1, s. 162.

[336] Malik, c.1 ,s.175, Buxârî, c. 1, s. 17, Müslim, c. 1,5.4041 , Əbu Davud, c. 1 ,s.1O6, Nəsâî, c. 1, s. 226-227, Beyhakî, c. 1,5.361.

M. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Köksal Yayıncılık: 2/241-242.

[337] Tirmizî, c.2, s. 100-101.

[338] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Tirmizî, c. 2, s. 100.

[339] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 101.

[340] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Tirmizî, c. 2, s. 101.

[341] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340.

[342] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370.

[343] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud.c.1 , s. 226, İbn Mâcə .Sünən, c. 1, s. 336.

[344] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 101.

[345] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 2, s. 370.

[346] Abdurrəzzak, c.2, s. 370, Buxârî, Sahîh, c. 1,s.184,192, Əbu Davud, Sünən, c.1, s. 226, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 101, İbn Mâcə, Sünən, c. 1, s. 336, Nəsâî, Sünən, c. 2, s. 124.

[347] Abdurrəzzak, c.2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1,s.184, Əbu Davud, c. 1, s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 101, İbn Mâcə, c. 1, s. 336, Nəsâî, c. 2, s. 124.

[348] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 1 84, Ebu Davud, c. 1, s. 226, Nəsâî, c. 2, s. 124.

[349] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c.1 , s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 101, İbn Mâcə, c. 1, s. 336, Nəsâî, c. 2, s. 1 24.

[350] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Buxârî, c. 1, s. 184, Ebu Davud, c. 1 , s. 226, İbn Mâce, c. 1, s. 336.

[351] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c. 1 , s. 226, İbn Mâcə.c. 1, s. 336, Nəsâî, c.2, s. 124.

[352] Abdurrəzzak, c.2, s. 370, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c.1 , s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 104, Nəsâî, c. 2, s. 124.

[353] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 105.

[354] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 2, s. 370.

[355] Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c. 1, s. 226, Nəsâî, c.2, s. 124.

[356] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, İbn Mâcə, c. 1, s. 336.

[357] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 340.

[358] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 102.

[359] Abdurrəzzak, Musannəf, c. 2, s. 370.

[360] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c.1 ,s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 104, İbn Mâce, c.1, s. 336.

[361] Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 102.

[362] Abdurrəzzak, Musannəf, c.2, s. 370, Ahmədb. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 340.

[363] Buxârî, Sahîh, c. 1, s. 1 84, Əbu Davud, Sünən, c. 1, s. 227.

[364] Mâide: 6, Tirmizî, Sünən, c. 2, s. 102.

[365] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 7, s. 226, Əbu Davud, c.1 , s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 102, İbn Mâce, Sünən, c. 1 ,s.336.

[366] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 7, s. 132, Əbu Davud, c. 1 , s. 227, İbn Mâcə, c. 1, s. 336.

[367] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c.1 ,s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 104, İbn Mâcə, c. 1, s. 336, Nəsâî, Sünən, c. 2, s. 124.

[368] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Əbu Davud, c. 1, s. 227.

[369] Buxârî, Sahîh, c. 1, s. 1 84, Əbu Davud, c. 1, s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 104, İbn Mâce, c. 1, s. 336, Nəsâî, c. 2, s. 124.

[370] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 340.

[371] Əbu Davud, Sünən, c. 1 , s. 227.

[372] Abdurrəzzak, c.2, s. 370, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c. 1, s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 104, İbn Mâcə, c. 1, s. 336, Nəsâî, c.2,s.124.

[373] Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Əbu Davud, c. 1, s. 227.

[374] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c.1 , s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 104, İbn Mâce, c. 1, s. 336, Nəsâî, c. 2, s. 1 24.

[375] Ahməd b. Hanbəl, Müsnəd, c. 4, s. 340.

[376] Abdurrəzzak, c. 2, s. 370, Ahməd b. Hanbəl, c. 4, s. 340, Buxârî, c. 1, s. 184, Əbu Davud, c.1 ,s. 226, Tirmizî, c. 2, s. 104, İbn Mâce, c. 1, s. 336-337, Nəsâî, c. 2, s. 1 24.

14 Səcdə ayəsi haqqında...

Və aleykum Salam. 

Bəli, istər namazda istər namaz xaricində səcdə ayəsi oxuna bilər.

TİLAVƏT səcdəsi, SƏCDƏ Ayələri

Qurandakı bir səcdə ayəsini oxuyan vəya dinləyən müsəlmanın etməsi vacib olan səcdə.

Tilavət, ərəbcə bir məsdər olub; oxuma, xüsusilə Quran-ı Kərimi oxuma mənasına gəlir. Qurandakı bir səcdə ayəsini oxuyan vəya dinləyən ağlı yerində olan, həddi-büluğ yaşında bir müsəlmanın bir dəfə səcdə etməsi vacibdir. Səcdə ayəsinin tərcüməsini oxuyan vəya dinləyən kimsə də səcdə etməlidir.

Quran-ı Kərimdəbelə buyurulur: "Onlara nəolub ki, iman gətirmirlər və onlara Quran oxunduqda səcdəetmirlər" (əl-İnşiqaq, 84/21). Bir kimsəancaq vacib olan işi etməməkdəötəri kötülenir. Digər tərəfdən bu səcdənamazda edilən səcdəolub, namaz səcdəsi kimi vacib hökmünətabe olur.

Allah elçisi belə buyurmuşdur: "Quranı oxuyan və dinləyənə səcdə etmək vacibdir" (Buxari, Sücud, 10; Zeylaî bu hədis üçün qərib demişdir. Bax. Nəsbu'r-Râyə, II, 178). Hədisin mənası mütləq olub, dinləmək istəyəni də istəməyəni də içinə alır.

Hənəfilər xaricindəki üç məzhəbə görə tilavət səcdəsi sünnədir. Zeyd b. Sabit (ra) belədemişdir: "Hz. Peyğəmbərə Nəcm surəsini oxudum və bizdən heç bir kimsə səcdə etmədi" (Buxari, Sücud 6; Müslim, Məsacid, 106; Tirmizi, Cümə, 52; Nəsai, İftitah, 50; əş -Şövkanî, Nəylül-Əvtar, III, 101). Digər tərəfdən Hz. Ömərin, ən-Nəhl müddətindəki səcdəayəsini oxuduqdan sonra camaatı səcdə edib etməməkdə sərbəst buraxmışdır. O, belədemişdir: Allah bizə səcdə etməyi fərz buyurmamışdır. Ancaq özümüzdən istəsək edərik "(əş-Şövkani, age, III, 102).

Tilavət səcdəsi bu səbəblərləvacib olur:

1. Səcdəayəsini oxumaq. Oxuyanın qulaqları eşitməsəbeləsəcdəlazımlı olur.

2. Oxunan səcdə ayəsini eşitmək vəya dinləmək. Eşitmək qəsdsiz, dinləmək isə qəsdən olur.

3. Bir imama tabe olmaq, İmama tabe olan kimsə imamın oxuduğu səcdəayəsini eşitməsə belə tilavət səcdəsi edər. Çünki günorta namazı kimi gizli oxunan bir namazda imam oxuduğu səcdəayəsindəötəri səcdə etsə camaat dəözünətabe olar.

Bu səcdənin edilişi belədir: tilavət səcdəsi niyətiylə əllər qaldırılmadan "Allahu əkbər" deyilərək səcdəyə varılar, səcdədə üç dəfə"Sübhanə Rabbiyəl-alə(Ən uca olan Rəbbimi bütün nöqsan sifətlərdən tənzih edirəm)" deyilər. Bundan sonra "Allahu əkbər" deyilərək səcdədən qalxılır. Tilavət səcdəsinin rüknü, Allah Təalanı təzim üçün üzü yerə qoymaqdır. Ancaq namaz halında rüku vəxəstələr üçün ima (eyham) da bu səcdə yerinə keçər.

Bu səcdəüçün dəstəmazlı, təmiz, övrət yerləri örtülü və qibləyə yönəlmiş olmaq şərtdir.

Tilavət səcdəsini ayaqdan enməklə və bu səcdədən qalxarkən ayağa qalxılması vəbu şəkildə ayağa qalxarkən "Gufrânəkə Rəbbəna və İleykəl masir (Ey Rəbbimiz! Sənin bağışlamağını gözləyirik. Son dönüş Sənədir" deyilməsi müstəhəbdir. Tilavət səcdəsinə varılarkən və qalxarkən alınan təkbirlər dəmüstəhəbdir. Əsl səcdəisəvacibdir .

Hənəfilərə görə namaz xaricində oxunan səcdə ayəsindən ötəri ediləcək səcdənin zamanı naməlum olub geniş zaman içində edilə bilər. Ancaq üzrsüz olaraq gecikdirmək məkruhdur. Əbu Yusufa görə bu səcdə namaz xaricində də cəld edilməsi vacibdir. Quran oxuyanın insan olması, oyanıq olması və ağıllı olması lazımdır. Buna görə oxuyanın cünub heyzli və nifas halında olması, kafir vəya müməyyiz (yaxşını pisi ayıra bilən) uşaq olması, yaxud sərxoş olması bu hökmü dəyişdirməz: Çünki bunların bu oxuyuşları səhih bir oxuyuşdur. Müsəlman olan bir cünub və ya sərxoş da oxuyacağı vəya eşidəcəyi bir səcdə ayəsindən ötərisəcdə ilə vəzifəli olar. Təmizlik və ayıq halında bu səcdəni etmələri lazımdır.

Ancaq bir kimsə səcdə ayəsini tutuquşu kimi öyrədilmiş bir quşdan vəya səsyazma cihazından yaxud səs əks-sədası olaraq dinləsə səcdə etməsi lazım deyil. Yenə səcdə ayəsi yatan, bayılmış olan vəya ağıl xəstəsi olan, yaxud müməyyiz (yaxşnı pisi ayıra bilən) olmayan uşaqdan eşidilsə, ən möhkəm görüşə görə tilavət səcdəsi lazım deyil. Bu sayılanlardan şikayət gücü olmadığı üçün bu oxuma sağlam bir oxuma sayılmaz. Ancaq sağlam görülən bir görüşəgörə, özünə səcdə ayəsinin oxunduğu xəbər verilən yatan kimsəyə də tilavət səcdəsi vacib olar.

Lakin ay halında və lohusa olan bir qadına nə oxuyacağı və nə də eşidəcəyi bir səcdə ayəsindən ötəri tilavət səcdəsi vacib olmaz. Çünki bunlar bu halda namaz iləöhdəlikli deyillər.

Səcdə ayəsini səsgücləndiricidən dinləmək, oxuyandan dinləmək kimidir. Radio və televiziyadan dinlənilən səcdə ayəsi dəsəs gücləndiricindən (dinamikdən) dinləməyəbənzər. Çünki səsin tel(elektrik xətti) vasitəçiliyi ilə çatması ilə səs dalğaları vasitəsi ilə radio olaraq dərhal çatması arasında bir fərq görülmür. Yalnız oxuyanla dinləyən arasında bir məkan fərqi düşünülür. Çatan səs əks-səda xüsusiyyətində deyildir. Bant (öncədən lentə alınaraq daha sonra göstərilən görüntü) yayınında da ehtiyat olaraq edilməlidir. Çünki çox vaxt bant və ya canlı yayınını ayırmaqda çətinlik vardır.

Namaz əsnasında oxunacaq səcdə ayəsi üçün tilavət səcdəsi dərhal vacib olur. Çünki bu namazdan bir parça olmuşdur, namaz xaricində qəza oluna bilməz.

Səcdə ayəsi namazda qiyam halında oxunsa, əgər bundan sonra üç ayədən çox oxunmayacaqsa namaz üçün ediləcək rüku vəya səcdələrlə, bu tilavət səcdəsi dəyerinəyetirilmiş olur. Tilavət səcdəsinə niyyət edilib edilməməsi, nəticəni dəyişdirməz. Ancaq üç ayədən çox oxunacaq isəbu səcdə ayəsindən ötəri dərhal müstəqil olaraq rüku vəya səcdə edilməsi gərəkdir. Səcdə edilməsi daha fəzilətlidir. Bu vəziyyətdə namazın rüku və səcdələriylə bu tilavət səcdəsi düşməz.

Səcdə ayəsini namazın içində oxuyan kimsə, istəsə oxuyacağı ayələrin miqdarına baxmadan dərhal "Allahu əkbər" deyərək tilavət səcdəsinə çatar. Tilavət səcdəsi niyyəti yalnız rükuya çatması da kifayətdir. Bundan sonra yenidən ayağa qalxar, bir neçə ayə daha oxucu, ondan sonra namazın rükusuna və səcdələrinə gedər. Namazına davam edər. Əgər bir surəni bitirmişdirsə, başqa bir surədən bir neçə ayəo xuyar. Çünki tilavət səcdəsindən qalxar qalxmaz bu şəkildə bir neçə ayə oxumadan rüku və səcdəyə varmaq məkruhdur.

Namazın xaricində isə yalnız rüku etmək surətiylə tilavət səcdəsi əda edilmiş olmaz. Çünki Allaha təzim namaz xaricində rüku ilə edilmiş ola bilməz.

Camaatla namazda imam da rüku ilə tilavət səcdəsinə niyyət etməməlidir. Çünki camaat, fərqində olmayaraq, bu niyyəti tərk edər və tilavət səcdəsi onlardan düşməz. Bu vəziyyətdə, imamın salamından sonra camaatın tilavət səcdəsi edib, bundan sonra təkrar təşəhhüddə olmaları lazımdır ki, bunu hər kəs edə bilməz.

Səcdə ayəsi bir namazda birdən çox yerdə oxunsa sağlam görüşə görə bir tilavət səcdəsi kifayətdir. Çünki məclis birdir. Ayrı-ayrı rükətlərdə səcdə ayəsinin təkrarlanması da hökmü dəyişdirməz. Bu görüş Əbu Yusufa görədir. İmam Məhəmmədə görə, dəyişik rükətlərdə oxunsa məclis dəyişmiş sayılacağı üçün səcdə ayəsinin sayı qədər tilavət səcdəsi lazımdır.

İmam səcdə ayəsini oxuyub, səcdəyə çatanda, camaat imamın rüku və səcdəyə çatdığını zənn edərək rüku və səcdəyə varsalar, bununla namazları pozulmaz, lakin bir səcdə daha etsələr fasid olar.

İmamın cümə və bayram namazları ilə gizli oxunan namazlarda səcdə ayəsini oxuması məkruhdur. Çünki camaatın yanılmasına yol aça bilər. Ancaq səcdə ayəsi qiraət sonuna rast gəlsə bu qorxu qalxar. Bu vəziyyətdə də imamın bu namazın rükusu ilətilavət səcdəsinə niyyət etməməsi lazımdır.

Bir kimsə namaz qılarkən rüku, səcdə və ya oturuş halında səcdə ayəsini oxusa, yaxud imama tabe olduğu halda onun arxasında səcdə ayəsini tilavət etsə nə özünə və nə də imama uyan digər camaata tilavət səcdəsi vacib olmaz. Çünki namaz qılanlara bu yerlərdə qiraət yasaqlanmışdır, bunların qiraəti hökmsüzdür. Lakin bu oxuyuşu çöldən eşidənlərə tilavət səcdəsi lazım gəlir.

Səcdə ayəsini, hazır olanlar səcdə üçün hazırlıqlı olsalar açıqdan, hazır deyil isələr gizlicə oxumaq müstəhəbdir. Bunda camaata qarşı bir şəfqət vardır.

Bir müddət oxunub, içindən səcdə ayəsinin atlanması məkruhdur. Yalnız səcdə ayəsinin oxunub, digər ayələrin oxunmamasında isə bir kərahət yoxdur. Ancaq səcdə ayəsi iləbirlikdə bir vəya bir neçə ayənin də oxunması müstəhəbdir. Səcdə ayəsi oxunduqda, dərhal səcdə edilməsi mümkün olmadığı təqdirdə oxuyan və dinləyənin "Səmi'nâ vəata'nə, gufrânəkəRabbənə və ileykəl-masir" demələri müstəhəbdir.

Səcdə ayəsinin təkrarlanması:

Bir məclisdə səcdə ayəsinin birdən çox təkrarlanması halında bir tilavət səcdəsi kifayətdir. Səcdəni ilk oxunmadan sonra etmək daha yaxşıdır. Başqa bir görüşə görə, bu səcdəni təxir etmək daha uyğundur.

Yenə bir kimsəmüxtəlif yer və məclislərdə bir səcdə ayəsini təkrarlasa, səcdənin də təkrarlanması lazımdır.

Bir neçə səcdənin olduğu müxtəlif ayələri oxuyan kimsənin, məclis bir olsun fərqli olsun, hər bir ayəüçün ayrı bir tilavət səcdəsi etməsi vacib olur.

Açıq ərazidə və yoldakı məclis birliyi üç addım yeriməklə, yəni o yerdən başqa yerə keçməklə; ağac üzərində olan üçün ağacın bir budağından başqa bir budağına keçməklə; vəya bir çayda üzməklə dəyişmiş olar. Kiçik bir evdə bir küncdən digərinə keçməklə və ya böyük bir məsciddə məkan dəyişikliyi reallaşmaz. Ancaq oxuyan sabit bir yerdə olmaqla birlikdə dinləyən məclis dəyişsə səcdənin vacibliyi dətəkrarlanır (İbn Abidin, Rəddul-Muxtar, I, 726-728).

Səcdə ayələrinin olduğu surələr:

Quran-ı Kərimdəon dörd yerdə səcdə ayəsi vardır. Bu müddət və ayə nömrələri bunlardır: əl-Əraf, 7/206; ər-Rəd, 13/15; ən-Nəhl, 16/49; əl-İsra, 17/107; Məryəm, 19/58; əl-Həcc, 22/18; əl-Furqan, 25/60; ən-Nəml, 27/25; əs-Səcdə, 32/15; Sad, 38/24; Fussilət, 41/37; ən-Nəcm, 53/62; əl-İnşiqaq, 84/21 və Ələq, 96/19.

Şafii və Hənbəlîlərə görə də sayı on dörd olub, ancaq onlar Sad surəsindəki səcdəni "şükür səcdəsi" sayarkən; əl-Həcc surəsində iki dənə səcdə ayəsi qəbul edərlər. Mâlikîlərə görə isə sayı on birdir.Onlar ən-Nəcm, el-İnşiqaq ve Ələq surələrindəki səcdələri məcburi saymazlar (əl-Meydânî, əl-Lübâb, I, 103; əş-Şurunbulali, Mərakîl-Fələh, 84 vd.).

Bu on dörd səcdə ayəsini bir məclisdə oxuyub, hər biri üçün oxuduqca ayrıca bir səcdə edən vəya hamısını oxuduqdan sonra hamısına birdən on dörd səcdədə olan kimsənin dünyəvi və üxrəvi (axirət) istək, çətinlik və kədərləri mövzusunda Allah Təalanın yetərli olacağı rəvayət edilmişdir.

Tilavət səcdəsini pozan hallar: Namazı pozan hər şey tilavət səcdəsini dəpozar. Daha tilavət səcdəsindən qalxmadan dəstəmazın pozulması, danışma vəya qəhqəhə ilə gülmək kimi. Ancaq bu səcdədə, qəhqəhə ilə gülmək dəstəmazı pozmaz, qadınlarla bir xəttdə olmaq da bu səcdəni ifsad(fasid)etməz (əl-Kâsânî, Bədâyiu s Sənai, I, 179 vd .; İbnu'I-Hümam, Fəthul-Qədir, I, 380-392 ; İbn Abidin, age I, 715 vd .; əl-Meydânî, age, I, 103 vd .; İbn Qudəmə, əl-Muğni, I, 6L6 vd .; əş-Şirbinî, Muğni'l-Muhtaç, Misir, ty 1 , 214; Həmdi Döndürən, Dəlilləriyləİslam elmihal, İstanbul 1991,. 371 vd.)

Həmdi Döndürən.

Səcdəayəsi oxunduğunda, tilavət səcdəsi necə edilir? Bu səcdəni sonraya buraxmaq olarmı?

Quran-ı Kərimin surələrində on dörd səcdə ayəsi vardır ki,bunlardan birini oxuyan vəya eşidən hər mükəlləf üçün bir səcdə lazımdır. Beləki:

Tilavət səcdəsi niyyəti ilə,əllər qaldırılmadan "Allahu Əkbər"deyilərək səcdəyə gedilir. Üç dəfə"Subhanə Rabbiyə'l-alə"vəya bir dəfə: "Subhanə Rabbənə in kənə vədu Rabbinə ləməf'ulə"deyilər. Ondan sonra "Allahu Əkbər"deyilərək qalxılır.

Tilavət səcdəsinin rüknü, uca Allaha hörmət vətəvazökarlıq göstərib, səcdədən qaçanlara zidd davranmaq üçün alnı yerəqoymaqdır. Lakin namaz üçün rüku vəxəstəolan üçün ima (işarəilə) da eyni məqsədi yerinəyetirdiyindən, tilavət səcdəsi yerinəkeçər. Bunlar aşağıda açıqlanacaq.

Tilavət səcdəsinə ayaqdan yerə enilməsi vəbu səcdədən baş qaldırarkən ayağa qədər qalxılması vəbeləqalxarkən: "Gufranəkə Rabbənə və ileykə'l-masir"deyilməsi müstəhəbdir. Bu səcdəyə gedilərkən vəya bundan qalxılarkən alınan təkbirlərdə müstəhəbdir; əsl səcdə isə, vacibdir. (Üç İmama görə, tilavət səcdəsi sünnədir.)

Tilavət səcdəsini edəcək kimsənin dəstəmazsızlıqdan və pisliklərdən təmiz, övrət yerlərinin örtülü vəqibləyəyönəlmiş olması şərtdir.

Tilavət səcdəsi, səcdə ayəsini oxuyan bir mükəlləf üçün vacib olduğu kimi, bunu dinləyən bir mükəlləf üçün dəvacibdir. İstər dinləməyi qəsd etmiş olsun, istər olmasın, bu səcdəni edər vəbu səcdəni etməkləsavaba çatar. Etməyən da vacibi tərk etdiyindən günaha girər.

Müməyyiz (yaxşısını pisi ayıra bilən) bir uşağın(hələbüluğ çağına çatmayan yetkin bir uşağın), Cünubün, heyz vəya nifas halında olan qadının, bir sərxoşun vəya müsəlman olmayan birinin oxuyacağı bir səcdə ayəsini eşidən hər mükəlləfə də tilavət səcdəsi vacib olur. Çünki bunların bu oxuması, səhih bir oxuma.

Müsəlman olan bir cünüb vəya sərxoş da,oxuyacağı vəya eşidəcəyi bir səcdəayəsindən ötəri səcdə ilə mükəlləf olur. Bunlar təmizləndiyi və ağılları başlarına gəldiyi zaman bu səcdəni etmələri lazımdır. Lakin heyz vənifas halında olan bir qadının nə oxuyacağı, nədəeşidəcəyi bir səcdə ayəsindən ötəri ona tilavət səcdəsi lazım deyil. Çünki bunlar bu halda namaz ilə mükəlləf deyildirlər.

Yatan və dəli olanın oxuyacaqları səcdə ayəsindən ötəri eşidənlərə, səhih olan görüşə görə tilavət səcdəsi lazım deyil. Özləri dəbu səcdəiləmükəlləf olmazlar. Çünki bunların oxumaları vəeşitmələri bir niyyətəvətəyinəbağlı deyildir. Lakin səhih qəbul edilən digər bir görüşəgörə, yuxu halında səcdəayəsini oxuyana, sonradan səcdəayəsi oxuduğu xəbər verilincə, ona tilavət səcdəsi vacib olur. Ehtiyat olan da budur.

Öyrədilən quşlardan vəya səsin əks-səda olmasından vəya səsləri ötürəfonoqraf vəmaqnitofon kimi cihazlardan eşidilən bir səcdə ayəsindən ötəri tilavət səcdəsi vacib olmaz. Lakin səhih görülən digər bir görüşəgörə, quşlardan eşidilən səcdəayəsinə görə tilavət səcdəsi lazımdır. Çünki eşidilən Allah kəlamıdır. Ehtiyata uyğun olan da budur.

Radioya gəldikdə,bu səsi əks etdirməkdən çox nəql sayılır. Qəsdəbağlı olaraq oxunan şeylərin dərhal eynini nəql etməkdədir. Bundan eşidilən səslər, səs əks olunması kimi, sadəbir bənzəmədən ibarət deyil. Bunun üçün radio vasitəsi ilə eşidilən bir səcdə ayəsindən ötəri səcdə edilməsi vacib olsa gərəkdir. Vacib olmasa belə, səcdə edilməsində bir qorxu olmadığından, hər halda səcdə edilməsi ehtiyata uyğundur və Quran-ı Kəriməbir sayğı və hörməti göstərir.

(Şafiilərə görə,tilavət qanuni və qəsdə bağlı olması şərtdir. Bunun üçün cünubün oxumasından ötəri vəya rüku halında Quran oxumaq qanuni olmadığı üçün burada tilavət səcdəsini gərəkdirən ayəni oxumaqla nə oxuyana, nə də dinləyənə tilavət səcdəsi sünnət olmaz. Yenə yanılaraq meydana gələn vəya öyrədilmiş quşlardan vəya bir alətdən eşidilən bir tilavətdən ötəri də, niyyətə bağlı olmadığı üçün, səcdə edilməsi sünnət deyildir.)

Tilavət səcdəsi ayəsinin hecalanaraq oxunması iləvəya yalnız yazılması iləvəya tələffüz edilmədən yalnız yazısına baxmaqla tilavət səcdəsi lazım deyil. Çünki bu hallarda oxuyuş yoxdur.

Bir səcdə ayəsinin səcdəni göstərən ilə, bunun əvvəlindən vəya sonundan bir söz daha əlavə olunub bərabərcə oxunsa vəya eşidilmiş olsa, səhih olan görüşə görə səcdə lazımdır. Digər bir görüşəgörə, səcdəayəsinin çoxu oxunmadıqca səcdə vacib olmaz.

Səcdə ayəsini eşitməyən bir mükəlləfə tilavət səcdəsi vacib olmaz. Ayə, olduğu məclisdə oxunmuş olsa belə hökm eynidir.

Bir səcdə ayəsi olduğu kimi Ərəbcə oxunsa, hər eşidən mükəlləfəbunun səcdəayəsi olduğu bildiriləndə, səcdəetməsi ittifaqla vacibdir. Lakin bir səcdə ayəsinin Fars, Azəricə və ya başqa bir dildə olan tərcüməsi oxunacaq olsa, bunu eşitdiyi halda anlamayan kimsəyəyalnız bildirməklətilavət səcdəsi vacib olmaz. Bu hökm iki İmama görədir. İmamı Azam'a, görə,bunun bir səcdə ayəsinin tərcüməsi olduğu xəbər verilsə, tilavət səcdəsi vacib olur. İmamı Âzam'ın bu məsələdəiki İmamın görüşünə döndüyü rəvayət edilir. Etimad da bunun üzərindədir. Lakin bu səcdə ayəsinin tərcüməsini oxuyana səcdə etməsi ittifaqla ehtiyat yönündə vacib olur. Bunu anlasın, anlamasın fərq etməz.

Bir səcdə ayəsi həqiqətən vəya hökm baxımından bir sayılan bir məclisdə təkrarlanaraq oxunsa,bir dəfə səcdə edilməsi kifayətdir. Lakin başqa başqa səcdə ayələri oxunsa vəya məclis həqiqətən vəya hökmən dəyişərsə, hər oxunan ayəüçün başqa bir səcdəgərəkdir.

Bir məscid kimi müəyyən bir yerdəiki dəfə oxunan bir səcdə ayəsinin məclisi həqiqətən bir olmuş olur. Ənənəbaxımından bir məkan sayılan yerlərin cüzləri arasında bərabərlik dəhökm baxımından bir birlikdir. Məclisin gerçəkdə dəyişməsi də, bir otaqdan digər bir otağa keçmiş olmaq, kimidir. Hökm baxımından dəyişiklik isə,məscid vəya bir otaq kimi bir yerdə səcdə ayəsi oxunduqdan sonra orada başqa bir işə başlamaqla meydana gəlir. Səcdəayəsi oxunduqdan sonra, üç kəlimə qədər danışılması vəya üç addım qədər yerinilməsi vəya bir şeydən üç tikə yeyilməsi vəya bir sudan üç qurtum içilməsi kimi ...

Məclisin dəyişikliyi, oxucuya görə, özünün məclisi dəyişdirməsiylə, dinləyiciyə görə də, onun məclisi dəyişdirməsiylə meydana gəlir. Doğru olan budur. Bunun üçün bir məclis, bir şəxsə görə bir sayıldığı halda, digər bir şəxsə görə dəyişmiş ola bilər.

Tilavət səcdəsi barəsində gəmi, bir otaq kimidir. Getməkdə olan avtomobil vəya bir heyvan üzərində olarsa, məclis daim dəyişmiş sayılır. Bunun üçün maşın vəya heyvan üzərində namaz halında olmadan təkrarlanacaq bir səcdə ayəsindən ötəri təkrarı qədər tilavət səcdəsi vacib olur.

Tilavət səcdəsi etmək üçün, oxuyanın önə keçirilməsi, dinləyiciləri onun arxasında saf tutmaları və ondan əvvəl səcdəyə varmayıb səcdədən də qalxmamaları müstəhəbdir. Buna zidd olaraq olduqları yerlərdə səcdəyə getmələri və səcdədən daha əvvəl qalxmaları da məkruh deyildir. Çünki bunların hamısı tək başına səcdə etməklə məsuldur.

Tilavət səcdəsi üçün niyyət etmək şərtdir; lakin təyin şərt deyil.Bu baxımdan bir neçəsəcdəayəsini oxumuş vəya dinləmiş olan bir kimsə, bunların sayı qədər tilavət səcdəsi niyyəti iləsəcdəedər, lakin hansı səcdənin hansı səcdəayəsinəaid olduğunu müəyyən etmir. Bu tilavət səcdəsinənamaz içindəyalnız qəlb iləniyyət edilir. Namaz xaricindəisədil ilədəniyyət edilməsi sünnədir.

Vacib olan tilavət səcdəsini dərhal yerinə yetirmək məcburiyyəti yoxdur. Səcdəayəsi oxunar oxunmaz dərhal səcdəedilməsi lazım deyil. Bu səcdəuzun bir zaman sonra da ediləbilər. Yenəəda olur, qəza sayılmaz. Qəbul edilən hökm budur. Bununla bərabər, bir zərurət olmadıqca gecikdirilməsi tənzihən məkruhdur.Namaz içində isə, dərhal edilməsi vacibdir; çünki bu, artıq namazdan bir cüz olmuşdur. Namaz xaricindəqəza ediləbilməz. Bunu, səcdəayəsi oxunduqdan sonra üç ayədən sonraya buraxmamaq lazımdır. Bu məsələ, aşağıdakı məsələlərdən açıqlığa qovuşacaq. İmam Əbu Yusufa görə, tilavət səcdəsi namazın xaricində də dərhal edilməsi vacibdir.

Səcdə ayəsi oxunduqda,dərhal səcdəedilməsi mümkün olmadığı zaman oxuyan vədinləyənlərin: "Səmi'nə və atə'nə ğufranəkə Rabbənə və ileykə'l-masir" demələri müstəhəbdir.

Namazda qiyam halında səcdə ayəsi oxunduqda, baxılar: Əgər bundan sonra üç ayədən çox oxunmazsa, ediləcək rüku vəya səcdə ilə  bu tilavət səcdəsi dəyerinəyetirilmiş olur. Gərək buna niyyət edilmiş olsun vəgərək olmasın. Lakin seçim edilən görüşəgörə, rüku ilə ola bilməsi üçün tilavət səcdəsinə niyyət etmək lazımdır. Lakin üç ayədən çox oxunacaqsa, bu səcdə ayəsindən ötəri dərhal yalnız onun üçün rüku vəya səcdə edilməsi lazımdır. Səcdə edilməsi daha fəzilətlidir. Namazın rüku və səcdəsi iləbu səcdə edilmiş olmaz. Yalnız üç ayəoxunacağı zaman ixtilaf vardır. Seçilən görüşə görə, bu səcdənin dərhal edilmə hökmü qalxmaz, namazın rüku və səcdəsi ilə bu tilavət səcdəsi edilmiş olur.

Səcdə ayəsini namaz içindəoxuyan kimsə,  istəsəoxuyacağı   ayələrin   sayına baxmadan dərhal  "Allahu Əkbər"deyə tilavət səcdəsinə gedir. Tilavət səcdəsi niyyəti iləyalnız rükuya getməsi da kifayətdir. Ondan sonra təkrar ayağa qalxar vəbir neçə ayə daha oxuyar. Ondan sonra namazın rüku və səcdələrini edər, namazına davam edər. Əgər bir surəni bitirmişdirsə, digər bir surədən bir neçə ayə oxuyar; çünki tilavət səcdəsindən qalxar qalxmaz bir neçə belə ayə oxumadan namazın rüku və səcdəsinə gedilməsi məkruhdur.

Namazın xaricində isə,yalnız rükuya gedilərək tilavət səcdəsi edilmiş olmaz. Çünki tilavət səcdəsi bir təzim ifadəsidir, bir əmri yerinə yetirmənin əlamətidir. Bunlar, namaz içində rüku ilə yerinə yetirilmiş olsa da, namaz xaricində rüku iləedilmiş ola bilməzlər.

Camaatla namaz qılındığı zaman, imam olan zat, yuxardaki məsələdə açıqlandığı kimi, elərüku ilə tilavət səcdəsinə niyyət etməməlidir. Çünki camaat bunun fərqinə vara bilməyəcəyindən, belə bir niyət etməmiş olurlar. Bu təqdirdə dətilavət səcdəsi onlardan üzərindən qalxmaz. Bu vəziyyətdə imamın salamından sonra camaatın tilavət səcdəsi edərək ondan sonra təkrar təşəhüddə olmaları lazımdır ki, bunu da hər kəs edə bilməz.

Səcdə ayəsi bir namazda təkrarlansa,səhih olan görüşə görə, yalnız bir tilavət səcdəsi lazımdır. Bu təkrarlanma istər bir rükətdə və istər başqa başqa rükətlərdə olsun fərq etməz. Çünki məclis birdir. Bu məsələİmam Əbu Yusufa görədir. İmam Məhəmmədə görə, başqa başqa rükətlərdə təkrarlansa, tilavət səcdəsi dətəkrarlanır, məclis dəyişmiş sayılır.

İmam səcdə ayəsini oxuyub səcdəyəvarmaqla camaat, imamın rüku vəsəcdəyəgetdiyini zənn edərək rüku vəsəcdəyəgetsələr, bununla namazları pozulmaz; lakin bir səcdədaha etsələr pozular.

İmamın cüməvəbayramnamazlarında vəbənzəri camaatın sıx olduğu namazlarda vəgizlicəqiraət ediləcək namazlarda səcdəayəsinin oxunması məkruhdur. Çünki camaatın çaşmasına səbəb ola bilər. Ancaq səcdəayəsi oxunan surənin sonuna rast olarsa kerahet olmaz. O zaman namazın səcdələri ilətilavət səcdəsi əda edilmiş vəmane qalxmış olur. Bu vəziyyətdəimama uyğun olan, bu namazın rüku ilətilavət səcdəsinəniyyət etməməkdir. Ta ki, bu öhdəçilik namazın səcdələri iləbütün camaat tərəfindən da yerinəyetirilmiş olsun.

Məsbuq ayağa qalxdıqdan sonra imam tilavət səcdəsini xatırlayaraq edəcək olsa, baxılar: Əgər Məsbuq hələsəcdəyəgetməmişdirsə, tilavət səcdəsi üçün imama uyar, səcdəyəgedər. Ondan sonra ayağa qalxaraq qalan namazını tamamlayar. Əgər imama tabe olmazsa, namaz pozular. Lakin səcdəyəvarmış isə, artıq imama uymaz. Əgər imama uysa, namazı pozular.

Qonağa uyan bir muqim, qonağın edəcəyi tilavət səcdəsində iştirak edər. Sonra qalxıb namazını tamamlayar. Əgər öz başına qılacağı rükətlərdə də bir səcdə ayəsi oxuyacaq olsa, bundan ötəri da ayrıca səcdə etməsi lazımdır.

Bir kimsə namaz qılarkən ruku, səcdə və ya oturuş halında vəya imama tabe olduğu halda onun arxasında səcdə ayəsini oxusa, nə özünə, nə imama və nə də bu imama uyan digər camaata tilavət səcdəsi vacib olmaz. Çünki namaz qılanlara, bu halda Quran oxumaq yasaqlanmışdır. Bunların oxuyuşu hökmsüzdür. Lakin bu oxuyuşu xaricdən eşidənlərə tilavət səcdəsi lazımdır.Bunlar istər başqa bir namazda tək başına vəya kollektiv olmuş olsunlar və istərsə də olmasınlar. Çünki bunlar o yasaqlılıq və əngəl xaricində qalmış olurlar.

Namaz içindəoxunan səcdəayəsindən ötəri, namazı bitirdikdən sonra səcdəediləbilməz.Çünki bu səcdə, yuxarıda da işarəolunduğu üzrənamazın bir cüzü olmuşdur, artıq ondan ayrıla bilməz. Lakin namazda olan kimsə, namazda olmayan bir kimsənin oxuduğu səcdəayəsini eşidəcək olsa, namazını qıldıqdan sonra səcdəedər. Daha namazda ikən səcdəetməsi yetərli olmaz. Bununla birlikdəsəcdəetsə, bununla namazı pozulmaz.

Necə ki, namazda oxunan bir səcdə ayəsini, çöldən eşidən bir mükəlləf üçündə, namaz xaricində səcdə etmək lazımdır. Bura da var ki, bu mükəlləf, o səcdə ayəsini oxuyan adama yatar, onunla birlikdəbu səcdəni etsə, bu vəzifəni etmiş olur. Əgər o səcdə edildikdən sonra, o rükətdə tabe olarsa bu səcdəni o imamla birlikdəhökmən etmiş sayılır. Artıq nə namazın içində, nə də xaricində tilavət səcdəsi etməsi lazım deyil.

Xəstə ikən vəya bir avtomobilə və ya bir heyvana minmiş halda səcdə ayəsini oxuyan vəya dinləyən bir mükəlləfinişarə(ima) ilə tilavət səcdəsi etməsi caizdir. Lakin bir mükəlləfin atlı olmadığı halda, oxuduğu vəya dinlədiyi bir səcdə ayəsindən ötəri bir üzrü olmadığı təqdirdə, atlı olduğu halda işarə(ima) ilə səcdə etməsi caiz olmaz.

Səcdə ayəsini,hazır olanlar səcdəüçün hazırlıqlı olsalar aşkar olaraq, hazırlıqlı deyillərsəgizli oxumaq müstəhəbdir. Bunda camaata qarşı bir şəfqət vardır.

Bir surə oxunub, içindəki səcdə ayəsinin buraxılması məkruhdur. Çünkü bu, səcdədən bir növ qaçmaq deməkdir. Yalnız səcdə ayəsinin oxunub surədəki digər ayələrin oxunmamasında isə, kərahət yoxdur. Lakin müstəhəb olan, fəzilət və seçimi aradan qaldırma üçün, səcdə ayəsi ilə birlikdə bir vəya bir neçə ayənin də oxunmasıdır.

* On dörd səcdə ayəsinibir məclisdəoxuyubhər biri üçün oxuduqca ayrı bir səcdəedən vəhamısını oxuduqdan sonra ümumuna birdən on dörd səcdədə olan şəxsin, dünya vəaxirət işlərində özünə üzüntü və kədər verəcəyi xüsusunda, Uca Allahın onu qoruyacağı rəvayət olunmuşdur.

* Namazı pozan şeylər, tilavət səcdəsini də pozar.Daha tilavət səcdəsindən qalxmadan meydana gələn dəstəmazsızlıq və danışıq vəya qəhqəhə ilə gülmək kimi ... Ancaq bu səcdədəki qəhqəhə ilə dəstəmaz pozulmuş olmaz və qadınların da kişilərlə eyni cərgədə olmaları bu səcdəni pozmaz.

15 "Sübhanəkə " duası yalnız birinci rükətdə oxunur ?

Salam aleykum.

1) Bəli elədi. Sübhanəkə duası yalnız fərz namazlarının birinci rükətində təkbirdən(Allahu Əkbər) sonra deyilir.Yəni hər fərz namazında yalnız bir dəfə namazın əvəlində sübhanəkə duası oxunar.Ancaq ikindi(əsr) və yatsı (işa) namazlarının ilk və üçüncü rükətlərində də sübhanəkə duası deyilir.

Sübhanəkəl-Ləhummə va bihəmdik və təbərəkəsmuk və təala cədduk və lə iləhə ğayruk.

Mənası: Allah`ım! Sən pis sifətlərdən təmiz və uzaqsan. Səni həmişə belə uca tuturam (mədh edirəm). Sənin adın mübarəkdir. Varlığın hər şeydən üstündür. Səndən başqa ilah yoxdur.

2) Fərz namazlarında yalnız ilk iki rükətdə fatihadan sonra bir surə oxunar.Digər rükətləridə isə yalnız fatiha surəsi oxunar. Axşam namazının üçüncü rükətində, günorta, ikindi, işa namazlarının isə üçüncü və dördüncü rükətlərində yalnız fatiha surəsi oxunar, bir sürə(məsələn ixlas) oxunmaz.

Bir namazda təkbir (Allahu Əkbər), qiyam, qiraət, rüku və 2 səcdədən meydana gələn qism “1 rükət” adlanır. Bu, ikinci dəfə təkrarlanarsa ikinci rükət, 3-4-cü dəfə təkrarlandıqda isə üçüncü və dördüncü rükət adlanır.

Məsələni sübh namazı misalında izzah edək:

1.Allah`ım Sənin rızan üçün niyyət etdim bu günkü sübh namazının fərzin qılmağa”

2.Allahu Əkbər deyib əlləri bağlayır.

3.”Sübhanəkə” duası -> Əuzu billəhi minəş-şeytanir -rəcim -> Bismilləhir-Rəhmanir-Rəhim->  Fatiha surəsi- Qur`andan bildiyiniz bir surə(məsələn ixlas)

4. “Allahu Əkbər” deyərək rüku edilir. Rükuda 3 dəfə “Sübhanə Rabbiyəl-Azim” dedikdən sonra ayağa qalxmaq. Qalxarkən: “Səmiallahu limən hamidəh”, tam olaraq dikəldikdən sonra isə “Rabbənə ləkəl həmd” deyilir. Bunun ardınca isə “Allahu Əkbər” deyərək səcdə edilir.

5.  Səcdə edərkən öncə dizlər, sonra əllər, daha sonra isə alın və bu­run yerə qoyulur. Əllər qulaqların yanında olmalıdır. Səcdə anında ayaqlar yerdən qaldırılmamalıdır. Səcdədə 3 dəfə “Sübhanə Rabbiyəl-Ala” dedikdən sonra “Allahu Əkbər” deyib səcdədən qalxaraq oturmaq. Bu za­man kişilər sol ayaqlarını topuqları yerə dəyəcək şəkildə yayaraq üzərində oturmalı, sağ ayaqlarını isə barmaqları qibləyə yönəlmiş vəziyyətdə dik tutmalıdırlar. Qadınlar isə ayaqlarını yerə yayaraq sağ tərəfdən çıxararaq yerə oturmalıdırlar. “Allahu Əkbər” deyib təkrar səcdə etmək və təkrarən 3 dəfə “Sübhanə Rabbiyəl Ala” dedikdən sonra yenə də “Allahu Əkbər” deyərək, səcdədən ikinci rükəti qılmaq üçün ayağa qalxaraq əlləri bağlamaq lazımdır.Səcdədən qalxarkən öncə baş, sonra əllər dizlərin üstünə qoy­ularaq yerdən qaldırmaq. Bu şəkildə 1-ci rükət tamamlanmış olur.

6. İkinci rükəti qılmaq üçün ayağa qalxaraq əlləri bağladıqdan sonra “Bismilləhir-Rahmənir-Rahim  ->Fatiha surəsi - > Qu`ran`dan bir surə oxunur.

7. “Allahu Əkbər” deyib rüku edilir. 1-ci rükətdə olduğu kimi rükuda yenə də 3 dəfə “Sübhanə Rabbiyəl Azim” deyilir. Rükudan qalxarkən “Səmiallahu Limən Hamidəh”, tam dikəldikdən sonra isə “Rabbənə Ləkəl Həmd” deyilir.

8. Allahu Əkbər deyib səcdə edilir. Səcdədə 3 dəfə “Sübhanə Rabbiyəl Ala” deyilir. Sonra “Allahu Əkbər” deyıb səcdədən qalxıb, 1-ci rükətdə olduğu kimi oturmaq və yenidən Allahu Əkbər deyib səcdə etmək.

3 dəfə “Sübhanə Rabbiyəl Ala” dedikdən sonra “Allahu Əkbər” deyərək oturmaq. (Oturuş şəkli birincə rükətdə izah olunub)

10 . Son oturuşda (“Qadə-axira”) bunlar oxunur:

“Əttəhiyyatu lillahi vas-salavatu vat-təyyibat. Əs-sələmu aleykə əyyuhən-nəbiyyu və rəhmətullahi və bərəkətuh. Əs sələmu aleyna va ala ibadilləhis-salihin. Əşhədu ən la ilahə illallah və əşhədu ənna Muhəmmədən abduhu va Rasuluh. Allahummə salli alə Muhəmmədin və alə ali Muhəmməd. Kəmə saleytə alə İbrahimə va ala ali İbrahim, innəkə Hami­dun Məcid.

Allahummə bərik alə Muhəmmədən va alə ali Muhəmməd. Kəmə bərəkətə alə İbrahimə va ala ali İbrahim innəkə Hamidun Məcid. Rabbənə ətinə fid-dünya hasənətən va fil-axirəti hasənətən və qina azəbən-nər. Birahmətikə ya erhamər-Rahimin.

Rabbənəğfirli va li-validəyyə va lil-mumininə yavmə yaqumul-hisəb” dedikdən sonra:

11. Salam verilir. Salam verərkən baş əvvəl sağ tərəfə çevrilir, gözlər isə sağ çiyinə dikilir və “Əssələmu aleykum və rəhmətullah” deyilir. Daha sonra isə baş sol tərəfə çevrilir, bu zaman isə gözlər sol çiyinə dikilir və yenə də: “Əssələmu aleykum va rəhmətullah” - deyilir.

Bununla da sübh namazının fərzi bitmiş olur. 

 

16 Namazı birləşdirib 3 dəfə qılmaq olar?

Salam aleykum.

        Namaz ibadətlərin ən əzəmətlisidir. Hər gün beş vaxtda qılınır."Şübhəsiz Namaz möminlərə müəyyən vaxtlarda  fərz edilmişdir" (Nisa,4/103) âyət-i cəlîləsinə  görə hər namazın vaxtında qılınması fərz-i ayındır. Bu səbəblə iki vaxt namazını bir vaxtda qılmaq (ki fiqhdə buna Cəmus-Səlâteyn  deyilir) Hənəfî məzhəbinə görə caiz olmaz. Çünki, iki vaxtı bir yerdə qılmaq, ya birini vaxtı girmədən qılmaq və ya vaxtı çıxdıqdan sonra qılmaq yoluyla olar. İkisi də səhih deyil. Vaxtı girmədən namaz qılınmaz. Namazı vaxtından sonraya da saxlamaq câiz  deyil. Ədâ yerinə keçməz,yəni qılınmış sayılmaz.Vaxtlarına görə Namazlar:

1.     Sübh (2 rükət):

«… Sübh namazını da qıl». («əl-İsra», 78, və ya bax: «Hud», 114; «ər-Rum», 17).

2.     Zöhr, yəni günorta (4 rükət):

«…Günortadan (gün batmağa meyl edəndən) gecənin qaranlığınadək (günorta, ikindi, axşam və gecə) namaz qıl …» («əl-İsra», 78 və ya bax: «Hud», 114; «ər-Rum», 18).

            3. Əsr, yəni ikindi (4 rükət):

 «Namazlara, (xüsusi ilə) orta namaza riayət edin və Allah`a itaət üçün ayağa qalxın» («əl-Bəqərə», 238 və ya bax: «əl-İsra», 78; «Hud», 114; «ər-Rum», 18).

          4. Məğrib, yəni axşam (3 rükət):

«Elə isə axşam-səhər Allah`ı təqdis edib şəninə təriflər deyin! (Axşam, gecə və sübh namazlarını qılın)» («ər-Rum, 17 və ya bax: «əl-İsra», 78; «Hud», 114; «əl-İsra», 78).

          5. İşa, yəni gecə (4 rükət):

«…gecənin qaranlığınadək (günorta, ikindi, axşam və gecə) namaz qıl …» («əl-İsra», 78 və ya bax: «Hud», 114; «ər-Rum», 17).

          Hər namaz öz vaxtında qılınmalıdır:

 «…Çünki namaz möminlərə müəyyən vaxtlarda fərz edilmişdir.» («ən-Nisa», 103).

          Həmçinin «əl-Muzzəmmil» surəsinin 20-ci ayəsinin təfsiri gecənin bir hissəsi (üçdə ikisini, yarısını və ya üçdə birini) qılınan namazı rüsxət verərək, gün ərzində beş vaxt namazın əmr olduğunu bildirir:

«… O sizin bunu (gecə vaxtlarını və saatlarını) ölçüb saya bilməyəcəyinizi (yaxud bütün gecəni oyaq qalıb ibadət edə bilməyəcəyinizi) bildiyi üçün sizi əfv etdi (rüsxət verərək gecə durub namaz qılmağı siz möminlərə vacib etmədi, fərz kimi gün ərzində beş vaxt namazı buyurdu)…» («əl-Muzzəmmil», 20).

        Müsəlman və ya mömin namaza qarşı səhlənkar olmamalı və namazında riyakarlıqdan uzaq olmalıdır: «Vay halına o namaz qılanların ki, onlar öz namazlarından qafildirlər (səhlənkarlıqları üzündən namazlarını vaxtlı-vaxtında qılmazlar). Onlar (namazlarında) riyakarlıq edər» («əl-Maun», 4-6).

 

Səfərdə namazlar necə qılınar? Hənəfilərə görə səfərdə “cəmi-təqdim” və “cəmi-təxir” edilərmi ?

 

17 Camaat namazı.

Hənəfilərə görə, namazda susub imamı dinləmək vacibdir. Dalğınlıqdan ötəri diqqət yetirməsə, qəsd olmadığı üçün, bundan ötəri namaz pozulmuş olmaz. Yalnız savabı azalar.
Bu İmamı Əzəm ilə İmam Əbu Yusufa görədir. Bu iki şəxsə görə, aşkara oxunan namazlarda camaatın oxuması tahrimən (harama yaxın) məkruh olduğu kimi, gizli oxunan namazlarda da camaatın oxuması beləcə məkruhdur. İmam camaata liderlik etməkdədir. Bunun üçün imamın oxuması, camaatın da oxuması deməkdir.
Lakin İmam Məhəmməd, gizlicə qiraət edilən namazlarda camaatın da qiraət etməsini caiz görmüşdür.
İmama Uyğun gələn Camaatın (Muktedi) Qiraəti: Hənəfilərə görə, imama uyğun gələn üçün qiraət yoxdur. Söykəndikləri dəlillər bunlardır:


a. Kitab. Ayədə belə buyurular: "Qurani Kərim oxunduğu zaman onu dinləyin və susun ki mərhəmət olunasınız" (əl-Ə'RAF, 7/204).Ahmed b. Hənbəl, alimlərin, bu ayənin namaza aid olduğunda görüş birliyi içində olduqlarını ifadə edər. Ayə; "dinləmə" və "susma"nı əmr etməkdədir. Birinci səhər, axşam və şam namazları kimi səsli (cehri) oxunan namazlara aiddir. Susma isə, açıq və ya gizli oxunsun. Bütün namazları əhatəsinə alar. Buna görə namaz qılanların səsli namazda dinləmələri, səssiz qılınanlarda isə susmaları vacib olar. Bu prinsipə uyğun gəlməmək tahrimən məkruhdur.


b. Sünnə hədisdə belə buyurular: "Kim imamın arxasında namaz qılsa, imamın qiraəti onun da qiraətidir. (İbn Macə, İqamə, 13). Bu hədis, gizli və açıq oxunan bütün namazları əhatəsinə alar. Başqa bir hədisdə belə buyurular: "İmam, özünə uyğun gəlmək üçün önə keçirilmişdir. Buna görə, o təkbir aan tərəfindən siz də alın. Oxuduğu zaman isə susun" (Buxari, Salat, 18, Azan, 51, 74, 82, 128, Taksiru's-Salat, 17; Müslim, Salat, 77 , 82). Hz. Peyğəmbər bir gün ilkindi namazını etdirərkən, arxasında camaatdan bir adam "Səbbihi'smə Rabbikə xidmətçi" surəsini oxumağa başladı. Rasulüllah (s.ə.s), namazın sonunda camaata dönərək, oxuyanın kim olduğunu soruşdu. Bir adam özünün oxuduğunu söyləyincə Hz. Peyğəmbər: "Mən, sizdən bəzilərinizin mənimlə münaqişə etdiyinizi sandım" (Müslim, Salat, 48) buyurdu. Bu hədis, gizli oxunan namazda camaatın qiraətdə olmaması lazım olduğuna dəlalət edər. Səssiz etməyin namazda belə olunca, səsli oxunan namazlarda əvvəlcə lazımlı olar.


c. Müqayisə. Camaat üzərinə qiraət gərəksə idi, digər rüknlərdə olduğu kimi, namaza imam rukuda ikən yetişən (mesbuk) qiraətdən məsul tutulardı. Amma rükuda yetişən kimsə o rükətə yetişmiş sayılar. Beləcə, camaatın qiraəti, camaata sonradan yetişənin (mesbuk) qiraətinə müqayisə edilmişdir (əl-Kassanı, Bedayiu's-Sanayi', Beyrut, l, 110 vd.; əz-Zühayli, əl-Fıkhu'l-İslami və Edilletuh, Dımaşk, l, 648)
Hənəfilərin xaricində qalan əksəriyyət İslam hüquqçularına görə, namazda qiraət olaraq Fatihənin oxunması lazımdır. "Fatihə oxumayanın namazı yoxdur", "Özündə Fatihə oxunmayan namaz kafi olmaz", "Namazı mən necə edirəmsə, siz də elə qılın" hədisləri bunun dəlilləridir (bax. İbn Rüşd, Bidayetü'l-Müctehid, Misir, ty., I, 119 vd.; İbn Kudame, əl-Muğni, 3-cü nəşr, Qahirə, ty., I, 376-491, 562-568; Şirazi, əl-Mühezzeb, Matbaatü'l-Babi əl-Halebi, I, 72). Hər namazın ilk iki rükətində Fatihədən sonra bir surə oxunması isə sünnədir. İmama uyğun gələn kimsə, gizli oxunan (sirri) namazda Fatihə və bir surə oxucu. Maliki və Hənbəlilərə görə səsli oxunan (cehri) namazda heç bir şey oxumaz. Şafilərə görə isə, cehridə tək Fatihəni oxuyur. Əhməd b. Hənbəlin, açıqlıq qazanan fikirinə görə, camaat, imamın ilk ara verməsində, Fatihənin yarısını, ikinci arada isə geri qalanını oxuyur. Bu ikisi arasında, imamın oxuyuşunu dinlər (əz-Zühayli, a. k. e., I, 649).


Şafilər belə demişlər. Hər rükətdə imama uyğun gələn adamın Fatihəni oxuması lazımdır. Bunun söykəndiyi dəlil belədir: Ubade b. Samit (rə)dan rəvayət edilən bir hədisi şərifdə belə keçməkdədir. "Hz. Peyğəmbər (as) səhər namazını etdirərkən oxumaqda çətinlik çəkmişdir. Namazdan ayrılınca belə buyurmuşdur: İmamınızın arxasında Quran oxuduğunuzu görürəm. Ubade demişdir ki; biz ona: Bəli, vallah dedik. Bunun üzərinə Hz. Peyğəmbər (as) belə buyurmuş idi: Fatihə xaricində bunu etməyin. Çünki Fatihəni oxumayanın namazı yoxdur. (Bu hədisi Əbu Davud, Tirmizi, Əhməd və İbni Hibban rəvayət etmişlər.)
 

18 Namazı bitirdikdən sonra sağa və sola salam verməyin əsas mahiyyəti nədir?

Və aleykumussalam və rahmətullah.

a. İmam Qəzaliyə görə, namazdan sonra salam verərkən, hazır camaata və mələklərə niyyət edilərək edilər (Qəzali, İhya, 1/162). Digər bəzi alimlər bunlara cinləri də daxil etmişlər. Bunlara görə, "Salam verilərkən, sağ və sol tərəfdəki mələklər ilə müsəlman insanlar və cinlər niyyət edilir" (V. Zuhayli, əl-Fıkhu'l-İslamî, 1/673).

Müslim'in Cabir b. Səmürə'dən rəvayət etdiyinə görə Rəsulullah (s.ə.s.) belə buyurdu: "Sizdən birinizin əlini dizinə qoyması, sonra da sağında və solundakı qardaşlarına salam verməsi kifayətdir" (Müslim, Salat, 120-121).

Tek başına namaz qılan bir kimsənin yalnız mələkləri niyyət etməsi uyğun görülmüşdür. (bax. V. Zuhayli, a.y.)

b. Salamın mənası budur; salam verən kimsə sanki belə deyir: "Məndən sizə bir zərər gəlməz. Məndən tərəf siz səlamətdəsiniz. Allahın Salam isminə məzhər olun; səlamətdə qalın! Melek, insan və cin olaraq sizi rahatsız edəcək bir günahı, bir yanlışı etmərəm. Hamımız Allah'ın qullarıyıq və qardaşıq .. "

Salam, kənardan gələnlərin verməsi sünnə olan bir İslam şüarıdır. Namaz möminin meracıdır. Namaz qılan mömin meraca çıxmışdır. Namazın sonuna gəldiyində meracdan dönmüşdür. Beləcə kənardan gələn birinin vəziyyətində olduğu üçün salam verməsi uyğun görülmüşdür.

Ayrıca, İslam dininin ünvanı olan İslam "Silm" kök hərflərindən gəlir. Silm barış, əmniyyət deməkdir. Cənnətdə belə İslamın bu barış və əmniyyətinin bir simvolu, Allahın Salam isminin bir yansıması olaraq "aralarındakı mərhabalaşmaları həmişə salamdır" (bax. Yunus, 10/10). Cənnətdəki salam kimi cənnətin ən əhəmiyyətli açarı olan namazlardan sonra da "Allah'ım sən Selam`san ..." (bax. Müslim, Məsacid 135) mənasındakı duanı oxumaq da sünnədir.

Fərz namazların fərz qılındığı "Sidrətül-müntha" nın yanında, Cənnətül-Məva vardır. "(bax Nəcm, 53/15). Bu baxımdan da cənnətdəki salam ilə namazdakı salam arasında bir əlaqə vardır.

c. Hz. Peyğəmbərin həqiqətdə bizim salat-u selamımıza ehtiyacı olmadığı halda, ona hər zaman salat-u salam etdiyimiz kimi, möhtac olmamalarına baxmayaraq mələklərə də salam verməmiz onların ehtiyacını göstərməz. Əksinə, bu salam bizim tərəfimizdən Allah'ın bütün qullarına bir duamız, bir yalvarışımızdır. Bununla biz ən günahsız olan mələklərlə də çiyin-çiyinə gəlib onlar kimi salam, salamatlıq və barış-əmniyyət içərisində yaşaya biləcəyimizi elan etmiş oluruq.

Bəzi alimlərə görə, salam verəcəyimiz mələklər əməllərimizi yazan Hafaza mələkləridir (V. Zuhayli, ay). Buna görə, bu mələklərə salam vermək, onları rahatsız edəcək günahlardan uzaq qalacağımıza dair söz vermək mənasına gəlir. Davamlı bizimlə birlikdə olan katib mələklər ilə qoruma mələklərinə salam vermək; hər günahdan çıxan mənəvi pis qoxudan çox rahatsız olan mələklərə rahatlatma, rahatsız etməmək sözünü vermək mənasındakı salam, önəmli bir insanlıq və qulluq simvolu olsa gərəkdir.

 

Kim bilir bəlkə də namazların sonunda verdiyimiz salamın qarşılığını, böyük bir məscid hökmündə olan dünyadakı salat -ı kübra / böyük namazın sona çatmasından sonra, cənnət qapısında mələklər, "sizlərə salam olsun, xoş gəldiniz, əbədi qalmaq üzrə daxil olun cənnətə" (Zumər, 39 / 73) tərcüməsindəki ayədə ifadə edilən salamla verəcəklərdir.

Möminin meracı sayılan namaza Allahu Əkbər deyilərək başlanar və sonunda salam verilərək çıxılar. Bu vəziyyət, Peyğəmbər əfəndimizin (s.ə.s.) həm sözləri həm də tətbiqləriylə həyata keçmişdir. Bəzi hədislər belədir:

Peyğəmbər əfəndimiz belə buyurdu:

"Namazın açarı təmizlik, tahrimi (kənar ilə əlaqəni kəsən qisimi) təkbir, tahlil'i (kənar ilə maraqlanmağı halal edən qisimi) salam`dır" (Muslim rəvayət etmişdir. Hakim də Müslimin şərti ilə səhihdir, demişdir. Hədis mütəvatir olub, səhabə'dən yeddi adam tərəfindən rəvayət edilmişdir. ən-Nazmu'l-Mulenasir, 57)

a) Hənəfi məzhəbinə görə:

Namazın sonunda salam vermək və "salam" ləfzini istifadə etmək vacibdir. Namazdan "salam" ləfziylə çıxmaq fərz deyil. Sağ və sol tərəfə salam verilərkən salam ləfzini istifadə edərək "əs-Salamın əleykum və rahmətullah" demək və yanaqlar görüləcək şəkildə başı sağ və sol çiyinlərə doğru çevirmək, sağa salam verincə sağındakı mələkləri və insanları nəzərdə tutmaq, sola salam verərkən yenə sol tərəfdəki mələkləri və insanları nəzərdə tutmaq sünnədir. (bax. əl-İxtiyar Li-Ta'lîl'l-Muxtar, 1/54; Qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Cəlal İldırım, 1/252)

b) Şafi məzhəbinə görə:

Namazın on ikinci fərzi, salam verməkdir. Necə ki Səhih-i Müslimdə, "Namazın tahrîmi təkbir, təhlili isə salamdır" buyurulmuşdur. Salam`ın Ən qısa şəkli "əs-Salamın əleykum" dır. Bunun əksi də ola bilər, yəni "Aleykümü's-Salam" da demək kafidir. Ancaq bu ikinci şəkildə salam vermək məkruhdur. Ən kamil şəkli isə, "əs-Səlâmu əleykum və rahmətullah" dır. Salam bir dəfə sağa, bir dəfə də sola verilir və təkrar edilməz. Sağ yanağı görüləcək şəkildə iltifatda olur və verdiyi salamla iltifat etdiyi cəhətdəki mələkləri, mömin olan insanları və cinləri nəzərdə tutar. Bu da sünnədir. (bax. Fethülvahhab bi-Şərhi Menheci't-Tullab, 1/46)

c) Hənbəli məzhəbinə görə:

Namazın sonunda, namazdan çıxmağı iradə edərkən sağ tərəfinə və sol tərəfinə dönərək Əs-Selamun Aleykum və Rahmətullah deyər. Bu formada salam vermək vacibdir, başqa bir ləfz bunun yerinə keçməz. Salamda sünnə olan ləfz, Əs-Selamun Aleykum Və Rahmettullah'dır.

d) Maliki məzhəbinə görə:

Maliki məzhəbinə görə, namazdan çıxmaq üçün sağ tərəfə salam verməklə kifayətlənilir. Ancaq bu imama və bir də tək başına namaz qılana xas bir sünnədir. Camaatla namaz qılan kimsə, həm yüngül sağına, həm də soluna salam verər, beləcə sağ və sol tərəfindəki möminlərin salamını qarşılayıb cavablandırmış olur. (Geniş məlumat üçün bax. Cəlal İldırım, Qaynaqlarıyla Əhkam Hədisləri, Namazdan Salam ilə çıxmaq hissəsi)

19 Qüsl olmadan namaz qılmaq olar?

Qüslü olmayan adam dəstnamaz alaraq namaz qılabilməz, çünki onun dəstnamazı keçərli deyil, öncə qüsl almalıdır, qüsllü olduğu halda dəstnamazı pozularsa dəstnamaz alır, amma qüslü yoxdursa məcburən qüsl almalıdır.

Bu halda kişi qadın fərqi yoxdur.

20 Namaz qılmayan biri birbaşa cənnətə girə bilər?

Namaz qılmayan adam kafir olmaz. Ancaq günahkar bir müsəlman olar. Axirətdə Allahu Təala bu qulunu cəzalandıra biləcəyi kimi diləsə onu bağışlayar. Bununla birlikdə namaz qılmayanlar haqqında dinimiz şiddətli təhdidlərdə olmuşdur.

Namaz, dinin direğidir. Namazını davamlı, doğru və tam olaraq qılan kimsə dinini qurmuş, İslam binasını ayaqda dayandırmış olar. Namazı qılmayan, dinini və İslam binasını yıxmış olar.

Namazı Tərk etmənin Hökmü

Namazın ağıllı, yetkinlik çağına girmiş, aybaşı və nifastan təmizlənmiş hər müsəlmana fərz olduğu mövzusunda görüş birliyi vardır. Namaz və oruc kimi bədəni ibadətlərdə vəkalət və niyabet etibarlı deyil. Namazın fərz olduğunu inkar edən dindən çıxar. Çünki namaz qəti ayə, hədis və icma dəlilləriylə sabitdir. Tənbəllik və ya əhəmiyyətli hesab etməzlik səbəbiylə namazı tərk edən üsyankar və fasiq olar.

Taberaninin rəvayət etdiyi bir hədisdə, Peyğəmbərimiz; "Qiyamət (məhşər) günü, qulun sorğulaması namazdan başlayacaq. Əgər, beş vaxt namazı tamam isə, felaha (Cənnətə) qovuşacaq, namazı nöqsan isə həbi hüsranda (Cəhənnəmdə) qalacaq."

Namazı qılmamaq dünya və axirətdə əzaba səbəb olar. Axirətdəki əzabla əlaqədar olaraq Allah Təala belə buyurar: "Onlar günahkarlara soruşarlar: Sizi Sakar cəhənnəminə sürüyən nədir? Günahkarlar belə cavab verərlər: "Biz namaz qılanlardan deyildik" (əl-Muddəssir, 74/40-43). "Onlardan sonra elə bir nəsil gəldi ki, namazı tərk etdilər, həvəslərinə aldandılar. Onlar bu daşqınlıqlarının cəzasını yaxında görəcəklər. Lakin tövbə edib, iman edən və saleh əməl işləyən bunun xaricindədir" (Məryəm, 19/59, 60).

Hz. Peyğəmbər (s.ə.s)da belə buyurmuşdur: Bilərək namazı tərk edən kimsədən Allah və Rəsulunun tərəfi qalxar" (Əhməd b. Hənbəl, IV, 238, VI, 461). Kim ilkindi namazını tərk etsə əməli boşa getmiş olar" (Buxari, Mevakit,13, 34; Nəsəi, Salat, 15).

Dünyada ikən namaz qılmayanlar üçün, qiyamət günü gəlib çatdığı zaman, cəhənnəm atəşinin üzərində köz halına gətirilmiş bir saç ortaya qoyular və Allahu Zülcelal buyurar ki:
"Ey Qulum! Dünyada qılmayıb qəzaya buraxmış olduğun namazlarını bu qızğın sac üzərində qıl."

Hənəfilərə görə, tənbəllik üzündən namazını tərk edən kimsə, namazı inkar etmədiyi müddətcə dindən çıxmaz, ancaq günahkar, fasiq olar. Özü bu mövzuda xəbərdar edilərək tövbəyə , pis nümunə olmaması üçün cəmiyyətdən təcrid edilər. Ramazan orucunu tərk edən kimsə də bunun kimidir (İbn Abidin, Reddül-Muhtar, Misir, t. y., I, 326; Şürünbülali, Merakıl-Felah, Misir 1315, s. 60; əz-Zühayli, əl-Fıkhul-İslami və Edilletuh, Dimaşk 1985, I, 503).

Hənəfilər xaricindəki məzhəb imamlarına görə isə, namazını üzrsüz olaraq tərk edən kimsə, mürtəddə olduğu kimi İslam cəmiyyətinə qarşı gəlmiş sayılar və tövbə etməzsə ən ağır şəkildə cəzalandırılar (İbn Rüşd, Bidayetül-Müctehid, Misir t. y., I, 87; Şirazi, əl-Muhezzeb, əl-Nalebi tabı, I, 51; İbn Kudame, əl-Muğni, 3. nəşr, Qahirə t. y., II, 442-447; əz-Zühayli, a. g. e., I. 503, 504; Krş. ət-Tövbə, 9/5; Buxari, Diyat, 6; Müslim, Kassama, 25, 26).

21 Təşəhhüddə kəlmeyi-şəhadəti söyləyərkən şəhadət barmağını qaldırmağın əsas mahiyyəti nədir və necə edilir ?

Namazın İlk və son oturuşlarında da Tehıyyât oxunarkən "lâ ilâhə" deyilincə sağ əlin şəhadət barmağını qaldırıb, "illâllah" deyərkən də endirilməsi sünnətdir.

Bunu edərkən də baş barmaq ilə orta barmaq halqa edilməli; digər iki barmaq da içə bükülməlidir. Bir çoxları bu sünnəti etməzlər. Buna görə tərki daha uyğun görülmüşdür. Etməsini bilməyənlərin etməməsi daha yaxşıdır.

Bunu etmənin hikmətlərindən biri: tam bunu edərkən dediyimiz kəlimə"heç bir ilah yoxdur" mənasını verməkdədir. Ondan sonra da "yalnız Allah vardır", deyirik. İşdə heç bir ilah yoxdur deyərkən Bir olan Allah`ın varlığını barmaq qaldıraraq halımızla göstərmiş oluruq.

 

Teşehhüdde (tahiyyatta) barmaqlar necə tutulmalıdır? İşarə barmağını nə vaxt qaldırmaq lazımdır?

Hənəfilərə görə: (1) Namaz qılan adam teşehhütte sağ əlini sağ budu üzərinə, sol əlini sol budu üzərinə qoyar və barmaqlarını açar. Bu vəziyyət eynilə iki səcdə arasındakı oturuş kimidir. Barmaqların arası az açılar, ucları dizlərin üzərinə qoyular, lakin ən səhih(doğru) olan görüşə görə, əllərlə diz qapaqları tutulmaz. Mutemed olan görüşə görə, kəlmeyi-şəhadət gətirərkən sağ əlin işarə barmağı, "La ilahə"nin "La"sında qaldırılıb üluhiyyətin isbatı əsnasında yəni "İlləllah" deyərkən endirilər ki, bu qaldırma və endirmə işarələri ilə Allahın bərabərinin olmadığı təsdiq edilmiş olsun. Oturuşda barmaqların heç biri yumulmaz.

Bunların dayandıklan dəlil, Sahih-i Müslim'də İbni Zübeyrdən rəvayət edilən və buna dəlalət edən bir hədisdir. Çünki Müslimdəki rəvayətdə yalnız işarə barmağının qaldırılıb endirilməsi ilə kifayətlənildiyi zikr edilmişdir.

Malikilərə görə: (2) Teşehhüt vəziyyətində sol əl sərbəst buraxılar və işarə barmağı ilə baş barmaq xaricində sağ əl yumular. Bu barmaqlar da kiçik barmaq, onu izləyən barmaq və orta barmaqdır. Bu barmaqların baş qisimi baş barmağın dibindəki ətli qisimə bitiştirilip işarə barmağı ilə onunla işarə edilirmişcəsinə uzadılar.

Teşehhüdün başından sonuna qədər işarə barmağının orta bir şəkildə sağa sola hərəkət etdirilməsi menduptur. Aşağı yukarı tərzində deyil.Bunun dayandığı dəlil Vail b. Hucrun rəvayət etdiyi hədisdir. Vail, Hz. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm)`ın namaz qılma şəklini izah edərkən belə deyir: "Sonra oturub sol ayağını yerə yatırtdı və sol əlinin ovuc qisimini budu üzərinə və sol dizi üzərinə qoydu və sağ dirsəyini sağ uyluğunun xəttinə gətirdi. Sonra barmaqlarından ikisini yumaraq halqa şəklində etdi, sonra barmağını qaldırdı və bu barmağını hərəkət etdirdiyini gördüm, dua edirdi. "(3-4)

Şâfii və Hənbəlilərə görə: (5) Birinci və ikinci teşehhütte oturarkən əllərin iki bud üzərinə qoyulması sünnətdir. Şâfiilərə görə, adam sol əlini açıb barmaqlarını bir-birinə bitiştirir. Belə ki, barmaqların ucları diz qapaqları ilə bərabər bir vəziyyətə gəlməlidir, yenə barmaqların uc qisimi bütünü ilə qibləyə qarşı yönəldilmiş və barmaqlarının arası açıq olmamalıdır. Çünki barmaqların arasını açıq saxlamaq baş barmağın qiblədən çevrilməsinə gətirib çıxarar.

Şâfiilərə görə teşehhütte oturan adam sağ əlini sağ budu üzərinə qoyar və əlin kiçik barmağı ilə onun yanındakını və orta barmağını yumar. Hanbəbilərə görə isə, baş barmağını orta barmağı ilə birlikdə halqa edər.

Sonra işarə barmağı ilə işarə edərək "İlləllah" sözündə barmağı qaldırar, lakin sağa sola hərəkət etdirməz. Hz. Peyğəmbər (ə.s.) belə etmişdir. Davamlı olaraq da yuxarıda İbni Zübeyrin rəvayətində keçdiyi üzrə barmağına baxar.

Şâfii və Hənbəlilərdə ən açıq olan görüşə görə oturan adam teşehhütte baş barmağını işarə barmağına bitiştirir. Bunun şəkli 53 rəqəmi kimi olar. Baş barmağı əlinin altına ovuc içinə götürmək surətiylə bu rəqəm görünüşü təmin edilər. Əgər baş barmaq ilə işarə barmağını birlikdə yollasa yaxud orta barmağın üzərində ikisini yumsa yaxud başları ilə ikisi arasında halqa etsə yaxud orta barmaqların ucunu baş barmağına bağlarsa sünnəti yerinə yetirmiş olar. Çünki bütün bunlarla əlaqədar hədislər gəlmişdir. Lakin birincisi daha fəzilətlidir. Necə ki Şâfiflərd də bu fikiri mənimsəmişlər. Çünki ravileri daha fakih kəslərdir.

Şâfiilər və Hənbəlilərin bu məsələdə dayandıklan dəlil İbni Ömərin rəvayət etdiyi hədisdir:

"Hz. Peyğəmbər (ə.s.) sağ əlini sağ dizi üzərinə qoyub əlli üç sayı şəklində barmaqlarını yumdu və işarə barmağı ilə işarə etdi. "(6)

Barmaqların hərəkət etdirilməməsinin dəlili Abdullah b. Zübeyrin rəvayət etdiyi bu hədisdir:

"Hz. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) dua etdiyi zaman barmağı ilə işarə edər və barmağını hərəkət etdirməzdi. "(7)

Sa'd b. Ebu Vakkas'ın rəvayətində isə belə buyurulmaqdadır: "Mən barmaqlarımla dua edərkən Hz. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) mənə uğradı, və "əhad, əhad" deyərək işarə barmağı ilə işarə etdi." (8)

 Haşiyələr:

1. ed-Dürrü'l-Muhtâr, I,474,231 - Neylü'l-Evtâr, II, 283.

2. eş-Şerhu's-Sağır, I, 330.

3. Beyhaki belə dedi: Hərəkət etdirməkdə məqsədinin onunla işarə etmək olması ehtimaldır. Hərəkətinin təkrarlanması deyil. Bu səbəbdən bu şəkildə İbni Zübeyrin rəvayəti və Əhməd, Əbu Davud, Nəsəsi və İbni Hıbban nezdindəki bu sözlər arasında ziddiyyət meydana gəlməməkdədir "Hz. Peyğəmbər (ə.s) işarə barmağı ilə işarə edər, onu hərəkət etdirməz, gözü bu barmağından kənara keçməzdi." Neylü'l-Evtar, II, 283.

4. Bu hədisi Əhməd, Nəsəsi, Əbu Davud, İbni Macə, İbni Huzeyme və Beyhaki rəvayət etmişlər. (Neylü'l-Evtar, II, 283.) Beyhaki İbni Ömərdən zəif bir hədis rəvayət etmişdir: "Namazda barmaqları hərəkət etdirmək, şeytana qorxu verməkdir."

5.  Muğnİ'l-Muhtâc, 1.172 vd.; Haşiyetü'l-Bacuri, 1,177; el-Muğnî, I, 534.

6. Bu hədisi Muslim rəvayət etmişdir. Bu keyfiyyətin əlli üç olması bəzi hesabçılara görədir. Çoxları bu şəklə 59 adını verməkdədirlər. Fakihler xəbərin ləfzinə dayanaraq əlli üç mənasını seçim etmişler­dir.

7. Əhməd, Əbu Davud, Nəsəsi və İbni Macə rəvayət etmişlər.

8. Bu hədisi Nəsəsi rəvayət etmişdir.

(İslam Fiqhi, Vehbe Zuhayli, II/39-40)

22 Namazın axırında salam vermək.

Namazda salam verərkən öncə sağ sonda sola salam verilər, burda məqsəd çiynə baxmaq deyil, sağ tərəfinə və sol tərəfinə salam verirsən.

23 Qan dəstnamazı pozar?

Bədənin hər hansı bir yerindən çıxan qan, irin, qanlı su və bənzəri bir axıntı, çıxdığı yeri aşıb ətrafa yayılsa, o təqdirdə dəstnamazı pozmuş olar. Yaranın ucunda qalar, ətrafa yayılmazsa -bir asanlıq olmaq üzrə- dəstnamazı pozmaz. Fəthulkadir, Bahriraik və Fətavanı Hindiyyədə bu məsələyə yer verilmişdir. Sərahsinin Mühitində lazımı qədər açıqlanmışdır. Ən səhih olan görüşdə budur.

Çıxan qan ya da irin, yaranın başından böyüyər, amma ətrafa yayılmayıb çıxdığı yerdə qalsa, yenə də dəstnamazı pozmaz.

24 Zöhr və əsr namazının birgə qılınması

Namaz ibadətlərin ən əzəmətlisidir. Hər gün beş vaxtda qılınır. Vaxtlarına görə bunlardır:

1. Sübh (2 rükət): «… Sübh namazını da qıl». («əl-İsra», 78, və ya bax: «Hud», 114; «ər-Rum», 17).

2. Zöhr, yəni günorta (4 rükət): «…Günortadan (gün batmağa meyl edəndən) gecənin qaranlığınadək (günorta, ikindi, axşam və gecə) namaz qıl …» («əl-İsra», 78 və ya bax: «Hud», 114; «ər-Rum», 18).

3. Əsr, yəni ikindi (4 rükət): «Namazlara, (xüsusi ilə) orta namaza riayət edin və Allaha itaət üçün ayağa qalxın» («əl-Bəqərə», 238 və ya bax: «əl-İsra», 78; «Hud», 114; «ər-Rum», 18).

4. Məğrib, yəni axşam (3 rükət): «Elə isə axşam-səhər Allahı təqdis edib şəninə təriflər deyin! (Axşam, gecə və sübh namazlarını qılın)» («ər-Rum, 17 və ya bax: «əl-İsra», 78; «Hud», 114; «əl-İsra», 78).

5. İşa, yəni gecə (4 rükət): «…gecənin qaranlığınadək (günorta, ikindi, axşam və gecə) namaz qıl …» («əl-İsra», 78 və ya bax: «Hud», 114; «ər-Rum», 17).

Hər namaz öz vaxtında qılınmalıdır: «…Çünki namaz möminlərə müəyyən vaxtlarda fərz edilmişdir.» («ən-Nisa», 103). Həmçinin «əl-Muzzəmmil» surəsinin 20-ci ayəsinin təfsiri gecənin bir hissəsi (üçdə ikisini, yarısını və ya üçdə birini) qılınan namazı rüsxət verərək, gün ərzində beş vaxt namazın əmr olduğunu bildirir:

«… O sizin bunu (gecə vaxtlarını və saatlarını) ölçüb saya bilməyəcəyinizi (yaxud bütün gecəni oyaq qalıb ibadət edə bilməyəcəyinizi) bildiyi üçün sizi əfv etdi (rüsxət verərək gecə durub namaz qılmağı siz möminlərə vacib etmədi, fərz kimi gün ərzində beş vaxt namazı buyurdu)…» («əl-Muzzəmmil», 20).

Müsəlman və ya mömin namaza qarşı səhlənkar olmamalı və namazında riyakarlıqdan uzaq olmalıdır:

«Vay halına o namaz qılanların ki, onlar öz namazlarından qafildirlər (səhlənkarlıqları üzündən namazlarını vaxtlı-vaxtında qılmazlar). Onlar (namazlarında) riyakarlıq edər» («əl-Maun», 4-6).

25 Namaz qılmamaq insanı dindən çıxarar?

 

Namaz qılmayan insanın inancına baxılar, qılmayış səbəbinə nəzər edilər. Namaz qılmağın fərz olduğuna inanmır, yoxsa tənbəllik və laqeydlik edir? Əgər (Allah qorusun) namazın fərz olduğuna inanmadığı üçün namaz qılmırsa imanı gedər, küfrə düşmüş olar. Nə özünə qız verilər, nə də kəsdiyi yeyilər?

Ancaq, namazını imansızlıqdan deyil, laqeydlik və tənbəllikdən qılmırsa o adam iman sahibi amma günahkar Müsəlmandır. Günahkar Müsəlmana isə qız da verilə bilər, kəsdiyi də yeyilər.

 

İman və əməl bütünlüyü İslamın şüarıdır.

 Aləmlərin Rəbbi Uca Allah, Qurani Kərimdə insanları davamlı, düşünüb ağıllanmağa, inanc, iddia və əməllərində məlumata dayanmağa, haqqında bir dəlil olmayan inanc və iddiaların arxasından getməməyə çağırar. İnsanlara, haqqında məlumatları olmayan şeylərin ardından getməmələri lazım olduğunu, əks təqdirdə bundan məsul tutulacaqlarını bildirər. (Baxın. Səcdə 32)

 Namaz, Müsəlman olmanın imtina edilməz şərti, dinin dirəyidir.

 Qurani Kərimin müxtəlif ayələrində möminlərin tərifləri edilməkdə və sahib olmaları lazım olan xüsusiyyətlər bildirilməkdədir. Bu xüsusiyyətlərin başında, əhdə vəfa, şahidliyi doğru etmək, ədalətli olmaq, ölçü və tərəzidə doğru olmaq kimi xüsusların yanında namazın tam əda edilməsi də keçməkdədir.

 "Sizin vəliniz ancaq Allah, Onun Peyğəmbəri, namaz qılan, boyun əyərək zəkat verən möminlərdir" (Maidə 55) ayəsi, Quranda İslami şəxsiyyət ilə namazın necə ayrılması qeyri-mümkün bir şəkildə inteqrasiya olundurulmuş olduğunun çox açıq ifadələrindən biridir. Yenə uca Rəbbimiz Tövbə Surəsində mömin kişi və qadınları bu şəkildə bildirir:

 "Mömin kişilər və mömin qadınlar bir-birlərinin vəliləridir. Yaxşılığı əmr edərlər; pisliyə mane olarlar. Namaz qılarlar, zəkat verərlər. Allaha və Rəsuluna itaət edərlər. Bunlara Allah rəhmət edəcək. Allah şübhəsiz güclüdür, hakimdir. Allah mömin kişilərə və mömin qadınlara, əsaslı qalacaqları, içlərindən çaylar axan cənnətlər, Adn cənnətlərində xoş məskənlər vəd etmişdir. Allahın məmnuniyyəti isə ən böyük şeydir. Böyük qurtuluş budur." (Tövbə, 71-72)

 Bəqərə Surəsinin başında da Rəbbimiz belə buyurmaqdadır:

 "Əlif, lam, Mim. Heç şübhəsiz bu kitab, özlərini günahlardan qorumağa çalışan, görmədiyi halda inanan, namazı qılan və özlərinə verdiyimiz ruzidən (Allah yolunda) xərcləyənlər üçün yol göstəricidir. Onlar, sənə endirilənə, səndən əvvəl endirilənlərə və axirətə də qəti olaraq inanarlar. Rəblərinin yolunda olanlar və qurtuluşa çatacaq olanlar onlardır." (Bəqərə, 1-5)

 Muddəssir və Məryəm Surələrində Rəbbimiz, namaz öhdəçiliyini yerinə yetirməyən kəslərin aqibətini belə xəbər verməkdədir:

 "Günahkarlara: "Sizi bu yandırıcı alova sürüyən nədir?" deyə soruşulduğunda,

 Onlar deyərlər ki: ‘Biz namaz qılanlardan deyildik.'

 ‘Kasıb kimsəni doyurmurduq.'

 ‘Batilə düşənlərlə biz də düşərdik.'

 ‘Cəza gününü yalanlardıq.'

 ‘Ölüm bizə o haldaykən gəldi.' (Muddəssir 40-47)

 " Onlar, Adəmin və Nuh ilə birlikdə daşıdıqlarımızın soyundan gələn, Allahın özlərinə nemət verdiyi peyğəmbərlərdən və İbrahimin, İsrailin və doğru yolu göstərib, seçdiyimiz kəslərin soyundandır. Onlara Rəhmanın ayələri oxunduğu zaman ağlayaraq səcdəyə bağlanardılar.

 Sonra onların ardından namazı buraxan və arzularına uyğun gələn bir nəsil gəldi. Bunlar da hüsrana uğrayacaqlar.

 Ancaq tövbə edib, iman edərək doğruları edənlər, bunlar cənnətə girəcəklər və heç bir şəkildə haqsızlığa düşməyəcəklər." (Məryəm, 58-60)

 Görüldüyü kimi, Qurani Kərimdə namaz İslami şəxsiyyətin bir şərti olaraq əmr edilməkdə, bu öhdəçiliyi yerinə yetirməyənlərin aqibətinin isə Cəhənnəm alovuna süründürülmək olacağı xəbər verilməkdədir. Hz. Peyğəmbər də, namazı "dinin dirəyi" olaraq xarakterizə etmişdir. Dirəksiz, sırf damdan bir bina düşünülə bilsə, namazsız bir İslam və Müsəlman da düşünülə bilər!

 Nəticə olaraq; Müsəlmanlıq bir iddiadan ibarət deyil. Uca Allaha bağlanmış olmanın və onun əmr və qadağanlarına riayət etmənin adıdır. Müsəlman Rəbbiylə etdiyi əhdə vəfa göstərən, Rəbbani sərhədləri pozmaqdan titizliklə çəkinən adamdır. Yuxarıda xatırlatdığımız ayələrdə görüldüyü kimi, uca Rəbbimiz cənnətinə qəbul edəcəyi kəslərin xüsusiyyətlərini bildirmişdir. Bir kimsə dünya və axirət səadətini əldə etmək istəyirsə bu xüsusiyyətlərə sahib olmalı, bu istiqamətdə gücü nisbətində səy göstərməlidir. Necə ki bir kimsənin hər hansı bir işə girə bilməsi o iş üçün istənilən xüsusiyyətlərə sahib olmasını tələb edirsə, bir insanın Cənnət mükafatını əldə edə bilməsinin də şərtləri vardır. Bir iş elanında ifadə edilən xüsusiyyətlərə sahib olmayan bir insanın o işə müraciət etməsi nə qədər mənasız isə, uca Allahın kitabında bildirdiyi şərtləri yerinə yetirmədən Cənnət xəyali qurmaq da ən az o qədər mənasızdır.

 Mövzunu, Rəbbimizin bu bəyanlarıyla nöqtələyək:

 "Ticarətin, alverin, özlərini Allahın zikrindən, namaz qılmaqdan, zəkat verməkdən saxlaya bilmədiyi adamlar... Onlar, könüllərin və gözlərin tərs dönəcəyi bir gündən qorxarlar." (Nur, 37)

 "İman edib yaxşı işlər edən və namaz qılıb, zəkat verənlərin, Rəbblərinin yanında, şübhəsiz özlərinə aid mükafatları vardır. Onlara bir qorxu yoxdur və heç kədərlənməyəcəklər." (Bəqərə, 277)

 

Rəbbimiz (c. c) bizləri Özünün razılığı üçün yaşayan qullarından etsin, hər an oyanıq olmamızı, şeytanın nə sağdan nə soldan gəlməsinə icazə verməməmizi nəsib etsin. Qürurdan mühafizə etsin, əmrində ifadə etdiyi üzrə saleh əməllər işləməyimizi, O (c.c)nun üçün bir həyat yaşayıb O (c.c)nun üçün ölməyi cümləmizə nəsib etsin inşaAllah...

26 Cümə namazı neçə rükətdir?

Cümə namazını qısa da olsa nəzərdən keçirməyə ehtiyac var... Zənn edərəm bu qısa tərif, mövzunu işıqlandıracaq, cümədən sonra qılınan çox namazlarda səhv salmağa heç də ehtiyac olmadığı aydın olacaq. Əvvəl cümə namazını başdan sona belə bir nəzərdən keçirək istəsəniz...

 

- İlk olaraq cümə namazının başında dörd rükət sünnə qılırıq.. Buna, cümənin ilk sünnəti, deyirik.

 

- Bundan sonra imam əfəndi xütbəyə çıxır, lazım olan danışmasını etdikdən sonra enərək mehraba keçir, birlikdə cümənin fərzini qılırıq. Buna da, cümənin iki rükət fərzi deyirik...

 

- Bundan sonra isə dörd rükət sünnət daha qılırıq. Buna da, cümənin son sünnəti deyirik.

 

- Başda dörd rükət cümənin ilk sünnəti, ortasında iki rükət cümənin fərzi, sonunda da yenə dörd rükət cümənin son sünnətini qılır, cümə namazını sünnətləriylə birlikdə qılınmış olur.

27 Namaz
28 Namazda möhürdən istifadə etmə.

Şiələr, Əfəndimizin (s.ə.s.) və səhabələrin namaz qılarkən yerə yəni qum və torpaq üzərinə səcdə etdiklərini xalça, kilim kimi şeylərə səcdə ola bilməyəcəyini söyləmişlər.

Cəfəri məzhəbinə görə, səcdə ancaq torpaq və daş cinsindən bir şey üzərinə edilə bilər, məscidlərdəki xalça və kilim üzərinə səcdə edilə bilməz. Bu inancdan ötəri məscidlərdə və ya evlərdə namaz qılarkən səcdə edəcəkləri yerə bir daş parçası qoyaraq onun üzərinə səcdə edərlər.

Ancaq, yerə dəyməsi lazım olan "alın"ın tərifindəki fərqliliklər kiçik daş parçası üzərinə səcdə edilib edilə bilməyəcəyini gündəmə gətirməkdədir. Bir tanıma görə alın, iki qaşın üzərindən saç bitiminə qədər olan yerdir. Bu tanıma etibar edilsə səcdə ediləcək daşın ən az tərifi edilən alın böyüklüyündə olması lazımdır. Digər bir tanıma görə isə alın, gicgahlar arasında qalan qisimdir ki buna görə daş kiçik də olsa olar.

Sünnilər bu şəkildə səcdə etməməkdədirlər. Əhli sünnəyə görə əhəmiyyətli olan səcdə yerinin təmiz olması və səcdə etməyə əlverişli sərtlikdə olmasıdır. Nəhayət, Əfəndimiz zamanında məscidin zəminində xalça kilim yox idi. Yerə yəni torpağa səcdə edilirdi. Bəzi səhabə əfəndilərimiz, istidə qovrulan torpağa səcdə edə bilmədiklərindən ötəri yanlarında daş gətirir və sərin daşların üzərinə səcdə edirdilər. Lakin bu tamamilə o zamanki şərtlər içərisində cərəyan edir və bir zərurətə görə reallaşırdı. Ayrıca bu xüsus, namazın huşusuna, hüzurunada mane olmurdu. Çünki təqvanı əsas alan insanların, ibadətlərini necə daha asan və qəzasız edəcəklərinə dair bir ehtiyacdan qaynaqlanırdı.

Şiələrin Kərbəladan gətirilən daşa səcdə etmələri isə kərbəla hadisəsindən sonra məzhəbi bir içtihattır. Belə bir şey, əhli sünnə üləmasına görə bidətdir. Həm namazın ruhuna da zidddir. Namazda insanla Allah arasına bir şey girməməlidir. Namazın xarici şəkli Əfəndimizdən (s.ə.s.) aldığımız tərzdədir. Namazın iç istiqaməti isə, onun tamamilə Allah qorxusu, Allah haşyeti, Allah hörməti içərisində və niyaz ilə əda edilməsidir. Əfəndimizin göstərdiyi namaz qılma şəkillərində isə, daşa səcdə etmək yoxdur.

29 Qış fəslində dəstəmazı ilıq su ilə ala bilərəm?

Suyun isti soyuqluğu mühüm deyil. Əsas onun təmiz olmasıdır. Hərhalda soyuq vaxtlarda isti su ilə dəstnamaz alınmalıdır.

30 Cume namazi sadece kishiler ucundu?

Cümə namazı cümə günləri zöhr namazının vaxtında, camaatla 2 rükət olaraq qılınan və zöhr namazının yerinə keçən bir fərz namazıdır. Ağlı başında olan, həddibüluğa çatmış, bədəni sağlam olan və səfərdə ol­mayan hər müsəlman kişiyə bu namaz fərzdir. Cümə namazı qadınlara, səfərə çıxanlara, korlara, xəstələrə fərz deyil. Bu insanlar cümə günü zöhr namazı qılmaqla kifayətlənirlər.

Ətraflı məlumat üçün: http://www.suallarlaislam.com/index.php?s=article&aid=486

31 Qəza namazı borcları neçə yaşından etibarən hesablanır?

Bir namazı vaxtında qılmağa "əda", vaxtından sonra qılmağa isə qəza" dəyilir. Vaxtında qılınmayan namaza "faitə" dəyilir. Cəmi “fəvaitdir".

Namaz hər müsəlman üçün fərz olan bir borcdur. Aldığınız bir pulu zamanında ödəmək lazımdır. Ancaq gecikdirincə ayıb isə də yenə də ödəmək və üzr istəmək lazım olacaq. Bunun kimi namaz borclarımızı zamanında ödəmək lazımdır. Ancaq bəzi səbəblərlə gecikmişsə onun üçün Allahdan üzr istəyib qalan borc namazlarımızı ödəməmiz lazımdır. Namaz borcu ancaq namaz qılmaqla ödənər. Onun başqa bir şəkli yoxdur.

İnsanların xeyir ilə şəri, haqq ilə nahaqqı ayırd edə bilmələri yetkin olduqdan sonra mümkün olduğundan, Rəbbimiz məhşərdə dünya həyatımızın uşaqlıq dövründən hesab soruşmamaqda, ancaq yetkin olduqdan sonrakı günlərimizdən başlayaraq namaz, oruc kimi ibadət mükəlləfiyyətlərimizi sual etməkdə, beləcə dini mükəlləfiyyətlərimiz yetkinlik çağından sonra başlamış olmaqdadır.

- Yetkinlik zamanı tarix olaraq qəti deyil. Oğlan (12), qız (9) yaşından başlayaraq, (15) yaşlarına çatana qədər keçən hər ay və gündə yetkinliyə çatma hissi təşəkkül edə bilər. Oğlanda ihtilam olma, qızda isə ay halı görmə şəklində özünü göstərən bu bəşəri və cinsi hissin başladığı gündən etibarən mükəlləfiyyətlərin hər biri ayrı-ayrı əməl dəftərinə ya "yerinə yetirdi", ya da "yetirmədi" şəklində yazılar.

Bu mövzuda faydalı olacaq bəzi məlumatlar verək.

 1- Əgər həddi-buluq çağı qəti olaraq bilinmirsə oğlanlar üçün 12 ili, qadınlar isə 9 ili çıxararaq qalan illərdə namaz qılmayan bütün vaxtlar hesab edilib yazılar.

2- Qəza namazlarınızı hər namazda bir namaz qəzası edərək edə bilərsiniz. Beləcə həm nəfsinizə çətin gəlməz həm də hesabı asan olar.

3- Bu şəkildə Allah sizə ömür verdikcə bütün borclarınızı ödəyəcəyinizə niyyət etsəniz və buna başlasanız, sonra Allah sizi borclarınızı bitirmədən hüzuruna alsa inşaAllah bu niyyətinizdən ötəri onları etmisiniz kimi olarsınız. Çünki həyatda qalsaydınız onsuz da ödəməyə başlamış və davam edəcəkdiniz. Allah fürsəti verəcək bir həyat nəsib etsin.

32 Cümə namazına yubanmaq.

Xeyir, bu cənazə namazı üçün olar sadəcə.

Cümə namazına çatabilməsə onun yerinə günorta namazını qılar.

Əgər əzan oxunsa belə dəstnamaz alınır, fərzi qurtarmadan İmama çatan adam Cümə namazına çatmış sayılır. İmam salam verəndən sonra qalan qismini özü bitirər.

33 Zikr fərz namazindan sonra edilir?

Dua və təsbehlər fərz namazından sonra edilər. Ancaq əgər fərzdən sonra sünnə varsa sünnə qılındıqdan sonra təsbihat edilər. Hənəfilər fərz namazlarından sonra təsbihat edilməsinə müxalif deyil. Fərzdən sonra sünnə qılınıb daha sonra təsbihat edilməsi ilə fərzdən sonra edilməsi arasında bir fərq yoxdur. Necə ki bu sünnələr də fərzə bağlı olan sünnələrdir.

Bu səbəblə, əgər fərz namazdan dərhal sonra sünnəni də edəcəksə, hamısı bitdikdən sonra etməsi daha uyğun olar.

 

34 Namaz əsnasında səsimizin yüksəkliyi necə olmalıdır?

De: "İstər Allah deyib çağırın, istərsə də Mərhəmətli deyib çağırın. Necə çağırsanız da, hər halda ən gözəl adlar Ona məxsusdur". Namazını nə uca səslə, nə də pıçıltı ilə qıl. Bunların arasında orta bir yol tut. (Quran, 17/110)

 

Bu ayədən aydın görsənir ki, Səsimiz nə uca olmalıdır nə də çok alçaq, orta səslə qılınmalıdır.

Yanındakı insanla danışdığın səs yüksəkliyində. Amma yüksək səslə qılsanızda namaz batil olmaz, sadəcə caiz deyil.

 

35 Sübh namazının ən son vaxtı nə vaxtdır? Hava buludlu olduğu günlərdə nə edilməlidir?

Sübh namazının vaxtı imsak ilə girir, günəşin doğması ilə bitir. Ancaq Hənəfilərə görə xəfif

işıqlaşana qədər buraxmaq, Şafilərə görə isə erkən, qaranlıq ikən qılmaq fəzilətlidir.

Tam namaz qılan anda və namaz bitmədən günəş doğarsa Hənəfilərə görə namaz pozular;

kərahət vaxtı çıxdıqdan sonra yenidən qılmaq lazımdır.

Vaxtında sübh namazını qıla bilməyən bir adam günəş doğduqdan və kərahət vaxtı

çıxdıqdan sonra günorta namazı girmədən qılarsa həm sünnəsini həm də fərzini birlikdə

qəza edər. Namazlar təqvimdə göstərilən vaxta görə qılınmalıdır. Təqvimdə bildirilən vaxtın

içərisində qılınan namaz keçərlidir.

36 Gündə üç dəfə azan oxunan yerlərdə namaz vaxtları

Əleykum Salam, 

Gündə üç dəfə azan oxunan yerlərdə namaz vaxtlarını Türkiyədəki namaz vaxtlarına görə təyin edə bilərsiniz. Namaz vaxtlarını öyrənmək üçün http://www.diyanet.gov.tr/tr/namazvakitleri saytından faydalabilirsiniz. 

Ders zengi çaldığında namaz qılma imkanınız varsa namazınızı qılın. Əgər imkan tapmasanız ilk fürsətdə namazınızı qəza etməlisiniz.

37 Yasin Suresi?

Qiraət əsnasında Fatihə oxumaq vacibdir. Çünki Peyğəmbərimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) hədisdə: "Fatihəsiz namaz olmaz" deyə buyurmaqdadır. Fatihədən sonra isə kiçik surələrdən biri və ya bir neçə ayət oxunması vacibdir. Uzun surələrin hamısını oxumaq şərt deyil. Bir neçə ayə oxumaq da kifayətdir.

38 Səhv səcdəsi necə edilir?

   Namaz qılındığı zaman baş verən qüsurları düzəltmək məqsədilə namazın sonunda edilən əlavə səcdəyə “Səhv səcdəsi” deyilir. Səhv səcdəsi aşağıdakı hallarda edilir:

   a) Namazın fərzlərindən birinin unudularaq gecikdirilməsi, 

   b) Namazın vaciblərindən birinin unudularaq gecikdirilməsi və yaddan çıxması zamanı.

Qeyd: fərzlərdən biri unudularaq və ya bilərəkdən tərk edilsə, namaz pozulmuş sayılır. 

   “Səhv səcdəsi” bu qüsuru aradan qaldırmaz. Vaciblərdən hər hansı biri bilərəkdən tərk edilsə, bu zaman namaz yenidən qılınmalıdır, “Səhv səcdəsi” edilməz. Aşağıda göstərilən hallarda “Səhv səcdəsi” etmək lazımdır:

   • Fərz namazlarının ilk iki rükətində, Nafilə namazların bütün rükətlərində “ Fatihə” surəsini oxumağı unutmaq.

   • “Fatihə”dən sonra oxunacaq surəni və ayəni “Fatihə”dən əvvəl oxu­maq. 

   • “Fatihə”dən sonra oxunacaq surəni unutmaq. Ancaq unutduğunu rükuda xatırlasa, təkrar dikəlib “Fatihə”ni, ardınca da surə və ya ayə oxunmalıdır. Sonra rüku edib, salam verdikdən sonra “Səhv səcdəsi” edi­lir.

   • “Vitr namazının” təkbiri və ya “Qunut duası” unudularsa, rükuda ikən yenidən dikəlib bunları oxumaq lazım deyildir. Sadəcə olaraq “Vitr” namazının sonunda “Səhv səcdəsi” etmək kifayətdir.

   • Unudaraq bir rükətdə “Fatihə “surəsini iki dəfə oxumaq.

   • Dörd rükətli namazlarda ikinci rükətdən sonra oturmağı unudaraq birbaşa 3-cü rükətə qalxmaq. Əgər ayağa tam qalxmış halda isə və ya buna yaxın vəziyyətdədirsə, oturmaq olmaz. Yalnız namaz sonunda “Səhv səcdəsi” etmək lazımdır. Bu, ayağa qalxmaq istənilən an xatırlanarsa, otu­rub “Ət-Təhiyyat” duası oxunmalıdır.

   • İlk oturuşda “Ət-Təhiyyatu” duasını oxumağı unutmaq.

   • “Qunut duasını” və ya təkbirlərini unutmaq.

   • Rükət sayları qarışdırılarsa: Bu birinci dəfə baş verdikdə, namaz yenidən təkrar qılınmalıdır. Yox, əgər bu hal tez-tez təkrarlanarsa, hansı rükətdə olduğuna qənaəti çoxdursa, onu qəbul edərək namaza davam etmək lazımdır.

Qeyd: Namaz əsnasında “Səhv səcdəsi”ni zəruri edən bir neçə səhv edilsə, bunlar üçün bir dəfə “Səhv səcdəsi” etmək yetərlidir. 

Səhv səcdəsi necə edilir?

   Namazın son oturuşunda “Ət-təhiyyatu” oxunduqdan sonra sağ tərəfə salam verilir. Ardınca isə Allahu Əkbər deyərək, səcdə edilir. Üç dəfə səcdədə “Sübhanə Rəbbiyəl-Ala”, daha sonra isə Allahu Əkbər deyərək, oturmaq. Yenidən Allahu Əkbər deyərək iki dəfə səcdə edilir. Səcdədə yenə 3 dəfə “Sübhanə Rəbbiyəl Ala” dedikdən sonra Allahu Əkbər deyərək oturmaq.

   Bu oturuş zamanı Allahummə salli, Allahummə barik və Rabbənə ati­na duaları oxunur, sonra isə sağa və sola salam verilir.

39 Əvvabin namazı necə qılınar?

Axşam namazından sonra qılınan sünnətə-müstəhəb olan altı rükətlik namaz. Əvvabin sözü "evvab" sözünün çoxluğudur. Evvab, işlədiyi bir günahdan dərhal tövbə və istiğfar edən deməkdir. Tövbə və istiğfar edənlərin namazı demək olan "evvabin namazı" bir çox hədisdə çox savablı olduğu bildirilib təşviq edilən, altı rükətlik nafilə namaz olub, axşam namazından sonra qılınar.

 

 

Bu mövzuda, Əbu Hureyre (r.ə.)dannəql edilən bir hədisdə, Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) belə buyurmuşdur: "Kim axşam namazından sonra aralarında pis bir şey danışmadan altı rükət namaz qılsa, (etdiyi bu altı rükətlik namaz) onun üçün on iki illik ibadətə bərabər olur." (Tirmizi-Salat, 431) Ayrıca Peyğəmbərimiz (s.ə.s.)ın, axşam namazından sonra altı rükət nafilə namaz qıldığı və "Hər kim axşam namazından sonra altı rükət nafilə namaz qılsa, dənizlərin köpükləri qədər olsa belə günahları bağışlanar." dediyi rəvayətedilməkdədir. (Heysemi, Mecmeuz Zevaid, II, 230; Şövqəni, III, 64. Hər iki qaynaqda Taberanidən rəvayət edər.)

 

İslam Fiqhi Ensiklopediyası Prof. Dr. Vehbe Zuhayli

40 Namaz qılarkən surələr səsli deyilməlidir ?

Günorta və ilkindi namazları tək başına da qılınsa, camaatla də qılınsa qiraətin gizli edilməsi vacibdir. Tək başına qılan kimsə və ya imam öz eşidəcəyi qədər bir səs tonu ilə Fatihə və zammi-surəni oxuyar. Gündüz qılınan nafilə namazlarda da gizli oxumaq eyni şəkildə vacibdir.

Camaatla qılınan sabah, Cümə, bayram, təravih və vitr namazlarının bütün rükətlərində, axşam və yatsı namazlarının ilk iki rükətində qiraəti cəhri (səslə) etmək, yəni səsli oxumaq vacibdir. Axşam namazının üçüncü rükətində, yatsı namazının da son iki rükətində gizli oxumaq vacibdir. Ancaq, tək başına sübh, axşam və yatsı namazını qılan kimsə, istərsə qiraəti səsli edər, dilərsə gizli olaraq oxuyur.

Bu qiraət şəkillərinin gündüz namazlarında gizli, gecə namazlarında, Cümə və bayram namazlarında açıqdan oxunmasının hikməti də təfsirlərimizdə belə izah edilməkdədir:

Rəsul-i Əkrəm Əfəndimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) İslama dəvətin ilk illərində təbliğ vəzifəsini gizli olaraq edirdi. Səhabələrə namaz qıldırdığı zaman da qiraətdə səsini yüksəldər, namazları səsli qıldırırdı.

Müşriklər Peyğəmbərimizin səsli qiraətini eşitdikdə şeirlərlə və uydurduqları sözlərlə qarışdırmağa başladılar. Peyğəmbərimizə də təhqir edərək işi lağ etməyə qədər apardılar. Müşriklərin bu çirkin hərəkətinə meydan verilməməsi və Müsəlmanların əziyyətlərə məruz qalmamaları üçün bir ayəti-kərimə nazil oldu:

"Namaz qılarkən səsini nə çox yüksəlt, nə də çoxca qıs; ikisi ortasında bir orta yol tut. " (İsra Surəsi, 110)

Ayədə, müşriklərin eşitmələrinə mane olmaq üçün Peyğəmbərimizin səsini yüksəltməməsi istənilirdi. (İmam əz-Zəməxşəri. Təfsirul-Kəşşaf. (Qahirə: Darul-Mushaf, 1397-1977), 3:196)

Bundan sonra Peyğəmbərimiz, günorta və ikindi namazlarında, müşriklərin əziyyətlərinə məruz qalmamaq üçün qiraəti gizli etdi. Axşam namazı vaxt isə onların yemək saatı, yatsı və sabah da yuxu saatları olduğundan bu namazlardaki qiraəti səsli etdi.

Cümə və bayram namazları da onsuz da Hicrətdən sonra fərz və vacib edildiyindən, müşriklərin də bir zərəri olmayacağından qiraətlər cehri (səslə) oldu.

Bunun bir hikməti belə də ola bilər:

Sübh namazında insan yuxudan oyandığına görə yuxulu olur və bu namazın qılınmasına əngəl ola bilir. Namazda qiraətin səsli deyilməsi isə insanın yuxulamasına imkan vermir. Həmçinin axşam və yatsı namazlarında da insanın yuxusu gəlməkdədir.

Namazda səsli və ya səssiz oxumaqla əlaqədar hökmlər nələrdir?


41 Namaz surələrini namazda hansı sırayla oxumalıyıq?

Namazda Qurandakı kimi surələrin düzülüşünə uyğun gəlmək sünnədir. Bunun müstəhəb olduğunu söyləyənlər də var. O halda birincilərə görə, birinci rükətdə surədən sonra gələni ikinci rükətdə oxumaq məkruhdur. Ayələr arasındakı tərtibə beləcə riayət lazımdır. Bir rükətdə bir neçə ayə oxuyarkən, sıra və tərtibi atlamaq, yəni bir ayə oxuduqdan sonra bir ya da bir neçə ayə keçərək başqa bir ayə oxusa, bunda kəharət var deyənlər olduğu kimi, bir qorxu yoxdur deyənlər də var. Hökm, tamamilə surələr haqqındakı kimidir. (Əl-Mühit / Sərahsi - Fətavanı Hindiyyə.)

 

Bütün bu deyilənlər fərz namazlarla əlaqədardır. Sünnə və nafilə namazlarda isə ifadə edilən tərtibə riayətə ehtiyac yoxdur. Necə asanına gəlirsə elə oxuyur.

 

Ancaq fərz namazdan ifadə edilən tərtibə riayət unudular və ya dil eləcə itkin təqdim və təxir şəklində qiraətə başlarsa, bunu dəyişdirməsinə ehtiyac yoxdur, başladığı kimi davam edib bitirər və bundan ötəri səhv səcdəsi də lazım deyil. Çünki belə etməklə yalnız bir müstəhəb ya da sünnəti tərk edilmiş sayılar. (Ez-Zahirə / Tacəddin.)

42 "Uşaqlarınızı yeddi yaşında namaza alışdırın. On yaşına gəldiklərində (qılmırlarsa) onları döyün." bu hədis nə qədər düzgündür? Ümumimiyyətlə uşağa şiddət tətbiq etmək olar? Hədis zəif hədis ola bilərmi?

      Salam aleykum.

"Uşaqlarınızı yeddi yaşında namaza alışdırın. On yaşına gəldiklərində (qılmırlarsa) onları döyün." (Tirmizi, Salat 183; Əbu Davud, Salat 26)

Hədisi-şərifin günümüzdə zəif hətta uydurma olduğunu söyləyənlər vardır. Tirmizî hədisin Həsən-Səhih olduğunu bildirir, Nəvəvi, Xülasatü'l-Ahkam'da Əbu Davud hədisinin də həsən olduğunu ifadə edər.

Həsən: Bu kəlmə lüğətdə yaxşı, çox gözəl və s. mənaları ifadə edir. İstilahi mənada isə İbn Həcərin tərifinə əsaslanıb belə demək olar: “Həsən hədis, isnadının əvvəlindən axırına qədər (mühafizə, yaxud yazdıqlarını qorumaq baxımından) dəqiqliyi az olan insaflı ravinin aramsız, sapdırmadan (yəni, “şəzz” olmadan) və qüsursuz (yəni, “illə”siz) olaraq özü kimisindən xəbər verdiyi hədisdir.”

Həsən-Səhih: “Həsən” dərəcə etibarı ilə “səhih”dən aşağı hesab olunur. Elə isə fərqli mənaları olan bu iki istilahi terminləri necə cəm etmək olar? Artıq alimlər Tirmizinin bu ifadəsində olan məqsədini müxtəlif cür izah etmişlər. Bu izahların ən gözəli isə ibn Həcərin izahıdır. Bunu da Suyuti təqdirəlayiq hesab etmişdir. Xülasəsi budur:

– Əgər hədisin iki və daha çox isnadı varsa, bu ifadə “Bu hədis bir isnadla “həsən”, digər isnadla isə “səhih” dir” mənasını ifadə edir;

– Əgər hədisin yalnız bir isnadı varsa, bu ifadə “Bu hədis bir qrup alimin rəyinə görə “həsən”, digərlərinə görə isə “səhih”dir” mənasını ifadə edir.

Mü'min valideynlər uşaqları döymə həvəsində deyillər, olmamalıdırlar. Bu, qəti olaraq, bilinməlidir ki, ana atalar əvvəl özləri uşaqlarına nümunə olmalı, yalnız "mən dedim, olmadı, o halda döyə bilərəm" məntiqiylə hadisəyə yanaşmamalıdırlar. Namaz kimi ülvi bir hadisənin ruhlarda və qəlblərdə makəs (ayna günəşin makəsidir) tapması üçün mütləq gərəkli infrastruktur hazırlanmalı və bu mənada valideynlər əllərindən gələnləri etməlidirlər. Yalnız sözlü olaraq xəbərdarlıqlar yerinə, çox zaman şəxsən nümunə olmaq, örnək qəbul edilmək, model insan mahiyyətinə sahib fərdlər olma yoluna süluk(gedilməlidir) edilməlidir.

Uşaq istər qız olsun istər oğlan olsun alışdırmaq üçün kiçik yaşdakı uşaqlara namaz əmr edilər. Yeddi yaşında əmr edildiyi halda namaz qılmazlarsa üç vuruşu keçməmək şərti ilə çubuq ilə deyil də əl ilə həfifcə döyülür (Əbu Muhamməd Muvaffakuddin Abdullah b. Ahməd İbn Qudamə əl-Muğni II. 48 Qahirə ty).

Bu şəkildə davranma səbəbi, uşağın dini vəzifələrində səhlənkarlıq edən bir kimsə kimi yetişməsini əngəlləmək üçündür. Ayrıca burada adı keçən döymək uşağa işgəncə etmək deyil. Bundan məqsəd uşağı tərbiyə etmək və ibadətin əhəmiyyətini ona öyrətməkdir. (Ahməd Şerbani, Suallı Cavablı İslam Fiqhi, çev. Mustafa Özcan, Ahməd İyibildiren, Bəkir Ağlamaz, cild: 1, səhifə: 102-133, Özgü yay. İstanbul 1998)

Namaz qılmayan uşağın döyüləbiləcəyini söyləyən alimlər, bu hərəkəti seçə bilmək üçün əvvəlcədən bütün yol və üsulların sınanmış və nəticə alınmamış olması gərəkdiyini israr edirlər. Yoxsa uşağı, ibadətin vacibliyi mövzusunda kifayət qədər öyrədib öyrətmədən ilk iş olaraq dayaq cəzasına baş vurmağı heç bir İslam âlimi təklif etmir.

Beyhakî isə dayaqla əlaqədar hədislərin mənsuh (hökmü qaldırılmış) olduğunu, onlarla hökm ediləməyəcəyini, çünki onların Hz. Ali (Allah ondan razı olsun) 'dan rəvayət edilən səhih bu hədislə nəsh edildiyini bildirir:

"Qələm / məsuliyyət, üç kimsədən qaldırılmışdır. Uşaq buluğa çatana qədər, yatan oyanana qədər ... Xəstə / məcnun, özünə gələnə qədər ..." (Əhməd b. Hənbəl , Müsnəd, 1/116)

İslâm âlimləri, dayaqdan çox yumşaq rəftardan yana görüş ifadə etmişlər. Sevgi-mərhəmət və şəfqətlə uşağa yaxınlaşması gərəkdiyini mənimsəyənlər bu hədisi dəlil gətirmişlər:

Yenə bu mövzuya işıq tutacaq bir nümunə hadisə də Hz. Ömərin xəbərdarlığı və rəftarıdır ki son dərəcə əhəmiyyətlidir. Yatan uşağını namaz qılması üçün oyandırmağa çalışan bir qadına tavafuq edən Hz. Ömər:

"Burax onu! Ağıllı yetkin olana qədər o məsul deyil" (İbn Əbi Şeybə, əl-Musannəf, I/382)

deyərək qadını bundan imtina etdirməyə çalışması, Hz. Ömər kimi tavizsiz(güzəştsiz) bir şəxsiyyətin bu mövzuda Rəsûlullah'a müxalif düşdüyü söylənilə bilməyəcəyinə görə onun, Beyhakinin də işarə etdiyi kimi söz mövzusu hədislərin nəsh (hökmdən qaldırmaq) edilmiş olduğu qənaətinə gəldiyini göstərə bilər.

Namaz qılmayan uşaq döyülərmi ?


43 Günorta və ikindi namazlarının qılınması.

Günorta və ilkindi namazları tək başına da qılınsa, camaatla da qılınsa qiraətin gizli edilməsi vacibdir. Tək başına edən kimsə və ya imam öz eşidəcəyi qədər bir səs çıxararaq Fatihə və surəni oxuyar. Gündüz qılınan nafilə namazlarda da gizli oxumaq eyni şəkildə vacibdir.

Camaatla qılınan səhər, Cümə, bayram, təravih və vitr namazlarının bütün rükətlərində, axşam və şam namazlarının ilk iki rükətində qiraəti cəhri etmək, yəni səsli oxumaq vacibdir. Axşam namazının üçüncü rükətində, şam namazının da son iki rükətində gizli oxumaq vacibdir. Ancaq, tək başına səhər, axşam və şam namazını edən kimsə, istəsə qiraəti səsli edər, diləsə gizli olaraq oxuyar.


Bu qiraət şəkillərinin gündüz namazlarında gizli, gecə namazlarında, Cümə və bayram namazlarında açıqdan oxunmasının hikməti də təfsirlərimizdə belə izah edilməkdədir:

Rəsulu Əkrəm Əfəndimiz (s.ə.s.) İslama dəvətin ilk illərində təbliğ vəzifəsini gizli olaraq edirdi. Səhabələrə namaz qıldırdığı zaman da qiraətdə səsini yüksəldər, namazları cəhri etdirərdi. Müşriklər Peyğəmbərimizin səsli qiraətini eşidincə şeirlərlə və uydurduqları sözlərlə qarışdırmağa başladılar. Peyğəmbərimizə də təhqir edərək işi lağ etməyə qədər apardılar. Müşriklərin bu çirkin hərəkətinə meydan verilməməsi və Müsəlmanların əziyyətlərə məruz qalmamaları üçün bir ayəti kərimə nazil oldu: "Namazında səsini nə çox yüksəlt, nə də çoxca qıs; ikisi ortasında bir yol tut." (İsra Surəsi, 110) Ayədə, müşriklərin eşitmələrinə mane olmaq üçün Peyğəmbərimizin səsini yüksəltməməsi istənirdi. (İmam əz-Zemahşeri. Tefsirü'l-Keşşaf.
(Qahirə: Darü'l-Mushaf, 1397-1977), 3:196)

Bundan sonra Peyğəmbərimiz, günorta və ilkindi namazlarında, müşriklərin əziyyətiylə həmsöhbət ola bilməmək üçün  qiraəti gizli etdi. Axşam namazı vaxt isə onların yemək saatı, şam və səhər də yuxu saatları olduğundan bu namazlardakı qiraəti açıqdan etdi. Cümə və bayram namazları da onsuz da Hicrətdən sonra fərz və vacib qılındığından, müşriklərin də bir zərəri olmayacağından qiraətlər cəhri oldu.

Ancaq Məkkə müşriklərinin ilk Müsəlmanlara nələr etdiklərinin bilinməsi üçün, vəziyyət qiyamətə qədər yasayacak insanların ibrətinə təqdim edilmiş, gündüz namazlarında gizli oxunması əmri bu hikmətlə davam etdirilmişdir. Əlbəttə başqa hikmətləri də vardır. Ancaq müşriklərin ilk Müsəlmanlara etdiklərini xatırlamaq baxımından bundakı ibrətlər ağla ilk gələndir.

44 Səhər namazının qəzası nə vaxt qılına bilər?

Va aleykumussalam! 

Səhər namazının vaxtı imsak ilə girər, günəşin doğulması ilə bitər. Ancaq Hənəfilərə görə günəşin doğulmasına yaxın, Şafilərə görə isə imsaktan bir az sonra qılmaq fəzilətlidir.

Tam namaz qılarkən və namaz bitmədən günəş doğulsa, Hanifilere görə namaz pozular. Kerahet vaxtı çıxdıqdan sonra,yəni günəş doğandan 45-50 dəqiqə sonra yenidən qılmaq lazımdır.

Vaxtında səhər namazını qıla bilməyən bir adam, günəş doğulduqdan və kerahet vaxtı çıxdıqdan sonra günora namazı girmədən qılsa, həm sünnəsini həm də fərzini birlikdə qəza edər.

45 Sünnələrin yerinə qəza namazı qılına bilər?

Qanuni bir bəhanənin xaricində namazı qəzaya buraxan kimsə, bir səhv etmiş və günaha girmiş olar. Beləliklə qəzaya qalan namazın, ən qısa zamanda qılınması lazımdır. Çünki beş vaxt namazın ədası fərz olduğu kimi, qəzası da fərzdir. Qəzaya qalan namazın qılınmasıyla yalnız borc ödənmiş olar. Günahın bağışlanılması üçün də ayrıca tövbə istiğfar etmək lazımdır.

 

 Namaz borcundan bir an əvvəl xilas olmaq üçün, haqqında Peyğəmbərimizin hədisi,olmayan nafilə namazların yerinə qəza etmək daha məqsədə uyğun olar. Ancaq, Hənəfi məzhəbinə görə, haqqında hədis olan nafilə namazların yerinə qəza etmək uyğun deyil. Bu barədə Hənəfi fıkıh kitablarında bu hökm iştirak edər:

 

 

 

"Qəzaya qalmış namazları qılmaq, nafilə namaz qılmaqdan çox daha əhəmiyyətli və çox daha uyğundur. Lakin beş vaxt namazın sünnələri, quşluq, təsbeh, tahiyyetü'l-mescid və evvabin namazı bundan müstəsnadır. Yəni bu sünnətə və nafilələr qəza namazları üçün tərk edilməzlər. 1

 

 

 

Hər şeydən əvvəl, namazlardan əvvəl və sonra qılınan sünnələr bir yerdə fərz namazların tamamlayıcısı hökmündədir və Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) şəfaətinə vəsilədir. Bunun üçün, namazını qəzaya buraxan kimsə bir tərəfdən namazlarını qəza etməklə borcdan xilas olarkən, digər tərəfdən də sünnətləri qılaraq Peyğəmbərimizə olan bağlılığını göstərmiş olar.

 

 

 

1. Mövlana Eş-Şeyx Nızam. əl-Fetaval-Hindiyye. (Bulak: Mətbəəsi Emiriyye, 1310), 1:125; İbni Abidin. 1493; əl-Mezahibü'l-Erbaa, 1:492; Halebisi Sağar, s. 349.

 

 

Məmməd Paksu

46 Namaz əsnasında oxunacaq surələri öz dilimizdə oxusaq, o namaz səhih olarmı? Ərəbcə olaraqmı oxumaq lazımdır ?

        Salam aleykum

Namazın qiraətində ərəbcədən başqa dil istifadə etmək caizdirmi?

İmam Əbû Yusuf ilə İmam Muhammədə görə, Ərəbcədən başqa bir dil ilə qiraəti yerinə yetirmək caiz deyil. Yəni Qur'an`ı başqa bir dilə çevirib namazda o dil üzərinə oxumaq, caiz deyil. Çünki Qur'an Allah (C.C.) sözüdür. Hər kəlmə və cümləsi bir neçə məna və hikmətlərlə doludur.

Ərəbcə çox zəngin bir dildir. Kəlmələrin özünə görə və olduğu cümlə etibarilə bir neçə mənası vardır. Tərcümə yalnız o mənalardan birini əks etdirə bilər. Ancaq dili ərəbcəyə yatmayan, bunun tələffüzünü heç cür bacara bilməyən ümmi (savadsız) bir kimsə öyrənənə qədər öz dilinə çevrilən ayələri oxuya bilər, deyə bir fətva verilmişdir. (Fətava-yi Hindiyyə - Şərh-i Nukaayə / Şeyx Əbil-Məkarim.)

İmam Əbu Hənifə`nin hər hansı bir dilə çevrilən Qur`an ayələrini o dil üzrə oxumanın caiz olduğuna dair bir ictihadı olmuşsa da, aparılan ciddi araşdırmalarla, İmamın bu ictihadından imtina edib İmameyn`in ( iki imam- İmam Əbû Yusuf ilə İmam Muhamməd) ictihadına döndüyü aydın olmuşdur. Necə ki Fətava-yı Hindiyyə'də də bu xüsusa toxunulmuş və «İmamın rücu' (fikrini dəyişdirmək) etdiyi rəvayət olunmuşdur. Bu rəvayətə də etimad etmək lazımdır » deyə yazılmışdır. (Fətava-yi Hindiyyə: I/69 - Əl-Məktəbətü'Uslâmiyyə - Əl-Hidayə.)

İbn Abidin bu mövzuda Dürrü'l-Muxtar`ın mətnini nəql edərək deyir ki:

«Namazda acizlik (bacara bilməməmk) hallarının xaricində Farsca təkbir gətirib başlamanın səhih (doğru,  keçərli) olduğu barəsində İmam Əbû Yusuf ilə İmam Muhamməd, İmam Əbu Hənifə`nin görüş və ictihadına dönmüşlər. Namazda yenə acizlik hallarının xaricində Farsca (və ya hər hansı bir dil ilə) qiraətin caiz olmadığı barəsində isə, İmam Əbu Hənifə, İmameyn`in görüş və ictihadına dönmüşdür. »

Nə var ki, İmamey'nin Təkbir (Namaza başlama təkbiri) mövzusunda İmam Əbu Hənifə`nin sözünə döndüyünü heç kim nəql etməmişdir. Tatahaniyyə'dəki nəqlin isə bu təkbir haqqında olduğu dəqiq deyil. Təşrik və Qurban Kəsmə təkbirləri haqqında olması ehtiml olunur. Doğru olanı da budur. Çünki Tatarhaniyyə sahibi bunu namaz xaricindəki Əzkâr (zikirlər) bəhsiylə birlikdə anlatmışdır. »(İbn Abidin, I/505.)

Kâsânî (ö. 587) Bedayiu's-Sanayi'də bu mövzuda deyir ki:

«Əbu Hənifə`yə görə qiraət Ərəbcə sabit olduğu kimi, Farsca da sabitdir. Bu icazə mütləqdir. Yəni qiraət aparan kimsə Ərəbcəni uyğun şəkildə tələffüz etsin etməsin fərq etməz."

"Imameyn`ə görə, Ərəbcə`ni uyğun şəkildə tələffüz edə bilmirsə, o təqdirdə Farsca və ya hər hansı bir dillə caizdir. Əksi isə caiz deyil."

"İmam Şafiî'yə görə, uyğun şəkildə teleffuz edə bilsin, edə bilməsin Farsca qiraət caiz deyil. Çünki Qur'an Ərəb lüğəti üzrə enmişdir. Bu baxımdan Farsca oxunan şey Qur'an ola bilməz. Ancaq Ərəbcəni bacara bilməyən kimsə-öyrənənə qədər-qiraət yerinə təsbeh və təhlil edər (Sübhanallah və la ilahə illallah) deyər. »

Kâsânî, müctəhidlərin bu mövzudakı dəlillərini, «Qur'an`dan sizə asan gələni oxuyun.» məalindəki ayədə keçən «Qur'an» kəlməsindən nə nəzərdə tutulduğu üzərindəki fikirlərini nəql edərək mövzunu xeyli genişlətdikdən sonra davamla deyir ki:

«İmam A'zam'a görə: Tövrat və ya İncil, ya da Zəbur`dan namazda bəzi parçalar oxusa- bunun təhrif olunmuş (dəyişdirilmiş) olmadığını qətiliklə bilirsə- caizdir. Bilmirsə, caiz deyil. Çünki Allah (CC) Qur`an`da: "Onlar (yəhudi və xristianlar) kəlmələrin yerlərini dəyişdirirlər." buyurmuşdur. Bu səbəblə oxunan qisimin təhrif olunmuş hissə olması ehtimal var. "('Bədayiu's-Sanayi' Fi Tərtibi'şŞərayi '/ Kâsânî, I/112 - 113, Beyrut-1974 -1394.)

İmam A'zam'a görə, Qur'an`dan məqsəd, Allah kəlamına dəlâlət ( dəlil, sübut) ləfzidir, amma bu Ərəbcə ləfz (kəlimə) olma etibarilə deyildir. Allah kəlamı ilə qaim (sabit, möhkəm,yerini tutmaq) olan sifət etibarıyladır ki bu, ibrətlər, nəsihətlər, təşviqlər və qorxutmalardan, övgü və təzimlərdən ibarətdir. (yəni Qur`anın Allahın kəlamı oluduğu əsas götürülür)

Kâsânî bu mövzuda İmam Əbu Hənifə`nin İmamey'nin sözünə döndüyünə toxunmamış və bu mövzuda hər hansı bir nəqldə olmamışdır.

Mültəka Şərhi Məcmau'l-Ənhür sahibi bu mövzuda deyir ki:

«İmam A'zam'a görə, ərəb dilini uyğun ölçüdə tələffüz edə bilsin, edə bilməsin Farsca İftitah Təkbiri gətirmək səhihdir. İmameyn`ə görə, ancaq ərəb dilini uyğun forma və mənada tələffüzünü bacara bilməyən kimsə haqqında caizdir. »

«Amma ən səhih təsbitə görə, İmam A'zam bu mövzuda İmamey'nin görüş və ictihadına rücu" etmişdir (dönmüş). "

«Ərəbcə tələffüzü bacarmadığı üçün qiraəti Farsca yerinə yetirmək həm İmam Azam'a görə, həm İmameynə görə caizdir. Ərəbcəni tələffüzdən aciz olmayan kimsə haqqında isə, İmam A'zam'a görə yenə caizsə də İmameynə görə caiz deyil. Çünki İmam A'zam'a görə, Qur'an manadır. Farsca (və ya başqa bir dil də) o mənaya dəlalət (sübut, dəlil) edər. Bu baxımdan başqa dillə qiraət caiz sayılır. "

"Ancaq bu icazə yalnız namazdakı qiraət haqqındadır.»

«Edilən rəvayətə görə, İmam A'zam bu mövzuda İmameynin görüş və ictihadına rücu" etmiş (dönmüş) növ. Səhih olan da budur; etimad da bu rəvayətə görədir. Necə ki musannif(sinifləndiran. kitab tərtib edən. təsnif edən.) də onun rücu' etdiyini qəbul etmiş və namazda qiraətin Ərəbcə oxunmasını imamların ittifaqına dayanaraq nəql etmişdir. »(Məcməul-Ənhür Şərh-i Mültəka'l-Əbhur, I/92-93, Dərsaadət-1327.)

Fətava-yi Hindiyyə'də bu mövzu bir az daha açıqlanaraq bu sətirlərə yer verilmişdir:

«İmam Əbu Hənifə`nin İmameynin sözünə rücu' etdiyi haqqında Əl-Əsrar sahibi, «Bu mənim seçimimdir» deyir. Ət-Təhqiq Kitabında «Bu, muhakkiklər (həqiqəti araşdırıb tapan. İç üzünə incəliyərək agah olan.) demək olar hamısının seçib bəyəndiyi bir rəvayətdir. Fetva da buna görədir » deyilir. Şərh-i Nukayə'də də eyni xüsus ifadə edilir. Ən səhih olan da bu təsbitdir, qeydi yer alır.» (Fətava-yi Hindiyyə, I/69 - 70, Məktəbətul-İslamiyyə.)

Bütün bu rəvayətlərdən çıxarılan nəticə:

İmam A`zam`ın bu mövzuda İmameyn`in görüş və ictihadına döndüyü, Fəqihlər, Fiqh alimlərinin irəli gələnlərinin demək olar ki hamısına görə doğrudur. Hamısı da bu rəvayəti ən səhih şərti ilə ifadə etməyə çalışmış və bir qisimi bunu seçdiyini  xüsusilə qeyd etmişdir.

O halda Farsca ya da başqa bir dil üzrə qiraət mövzusunda fətva İmameynin ictihadına görədir. Qur`anın ruhuna və məqsədinə uyğun olan da budur.

Necə ki Kitabu'l-Fiqh Alə'I-Məzahibi'l-Ərbaa sahibi Abdürrahman Əl-Cəziri, Qiraət bəhsində Hənəfi imamlarının fikirlərini ittifaq halında nəql edərək deyir ki:

«Hənəfilərə görə, Ərəbcə oxumaqdan aciz olan (bacarmayan) kimsənin başqa dillərə görə oxuması caizdir. Beləcə qıldığı namaz səhihdir.» (Kitabu'l-Fiqh Ala`l-Məzahibi'l-Arbaa, I/230, Misir.)

(Cəlal İldırım, Qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Uysal Kitabevi: 1/238-241.)

47 Səfəri olaraq qəza edilən dörd (4) rükətlik bir namazın qəzası necə qılınar?

   Mukimin (İqamət elədiyi, daimi yaşadığı yer) qəzaya qalan namazları, səfərə çıxmasıyla və yolçunun qəzaya qalan namazları da iqamətə niyyət etməsiylə dəyişməz.

   Buna görə səfərdə ikən qəzaya qalan namazları mukimken də -səfəri imiş kimi- iki rükət olaraq qılar. Bir yolçu da iqamət zamanında qəzaya qalmış namazlarını dörd rükət olaraq qılar.

48 Səfərdə namazlar necə qılınar? Hənəfilərə görə səfərdə “cəmi-təqdim” və “cəmi-təxir” edilirmi ?

Və aleykum Salam və Rahmətullah.

   "Şübhəsiz Namaz möminlərə müəyyən vaxtlarda  fərz edilmişdir" (Nisa,4/103) âyət-i cəlîləsinə  görə hər namazın vaxtında qılınması fərz-i ayındır. Bu səbəblə iki vaxt namazını bir vaxtda qılmaq (ki fiqhdə buna Cəmus-Səlâteyn  deyilir) Hənəfî məzhəbinə görə caiz olmaz. Çünki, iki vaxtı bir yerdə qılmaq, ya birini vaxtı girmədən qılmaq və ya vaxtı çıxdıqdan sonra qılmaq yoluyla olar. İkisi də səhih deyil. Vaxtı girmədən namaz qılınmaz. Namazı vaxtından sonraya da saxlamaq câiz  deyil. Ədâ yerinə keçməz,yəni qılınmış sayılmaz.

   Bu qaidənin yalnız hacılara məxsus olmaq üzrə iki istisnası vardır. Biri Ərəfatda “cəmi-təqdim”, digəri Müzdəlifədə “cəmi-təxir”. Çünki Peyğəmbər Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm  buralarda namazlarını iki vaxtı birləşdirərək qılmışdırlar.

   Salim İbn Abdullah (Allah ondan razı olsun) atasından belə rəvayət edir:

”Rəsulullah(sallallahu aleyhi və səlləm) səfərə tələsdiyi zaman axşam namazını gecikdirərək gecə ilə birlikdə qılmışdır”(Müslim, Müsafirin, 45)

   Eyni zamanda Muaz İbn Cəbəldən (Allah ondan razı olsun) rəvayətə görə, o belə demişdir:

” Hz Peyğəmbər ilə Təbük səfərinə çıxıdq.Allah Rəsulu günorta ilə ikindini, axşamla gecəni birlikdə qıldı.” (Müslim, Müsafirin, 52,53; Əbu Davud, 1, 285; İbn Macə , 1, 340.)

   İki namazı birləşdirməyin yalnız Ərəfat və Müzdəlifədə mümkün olduğu fikrini mənimsəyən hənəfilərə görə, bu və buna oxşar hədislərdən Allah Rəsulunun (Allah`ın Salamı və Salatı onun üzərinə olsun) birinci vaxtı vaxtının sonunda, ikinci namazı da vaxtının əvvəlində qıldığını söyləmişlər. Beləliklə hər iki namaz bir vaxtda qılınmış olur, lakin hər biri öz vaxtında yerinə yetirilir.

   Ənəz İbn Malikdən (Allah ondan razı olsun) rəvayətə görə, o belə demişdir:

”Allah Rəsulu günəş ən zirvə nöqtədən qərbə meyl etməzdən əvvəl yolçuluğa çıxdıqda , günorta namazını ikindi vaxtına qədər təxirə salar, sonra dayanaraq günorta və ikindini qılardı.Yola çıxmamışdan günəş qərbə meyl etmişsə, günorta namazını qılar, sonra yola çıxardı.” (Müslim, Müsafirin,56; Əbu Davud,Səfər,5,H.No:1218)

   Ənəsdən gələn bu rəvayət daha aydındır: “ O, səfərdə tələsərkən günorta namazını ikindi namazının başlanğıcına qədər gecikdirər, sonra ikisini birlikdə qılardı.” (Müslim, Müsafirin,57,58.) .Burada birləşdirmə şəklən olur, həqiqətdə isə hər iki namaz öz vaxtında qılınmışdır.Buna hənəfilər “suri cəm” (şəkli birləşdirmə) deyirlər. 

   Allah Rəsulu sallallahu aleyhi və səlləm  dövründə vida həccindən başqa səfər, xəstəlik, şiddətli yağış və sairə kimi çətinliklərdə də günorta ilə ikindi və axşamla gecə namazlarının birləşdirilərək qılındığı nəzərə alınaraq, dinən məqbul bir üzürü olanın bunu adət etməməsi şərtiylə bundan faydalanması  mümkün və caizdir.

   1-Şafilərdə səfər əsnasında qəsr caizdir. Cəm edilməsi daha uyğundur. Cəm`lə birlikdə qəsr etmək niyyətində olanın bunu ürəyindən keçirməsi kifayətdir. Hənəfilərdə həcc xaricində cəm yoxdur. Hənəfilərin səfərdə olarkən iki rükət qılması vacibdir. Dörd rükət qılınacağı təqdirdə iki rükət sünnət olar.

   2-İkindi namazını(əsr) zamanında qılacağını ümid edən kimsə cəmi-təqdim etdiyində ikindi namazını qılana qədər səfərilik davam edəcəksə bu namaz cəm' edilə bilər. Ancaq namazını zamanında qıla biləcəyini ümid edən kimsə bunu zamanında qılması uyğun olar. cəmi-təqdimdə, ikinci namazı qılmağa başlayana qədər səfərin davam etməsi şərtdir. İkinci namaza başlamadan əvvəl iqamət edəcəyi diyara çatsa, artıq bu namazı öz vaxtı içində qılması lazım gəlir.

   3-Namazlarını cəm edən kimsə şərtlərinə əməl edərək namazlarını birləşdirdikdən sonra namazı vaxtında qılma fürsəti tapsa da bu namazları yenidən qılmaz.

49 Uşaq ananın qarşısından keçərsə namaz pozular?

Namaz qılanın qarşısından keçildiyi təqdirdə namaz pozulmaz. Ancaq qəsdən namaz qılanın qarşısından keçən adam günah işləmiş olar. Keçən uşaq isə günah işləmiş olmaz. Uşağın namaz qılanın qarşısından keçməsi və ya səcdə edəcəyi yerdə oturmasından ötəri də namaz pozulmaz. Uşaq səcdə edilən yerə oturmuşsa səcdəyə gedərkən tək əl ilə uşaq kənara çəkilə bilər.

Namaz qılanın səcdə yerindən bir kimsənin keçməsi ilə namaz pozulmaz. Ancaq keçən kimsə günahkar olar. Namaz qılanın qarşısından keçmənin günah olduğu yer, böyük məscidlərdə və açıq ərazilərdə namaz qılanın, ayaqlarından etibarən səcdə etdiyi yerə qədər olan qisimdir. Kiçik məscidlərdə namaz qılanla onun qarşısından keçən arasında, dirək, insan kimi bir maneə olmazsa, namaz qılanın qarşısından haradan keçilsə məkruh olar. Əsasən namaz qılan kimsənin, qarşısından keçilmə ehtimalı varsa, bir sütrə əldə etməsi sünnədir. Kiçik uşaq mükələfiyət yaşının altındadırsa onsuz da nə bundan nədə başqa bir günahdan ötəri məsuliyyəti yoxdur.
 

50 Əsnəmək Namazı pozurmu?

    Namazda əsnəyərkən ağızı tutmaq da ədəbdəndir. Ağızı tutmaq, dişləri dodaqları arasında sıxmaqla olar. Bu şəkildə əsnəməyi əngəlləmək mümkün deyilsə, qıyamda sağ əlin tərsini, digər rüknlərdə də sol əl ağıza tutular. Beləcə əsnəməyi gizləməyə çalışılar.Ama əsnəmək namazı pozmaz.   

 Hədîs-i şərîfdə belə buyurulmuşdur:

"Cənâb-ı Haqq asqırmağı sevər, əsnəməyi isə kərih(iyrənc) görər. Əsnəyən kimsə bacardığı qədər ona mâne olmağa çalışsın, hah hah deyə səs çıxarmasın." Digər bir rəvayətdə də: "Əlini ağızına qoysun." deyilmişdir. (bax.  Buxârî, Ədəb 125, 128, Bəd’ül-Halk 11; Müslim, Zühd 56, (2994); Əbû Dâvud, Ədəb 97, (5028); Tirmizî, Salât 273, (370), Ədəb 7, (2747, 2748).)

    Əsnəmək, yuxusuzluq, yorğunluq və ya can sıxıntısı səbəbiylə insanın qeyri irâdi bir şəkildə ağızını açaraq uzunca nəfəs alıb verməsidir. Bu hâl, bir baxıma dalğınlıq və qəflət göstəricisidir.    

   "Asqırma" isə nəfəs əzələlərinin təzyiqli hərəkətiylə insanın içərisindəki havanı bir anda ağız və burun yoluyla şiddətlicə çölə atmasıdır. Asqırmaq bədəndə meydana gələn bir məcburiyyət nəticəsində olar və bu ehtiyâcı hiss edən kimsə asqırdığı an fərahlar. Bu səbəbdən bu vəziyyət əsnəmənin əksinə bədən üçün bir gümrahlıq vəsiləsidir. Rəsulullah -sallallahu aleyhi və səlləm- de asqırmanın Allâh Təâlâ'nın xoşlandığı bir hall olduğuna, əsnəmənin isə şeytandan gəldiyinə diqqət çəkərək:

"Biriniz əsnəyəcəyi zaman gücü nisbətində onu aradan qaldırmağa çalışsın. (Ağızını açaraq hâh deməsin) . Çünki bir kimsə əsnədiyində şeytan ona gülər. " (Buxârî, Ədəb, 125) buyurmuşdur.

   Hədis-i şərifdə şeytandan gəldiyinə diqqət çəkilən əsnəmə, ümumiyyətlə çox yeyib içmək, qarını tıxa basa doldurmaq, hərəkətsizlik və yuxu hâlının önə keçməsi kimi vəziyyətlərdən qaynaqlanar. Ayrıca əsnəməyə səbəb olan vəziyyətlərdən hər biri şeytanın xoşlandığı işlərdir. Bu səbəblə əsnəmək uyğun bir davranış deyil. Mümkün dərəcədə qarşısının alınması, hər şeyə rəğmən əngəl törədilə bilmədiyi hallarda isə ağızın əl ilə bağlanılması lazımdır.    

   Qəflət səbəbiylə meydana gələn əsnəmədən xilas olmanın fərqli yolları vardır. Xüsusilə namazda əsnəməmək üçün bu xüsuslara diqqət yetirmək lazımdır:
- Tualet ədəbinə riayət etmək,

- Hər namaz üçün yeni bir dəstəmaz almaq,

- İftitah təkbiri alarkən əlinin tərsiylə masivayı(Allah'dan başqa hər şey) arxaya atdığının fərqində olmaq,

- Euzü bəsmələni şüurlu bir şəkildə söyləmək. 
     Namazda əsnəmək isə çirkin bir davranışdır. Hələ bir də əsnəyərkən qəribə səslər çıxarmaq daha da çirkindir. İnsan nə edirsə onun haqqını verməli, öz mənasına uyğun olaraq etməlidir. Xüsusilə namaz qılan bir adamın əsnəməsi və ya gərinməsi, onun namazdan bir şey anlamadığını və nə etdiyini bilmədiyini göstərməyə yetər. Belə şüursuzca qılınan bir namaz, ətrafındakıları narahat edəcəyi kimi, insanı da Qur`anda ifadə edilən, “fuhşiyat və münkərattan” da saxlamaz. Yəni insanı ,edə biləcəyi pisliklərdən və çirkinliklərdən əngəlləməz. Bu səbəblə, hədis-i şəriflərdə ifadə edildiyi kimi, vaxtı girər girməz, ərtələnib  yorğunluq və tənbəllik basmadan o vaxtın namazı qılınmalıdır. Necə ki, şeytanın insanı səs verib namazı təxirə saldırdığı xüsusunu daha əvvəl ifadə etmişdik. Belə, özünə qəflət gəlmiş və tənbəllik çökmüş olaraq namaza duran bir adamın, öncə Kimin hüzuruna çıxdığını çox yaxşı bilməsi və namazını da bir o qədər oyanıq və dinc qılması lazımdır.   

    Buna görə də, Peyğəmbərimizi (s.ə.v.), insanın belə, qafilcə namaz qılmasını xoş görmədiyi üçün fərqli şəkillərdə xəbərdarlıq etmiş və namazda əsnəmənin şeytandan olduğunu bildirmişdir. Necə ki, Əbu Hureyre (Allah ondan razı olsun)`dan rəvayət edilən bir hədis-i şərifdə, normal zamanda belə əsnəmənin şeytandan olduğunu ifadə edərək belə buyurmuşdur:

"Əsnəmək şeytandandır. Buna görə də sizdən hər hansı biriniz əsnəyəcəyi zaman gücü çatdığı qədər onu tutsun. "(1)

    Əbu Saidi'l-Xudri vasitəsilə gələn bir hədisdə isə, Rasülü Əkrəm (sallallahu aleyhi və səlləm)`in; "Biriniz namazda ikən əsnəyəcəyi zaman gücü çatdığı qədər əsnəməyi saxlasın, çünki şeytan girər. "(2) buyurduğu rəvayət edilməkdədir.     

   Hədis-i şəriflərə baxıldığı zaman, hər iki halda da insanın əsnəməyi tutması, gərək namazda gərəksə, içində olduğu cəmiyyətdə, ağızını sonuna qədər açaraq əsnəməkdən qaçınması əmr edilməkdədir. Müsəlman hər yerdə ədəbi davranış qaydalarına uyğun gələn, nəzakətli və alicənab bir insan olmaq vəziyyətindədir. Çünki insanın etdiyi yaxşı və ya pis (xüsusilə pis olan) bir davranışı, təmsil etdiyi din ilə əlaqəli olaraq qiymətləndirilməkdədir. Buna görə insanların ən nazik davranışlı olanı Sevgili Peyğəmbərimiz (Allah`ın Salamı və Salatı Onun üzərinə olsun), Müsəlman`ın davranışlarına diqqət yetirməsi, özünü daim nəzarət altında tutmasını və başqalarına diksinmə verə biləcək şəkildə ağızının içini göstərməməsi lazım olduğunu vurğulamışdır. Bunun yanında, ağızını aşırı dərəcədə açıb yayaraq əsnəyən bir insanın, o anda qismən müdafiəsiz qaldığını bildiyi üçün, içəri girə biləcək mikroblara və digər istənməyən şeylərə qarşı da bu hədis-i şərifi ilə xəbərdar etmişdir.   

(1) Müslim, Zühd, 56, (2994); Tirmizi, Salât, 273/370; A. Hənbəl, Müsned, II, 397, 517. 

(2) Müslim, Zühd, 57, (2995), 58, 59.

51 Şəkil asılan otaqda namaz qılmaq olar?

Və aleykum Salam.

      Fotoşəkili ikiyə ayırmaq gərək. Canlıya âid fotoşəkillər, cansıza aid fotoşəkillər. Canlıya aid fotoşəkillər, ya yaşayacaq şəkildə boy rəsmi olar, yaxud da yaşamayacaq şəkildə yarım şəkil olar. 
    Yaşamayacaq şəkildə yarım, yaxud da baxınca seçilə bilməyəcək qədər kiçik olsa  mahzur(zərər) yoktur deyilə bilər. Ancaq boy rəsim və fotoşəkillərinə (bir ehtiyac olmadan) icazə verilməmişdir. Cansıza aid şəkillərə, yəni mənzərələrə gəlincə, bunun câiz olduğu qətidir. Çiçək, göl və meşə mənzərələri kimi görünüşlər çəkilə bilər, evlərin müəyyən yerlərinə asılıb ilâhî qüdrət təqdirlə seyr edilə bilər. 
    Canlıya âid boy şəkillərini, (insan, heyvan və digər canlı varlıqlar kimi ) otağın divarına asıb, baxınca tamamilə görünəcək halda saxlamaq, bu otaqda namaz qılmağı məkruh hala gətirmək deməkdir. Beləliklə, divarlarında canlılara aid boy şəkilləri olan otaqda qılınan namaz məkruh olar. Şəkillər qiblə yönündə  isə məkruhluq şiddətlənər, yanda isə azalar, arxada isə daha da azalmış sayılar. 
    Belə şəkillər ya endirilməli, yaxud da üzəri örtülərək namaza durulmalıdır. Boy şəkillərini bağlı bir yerdə tutmaq, ancaq lazım olduğunda görüləcək halda mühafizə etməkdə zərər yoxdur. 
    Kâğız pullarla şəxsiyyət vəsiqələrindəki vəsiqəlik şəkillər də câizdir. Bunlar canlandığı fərzedildiyində yaşamayacaq dərəcədə kiçik və yarım olan şəkillərdir. Ayrıca bəzi qeydə alınmış şəxsləri tanımaq üçün çəkilən zəruri boy şəkilləri üçün də icazə vardır. Bunlar ehtiyac şəkilləridir. Oğrular, digər günahkarlar ancaq bunlarla asanca ədalətin pəncəsinə təslim edilə bilməkdədir. Bu günki şəkillərin mühtehcen(ədəbsiz şəkillər) olmayanları tapınılmaq üçün çəkilmədiyindən, tapınılmaq üçün edilən şəkillər cümləsindən sayılmaya bilərlər. Ədəbsiz şəkillərin hər cürü isə əxlaqa, insanlığa və İslâm’a zidddir. Qaynaqlarıyla İslam Fiqhində geniş məlumat vardır.

       İslam dini səmavi bir din olub insanın dünya və axirətini abadlıq etmək üçün nazil olmuşdur. Gətirdiyi hökmlərin hər kəsin ağıl və zövqünə uyğun gəlməsi də mümkün deyil. Çünki simalar bir-birinə uyğun gəlmədiyi kimi ağıl və xasiyyətlər də bir-birinə uyğun gəlməzlər. Ağıl və məntiqi verən Allah Təala, insan üçün hansı hökm daha uyğun, hansı nizam daha gözəl isə onu bilir və onu endirir. Bunun üçün əmr, nəhy, haram və halal ilə əlaqədar olan ilahi qanun və nizamların bəzilərinə ağılımız çatmazsa da bütününə inanıb hikmətini araşdırmamız lazımdır. Araşdırma etmədən inkar etmək adamı küfrə apara bilər. Bunun üçün bu və ya bu niyə haram olsun? Ağılıma yatmır, demək böyük bir günahdır. Bir çox kimsə heykəl və şəkilin haram oluşundan danışıldığı zaman xoşlanmır, "heykəl bir sənətdir. Niyə haram olsun?'' deyib İslamın hökmünü tərəddüdsüz rədd edir. Muzeylərdə olan heykəllər üzərinə araşdırma edildiyi zaman cahiliyyət dövründə, Roma və Bizans dövlətlərinin hökm sürdükləri zamanlarda insanların bir çoxları heykəl və şəkillərə böyük etina göstərərək tapındıqları bütpərəstlik girdabına girdikləri görüləcək. İnsanı yer üzünə Xəlifə olaraq təyin edən Allah Təala, daşdan və ağacdan öz əliylə etdiyi heykəl və şəkillərə etdiyi ibadətdən onu qurtarıb layiq olduğu mövqeyə çıxarmaq üçün canlı məxluqların hər cür heykəl və şəkillərini qadağan etdi.

 

Surət qadağasının söykənildiyi müəyyən rəvayətlər belə sıralana bilər:

a) Hz. Ayşənin nəql etdiyinə görə Hz. Peyğəmbər, evində üzərində salıb (İsa`nın çarmıxa gəriliş səhnəsini təsvir edən şəkil) olan hər şeyi qırmışdır (Buxari, "Libas", 90).

b) "Qiyamət günündə ən şiddətli əzaba məruz qalacaq olanlar musavvirlərdir" (Buxari, "Libas", 89).

c) "Bu surətləri edənlərə qiyamət günündə ‘Yaratdıqlarınıza can verin' deyilərək əzab ediləcək" (Buxari, "Libas", 89).

d) Hz. Ayşə`dən rəvayət edildiyinə görə, Ayşə bir dəfə üzərində (heyvan) şəkilləri olan bir döşək almışdı. Hz. Peyğəmbər bunu görüncə qapının qarşısında gözlədi və içəri girmədi. Hz. Ayşə, Rəsulu Əkrəmin üzündə məmnunsuzluq işarələrini görüncə, "Ya Rəsulullah! Allahdan və Allahın Rəsulundan bağışlanma diləyirəm. Bir qüsurmu işlədim?" dedi. Hz. Peyğəmbər, üzərində şəkil olan döşəyi göstərərək "Bu döşəyin burada nə işi var?" buyurdu. Ayşə "Ya Rəsulullah! Onu, gah oturasın, gah söykənəsin deyə sənin üçün almışdım" dedi. Sonra Hz. Peyğəmbər, "Bu şəkilləri edənlərə qiyamət günündə əzab edilər və onlara ‘Haydı baxaq, etdiyiniz bu surətlərə bir də can verin' deyilər. İçində şəkillər olan evə mələklər girməz" (Buxari, "Libas", 95; hədisin şərhi üçün bax. İbn Həcər, Fethu'l-bari, V, 228-229; Kamil Miras, Təcridi Sarih Tərcüməsi və Şərhi, VI, 414).

e) "Mələklər, içərisində it və təsvir olan evə girməzlər" (Buxari, "Libas", 88).

f) "Mələklər, içərisində surət olan evə girməzlər; parça üzərindəki naxış müstəsna" (Buxari, "Libas", 92).

g) Hz. Ayşə öz oturduğu evin zalına üzərində timsallar olan bir pərdə çəkmişdi. Hz. Peyğəmbər səfərdən döndüyündə bunu görüncə "Qiyamət günündə ən şiddətli əzaba çarpdırılacaq olanlar Allahın yaratmasına bənzəməyə çalışanlardır" buyurdu. Ayşə, sonra bu pərdədən bir və ya iki yastıq etdiklərini söyləmişdir (Buxari, "Libas", 91).

h) Hz. Ayşənin, üzərində təsvirlər olan bir pərdəsi vardı və bunu otağının bir tərəfinə çəkmişdi. Hz. Peyğəmbər bunu görüncə, Hz. Ayşəyə "Bu pərdəni qarşımdan qaldır; üzərindəki təsvirlər namazda ikən həmişə mənə görünüb dayanır" demişdir (Buxari, "Libas", 93).
Ahməd ŞAHİN

 

Mələklər şəkillər olan evə gələr?

52 Bir həftədi imtahanlara hazırlaşdığım üçün sübh namazına qalxa bilmirəm, amma qəzasın qılıram. Bu nə qədər doğrudur?

Və aleykum Salam.

Bizləri yoxdan var edən və hər işimiz bizim istədiyimiz kimi yox, O`nun dilədiyi kimi olan Rəbbimizin əmri olan bir fərz namazını üzürsüz bir səbəbdən qəzaya saxlamaq böyük günahdır. Hələ bu sübh namazı isə. (Sizin imtahan üzr sayılmır). 

"Düşmən süvarisi qovalasa belə səhər namazının iki rükət sünnəsini tərk etməyin" (Əbu Davud, 2/301, no: 1258; Əhməd b. Hənbəl, 2/405)

"Səhər namazının iki rükəti sünnəti dünyadan və dünyada olan hər şeydən daha xeyirlidir" (Müslim, Misâfirîn, 96, 97; Tirmizî, Salât, 190)

Hz. Aişə (Allah ondan razı olsun) nəql edir: "Hz. Peyğəmbər, səhər namazının iki rükəti kimi başqa heç bir nafilə namaza davam etməmişdir" (Buxari, Təhəccüd, 27; Müslim, Misâfirîn, 94)

Sübh namazının fərzinin nə qədər önəmli olduğunu onun sünnəsi haqqında deyilən bu sözlərdən anlamaq olar. Allah`ın əmrləri dəyişməz olaraq yerində qalmalıdır. Bizlər öz işlərimizi  o əmrlər ətrafında dəyişməliyik. Çünki biz namazla mükəlləf olandan 24 saatımıza o namaz vaxtları da daxil olmuş və yerlərini tutmuşlar. Sonradan gələn işlərimiz o vaxtları zəbt edib namazlarımızı başqa vaxtlara keçirə bilməz.

Sübh namazına durmağın birinci yolu tez yatmaqdır. Tez yatmaq isə sünnədir.

"Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) işadan əvvəl yatmağı, işadan sonra da danışmağı xoş görməzdi". (Buxari, Məvakit 23; Müslim, Məsacid 236. Ayrıca baz. Tirmizi, Məvakit 11; Nəsai, Məvakit 20; İbni Macə, Salat 12; Məcmau'z-zəvaid, 1/315).

Tez yatmaqla siz sünnəni yaşayar, sübh namazına qalxar, sübhdən sonra kərahət vaxtında yatmaq məkruh olduğundan,  məkruh əməl işlməkdənm  qurtular, səhər təmiz beyinlə, sakit mühitdə, günəş işığında dünya imtahanına qulluq vəzifəsini yerinə yetirməyin şövqüylə daha gözəl bir şəkildə hazırlaşa bilərsiniz.

İmtahandan keçməyiniz sizin əməlinizə, çalışmanıza  yox, Allah`ın iradəsinə tabedir. Bəzən unutmaq istədiklərimizi unuda, xatırlamaq istədiklərimizi də xatırlaya bilmərik. Demək ki, yaddaşımız O`nun əmrindədir. Yaradanımız qarşısındakı vəzifələrimizi ehmal etməklə, bütün günü oxuyub öyrəndiklərimiz bir anlıq streslə heç ola bilər.

Üç aylıq universitet həyatından sonra bir ay ərzində çox çətin, gecələr yatmayıb, bəzən də yemək yeməyə vaxt ayırmadığımız bir imtahan gəlir. Üç aylıq universitet həyatının hesabını vermə zamanı. Kimlərin oxuyub çalışdığı, kimlərinsə tənbəllik edib oxumadığı bu imtahandan bəlli olar.

Əməl baxımından hansınızın daha yaxşı olduğunuzu imtahan etmək üçün ölümü və həyatı yaradan Odur. O, Qüdrətlidir, Bağışlayandır.” (Mülk surəsi, 2)

Eyniylə bunun kimi dünya da bir universitetdir sanki. Çalışqanla tənbəlin ayırd edildiyi bir yer. Üç aylıq universitet həyatının imtahanı olduğu kimi bu dünya həyatının da bir imtahanı olacaq əlbət.  Heç mümkünmüdür ki, bu dünya həyatında hər şeyin hesabını verdiyimiz halda, bu dünya həyatının hesabını verəcəyimiz başqa bir həyat, başqa bir aləm olmasın ? Bəziləri bu həqiqəti anlamış, gecələr yatmayıb, gündüzlər yeyib içməyib ibadət etmiş, ömrlərini yaradılış gayələrinə həsr etmişlər.

Gələciyi qəti olan axirət imtahanına hazıtlaşmağı olacağı ehtimal olan dünya imtanlarına hazırlaşmağa fəda etmək ağıl işidirmi ?

Nəyi Nəyə Dəyişdirdiyinizə Diqqət Edin...

 

Erkən qalxmağın 31 Yolu

1.    Gecə üstün səy göstərib erkəndən yatmaq

2.    Axşam yatarkən dəsdamazlı olmaq.

3.    Allah`ı zikir edərək yatmaq.

4.  Allah Rəsulunun (s.a.v)  yatdığı kimi sağ çiyin üstə yatmaq.

5. İlk günlərdə nə qədər yuxusuz hiss edilsə də səhər oyanıq qalmağa çalışmaq

6. Ən gözəli; azan səsiylə oyana bilmək

7. Çox yumşaq olmayan yataqda yatmaq

8. Həddindən artıq isti və ya soyuqda yatmamaq

9. Gecə bol su içib yatmaq

10. Gecə yatmadan əvvəl kafeinli içkilər içməmək

11. Gecə yarım buraxdığınız yada sevdiyiniz bir işi səhərə saxlayıb onun şövqüylə oyanmaq

12. Gecə yatmazdan əvvəl yemək yeməmək ("Tox qarınına yatmaq, qəlbi qatılaşdırır." Hədis-i Şərif, Təbərani)

13. Zəngi yerinizdən fırlatıcı musiqilərdən seçmək

14. Öyrəşməmək üçün tez-tez zəng səsini dəyişdirmək

15. Zəngli saatı ya da telefonunuzu yatağınızdan çox uzağa qoymaq (sürünərək oyandırar)

16. Oyanarkən ilk olaraq Allah`ı zikir edib, Əuzübillahi minəşşeytanirracim demək.

17.Yorğanı dərhal üstünüzdən atmaq.

18. Zəng səsinə xəbərdaredici qeydlər yazmaq

19. Oyanma vaxtı ətrafında bir neçə siqnal qurmaq

20. Səhər oyaq qalındığında gecə üstün səy göstərmədən erkəndən yatmaq

21. Oyanınca dərhal yatağınızı yığmaq

22. Oyandıqdan sonra diqqətinizi ən çox çəkən işlərə yönləndirmək

23. Erkən qalxmağın səmərəsinə inanmaq və "azacıq daha yatım" deyən daxili səsinizi(şeytanı) eşitməzliyə vurmaq

24. İndiyə qədər oyandığınız saatdan beş saat əvvəl oyanmağı bir dəfədə etməyin, bəlkə yarım saat geriyə gedərək bir həftənin sonunda günəş doğulmadan əvvəl qalxmış olarsınız

25. Yatmazdan əvvəl erkən qalxacağınıza özünüzü hazırlamaq

26. "Bugünlük bir az çox yatım" deməmək

27. Erkən qalxmağa bir yoldaşınızla birlikdə qərar vermək (eyni evdə qalırsınızsa işiniz daha asan)

28. Gün içində tənbəllik etməyib gecə yatmağı asanlaşdırmaq

29. Təxminən 1,5 saatın qatları qədər yatmaq (bu yuxu döngüsüdür, bir döngü bitdiyi dəqiqələrdə yuxu daha yüngül olar və qalxmaq asanlaşar)

30. Günorta nazmazından sonra ikindi namazına qədər olan müddət ərzində bir saat yatmaq.Buna qaylulə yuxusu deyilir və Sünnədir.

31. Bu maddələri arada bir oxuyub yenidən motivasiya olmaq


Əlavə məlumat üçün:

Doqquzuncu Söz: Namazın beş vaxta təyin edilməsinin hikməti

İyirmi Birinci Söz: Namaz yaxşıdır. Fəqət hər gün beş dəfə qılmaq çoxdur. Bitmədiyindən usanc verir?

Namaz qılmağı tərk etdim; təkrar necə başlaya bilərəm? Namazlarımı axsatmadan etməm üçün nələr tövsiyə edərsiniz?

Qılınmayan namazın qəzasını qəza namazı qılmadan necə təlafi etmək olar?

Namaz qlmaqda çətinlik çəkirəm.

53 Səfərdə olarkən namazları qısaltmaq olarmı?

Səyahət, səyahətə çıxma; səfər məsafəsinə səyahət etmə. Bir fiqh termini olaraq səfər, müəyyən bir məsafəyə getməkdir. Bu məsafə isə orta yerişlə üç günlük, yəni on səkkiz saatlıq bir uzaqlıqdan ibarətdir. Buna üç mərhələlik məsafə də deyilir.

Nə vaxt səfəri olunacağı mövzusunda iki ayrı görüş vardır:

1. Məsafəni əsas götürənlər. Bu anlayışa görə 90 km qədər bir səyahətə çıxılsa səfəri sayılacağından namazlarını qısalda bilər.

2. Zamanı əsas götürənlər. Bunlara görə 3 gün səyahət etmək adamı səfəri edər. Yalnız bu vəziyyətdə namazlarını qısaldır, yoxsa qısaltamazlar.

    Bir şəxsin hər hansı bir səbəblə daimi yaşadığı yerdən başqa bir yerə getməsinə  və ya getmək üçün yola çıxmasına ərəbcə “səfər”, yola çıxmış adama da “səfəri” deyilir. Dilimizdə yolçu və yolçuluq kəlmələrini bu mənalarda istifadə olunur.

  Səfər ümumiyyətlə məşəqqət və əziyyətli olduğu üçün səfərdə olan şəxslərə namaz, oruc kimi ibadətlərdə bəzi müəyyən rüsxətlər verilmişdir. Məsələn, ramazan ayında səfərdə olan şəxslər orucu başqa vaxta tuta bilərlər. 

“(Oruc tutmaq) sayı müəyyən olan (bir ay) günlərdir. (Bu günlərdə) sizdən xəstə və ya səfərdə olanlar tutmadığı günlər qədər başqa günlərdə oruc tutmalıdırlar.” [Bəqərə, 2/ 184]

    Bir gün bir gecə olan məst üstünə məsh çəkmə müddəti yolçuluqda üç gün üç gecəyədək uzadılmışdır. Saffan ibn Assal (r.a) belə rəvayət edir:

“Rəsulullah (s.ə.s) səfərdə ikən bizə məstlərimizi üç gün üç gecə çıxarmamağa icazə verdi.” [Müslim, Təharət, 24;Nəsəi, Təharət, 99;  İbn Mace, Təharət, 86]

     Bundan başqa səfərdə olan şəxslər dörd rükətli fərz namazları iki rükət qılmasına rüsxət verilmişdir. Buna “qasrus-səlat(namazların qısaldılması) deyilir. 

Səfərə çıxdığınız zaman kafirlərin sizə zərər verməsindən qorxsanız, namazı qısaltmaqda (dörd rükətli namazı iki rükət qılmaq) sizə günah yoxdur”. (“Nisa” surəsi, 4/101)

   İbn Abbasdan (r.a) belə rəvayət olunur:

Əziz və Cəlil olan Allah Peyğəmbərin (s.ə.v) dili ilə namazları dörd rükət, yolçuluqda iki, qorxu namazında isə bir rükət olaraq fərz buyurdu. [İbn Macə, İqamətus-salət: 73; Əbu Davud, Salət,287 Nəsəi, Təqsirus-salət, 1]

     Abdullah ibn Ömərdən (r.a) nəql edilən bir rəvayətdə belə buyrulur:

“Rəsulullah (s.ə.s.) ilə birlikdə (bir çox) yolçuluqda iştirak etdim. İki rükətdən artıq namaz qılmadı. Əbu Bəkirlə birlikdə oldum, o da –vəfat edənə qədər- iki rükətdən çox qılmadı. Ömər və Osmanla da bərabər oldum; onlar da eyni şəkildə hərəkət etdilər [Nəsəi, Taqsirus-salət, 5; İbn Macə, İqamətus-salət, 75]”.

      Yalə ibn Ümeyyə belə rəvayət edir: 

      Ömər ibn Xəttaba (r.a), “Əziz və Cəlil olan Allah sadəcə Səfərə çıxdığınız zaman kafirlərin sizə zərər verməsindən qorxsanız” dediyini və (bu gün) bu (qorxu) da qalmadığı halda insanların (yolçuluqda) namazı qısaltma­larına necə baxırsan ?” deyə soruşdum. Hz.Ömər (r.a.) dedi ki: Sənin heyrət etdiyin şeyə mən də heyrət etdim və bunu Rəsulullahdan (s.ə.s) soruşdum. Bu, Əzız və Cəlil olan Allahın sizə verdiyi bir sədəqədir. Onun sədəqəsini alın-buyurdu [Müslim, Müsafirin 4; Tİrmizi, Təfsiru surə 4; Nəsəi, Təqsirus-salət, 1; İbn Macə, İqamə,73; Darimi, Salət 179; Əhməd ibn Hənbəl, I/25, 36].

     Peyğəmbərimiz (s.ə.s) yolçuluqda 4 rükətli namazları həmişə 2 rükət olaraq qıldığına və  “Mənim namazı necə qıldığımızı görürsəniz siz də elə qılın” [Buxari, Əzan, 18dediyinə görə bizim də bu şəkildə qılmamız gərəkir. Sahəbənin ortaq rəyi:

Rəsulullah (s.ə.s) iki şey arasında seçim sərbəstliyi olduqda haram ol­madığı müddətcə-mütləq asan olanını tərcih edərdi[Buxari, Mənaqib 27, Hüdud, 10;  Fədail, 77-78; Əbu Davud, Ədəb 4]

     Hz. Ömər, Hz.Əli, Abdullah ibn Abbas, Abdullah ibn Məsud, Abdullah ibn Ömər və Cabir (r.anhum) və Hənəfi məzhəbi alimlərinin görüşünə görə səfərdə ikən namazlar qısaldılmalıdır. Hz. Osman, Sad ibn Əbi Vəqqas, Aişə (r.anhum),  Həsən əl-Bəsri, Əhməd ibn Hənbəl, Süfyan ibn Səvri, İmam Şafeiyə görə isə  yolçu sərbəstdir, istəsə, dörd rükətli namazları qısaltmadan da qıla bilər. Ayədə keçən “… namazı qısaltmaqda sizə günah yoxdur” [Nisa surəsi, 4/101] sözü tövsiyə xarakterli olub, seçim yolçunun ixtiyarına buraxılmışdır. Hz.Aişədən (r.anhə) belə rəvayət olunur: Rəsulullah (s.ə.s) ilə birlikdə ümrə üçün Mədinədən Məkkəyə getdik. Məkkəyə çatınca: “Anam-atam Sənə fəda olsun Ey Allahın Rəsulu! Sən namazları qısaltdın, iki rükət qıldın, mən isə dörd qıldım. Sən iftar etdin (yəni orucunu pozdun və ya tutmadın), mən isə oruc tutdum”-dedim. Peyğəmbər (s.ə.s) bu davranışıma görə məni qınamadı və mənə yaxşı etmisən dedi.” [ Nəsəi, Təqsirus-salət, 4. Ancaq bu rəvayəti sadəcə Nəsəi rəvayət etmişdir.]

  Hənəfi məzhəbinə görə, səfərdə namazların qısaldılması Allahın bir lütfüdür. Bu lütf − rüsxət qəti hökm mahiyyətindədir. Buna görə də yolçuların namazı qısaltması vacibdir. Səfəri olan şəxsin dörd rükətli fərz namazı bilərəkdən iki deyil, dörd rükət qılması məkruhdur.

   Səfərilikdə hökm zaman və məsafəyə görə verilir. Yolçuluğun çətin, məşəqqətli və ya asan olması hökmü dəyişdir. Yəni səfərilikdə hökmün illəti (yəni namazların qısaldılmasının səbəbi) məşəqqət deyil, məsafə və zamandır.

  “Səfərilikdə zamanmı, yoxsa məsafəmi əsas alınmalıdır” mövzusu ixtilaflıdır. Əsas qəbul edilən fikir isə məsafədir. Piyada, minik və nəqliyyat vasitəsi ilə həmin məsafəni qət etmə hökmü dəyişdirmir. Həmçinin məşəqqət və çətinlik səfərdə əsas götrülmür. Buna əsasən təqribi 90 km-dən (dəqiq olaraq: 88 km 704 m) çox məsafəni qət edəcək şəxs səfəri, yolçu sayılır. Allah Rəsulu (s.ə.s) məkkəlilərə Usfandan daha yaxın bir yerə səfər etdiklərində namazlarını tam qılmalarınını bildirmişdir. Usfan Məkkəyə təxminən 4 bəridlik məsafədədir, bu da təqribi 88,704 km edir [Səraxsi, Məbsut, I/235].

  Səfərə çıxmadan öncə səfərdə olacağımız müəyyən olmalıdır. Bir şeyi axtaran və ya ardına düşüb təqib edən şəxs yaşayış yerindən 90 km-dən çox uzaqlaşsa belə səfəri sayılmır. Ancaq evdən çıxdıqdan sonra mənzil başına çatana kimi səfərilik davam edər. Muhamməd ibn əl-Münkədir ilə İbrahim ibn Meysərə Enəs ibn Malikin belə dediyini eşitmişlər: Rəsulullah (s.ə.s) ilə birlikdə günorta namazını Mədinədə dörd rükət, ikindi namazını da Zül-Hüleyfədə iki rükət olaraq qıldım.[Buxari, Taqsirus-salət 5; Müslim, Musafirun 10; Tirmizi, Cuma 39] Zül-Hüleyfə Mədinədən yola çıxan hacıların miqat yeri olub, Mədinədən 11 km uzaqlıqdadır.

  Bir şəxsin yolçu sayılması üçün onun yaşadığı yerin sərhədlərini aşması gərəkir. Buna əsasən məskunlaşdığı yerin ətrafındakı qəbiristanlıq, tarla sənaye müəssisələri və buna bənzər yerləri keçməyən şəxsə örfdə (adət-ənənədə) yolçu sayılmır. Hz. Əli (r.a) Kufəyə getmək üçün Bəsrədən yola çıxarkən günorta namazını dörd rükət qılar.  Yolda ikən qarşıda görünən evləri nəzərə alaraq: “Əgər bu evləri keçsəydik namazları qısaldaraq qılardıq”[Səraxsi, Məbsut, I/236]-deyir. Yuxarıda qeyd etdiyimiz Enəs ibn Malik hədisinə əsasən vaxt girmişsə yaşadığımız yerdə fərz namazı tam, səfərə çıxdıqdan sonra vaxtı girən namazı qısaldaraq qıla bilərik.

  Müasir dövrdə bəzi alimlər nəqliyyat vasitələrinin sürətli inkişafını da nəzərə alaraq səfərlikdə zamanın əsas alınması gərəkdiyini  müdafiə edirlər. Onlara görə səvadı-azamın (cəmiyyətin əksəriyətinin) istifadə etdiyi nəqliyyat vasitələri ilə üç gündə qət edilən məsafəyə görə səfərilik məsafəsi hesablanmalıdır. Ancaq bu fikir olaraq irəli sürülsə də üzərində fikir birliyi əmələ gəlməmişdir.

 

    Gedilən yerdə on beş gündən az qalınacaqsa həmin şəxs getdiyi yerdə səfəri sayılır. Ancaq on beş gündən çox qalacaqsa müqim sayılır (bir yerdə daimi yaşayanlara müqim deyilir) və namazlarını qısaltmadan dörd qılarlar. Əgər on beş gündən az qalmağa niyyət edər, ancaq hər hansı bir səbəbdən vaxt uzanarsa yenə də səfərilik hökmü davam edər. Şafeilərdə isə dörd gündən çox qalan şəxs muqim sayılır.

  Səfərdə namazlar necə qılınar? Hənəfilərə görə səfərdə “cəmi-təqdim” və “cəmi-təxir” edilirmi ?

    Səfəri olaraq qəza edilən dörd (4) rükətlik bir namazın qəzası necə qılınar?

  Səfərdə minik vasitələrində namaz necə qılınır?

54 Namazda əllərin bağlanmasının ən səhih forması hansıdır?

           Və aleykumussalam

Əlləri sinə üstündə bağlamaq barədə gələn hədislərin əlləri köbək altında bağlamaq haqqında gələn hədislərdən daha güclüdür deyənlər öz xəyallarında qurduqlarını elm adına satanlardır. Bu barədə gələn hədisləri konkret olaraq təyin edib bu ondan daha güclüdür demək mümkün deyil. Çünki bu ictihada bağlı bir işdir. Bu kimi məsələlərdə qəti söz deyərək məsələni bir dəfəlik həll edən mövqeyi sərgiləyib, ikinci tərəfi heç cür qəbul etməyənlər təəssübkeşlik və inadkarlıqdan başqa bir işlə məşğul deyildirlər.  Allah hər birimizi özünün doğru yolunda sabitqədəm eyləsin

Namazda əllərin bağlanması sünnədir. Bu baxımdan əllər yana salınaraq qılınan namaz etibarlıdır.

Əhli-sünnə məzhəblərindən Hənəfi, Şafii Hənbəli məzhəbinə görə namazda əllərin bağlanması sünnədir. Maliki məzhəbinə görə isə əllərin yana salınması sünnədir. Cəfərilərə görə də əllər yana salınaraq namaz qılınar.

Malikilər xaricindəki cumhura görə; təkbirdən sonra, namaz qılan adamın sağ əlini sol əli və biləyi üzərinə qoyması sünnədir. Çünki Vail b. Hucr'dan rəvayət edildiyinə görə, özü Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm'in, namaza girincə əllərini qaldırdığını və təkbir aldığını, sonra paltarına bürünərək sağ əlini sol əli, biləyi üzərinə qoyduğunu gördüyünü nəql etmişdir. (Bu hədisi Əhməd, Müslim, Əbu Dâvud və Nəsai rəvayət etmişlər. Ləfz Nəsaî'nindir.)

Kabisa b. Hulb'ün atasından rəvayət etdiyinə görə belə demişdir:

"Rəsulullah (s.ə.s.) bizə imam olardı, namazda sol əlini sağ əliylə tutardı." (Bu hədisi Tirmizi rəvayət etmiş olub həsəndir, demişdir.)

Səhl b. Saad (r.a.) belə rəvayət etmişdir:

"İnsanlar sağ əllərini namaz qılarkən sol qolları üzərinə qoymaqla əmr olundular." (Bu hədisi Buxari rəvayət etmişdir.)

İbni Məsud`dan da belə rəvayət edilmişdir:

"Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) birinə uğramış, o da sol əlini sağ əli üzərinə qoymuş olaraq namaz qılırdı. Adamın sağ əlini alıb sol əli üzərinə qoydu." (Bu hədisi Əbu Dâvud rəvayət etmişdir.)

Hənbəlilər ilə Şafiilərə görə, əlləri bağlamanın şəkli belədir: Sağ əl sol əlin biləyi üzərinə, yaxud ona yaxın bir yerə qoyulur. Bunun dayandığı dəlil daha əvvəl də keçmiş olan İbni Həcərin hədisidir. Bilirik ki bilək, qolun baş barmağı təqib edən oynaq tərəfidir. Lakin Hənəfiyə görə, sağ əlin iç qisimi, sol əlin üst qisimi üzərinə qoyular. Bu vəziyyətdə baş barmaq ilə kiçik barmaq bilək üzərində halqa edilər. Qadınlara gəlincə iki əlini sinəsi üzərinə halqa etmədən qoyarlar. Çünki bu vəziyyət qadınların təsəttürləri ilə uyğunluq, ahəng təşkil edir.

Hənəfilər ilə Hənbəlilərə görə isə, namaz qılan adam iki əlini göbəyin altına qoyar. Çünki Hz. Ali'dan (Allah ondan razı olsun) rəvayət edildiyinə görə belə demişdir:

"Sağ əlin sol əl üzərinə göbəyin altına qoyulması sünnədəndir." (Bu hədisi Əhməd ilə Əbu Dâvud rəvayət etmişlər.)

Bundan nəzərdə tutulan Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm'in sünnəsidir.

Şafiilərdə müstəhəb olan, iki əlin sola meylli olaraq, qadınlarda sinə üzərinə və kişilərdə göbəyin üstünə qoyulmasıdır. Çünki insanın ürəyi soldadır. Bu səbəbdən əllər ən şərəfli üzv üzərinə qoyulmuş olar. Bunun bir dəlili da daha əvvəl keçmiş olan Vail b. Hucr'un hədisidir: "Rəsulullah (s.ə.s.) 'ın namaz qılarkən iki əllərindən birini digəri üzərinə qoyduğunu gördüm." Bunu Ibni Hüzeymə`dən rəvayət edilən başqa bir hədis də təsdiqləyir.

Malikilərə görə, namazda iki əlin vüqarlı bir şəkildə yanlara salınması məndupdur. Qüvvətlə buraxılması deyil. Əllər ön tərəfdən buraxılmaz. Çünki bu vəziyyət hüzurlu olmağa ziddir. Nafilə namazlarda əllərin sinə üzərində bağlanması və tutulması caizdir. Çünki bu namazlarda zərurətsiz olaraq bir yerə söykənmək caizdir. Lakin fərz namazlarda tutunmaq məkruhdur. Çünki bu vəziyyət bir yerə söykənmək kimidir. Bunu bir yerə söykənmək üçün deyil də sünnə olduğu üçün edərsə məkruh deyil. Bunun kimi hər hansı bir şeyi qəsd etmədən edərsə yenə məkruh deyil.

Mənə görə doğru olan görüş cumhurun ​​görüşüdür. Bu da sağ əlin sol əl üzərinə qoyulmasıdır. Sünnə olmayan işlərlə mübarizə aparmaq üçün Maliki məzhəbinin təsbit etmiş olduğu gerçəklə də birləşməkdədir. Bu da bir yerə dayanmaqdır. Yaxud fasid və xarab bir inancla mübarizə aparmaq üçün təsbit etdiyi xüsusa ziddir. Bu da xalqdan bəzilərinin bu vəziyyətin vacib olduğunu zənn etməsidir.

Əllərin hara qoyulması barədə rəvayətlər fərqlıdır. İmam Əhmədin göbəyinin altına qoyduğu rəvayət edilir. Bu həmçinin Əli, Əbu Hureyrə, Əbu Miçləz (Allah hamısından razı olsun), ən-Nəxəi, əs-Sevri və İshaqdan rəvayət edilmişdir... (İbn Qudamənin Müğni kitabı. 2-ci cild, 141-ci səhifə, 145-ci məsələ, 1998-ci il ər-Riyad. "Daru Aləmu-l-Kitab" nəşriyyatı)

Heç şübhəsiz bu kimi mənbələrin sayını artırmaq da olar, amma oxucuları yormamaq üçü bununla kifayətlənirəm.

Dörd böyük məzhəb alimindən ikisi Əbu Hənifə və İmam Əhməd əllərin göbəyin altına qoyulmasına, İmam Malik isə ümumiyyətlə əllərin sünnət niyyəti ilə bağlanmayacağına fətva vermişdir. Yalnız İmam Şafeyi əllərin azacıq sol tərəfə meylli, sinənin üstünə qoyulacağını bildirir. Ədalət adına qeyd edəcəm ki, İmam Əhməddən əllərin sinənin üstünə qoyulması barədə fətva rəvayət edilsə də yuxarıda da göründüyü kimi, məzhəbinin alimləri əsas görüş olaraq göbəyin altında olan fətvasını qəbul etmişdirlər. Bu halda bəzilərinin təbirinicə bu iki imam da elmsiz fətva vermiş olumurmu? Hələ İmam Maliki heç demə. Sadaladığınız mühəddislərin hamısının ustadı olan Hicrət evinin İmamı Malik ibn Ənəsin "Əlləri sünnət niyyəti ilə bağlamaq məkruhdur" fətvasına nə ad verəcəyik. O da elmsiz idi?

Tabiun`un (Peyğəmbərimizi görməyib,səhabələri görən nəsil)  70%-i namazda əllərini göbək altında bağlamışdır.

İmamı Azam Əbu Hənifə (Allah ona rəhmət eyləsin) və əshabına görə qəbul edilən görüş, sünnə olan, əlləri göbəy altında bağlamaqdır. İbni Əbi Şeybənin Müsənnəfində sahih sənədlə rivayət edilən bir hədisi şərifdə, Vail bin Həcər (Allah ondan razı olsun) Nəbi sallallahu aleyhi və səlləm-i namazda sağ əlini sol əli üzərində göbəy altında bağladığını gördüm, demişdir. Yenə Əbu Davudda, Əhməd ibn Hənbəlin müsnədində, daraqutnidə 3 sənədlə, Beyhaqidə 2 sənədlə, İbni Radda müsnədində, İbni Rəzin öz kitabında, İbni Əbi Şeybə müsənnəfində, və başkalarınında rivayətinə görə, namazda sünnət olan, sağ əlin içini sol əlin üzərinə qoyub göbəyin altında bağlamaqdır.

İbni Teymiyyənin tələbələrindən ibni Qayyum əl Cəvzi özünün “Bədaiul Fəvaid” adlı kitabında, namazda əlləri göbəyin altında bağlamaq ən səhih sünnədir demişdir. Və Hz Ali`dən (Allah ondan razı olsun) bu haqda gələn rivayətin sahih olduğunu söyləmişdir. İmamı Cəssas “Əhkamul Qur`an” adlı kitabında da Hz. Alidən gələn hədisi qəbul etmişdir.

Bu kimi çoxdan həll edilmiş xırda məsələləri böyüdüb ziddiyyətə çevirməklə məşğul olmaqdansa, daha faydalı bir məşğuliyyət tapsaq Allaha da, bəndəsinə də xoş gedər. Müvəffəq edən Allahdır.

(bax. Vehbe Zuhayli, İslam Fiqhi)

55 Namazda surə və ya duada yalnış etdiyim zaman həmin hissəni yenidən təkrar etdikdə, sonda səhv səcdəsi etmək gərəkirmi?

   Və aleykum Salâm.

  Bir kimsənin namazda  Qur`an oxuyarkən əskik və ya səhv oxunan yeri doğru oxumaq üçün geri qayıdıb doğru bir şəkildə tələffüz etməsində bir qəbahət yoxdur və buna görə də səhv səcdəsi lazım deyil.

   Qur`an'ın bir sözü namazda təkrarlansa baxılar: Əgər bununla məna dəyişməzsə namaz pozulmaz. Digər bəzilərinə görə isə pozular. Səhih görülən də budur. "Rabbil aləmin" yerinə "Rəbbi rabbil aləmin" demək kimi. Bununla mənanın dəyişəcəyini bilən kimsənin bunu qəsdən oxuması şübhəsiz namazı pozar. Lakin bir dil dolaşması və ya söz düzəltməsi məqsədi ilə olduğu təqdirdə, namazın pozulmayacağı daha uyğun görülmüşdür.

   Deyilir ki, bir namaz bir çox cəhətlərdən səhih (düzgün) olduğu halda, bir cəhətdən xətalı olsa, ehtiyat olaraq pozulduğuna hökm verilər. Bundan qiraət xüsusu müstəsnadır; çünki bunun üzərində əksəriyyət baxımından düzgün oxuma çətinliyi vardır. Ona görə də asan cəhəti seçilər. Bununla birlikdə bu barədə də, namazı yenidən qılmaq ehtiyata daha uyğundur.

  Keçmiş namazlarda qiraətdə edilmə ehtimal olunan səhvlərə görə namazların qəzasını qılmaq lazım deyil. Çünki namazın pozulub pozulmadığı qəti olaraq bilinmir. Ancaq oxunuşda xəta varsa bunların düzəldilməsi lazımdır.

   Şafii və Hənbəlilərə görə, Fatihə xaricindəki oxunuşlarda meydana gələn səhv namazı pozmaz. Ancaq belə bir kimsə bilərək mənanı pozacaq şəkildə səhv oxusa özünün də, ona tabe olan camaatın də namazı pozular.

   Lakin bir kimsə namaz qılarkən Fatihəni, mənanı dəyişdirəcək şəkildə səhv oxusa, bunu istər bilərək, istərsə yanılaraq etsin namazı batil olar. Bu görüş, Fatiha'sız namazın caiz olmayacağı hədisinə əsaslanır. Çünki bu məzhəblərə görə namazda Fatihəni oxumaq fərzdir. 

 

Namazın qiraətində edilən səhvlər (Zelletü'l-kari) haqqında detallı məlumat verərsinizmi? Namazda oxunan Qur`an, düz oxunmazsa namaz pozularmı, səhiv səcdəsimi lazımdır? Edilən hərf, hareke səhvləri namazı pozarmı?..

   Səhv səcdəsi nə vaxt və necə edilər?

   Səhv səcdəsi necə edilir?

56 Spirtli içki olan otaqda namaz qılmaq olar ?

Va aleykumussalam va rahmətullahi va bərakətuh.

Bir müsəlmanın evində spirtli içki olmamalıdır. Əgər mümkünsə spirtli içkinin olmadığı otaqlarda namaz qılnmalıdır.Əgər işlədiyiniz yerdə spirtli içki var və ya satılırsa bir müsəlman olaraq elə yerlərdə işləməməlisiniz.Allah`ın haram buyurduqlarından xeyir gəlməz,zahirdə xeyirli görünsədə.Bununla birlikdə, spirtli içki olan bir otaqda qılınan namaz batil olmaz,etibarlıdır.

Əlavə məlumat üçün:

http://www.suallarlaislam.com/index.php?s=article&aid=789

57 Xəstəliklər namaz qılmamağa dəlil ola bilərmi?

Qrip olmaq namaz qılmağa mane deyil. İnsan ayaq üstə dura bilmirsə belə oturaraq və ya yataraq da olsa namazını qılmalıdır. Heyz xaricində heç bir xəstəlik namaza mane deyil. Dəstəmaz ala bilməyən təyəmmümlə və yataraq da olsa namazını qılmalıdır.

Xəstəlikdən ötəri namaz qəzaya buraxılar mı? Peyğəmbərimiz xəstə ikən namaz qılıb?

Xəstəlikdən ötəri namaz qəzaya buraxılmaz. Bir kimsə xəstədirsə necə asan olarsa o şəkildə namazını qılar. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) də xəstə ikən namazlarını qılmışdır.

Hz. Aişə Validəmiz (r.anhə) deyir ki:

«Rəsulullah (s.ə.s.) Əfəndimiz ölüm xəstəliyində bardaş quraraq namazını qıldı.» (Nəsayi - Hakim: Səhihdir.)

Keçirdiyi qəzadan ötəri tərpənə bilməyəcək halda olan xəstə, necə namaz kılır? Təyəmmüm ala bilər?

Xəstəlikdən ötəri namaz qılmaqda çətinlik çəkən kimsə oturaraq qıla bilər. Oturaraq da qıla bilmirsə yataraq qıla bilər. Dəstəmaz almağa güc yetirə bilmirsə birinin köməyi ilədəstəmaz alır. Bu vəziyyətdəxəstənin uşaqları kömək etmək məcburiyyətindədir. Əgər kömək edəcək kimsə yoxdursa, namaz da qəzaya qalacaqsa, təyəmmüm alaraq namazını qıla bilər.

İslam dini asanlıq üzərinə qurulmuşdur. Bundan başqa məsuliyyətlər və qulluq da qulun gücünə görədir. Bu səbəblə xəstəlik, yüngülləşdirmə və asanlaşdırma səbəbi sayılmışdır. Buna görə, ayaq üstə namaz qılmağa gücü çatmayan və ya ayaq üstə durmaqda çətinlik çəkən kimsə oturaraq namazını qıla bilər. Rüku vəya səcdə etməyə gücü yetməyən kimsə ima (eyham) ilə namazını qılar.

İma, namazda rüku və səcdə yerinə başla işarə etməkdir. Bu şəkildə namaz qılan adam rüku üçün başı bir az əyir, səcdə üçün isə rükudan bir az daha çox əyir. Səcdədə başını yerə qoya bilməyən kimsənin, bir şeyi başına qaldıraraq ona səcdə etməsi caiz deyildir. Belə adam ima (eyham) ilə namaz qılar.

Oturaraq namaz qıla bilməyən, kürək üstü yatdığı yerdə ima edər. Bir adam ayaqda dayanmağa gücü çatdığı halda, rüku və səcdəyə gücü çatmırsa, ayaqda vəya oturaraq ima edə bilər; ancaq oturaraq ima etməsi daha uyğundur.

Hənəfilərə görə, başı ilə ima edə bilməyəcək dərəcədə xəstə olan kimsənin namazı qəzaya qalır. Ağlı başında olduğu və ilahi xitabı anladığı müddətcə bu belə davam edir. Ancaq bəzi Hənəfi hüquqçuları bu vəziyyətdə qəzaya qalan namazları bir günlükdən çox olarsa, ağlı başında belə olsa, qəzanın olmadığını söyləmişlər. Onlar bu mövzuda çətinliyin aradan qaldırılması prinsipinə dayanırlar (əl-Kâsânî, Bədai, I, 105 vd .; əz-Zühaylî, əl-Fiqhu`l-İslami və Ədillətuh, Diməşq, 1404/1984, I, 639)

Əksəriyyət İslam hüquqçularına görə isə, başı iləima edə bilməyən kimsə gözü ilə(tərəf) hətta qəlbiylə ima edərək namazını qılar. Ağlı başında olduğu müddətcə namazını qəzaya buraxa bilməz.

Xülasə, xəstənin namazında asanlığın sərhədi; Hənəfilərə görə başıyla ima, Mâlikilərə görə, göz və ya sadəcə niyyətlə ima, Şafii və Hənbəlilərə görə isə, rüknləri qəlblə izlənilərək yerinə yetirilməsidir.

Xəstəyə mütləq belə otur namaz qıl, deyilməz. Özünə necə asan gəlir və hüzur içində dura bilirsə, o şəkildə oturub namazını qılar. Səhih olan da budur. (Şərh-i Hidâyə- Fətâvâ-yi Hindiyyə.)

Ayaqda dayana bilmədiyi kimi oturaraq da namaz qıla bilməyən kimsə üçün uzanaraq ima (baş işarəsi) ilə namaz qılmaqda iki şəkil mümkündür:

a) Arxa üstə uzanıb ayaqlarını qibləyədoğru uzadaraq başının altına bir yastıq qoyduğu halda baş işarəsiylənamazını qılar. Baş altına qoyulan yastıq və bənzər şey, baş işarəsiylərüku 'vəsəcdələri etməimkanını asanlaşdırır.

b) Yan üstə uzanıb üzünü qibləyə çevirərək baş işarəsiyləqılması caizdir. Bu iki vəziyyətdən hansı xəstəyəuyğun vərahat gəlirsə ona görəuzanıb namazını qılmasından heç bir qorxu yoxdur. (Siracu'l-Vəhhac / Həlvani.)

Quran-i Kərimdə buna işarəedilərək belə buyurulmuşdur.

«Allahı, ayaq üstə ikən, oturarkən vəuzanıq bir vəziyyətdə ikən zikr edin.» (Nisa, 4/103.)

Təfsirçi və fuqəhadan bir qisiminə görə, buradakı zikrdən məqsəd, namazdır. Sağlam olanlar ayaq üstə durub şərtlərinə uyğun şəkildə onu əda edər. Xəstə olanlar isə, buna güc yetirə bilmədiyi təqdirdə ya oturaraq, ya da uzanaraq qıla bilər.

Səhih hədislərlə də bu mövzu kifayət qədər açıqlanmışdır.

Necəki İmran bin Husayn (ra) deyir ki:

«Məndə babasil xəstəliyi başlamışdı. Vəziyyəti Rəsulullah (s.ə.s.) Əfəndimizə ərz edəndə buyururdu ki:

«Ayaq üstə dayanaraq namaz qıl. Buna güc yetirəbilməyəndəoturaraq; buna da taqət yetirə bilməyəndə yan üstə uzanaraq namazını qıl. »(Muslim xaric, Kutub-i Sittə'dən beşi.)

Nəsai bu hədisin sonunda bu artığı da nəql etmişdir:

«Yan üstə uzanıb qılmağa taqət yetirə bilməyəndə, arxa üstə uzanıb namazını qıl ...»

Səhabədən Cabir bin Abdillah (ra) deyir ki:

Rəsulullah (s.ə.s.) Əfəndimiz bir xəstəni ziyarət edəndə, önünə bir yastıq qoyub onun üzərində səcdə edərək namaz qıldığını gördü. Bunun doğru olmadığını ifadə edərək yastığı tutub götürdü və ona belə tövsiyə etdi:

«Yerə əyilib səcd əet. Buna güc yetirmirsənsə, baş işarəsiylə qıl, ancaq səcdə üçün başını bir az daha alçalt. Rüku üçün az alçalt. »(Beyhəqi - Əbu Hatəm səhihdir)

Hz. Aişə anamız (ra) deyir ki:

«Rəsulullah (s.ə.s.) Əfəndimiz ölüm xəstəliyində bardaş quraraq namazını qıldı.» (Nəsai - Hakim: Səhihdir.)

Bu hədislərə əsaslanan müctəhid imamlar belə demişdir:

Xəstə olan kimsə ayaq üstə dura bilmirsə, oturaraq rüku və səcdələrini yerinə yetirib namazını qılar. (Əl-Hidâyə. / Mərğinani.)

Bu mövzuda ən səhih görüş və ictihad belədir:

Ayaq üstə durduğu halda özünə bir zərər gələcəksə, o təqdirdə oturaraq qılar. Oturaraq qılmaqda da bir zərər görəcəksə, o təqdirdə yan üstə uzanaraq qılar. (Mi'racü'd-Dirayə.)

Bunun kimi xəstəliyinin artacağından və ya yarasının gec örtüləcəyindən qorxarsa, o təqdirdə ayaqda deyil, oturaraq namazını qılar.

Ayağa qalxdığı zaman zəifliyi ya da təzyiq səbəbiylə baş gicəllənməsi olursa, yenə də oturaraq qıla bilər. (Ət-Təbyin / Zeylaî.) Ayaq üstə durduğu halda çox ağrı hiss edirsə, oturanda bu xəfifləyirsə, o təqdirdə oturaraq qılması daha uyğun olar. Ancaq ağrı çox çətinlik verəcək vəziyyətdə deyilsə, ayaq üstə qılmağı seçmək lazımdır. (Əl-Kafi / Hakim-i Şəhid Əl-Mərvəzî.)

(Cəlal İldırım, Qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Uysal Kitab evi: I / 447-451.)

 

58 Namaz esnasinda fatiheden sonra namazda ardinca ayetil kursu oxumaq olarmi?

Əleykum salam. Namazda Qurani-Kerimden her hansi bir sure ve ya bir ayet oxuna biler. Ayetul-Kursi de Qurani-Kerimden olduguycun oxuna biler.

59 Vitr namazının qəzası varmıdır?

     Salam aleykum .

     Vitr namazına qəza düşür.

Vitr: Lüğətdə «tək olan şey» ə deyilir. Istılahta isə, şam namazından sonra qılınan üç rükətli namazın özəl adıdır.

a) Vitr namazı sünnə ilə sabit olmuşdur. Edilən səhih rəvayətdə . buyurulur ki:

«Şübhəsiz ki, Allah sizə bir namaz artıq etdi; xəbəriniz olsun ki o, vitr'dir. Bu namazı işa ilə sübh arasında qılın.» (Əhməd bin Hənbəl - Nasbu'r-Rayə / Zeylai.)

Hz. Xədicə (Allah ondan razı olsun) 'dən edilən rəvayətdə deyilir ki: Rəsulullah (sallallahu aleyhi və səlləm) Əfəndimiz çıxa gəldi və belə buyurdu:

«Şübhəsiz ki, Allah sizə bir namaz ilə lütf etdi; o namaz sizə qırmızı tüklü dəvələrdən daha xeyirlidir; o vitr namazıdır. Onun sizə işa ilə fəcr doğulana qədər keçəcək zaman içində məşru etdi.» (Əbu Davud - Tirmizi - İbn Macə.)

b) Bu hədislərin işığı altında İmam Əbu Hənifə`dən üç rəvayət edilmişdir:

1. Vitr namazı fərzdir,

2. Vitr namazı müəkkəd sünnədir,

3. Vitr namazı vacibdir.

Vacib olduğuna dair edilən rəvayətin, İmamın ən son bu mövzuda çıxardığı bir hökmdür. Səhih olan da budur. Hənəfi imamları bu rəvayəti əsas qəbul edərək vitr namazının vacib olduğuna qərar vermişlər. (Əl-Muhit / Radıyüddin Səraxsi.)

Əgər vitr namazı işa vaxtına bağlı bir sünnə olsaydı, gecənin sonuna gecikdirilməsi məkruh olardı. Halbuki bu namazın işa ilə sübh arasındakı zaman içində qılına biləcəyi ifadə edilmişdir. Digər tərəfdən yatsının son iki rükət sünnəsini gecənin sonuna gecikdirmirik; çünki o, şam(yatsı) namazına tabedir. (Ət-Təbyîn / Zeylai.)

Vitr namazı Hənəfi məzhəbinə görə vacib olduğundan onu, ayaqda dayanıb qılma gücü olduğu halda oturaraq qılmaq məkruh sayılmış, bunun kimi minik üzərində-bir üzr olmadıqca-qılınması da eyni hökmə bağlanmışdır. (Əl-Muhit / Səraxsi - Fətava-yi Hindiyyə.)

Vitr namazı yenə vacib olduğundan istər unudularaq, istər qəsdən tərkedildiyi təqdirdə qəzası lazımdır. Bunun kimi, Vitr namazına vitr niyyəti gətirmədən qılınması da caiz sayılmamışdır. (Əl-Kafi - əl-Kifayə.)

Vitr namazı qəza edildiyində yenə qunut duasıyla birlikdə qəza edilər. Çünki bu duanı oxumaq da vacibdir.

Vitr namazı, yuxarıda da ifadə etdiyimiz kimi, üç rükətdir, bir salamla qılınır. (Əl-Hidayə / Merginani.)

 

Cəlal İldırım, Qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Uysal Kitabevi: 1/376-377.

Vitr namazı neçə rükətdir, vaxtı nə zamandır, sünnədi, yoxsa vacib , hansı vaxtda qılmaq daha fəzilətlidir və əhəmiyyəti nədir?


60 Corabın üzərinə məsh etmək olar?

Və aleykum Salam.  

Corabın üstünə məsh etmək caizdir?

1. Məstlər üzərinə məshin caiz olmasının şərtləri arasında; məstlərin bağsız (ipsiz) olaraq ayaq üstə dura biləcək qədər qatı olması, içinə su almaması və normal gedişlə 5 km və ya daha çox yeriməyə dayanıqlı olması yer alır. Bu şərtləri daşıyan corabların üzərinə məsh etmək caizdir. Bu keyfiyyətləri daşımayan corab üzərinə məsh edilməz.
 
Bununla bərabər, məstlər üzərinə geyilən corablar, incə olub dəstəmaz alarkən üzərinə məsh ediləndə altına yaşlığı keçirirsən, üzərinə məsh edilməsində qorxu yoxdur. Məst üzərinə geyilən corab altına yaşlığı keçirmədiyi təqdirdə üzərinə məsh caiz deyildir.
 
Belə bir vəziyyətdə öncə məst geyməyinizi və məst üzərinə məsh etmənizi tövsiyə edirik. Çünki çarəsi olan bir mövzuda dəstəmazı keçərsiz qılan bir şey edilə bilməz.
 
2. Əgər ayağınızda məst yoxdursa və ayağınızı da yuma imkanı tapa bilmirsinizsə, sizə birinin köməkçi olması lazımdır. Köməkçi olacaq heç bir kimsə olmaz və siz də ayaqlarınızı yuma imkanını tapa bilmirsinizsə, namazın qəzaya qalma vəziyyəti varsa, o zaman vəziyyət dəyişər. Edə bildiyiniz qədərindən məsul olarsınız.
 
Digər bir mövzu isə, ayaqları bol su ilə yumaq şərt deyildir. Az bir su ilə də olsa quru yer qalmayacaq və bir neçə damla belə olsa su damlayacaq şəkildə yumaq da kifayətdir. Çarəsi olan şeylərdə aciz qalmaq doğru deyildir.
 
Halınızı bunları nəzərə alaraq qiymətləndirmək və ona görə qərar verməyinizi tövsiyə edirik.

CORAB ÜZƏRİNƏ MƏSH ETMƏK

Corab, Ərəbcə "cəvrəb" in Azəricə söylənişidir. Bu kəlimə Farsca "kəvrəb" kəliməsinin Ərəbcəyə keçmiş şəklidir. Cəmi "cəvârib" dir.
 
Müfrədi (tək), "ayaq sarğısı" mənasına gəlir (İbn Mənzûr, Lisânu'l-Arab, Beyrut 1300, I, 263). Ənənədə sarğı sözü tikişsiz olana təsis edilmişdir. Corablar, tikişli və hörgülü şeylərdən olub, məst kimi ayağa geyilər. Görəsən corab, məst hökmündədirmi? Onun üzərinə məsh etmək caizdirmi?
 
Ayağa geyilən və "məst" deyilən və ya məst hökmündə olan şeylər üzərinə dəstəmaz alınarkən məsh edilməsi caizdir. Bu, dinin göstərdiyi bir asanlıqdır. Hənəfilərə görə ayağa geyilən bir şeyin məst sayılması üçün bu xüsusiyyətləri daşıması lazımdır:
 
1) Məstlər, bağsız (ipsiz) olaraq ayaqda dura biləcək dərəcədə qalın olmalıdır.
 
2) Ayağa geyilən bir məstlə ən az bir fərsəx, yəni üç mil qədər yol getmək mümkün olmalıdır.
 
3) Məstlər çöldən aldığı suyu dərhal içinə çəkərək, ayağa çatdıracaq incəlikdə olmamalıdır.
 
4) Ayaqları topuqlarıyla birlikdə hər tərəfdən örtmüş olmalıdır.
 
Hz. Peyğəmbərin dəstəmaz alarkən dəridən düzəldilmiş məstlər üzərinə məsh etdiyi sağlam hədislərdə nəql edilmişdir. (Buxari, Vudu, 35, 48, Salat, 7, Məğazi, 81; Muslim, Tahârə, 72, 73, 75, 80; Əbu Davud, Tahârə, 12, 60, 61, 63, 66). Şiə və Xaricilər xaricində bütün fəqihlər bu mövzuda görüş birliyi içindədirlər. Ərəbcə məst, "xuffə"nin qarşılığıdır. Xuff da yuxarıda şərtləri bildirdiyimiz "məst" i ifadə edir. Ancaq bunun xaricində Allah Rəsulunun corab üzərinə məsh etdiyi də olmuşdur. Muğirə (r.a.) belə deyir: "Allah Rəsulu dəstəmaz aldı, iki corabı və iki papışı üzərinə məsh etdi." (Əbu Davud Taharə, 61; Tirmizi, Tahârə, 74, 75; İbn Macə, Tahârə, 88; İbn Hənbəl, IV, 252).
 
İslam alimləri, dəstəmaz alınarkən, üzərinə dəri örtülmüş və ya altlarına pəncə vurulmuş olan corablara məsh etmək cəvazında görüş birliyi içindədir. Ancaq bu xüsusiyyətdə olmayan adi corablar üzərinə məsh etmək hökmü mövzusunda görüş ayrılığı vardır. Əbu Hənifə, Maliki və Şafilər bunun caiz olmadığını söyləyirlər.
 
Əbu Hənifə dəri ilə örtülməmiş və ya altına pəncə vurulmamış olan coraba məsh caiz görməz. Çünki corab, məst mənasına gəlməz.
 
Onunla, altına pəncə vurulmadıqca uzun yol getmək mümkün olmaz. Corablar üzərinə məshə cəvaz verən hədis buna həml edilir (bu fikrə yüklənir). Ancaq Əbu Hənifənin ömrünün sonuna doğru əks fikirdə olan Əbu Yusif və İmam Muhəmmədin ictihadına döndüyü nəql edilir. O, xəstəlik günlərində corabları üzərinə məsh etmiş və tələbələrinə belə demişdir: "İnsanları çəkindirməkdə olduğum şeyi etdim". Bu, onun əvvəlki görüşündən döndüyünə dəlil sayılmışdır.
 
Əbu Yusif və İmam Muhəmmədə görə corablar qalın olar və altını göstərməzsə, üzərlərinə məsh etmək caiz olur. Çünki Nəbi (s.ə.s.) corabları üzərinə məsh etmişdir. Corablar qalın olduqda, onunla yol getmək mümkün olur. Günümüzdəki qalın, kip yun corablar kimi.
 
Buna görə, hənəfilərdə qalın corabla bir fərsəxdən çox yol getmək mümkün olduğu, topuqdan yuxarı hissəsi üzərində dura bildiyi və altını göstərmədiyi, ya da altına dərhal suyu keçirmədiyi üçün məshin cəvazına fətva verilmişdir. (Əl-Kâsânî Bədâyiu's-Sənayi ', I, 10; İbnu'l-Humam, Fəthu'l-Qədir, I, 108 vd .; İbn Rüşd Bidâyətu'l-müctəhid I, 19; İbn Qudəmə, əl-Muğni,  I  , 295;     Vəhbə əz-Zuhaylî,  əl- Fiqhu'l-İslami və Ədillətuhu, I, 343, 344, 345; Seyyid Sabiq Fiqhu's-Sunnə, Qahirə 1365, I. 53; İbn Abidin Tərcüməsi, İstanbul 1982, I, 428- 430; Bilmən, Böyük İslam Elmihalı, İstanbul 1985, s. 82, 83)
 
Həmdi Döndürən

61 Sübhanəkə və Rəbbanə

Əleykum Salam. 

Bəli subhanəkə və rəbbəna dualarını oxumaq sünnədir. Bu duaları oxuyaraq namazda daha çox savab qazanılır.

62 Namazları birləşdirib üç dəfə qılmaq nə dərəcədə doğrudur?

Salam aleykum.

Qur`an-i Kərimdə gündə beş dəfə əmr edilmiş, Fəxr-i Kainat Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm-in gündə beş dəfə qılıdığı namazı üç dəfəyə endirib qılmaq olmaz. 

Bir tək saat, beş vaxt namaza dəstəmaz ilə kafi gəlir. Amma şeytan o bir saatı adama elə böyük göstərər ki, deyər vaxtın gedir get dərsivi oxu. Deməli belə, oturarıq televizorun ya da komputerin qarşısında və saatlarla heç narahatçılıq keçirmədən (bəzən keçirsək də dura bilmərik) o dəyərli vaxtımızı dəyərsiz şeylərlə heç edərik. Əcaba, iyirmi üç saatını bu qısacıq dünyəvi həyata sərf edən və o uzun əbədi həyata tək bir saatını sərf etməyən nə qədər zərər edər, nə qədər nəfsinə zülm edər, nə qədər ağıla zidd hərəkət edər! Əgər min adamın iştirak etdiyi bir lotoreya qumarına yarı malını verməyi ağıl qəbul edərsə - halbuki qazanc ehtimalı mində birdir – sonra iyirmi dörddə bir malını yüzdə doxsan doqquz qazanc ehtimalı olan əbədi bir xəzinəyə verməməyin nə qədər ağıldan və hikmətdən kənar hərəkət olduğunu, nə qədər ağıldan uzaq düşdüyünü özünü ağıllı zənn edən adam anlamazmı?

Halbuki, namazda ruhun, qəlbin və ağlın böyük bir rahatı vardır. Həm cismə də o qədər ağır bir iş deyil. Həm namaz qılanın digər mübah dünyəvi əməlləri gözəl bir niyyət ilə ibadət hökmünə keçər. Bu surətdə bütün ömür sərmayəsini axirətə mal edə bilər. Fani ömrünü bir cəhətdə əbədiləşdirər.

Namazı birləşdirib 3 dəfə qılmaq olar?

Dördüncü Söz: Namaz

İyirmi Birinci Söz: Namaz yaxşıdır. Fəqət hər gün beş dəfə qılmaq çoxdur. Bitmədiyindən usanc verir?



63 Namaz surələrini hansı sırayla oxumalıyıq? Sırasız oxumaq məkruh mu? Surələrin uzunluğu və oxunuş sırası haqqında məlumat verərsiniz? ..

Və aleykumussalam və rahmətullah.

Ayət-əl Kursi zamm-ı surə kimi oxunula bilər.

Namazda, Qur'anda yerləşdirildiyi kimi surələrin tərtibinə riayət etmək sünnədir. Bunun müstəhəb olduğunu söyləyənlər də var. O halda birincilərə görə, birinci rük'ətdə oxuduğu surədən öncə gələni ikinci rük'ətdə oxumaq məkruhdur. Ayələr arasındakı tərtibə beləcə riayət lazımdır. Bir rük'ətdə bir neçə ayə oxuyarkən, sıra və tərtibi keçmək, yəni bir ayə oxuduqdan sonra bir və ya bir neçə ayənin üstündən keçərək başqa bir ayə oxusa, bunda kərahət  var deyənlər olduğu kimi, bir xəta yoxdur deyənlər də var. Hökm, tamamən surələr haqqındakı kimidir. (Əl-Mühit / Səraxsi - Fətava-yi Hindiyyə.)

Bütün bu deyilənlər fərz namazlara aiddir. Sünnə və nafilə namazlarda isə bildirilən tərtibə riayət etməyə ehtiyac yoxdur. Necə rahat olarsa elə oxunular.

Ancaq fərz namazda bildirilən tərtibə riayət unudular və ya dil eləcə sürüşüb taqdim (əvvələ alma) və tə'xir (gecikdirmə) şəklində qiraətə başlayarsa, bunu dəyişdirməsinə ehtiyac yoxdur, başladığı kimi davam edib bitirər və bundan dolayı səhv səcdəsi də lazım deyil. Çünki belə etməklə yalnız bir müstəhəb və ya sünnə tərk edilmiş sayılır. (Əz-Zahirə / Tacəddin.)

Al-i İmran surəsini oxumaq istəyərkən dili Bəqərə surəsinə sürüşüb bir və ya iki ayə oxuduqan sonra bunu dəyişdirmək istəsə kərahət  (xoşa gəlməz hal) işləmiş olar. Hətta bir-iki söz oxuduqdan sonra belə dəyişdirmənin məkruh olduğu fikiri ağırlıq qazanmışdır. Fətva buna görədir. Açıqlamalar da buna görə ediləcəkdir.

Qiraəti bitirdikdən sonra rükuya getmək istəyərkən, hələ əyilmədən bir neçə ayə daha oxumaq istəsə, bunda bir xəta yoxdur. Amma eyildikdən sonra qayıdıb əlavə oxuması məkruhdur. (Fətava-yi Hindiyyə - ƏI-Xülasə.)

Namazda bir rük'ətdə yalnız Fatihə surəsini və ya həm onu, həm də bir və ya iki ayəni oxumaqla kifayətlənərsə, kərahət  işləmiş olar. Məlumdur ki zəmmi-surənin qəsdən tərk edilməsi, vacibi tərk olduğundan namazın yenidən qılınması lazımdır. Unudulub tərk edilərsə, səhv səcdəsi edilər. (Əl-Mühit / Radıyüddin Səraxsi.)

Necə ki bu mövzuda edilən səhih rəvayətdə, Əbu Qatadə (Allah ondan razı olsun) deyir ki:

«Resulillah sallallahu aleyhi və səlləm Əfəndimiz zöhr, əsr və sübh namazlarında ilk iki rük'ətdə həm Fatihə`ni, həm bir surə oxuyardı. Zöhr, əsr və işada son iki rük'ətdə yalnız Fatihə`ni oxumaqla kifayətlənərdi. Çox zaman oxuduğu surələri eşidə bilirdik. Birinci rük'ətdə qiraəti ikinciyə nisbətən uzun edərdi. » (Buxarı - Müslim - Əbû Dâvud - Fıkhü's-Sünnə.)

Namazların Fatihə surəsindən sonra, bir miqdar daha Qur'an oxunması lazım olan rükətlərində tam bir surə oxunması daha fəzilətlidir. Bununla birlikdə bir surənin bir qisimi bir rükətdə, digər qismi də o biri rükətdə oxuna bilər, bunda kərahət  yoxdur.

Namazın bir rükətində bir surənin sonunu, digər rükətində də başqa bir surənin sonunu oxumaq, səhih olan görüşə görə məkruh deyildir.

Namazın bir rükətində bir surənin başından və ya ortasından, digər rükətində də başqa bir surənin başından və ya sonundan oxumaqda və ya qısa bir surə oxumaqda kərahət  yoxdur. Fəqət yaxşısı, bir zərurət olmadıqca belə oxumamaqdır.

Namazın bir rükətində bir surə, digər rükətində isə arada iki və ya daha çox olmaq üzrə aşağıya doğru başqa bir surə oxunması məkruh deyildir. Fəqət arada bir surənin olması məkruhdur. Ancaq tərk edilən bu surə, öncə oxunan surədən ən az üç ayə miqdarı uzun olarsa məkruh olmaz.

Namazda bir surənin bir ayəsindən arada ən az iki ayə olmaq üzrə digər ayəsinə keçmək məkruh deyildir. Fəqət yaxşısı, bir zərurət olmadıqca keçməməkdir.

Bir rükətdə iki surəni toplayaraq oxumaqda kərahət  yoxdur. Ancaq arada bir və ya bir neçə surə buraxılmış olarsa məkruh olar. Bununla birlikdə fərz namazlarda belə iki surənin bir rükətdə toplanmaması daha yaxşıdır.

Zərurət olmadıqca, bir rükətdə bir ayədən digər ayəyə keçmək məkruhdur. Aralarında üç ayə belə olsa belədir. Əgər yanılaraq belə bir keçid edilmiş olar də sonra xatırlansa, bu ayələr sıraları üzrə yenidən oxunar.

Bir namazda bir ayəti-kərimə təkrarlansa və ya bir surə bir rükətdə iki dəfə oxunsa və ya bir surə iki rükətdə də oxunsa baxılar: Əgər tək başına qılınan bu namaz bir nafilə namaz isə məkruh olmaz. Fəqət fərz namaz isə, unutmaq və ya başqa bir surə bilməmək kimi bir üzr olmadığı təqdirdə məkruh olar.

Birinci rükətdə "Nas" surəsi oxunsa, ikinci rükətdə də bu surənin oxunması uyğun olar. Çünki təkrar etmək, geriyə qayıdıb oxumaqdan daha yaxşıdır. Ancaq xətm ilə namaz qılan bir kimsə, birinci rükətdə "Muavvizeteyn" (ixlas, fələq, nas) surələrini oxumuş isə, ikinci rükətdə Fatihədən sonra Bəqərə surəsindən bir miqdar oxuyar.

İkinci rükətdə, birinci rükətdə oxunan surənin üstündəki surəni oxumaq məkruhdur. Qəsdən edilməzsə məkruh olmaz. Bununla birlikdə oxunmağa başlanmış isə tərk edilməməlidir. Bunun nafilə namazlarda məkruh olmayacağını söyləyənlər də vardır.

Fərz namazlarla nafilə namazlarda, ikinci rükətləri birinci rükətlərdən uzun etmək məkruhdur. Fəqət nafilələrdə üçüncü rükətləri birinci və ikinci rükətlərdən uzun tutmaqda kərahət  yoxdur. Çünki nafilələrdə hər iki rükət müstəqil bir namaz sayılır.

Namazda sünnə miqdarı Qur'an oxunduqdan sonra, insanda bir tutulma (və çaşma) olarsa, dərhal rükuya getməli, başqa bir ayə və ya surəyə keçməməlidir. Fəqət hələ sünnət miqdarı okumamışsa, başqa bir yerə keçməsində kərahət  olmaz.

Qur'an-ı Kərim, fərz namazlarda yavaşca və hərfləri vurğulayaraq, aydın bir şəkildə oxumalı. Təravih namazlarında isə, yavaş və sürətli oxunuş arasında bir qiraət etməlidir. Digər gecə namazlarında sürətlə oxuna bilər. Fəqət məna aydın şəkildə olmalı və təcvid xətası olmamalıdır..

Cəlal İldırım, Qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Uysal Kitabevi: 1 / 272-273.

64 Namaz qlmaqda çətinlik çəkirəm.

"Müstəhəbləri elə yerinə yetirin ki, sizin vacibatlarınıza zərər vurmasın". 

Bu hədisdən də göründüyü kimi, insan müstəhəbləri yerinə yetirən zaman onlardan ləzzət almalı və onu sevinclə yerinə yetirməlidir. Müstəhəbləri yerinə yetirmək üçün xüsusi proqrama malik olmaq lazımdır. Belə ki, diama dəstəmazlı olmaq, nafilə namazı, gecə namazlarını qılmaq, Quran oxumaq, Allahla münacat etmək üçün xüsusi proqrama malik olmaq lazımdır. Hər birini öz zamanında yerinə yetirmək lazımdır. Əgər insan bu əməllərin fəzilətlərini dərk edərsə, onları yerinə yetirən zaman xüsusi ləzzət alar.

 İlk məhrələni daima dəstəmazlı olmaqla başlayın. Ondan sonra hər bir müsəlman özünü məkruh və haramlardan qorumaq üçün gərək dörd göstərişə əməl etsin.

1. Məşaritə.

 İnsan hər gün sübh namazından sonra öz nəfsi ilə əhd-peyman bağlayır ki, hansı işləri görsə və ya hansı işləri tərk etsə, onun ziyanlarını və xeyirlərini öz nəfsinə bəyan etsin. Sonra da öz nəfsindən öhdəçilk alsın və onunla şərt bağlasın ki, bu işləri görməkdə səhlənkarlıq etməsin. Əgər səhlənkarlıq etsələr, cəzalanacaqdır. Cəza növünü də özünüz üçün müəyyən edin.

2. Müraqibət.

 İnsan gün ərzində nəfsinə nəzarət etməlidir. Onu özbaşına buraxmamalıdır. Çünki əgər nəfsini özbaşına buraxsan, bütün göstərişləri unudar, əhd və peymanı sındırmış olar. Həmçinin gördüyü işləri xalis şəkildə görməyə çalışsın. Şirkdən, riya və minnətdən uzaq olsun.

3. Mühasibə.

 Hər günün sonunda yatmamışdan qabaq müəyyən zaman təyin edib, gün ərzində gördükləri işlərin hesabını çəksin. Əgər gördüyü işləri qoyduğu şərtlərə uyğun gəlirsə, nəfsinə dua etsin və Allaha şükür etsin. Əgər səhlankarlıq edirsə, ondan qəzasını tələb etsin. Əgər günah işlədibsə, onu danlasın.

4. Məatibə və istifa.

Əgər nəfsini hesaba çəkəndən sonra görsə ki, səhlankarlıq edibdir, sadə şəkildə onu boş buraxmasın. Çünki əgər laqeyd olarsa, nəfs daha çox günah etməyə cürət əldə edəcəkdir. Ona görə də nəfsi tənbeh və cəzalandırmaq lazımdır. Onu çətin ibadətlər və sədəqə ilə tənbeh etsin. Əgər şübhəli yemək yeyibsə, onu ac saxlasın. Əgər müsəlmanın qeybətini qılıbsa, onu mədh etsin. Əgər namazında səhlənkarlıq edibsə, çox sayda namaz qılsın.

 Əgər biz bu dörd göstərişə ibadətlərimizdə riayət etsək, Allahın lütf və inayəti ilə daha çox irəli gedər və ibadətlərimizdən ləzzət alarıq.

65 Namaz qilmaq isdirəm
66 Namazın qiraətində edilən səhvlər (Zelletü'l-kari) haqqında detallı məlumat verərsinizmi? Namazda oxunan Qur`an, düz oxunmazsa namaz pozularmı, səhiv səcdəsimi lazımdır? Edilən hərf, hareke səhvləri namazı pozarmı?..

    Zammı (fatihadan əlavə) surəni oxuyarkən səhv edilsə və o səhvi düzəltmək üçün başdan yenidən oxunsa, səhv səcdəsi gərəkməz. Ancaq surə oxunmasa və ya səhv edilib başdan alınmazsa səhv səcdəsi gərəkir.

   Namaz içində Fatihə oxunduqdan sonra, hansı âyə və ya surəni oxuyacağı bir müddət təfəkkür edilsə, səhv səcdəsi lazım olar. Çünki vacib təxirə salınmışdır,gecikdirilmişdir. Əgər belə bir gözləmə olmamışsa qiraətin əvvəlində Tin surəsindən, ortasında Əsr surəsindən, sonunda isə təkrar Tin surəsindən âyələr oxumaqla qiraət tamamlansa, bunun üçün səhv səcdəsi gərəkməz.

  Namazda qiraətdə olarkən dil sürüşməsi və ya yanılma nəticəsi söz və hərflərdə edilən səhvlərlə əlaqədar hökmlər:

    Fatihə ya da bir surə oxuyarkən dilin sürüşməsi və ya yanılma nəticəsi söz və hərflərdə bir sıra xətalar edilə bilər. Bu mövzu fiqhdə əhəmiyyətli bir yer tutmaqdadır. Çünki mənanın dəyişməsi namazın pozulmasına gətirib çıxarar. Qur`an’ı yaxşıca öyrənmək, əzbərlədiklərimizə çox diqqət yetirmək lazımdır. Xüsusilə imam olacaq şəxslərin həm namazın fərz, vacib, sünnə və ədəbini, həm qiraəti yetərincə bilməsi -qıldıracağı namazın səhhəti baxımından- tələb olunur.

Qiraətdə Dil Sürüşməsi:

    Fiqh dilində buna "zəllə-i kâri'" deyilir. Yəni oxuyanın sürüşməsi, deməkdir.

    A) Bir Sözdəki Hərfi Digər Sözdəki Hərf ilə Bitiştirmek:

Bir sözdəki son hərfi digər sözün başındakı hərflə bitiştirmek namazı pozmasa da sözlərin rahat teleffuzunu və ahəngini pozar.Buna bir neçə nümunə verək:

- “İyyakə na'budu”nu “iyyakənə'abdu” şəklində ,(qâf) hərfini (nun) ilə birləşdirmek.

- “ğayri'l-mağdubi aləyhim”i ğayri'l-mağdûbia ləyhim" formasında ,(ba) hərfini (ayn) hərfiylə  birləşdirmək,

- “səmi'allahu limən hamidəhu” yu “səmi'allahuli mən ha-midəh” şəklində (hə) hərfini (lam) ilə birləşdirmək...

   Bütün bu birləşdirmələrdə məna ciddi ölçüdə pozulmadığından, namazın səhhət və qəbûluna əngəl sayılmamışdır. Hətta bu birləşdirmələri qəsdən etmiş olsa belə. Nə var ki diqqət yetirmək, sözlərin yerli yerində  haqqını verərək həm Qur`ân'a hörmətimizi, həm sünnə və ədəbinə uyğun oxumamızı təmin edər. (Fətâvâ-yi Hindiyyə - əl-Xülasə.)

B) Bir Hərfi Başqa Bir Hərf Yerinə Oxumaq:

    Bir hərfi başqa bir hərf yerinə oxumaq mənanı dəyişdirirsə və iki hərf arasında mahrəç cəhətdən bir yaxınlıq da mövcud deyilsə, namazı pozar. Amma iki hərf arasında mahreç yaxınlığı olduğundan, onları bir-birindən ayırd etmək və tələffüzdə buna görə çətinliksiz oxumaqda məşəqqət varsa, namazı pozmaz. İndi bu iki xüsusa bir neçə nümunə verək:

    Mahreçleri bir-birinə çox yaxın olub ayırt edilmələri məşəqqətli olanlar: (za) ilə (dad), (sad) ilə (sin), (ta) ilə (te) kimi. Hər misaldakı iki hərfdən birini digəri yerinə oxumaq, fukahanın irəli gələnlərinin çoxuna görə namazı pozmaz. (Fətâvâ-yi Kaadıhan) .Fətvâ buna görədir. Nə var ki Kadi Əbû Hasen ilə Kadi Əbû Asam`a görə, bu qəsdən edilsə namazı pozar. Amma dil sürüşməsi nəticəsi olsa, pozmaz. Muxtar olan da budur. Amma birincilərin fikirində asanlıq olduğundan Fətvâya daha uyğun hesab edilmişdir. O halda bəzi hərfləri rahat teleffuz edə bilməyən kimsə, üzrlü sayılmayacağından səy göstərməsi lazımdır. Amma bəzi hərflərə dili heç cür yatmırsa və bu axsaqlığı aradan qaldırması da mümkün olmursa, bacara bilmədiyi hərflərin olmadığı âyələr varsa onları oxuyar. Yoxsa, teleffuz edə bildiyi şəkliylə oxuyaraq namazını qılar, ancaq imamlıq etməsi doğru olmaz. (Fətâvâ-yi Kaadıhan - Fətâvâ-yi Hindiyyə..) Səhih olan görüş də budur.

C) Bir Hərfi Hazfetmek(aradan çıxarmaq):

    Qiraətdə bir hərfi olduğu kimi oxumayıb qaldırmağa «hazfı hərf» deyilir. Hazfedilen hərf mənanı pozsa, namaz pozular. Mənanı pozmaz da icaz və terhim qaidələri tətbiq olunaraq belə edilsə namaz pozulmaz. Buna bir neçə nümunə verək:

- "lə-qad câəthüm rusulüna" yerinə "lə-qad câəhüm rusülühü" oxunar da "caet" feilinin sonundakı (te) hərfi hazfedilirse, məna pozulmayacağından namaz səhihdir.

- “fə-mâ ləhüm lâyü'minûnə” yerinə "fə-mâ ləhüm yü'minûnə" oxunar da  feili mənfi edən (lâ) ədatı hazfedilirse, məna pozulacağı üçün namaz səhih olmaz. (əl-Mühit,  Radîyüddin Sərəxsî.)

   D) Sözə Bir Hərf Əlavə etmək :

    Kəliməyə bir hərf əlavə etmək mənanı pozsa, namaz səhih olmaz; pozmazsa namazın icazəsinə Fətvâ verilmişdir. Buna bir nümunə verək:

- "Vənhə anil münkəri" yerinə "venhanil münkəri" oxusa, məna pozulmayacağından namaz səhihdir. Vəchə`dəki (ha) hərfinə bir (ya) hərfi əlavə edilmiş olur.

- "Və zərabiyyü məbsusətün" yerinə "və zərabîbün məbsusətün" oxunsa, məna pozulacağından namaz səhih olmaz.

    E) Bir Sözü Başqa Bir Söz Yerinə İstifadə etmək:

    Qur`an’da bir sözü bir başqa söz yerinə qoyub oxumaq da mənanı pozub-pozmadığı, iki söz arasında məna yaxınlığı olub-olmadığı, Qur`an'da o sözün olub-olmadığı kimi bir sıra məsələlərlə əlaqədardır:

a) Dəyişdirilən söz ilə digər söz arasında məna yaxınlığı və Qur`an'da da yeri varsa namaz pozulmaz. Buna bir nümunə verək:

- "alîm" yerinə "hakîm" ya da "gafur" yerinə "rahîm" sözünü qoymaq kimi. Bunların həm mənaları bir-birinə yaxın, həm də Qur`an'da yerləri vardır.

   b) İki söz arasında məna yaxınlığı var, amma Qur`anda o cür bir söz yoxsa, İmam Əbû Hənîfə ilə İmam Muhamməd`ə görə namazı pozmaz. İmam Əbû Yusuf`a görə, pozar. Buna bir nümunə verək:

- "təvvabîn" yerinə "təyyabîn" oxumaq. Qur`an'da "təyyabîn" deyə bir söz yoxdur. amma ikisi arasında məna cəhətdən yaxınlıq mövcuddur.

   c) Dəyişik sözlə əsl söz arasında məna cəhətdən bir yaxınlıq olmamaqla bərabər, Qur`an'da da elə bir söz yoxsa namazı ittifaqla pozar.

   d) Dəyişik sözün Qur`an’da yeri var, lakin iki söz arasında məna cəhətdən bir yaxınlıq olmamaqla birlikdə, etiqad edildiyi təqdirdə küfrü gərəkdirən bir məna daşıyırsa, namazı pozar, fukahanın(alimlərin) bu barədə görüş birliyi vardır. Səhih olan da budur. Buna bir nümunə verək:

   - “Va'dən aləynə innâ künnâ failîn” yerinə “ğafilîn” sözünü qoymaq kimi. Çünki “fâilîn” ilə “ğafilîn”arasında məna cəhətdən heç bir yaxınlıq olmamaqla bərabər, tamamilə tərs bir mənaya gətirib çıxarmaqdadır. Bu, daha çox İmam Əbû Yusuf`un israrla üzərində dayandığı bir mövzudur. Fətvâ onun fikirinə görədir.

Söz əsl nisbət ediləcəyi addan başqasına nisbət edilərək oxunsa, Qur`an’da o nisbət  edilən söz varsa, İmam Muhamməd`ə görə namazı pozmaz.

   -  “Ya məryəmə'bnətə imrân” yerinə  “ya məryəmə'bnətə mûsâ” kimi. Amma Qur`an’da elə bir ad yoxsa, fiqh alimlərinin ittifaqıyla namazı pozar. "“ya məryəmə'bnətə ğilân” oxumaq kimi. Çünki Qur`an’da “ğilân” sözü yoxdur.

    F) Birbaşa Bir Söz Əlavə Olaraq Oxumaq:

    Bir sözü digər bir sözün yerinə deyil, birbaşa əlavə olaraq gətirib oxumaq, mənanı pozursa -Qur`an’da yeri olsa belə- namaz səhih olmaz. Bunlara bir örnək verək:

   - “Vəlləzînə âmənû billahi” yerinə “vəlləzînə amənû və kəfərû” oxumaq surətiylə cümlədə “kəfərû” sözünü artıq olaraq istifadə etmək, mənanı tamamilə pozmaqdadır. Qur`an’da hər nə qədər “kəfərû” feili bəzi yerlərdə istifadə edilmişsə də, burada artıq olaraq istifadə edilməsi nəzmi və mənanı alt-üst etməkdədir.

    - “İnnəmâ nümlî ləhüm lî yəzdadû ismən” də “ismən və cəmalən” şəklində "cəmal" sözünü əlavə olaraq istifadə etmək də namazı ittifaqla pozar. Çünki Qur`an’da bu cür bir söz yoxdur. Həm mənanı da qismən dəyişdirməkdədir.

    Mənanı pozmaz, Qur`an’da da o cür söz varsa, o təqdirdə namaz səhih olar. Buna bir nümunə verək:

- “İnnə'llahə bi-ibadihî lə xabirün basir” âyəsinə bir (kâ-nə) sözünü əlavə edərək oxumaq, “innəllahə kânə bi ibadihî xabîran basîra” demək, alimlərin icmasıyla namaz pozulmaz.

    Qur`an’da o növ söz yoxsa, amma mənanı da pozmursa, namaz pozulmaz. Buna bir nümunə verək:

- “fîhâ fakihətün və nahlün və rumman”cümləsinə bir də "tuffah" sözünü əlavə edərək oxumaq. (Əl-Muhit / Radıyüddin Sərəxsî - Fətâvâ-yi Hindiyyə)

    G) Eyni Hərfin Təkrarı:

   - Təkrar edilən hərf, muda'afın göstərilməsi isə namaz pozulmaz. “Və mən yərtəddə” ni “və mən yərtədid” şəklində oxumaq kimi.

- Muda'if’i göstərmə deyil də, mənanı pozursa namaz da pozular. "Əl-hamdu lillahi" cümləsini, "Əllə'l-hamdu lillahi" şəklində oxumaq kimi.

  - Sözü təkrar etmək də belədir: Məna pozulursa, namaz da pozular.“Rabi'l-âləmîn” i, “rabbi rabbî'l-âləmîn” şəklində oxumaq və ya “mâliki yəvmi'd-dîn” i, “mâliki mâliki yəvmî'd-dîn” formasında oxuyaraq  “mâlik” sözünü təkrarlamaq kimi.

     Sözün təkrarı halında namazın pozulacağını və səhih olan görüşün də bu olduğunu söyləyənlər də var.

    H) Sözlər Arasında Takdim - Tə'xir Etmək:

    Qiraətdə xəta edərək bir sözü önə almaq ya da geriyə almaq mənanı pozmursa, namaz da pozulmaz. “Ləhüm fihâ zəfîrün və şəhîk” i, “ləhüm fîhâ şəhıkun və zəfîr”  formasında oxumaq kimi.

    Diqqət yetirilsə burada "şəhık" sözü "zəfir" sözündən əvvələ keçərilmişdir. Bu halda məna pozulmamaqdadır. Amma mənanı pozacaq olsa, halıyla namaz da pozulmuş sayılar. “innəl əbrarə ləfi naîm və înnə'l-füccarə ləfi cəhîm” yerinə “İnnə'l-əbrarə ləfî cəhîm və innə'l-füccarə ləfî naîm”  oxumaq kimi.

    Burada diqqət yetirilsə, məna tam əksinə olmuşdur. Bu səbəblə namaz da pozular. Fukahanın çoxu bu fikirdədir, səhih olan da budur. (Fətvâ-yi Hindiyyə.)

    İki sözün digər iki söz üzərinə keçirilməsi və ya geriyə buraxılması da belədir; mənanı pozmadığı təqdirdə namaz səhih sayılar. Buna bir nümunə verək:

- "Yəvmə təbyaddu vücuhun və təsvaddu vücuhun" yerinə, "yəvmətəsvaddu vücuhun və təbyaddu vücuhun" oxumaq kimi.

    Diqqət yetiriləcək olsa burada sonra gəlməsi lazım olan iki söz önə alınmışdır. Amma mənada bir dəyişiklik meydana gətirməmişdir. Bu baxımdan namazın pozulmasına səbəb sayılmaz.

  İ) Bir Âyəni Digər Bir Âyənin Yerinə Almaq:

    Bir âyəni digər âyə yerinə gətirib oxuyar və sonunda vəqfin tam ölçüsüylə dayanacaq olar da sonra əsl oxuyacağı âyəni gətirib başlar və ya digər âyənin bir qisimini oxuyar da sonra əsl oxuyacağı âyəni gətirib başlarsa namazı pozulmaz.

- "İnnə'l-əbrarə ləfi naim" âyəsini oxuyacağı yerdə dili çaşıb "və'l-asrı innə'l-insənə" oxuyar və sonunda tam bir vakfə(durmaq və ya durdurmaq mənalarına gələrək,nəfəslə birlikdə səsin kəsilməsinə deyilir) etsə və ya,

- “və't-tinî və'z-zəytuni və tur-i sininə və hazəl'-bələdi'l-'əmîn” i oxuduqdan sonra tam bir vakfə edib sonra,

- "laqad xalaqnə'l- insanə fi ahsəni taqvim" yerinə "laqad xaləqnə'l-insənə fi qəbəd" oxusa, namaz pozulmaz.

    Amma bunlarda və bənzəri yerlərdə âyənin sonunda vakfı tam etmədən digərinə keçib oxusa, səhih olan görüşə görə namazı pozular. (əl-Xülasə - Fətvâ-yi Hindiyye.)

    J) Yeri Olmadığı Halda Vaqf, Vasıl və İbtida Etmək:

    Dayanılması lazım olmayan yerdə dayanmaq (vakıf etmək), başlanması lazım olmayan yerdə başlamaq mənanı pozmadığı təqdirdə namaz pozulmaz. Buna bir nümunə verək:

- “innə'lləzînə amənû və amilu's-sâlihati”  ye oxuyub vakfettikten sonra “ulâikə hüm xayrü'l-bəriyyə”  yə başlamaq bu cümlədəndir. Burada məna pozulmadığından namaz pozulmaz. Üləmanın icmâ'ı(fikir birliyi) vardır. Bunun kimi vasıl edilməyəcək yerdə vasıl etsə namaz pozulmaz, amma uyğun deyil. Buna bir nümunə verək:

- “ashabu'n-nari” yi oxuyub dayanmadan  “əlləzînə yahmilunə'l-arşə” ye keçmək kimi. Əslində birinci cümlədən sonra dayanması lazım olarkən vakıf etmədən vasıl etmiş olur. Amma bu vəziyyətdə məna hədsiz şəkildə dəyişsə, bu mövzuda fərqli görüşlər vardır. Lakin səhih olan kavle görə, namaz yenə pozulmaz. Buna bir nümunə verək:

-  “Şəhidəllahu lâ ilahə” deyib vakfettiktən sonra “illâ huvə”  desə, xarici görünüşü etibarilə məna pozulursa da bir əlavə edilmədiyindən namaz pozulmur. Çoxu elm adamlarının fikiri belədir. Azlıqda olanlar isə pozulacağına hökm etmişlər. Fətvâ birincilərin görüşünə görədir. Çünki Müsəlman xalq üçün bunda asanlıq vardır.(Radiyüddin Sərəxsî, əl-Muhlt)

   K) İ'rabda Xəta Etmək:

    İ'rabda(söz və feillərin sonunda olan hərf və hərəkələrin dəyişməsi) səhv etmək mənanı pozmadığı təqdirdə namazı da pozmaz. Məsələn:

- “lâ r'faü asvâtəküm”ü “lâ tur'faü asvâtəküm” şəklində oxuyaraq (te) hərfini ötre-damma(u) oxusa, mənanı hədsiz şəkildə pozmadığından, namaz da pozulmuş sayılmaz. Bunda icmâ' vardır. Amma mənanı hədsiz şəkildə pozsa, məsələn “və asâ âdəmə rabbuhu” desə məna hədsiz şəkildə pozulmuş olacağından namaz da pozulmuş sayılar. Çünki âdəm  sözünün sonunun ötrə olması lazımdır. Üstün -Fəthə(ə,a) oxununca bu məna çıxmış olar:

«Âdəmə Rəbbisi üsyan etdi.» Mütəkaddiminin bunda görüş birliyi vardır. Müteahhirin isə bu barədə fərqli görüş ortaya qoymuşlar. Başda Şəm-sü'I-Əimmə Əl-Həlvanî olmaq üzrə Əbû Cafər Hindəvanî və bənzəri elm adamları namazın pozulmadığına razı olmuşlar. (Fətâvâ-yi Hindiyyə.)

O halda bu mövzuda Mütəahhîr'inin fikirlərində də Müsəlman xalq üçün asanlıq vardır, fətvâya daha uyğundur. Mütəkaddimîn'in görüş və ictihadı isə ehtiyata daha uyğundur. (Fətâvâ-yi Kaadıhan - əl-Muhit / Sərəxsî.)

   L) Şəddə ya da Mədd`i Tərk etmək:

    Bilindiyi kimi Ərəb lüğətində gərək i'rabın, gərəksə şəddənin(hərfin üzərində olub,hərifi qoşalaşdırır) mənanı dəyişdirmə yönündən önəmli yeri vardır. Şəddəli bir sözün verdiyi məna ilə eyni sözün şəddəsizinin verdiyi məna arasında böyük fərq vardır.

   Bəzi istisnaî qaidələr bunun xaricindədir. Bu baxımdan namazda qiraət fərzini yerinə yetirərkən gərək i'raba, gərəksə şəddə və məddəyə(uzatma) çox diqqət yetirmək lazımdır. Hərçənd bununla namazın pozulmayacağı fikirində olanlar vardır, amma əksini iddia edənlər də az deyil.

   O halda Fatihəni oxuyarkən iyyakə na'budü yerinə iyyakə na'budu deyər və beləcə şəddəyi tərk etsə, namaz pozulmaz amma bu tərz bir okuyuş qiraət elminə və ədəbinə zidddir. Bununla birlikdə mənanı dəyişikliyə uğratdığı üçün namaz pozular deyənlərin fikirini diqqətdən uzaq saxlamamaq lazımdır.

    Mədd'i tərk etmək, mənanı pozursa namaz fâsid(pozular) olar. Buna bir misal verək: “səvâun aləyhîm”i “səvəun aleyhim”  şəklində, oxumaq kimi, fukahanın bu mövzudada fikirləri fərqlidir. Çoxuna görə mənanı pozsa belə namaz pozulmaz. Çünki insanların çoxu qiraəti haqqıyla yerinə gətirə bilməz. Fətvâ da buna görədir. (Fətâvâ-yi Hindiyyə - əl-Xulasə.)

    Bunun kimi idğam(bir şeyi başqa bir şeyə daxil etmək) ediləcək yerdə onu tərk etmək, edilməyəcək yerdə idğam etmək doğru deyil.Çoxu elm adamlarına görə məna hədsiz şəkildə dəyişikliyə uğrayırsa, o təqdirdə namaz pozular. Buna bir nümunə verək:

-“lilləzînə sətuğləbûnə”yi “qul lilləzînə sətuğğabûnə”  şəklində oxuyaraq (ğayn) hərfini idğam etmək ,mənanı hədsiz şəkildə pozduğundan namaz da pozular.

    Yenə idğam edilməyən yerdə idğam etməklə məna pozulmursa, namaz fasid olmaz. Buna bir nümunə verək:

- “qul sîrû”nu (lam)`ı (sin)`e idğam edərək oxumaq mənanı pozmaqdadır. (əl-Mühit / Serahsi.)

    İmâlə (bir hecanı vəznə uyğunlaşdırmaq üçün uzadaraq oxumaq)edilməyəcək yerdə imâlə etmək və ya ediləcək yerdə onu tərk etmək, qiraət cəhətdən xətalıdırsa da namazı pozmaz. Çünki bu cür dəyişikliklər mənanı pozmamaqdadır. (əl-Mühit / Serahsi.)

    M) İbn Məs'ud və Digər Səhabələr'in Mushafı:

    Bilindiyi kimi, əlimizdəki Mushafı, Hz. Osman (R.A.)`ın ilk nüsxədən istinsah edərək İslam ölkələrinə göndərdiyidir. Bundan başqa bir də İbn Məs`ud Həzrətlərinin yenə ilk nüsxəni əsas tutaraq hazırladığı və lakin mənada deyil lafızda bəzi dəyişikliklər göstərdiyi Mushaf`ı vardır; ona görə oxunduğu təqdirdə, namaz pozulmaz. Çünki mənada bir dəyişiklik meydana gəlməməkdədir. (əl-Mühit / Serahsi.)

    N) Sözün Bir Qisimini Oxuyub Gerisini Oxumamaq:

    Qiraət əsnasında sözün yarısını ya da üçdə birini oxuyub geriyə qalan qisimini oxumamaq namazı pozarmı pozmazmı?

    Bunun cavâbı qəti deyil. Bu, ya nəfəsin kəsilməsindən, ya da unutmadan dolayı meydana gəlir. Meşayihin çoxuna görə hər iki surətdə də namaz pozular. Buna bir nümunə verək:

    "əl-hamdu" deyəcəyi yerdə "ƏL" deyib dayanar sonra "Hamdu" deyərək tamamlasa, və ya Fatihə, ya da Zammı(artım)Surəni oxumadığını sanaraq (ƏL) deyə başlar və sonra oxuduğunu xatırlayaraq imtina etsə və ya sözün bir qisimini xatırlayar gerisini xatırlaya bilmədiyi üçün onu buraxıb başqa bir söz xatırlasa, bütün bunlarda namaz pozular. Fukahadan bir qisiminə görə isə pozulmaz. Səhih olan birincilərin fikiridir. (Fətâvâ-yi Kaâdıhan - əl-Mühit / Serahsi.) Amma ikincilərin fikirində Müsəlman xalq üçün asanlıq ol/tapıldığından seçimə uyğun hesab edilmişdir. (əz-Zahire / Burhaneddin Mahmud b. Taceddin.)

    Sözün bəzi hərflərini yeri olmadığı halda esreylə(ı,i) oxusa, namaz pozulmaz. Çünki Müsəlman xalqın çoxu bu cür teleffuz səhvləri edə bilərlər. O halda pozulmayacağına dair Fətvâda asanlıq vardır.

   O) İlahi İsimlərə Nisbət Edilən Feilin (Hərəkətin) Te`nnis Gətirilməsi:

    Allah (sübhanəhu və taələ) və adları haqqında kişilik və qadınlıq müzakirə mövzusu ola bilməz. Ancaq Qur`an-i Kərîm`də bu adlara isnad etdirilən feillər ümumiyyətlə təzkir formasında istifadə edilmişdir. Onsuz da feillər ya qadın, ya da kişi üçün istifadə edilər. Bu ikisi xaricində bir üçüncü istifadə etmə şəkli yoxdur. Kişilik və qadınlıq sifətlərini daşımayan əşyaya daha çox kişilik ifadə edilən feillər isnad edilər. Bu, o əşyanın kişi olduğu üçün deyil istifadə etmə üsulu olduğu üçündür. (müəllim(müzəkkər)-müəllimə (müennes))

    Məhz bu qaydaya görə Allah (Cəllə Cələluhu) ad və sifətlərindən hər hansı birinə bir feil isnad edilincə müzəkkər(sözü kişi göstərən) hərəkətlərdən seçilər. Qur`an’da özəlliklə həmişə bu ölçüdə istifadə edilmişdir.O halda namazda qiraəti yerinə yetirərkən isnad edən feili müzəkkər formasında deyil, müənnəslə əlaqədar olaraq tələffuz etsə namaz pozularmı?

    Fiqhçilər(islam hüquq alimləri) bu mövzuda fərqli hökm gətirmişlər: Muhamməd bin Ali bin Muhamməd Əl-Ədîb'ə görə namaz pozular. Çünki "ləm yəlid vələm yuləd" daxil hər yerdə feil müzəkkər gətirilmişdir. Şeyx Əbû Bəkir Muhamməd bin Fadl'ə görə namaz pozulmaz. Səhih olan da budur. (əl-Mühit / Sərəxsî - əz-Zahirə / Burhanəddin Mahmûd.)

Buna bir nümunə verək:

- "həl yənzurunə illa ən yətiyəhumullahu fi zuləlin" dəkı "yətiyəhüm" ü "tə'tiyəhüm" şəklində oxumaq bu cümlədəndir. əl-Fəvaid kitabında deyilir ki:

  «Namazda qiraətdə hədsiz səhv etdikdən sonra dönüb onu doğru oxuyan kimsənin namazı pozulmaz. İ'rablarda (söz və feillərin sonunda olan hərf və hərəkələrin dəyişməsi) da səhv edib sonra bunu düzəldənin də namazı caizdir.»

   (bax. Cəlal İldırım, Qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Uysal Kitabevi: 1/275-286.)

     2)Namaz`a “Allahü-Əkbər” sözü ilə başlamaq vacibdir.Bu, əksəriyyətə görə fərzdir.Vaciblər fərzləri,sünnətlər  vacibləri,ədəblər də sünnətləri tamamlamaq üçündür.Beləliklə mü`minin miracı olan Namaz`ı haqqıyla qılmış olar və zay olmaqdan qurtular.

  Sübutu âyə, mütəvatir və ya məşhur hədis kimi qəti dəlilə söykənən, lakin dəlaləti (ifadə etdiyi məna) zənni olan hökmə “vacib”deyilir.Vacibin hökmü tərk edənin axirətdə hesaba çəkilməsidir.Vacib tərk edildiyi üçün namaz pozulmaz.Bu əskikliyi tamamlamq üçün namazın sonunda səhv səcdəsi edilməlidir.Lakin bir vacib bilərək tərk edildiyində, namaz təkrar qılınmalıdır.

İftitah Təkbiri

Səhv səcdəsi necə qılınır?

Səhv səcdəsi nə vaxt və necə edilər?

67 Qəza və vaxt namazları arasındakı tərtib necə olmalıdır?

    Və aleykum Salam.

    Bir namazı vaxtında qıla bilməyən şəxs həmin namazı qılmaqda olduğu vaxt namazından öncə qılar. Əgər günorta namazı qəzaya qalıbsa və qəzaya qalmış namaz sayı altını keçməyibsə, onda əvvəlcə günortanın qəzası qılınar sonra isə ikindi namazı əda edilər. Əgər namaz qılan şəxs qəza namazını qılıncaya qədər ikindi namazının çıxacağından qorxursa, onda öncə ikindi namazını qılar, sonra da qəzaya qalmış günorta namazını qılar. Digər namazlar da belədir.

    Əgər bir neçə vaxt namazınız qəzaya qalmışsa, onda onları növbə ilə qəza etmək lazımdır. Ancaq keçmiş namazlar altı vaxt və ya daha çoxdursa, o vaxt namazları növbə ilə qılmağa lüzum yoxdur.

    Üzərində qəzaya qalmış namaz borcu olmayan və ya qəzaya qalmış namazlarının cəmialtı vaxtı keçməmiş olan kimsəyə "tərtib sahibi" deyilir. Altı vaxt namazı qəzaya qaldığı təqdirdə tərtib sahibi olmaqdan çıxar, qəza namazları arasında və ya qəza namazlarıyla vaxt namazları arasında sıraya əməl olunması lazım deyil. Tərtib sahibinin qəza namazı ilə vaxt namazları arasında sıranı gözləməsi lazımdır. Tərtib sahibi olmayan kimsə qəzaya qalan namazını qılmadan digər namazlarını qıla bilər.

    Tərtib sahibi olan bir adam bir fərz namazını və ya Əbu Hənîfə'yə  görə vacib olan vitr namazını üzrsüz olaraq və ya aybaşı və nifas xaricində bir üzrlə vaxtında qılmamış olsa bu namazı ilk vaxt (fərz) namazından əvvəl qəza etməsi lazımdır. Çünki gərək qəza namazları arasında və gərək bunlarla vaxt namazları arasında sıranı gözləməsi şərtdir.

    Qəzaya qalmış namazlar birdən çox olub da müddət, bunlardan yalnız bir qisimi ilə vaxt namazları qılmağa əlverişli olsa sıraya tabe olmaq lazım deyil.

    Bir kimsənin vitr namazından başqa altı vaxtdan çox və ya altı vaxt namazı qəzaya qalmış olsa bunları qəza etmədən vaxt namazlarını qıla bilər, çünki qəza namazları vitrdən başqa altı vaxt olunca çox, altı vaxtdan nöqsan olunca az sayılır.

68 Qəza namazları necə qılınır?

   Fərz bir namazı vaxtında etməyə əda, vaxtı keçdikdən sonra etməyə qəza, pozulan bir namazı təkrar etməyə də qaytarma deyilir.

    Bir namaz ya bilə-bilə əzələdən qılınmayıb qəzaya buraxılar və ya bir üzrdən ötəri qəzaya qalar. Bir namazı qəsdən olaraq qılmayıb qəzaya buraxmaq böyük bir günahdır. Belə bir hərəkətdən uzaq dayanmalıdır. Bu növ bir səhvin işlənməsi vəziyyətində bir an əvvəl qəza edilməli, borcdan xilas olmalıdır. Çünki ölümün nə vaxt gəlib çatacağı müəyyən olmaz. Ölüm gəlib də hazırlıqsız tutsa axirətə borclu olaraq gedilmiş olar.

   Bu şəkildə qılınmayan bir namaz hər nə qədər qəza edilməklə borcdan xilas olunmuş olunsa da, işlənən günah üçün ayrıca tövbə istiğfar edib, Allahdan əfv diləmək lazımdır. Bunun üçün həm qəza, həm də tövbə edilməlidir.

   Unutmaq, yuxu və ya məşru bir səbəbdən ötəri vaxtında qılına bilməyən namazlar da xatırlandığı və ya qanuni üzr keçdikdən sonra çox vaxt keçirmədən qəza edilməlidir.

Bəzi üzrlər vardır ki, bu hallarda qılınmayan namazlar daha sonra qəza edilməzlər. Qadınların adət və lohusalık halı. Onsuz da adət görən və lohusa olan qadının namaz qılması caiz olmayıb haramdır.

Vaxtı içində qılınmayan beş vaxt namazın qəzası fərz, vitr namazının qəzası vacib, sünnənin qəzası da sünnədir. Qəzası sünnət olan, tək səhər namazının sünnəsidir. Günün səhər namazı qəzaya qalmış isə günortaya qədər qılınınca fərziylə birlikdə sünnəsi də qəza edilər. Günortadan sonraya qalınca sünnə qılınmaz, yalnız fərz qəza edilər.

Qəza namazları, nə şəkildə qəzaya qalmış isə eyni şəkildə qılınacaq.

Səhər 2, günorta 4, ilkindi 4, axşam 3, şam 4 və vitr 3 rükət olaraq qəza edilər.

Hər namaz üçün müəyyən bir zaman və ya məkan təyin edilməz(altı vaxt namazı qəzaya qalanlara aiddir). Yəni ilkindi namazının qəzası ilkindi vaxtında qılınar deyə bir sərhəd yoxdur. İstədiyiniz zamanda qılına bilər. Qəza namazını edərkən ilkindi namazının şamdan əvvəl və ya günortanın səhərdən sonra qılınması lazımdır kimi bir şərtdə yoxdur.

 

Qəza namazları necə qılınar?

Qəza namazlarını qılarkən vaxtı təyin etməyə ehtiyac yoxdur. Bu çox çətin olacağından asan olanı etmək daha uyğundur. Bir qəza namazı belə niyyət edilərək qılınar:

Məsələn: "Niyyət etdim Allah rizası üçün, vaxtında qıla bilmədiyim ilk günorta namazını" yaxud "son günorta namazını qılmağa." Beləcə qəzaya qalmış olan namazlar, ya ilk qəzaya qalmış olanından başlanmış olar və ya ən son qəzaya qalmış olanından başlanmış olar ki, hər iki halda da müəyyən bir nizama görə keçmiş namazlar qılınaraq azalmış olar.

Daha asan olması baxımından "Üzərimdə olan bir günorta və ya ilkindi namazını qəza edirəm" şəklində niyyət etmək də kifayətdir.

Bir vaxtın namazı qəza ediləcəyi zaman əvvəl bir azan oxunar, sonra iqamət gətirilərək qılınar. Birdən çox qəza namazı qılınacağı zaman da hamısı üçün bir azan kifayyət edərkən, hər fərz namazı üçün ayrı-ayrı iqamət gətirmək sünnədir.

Qəzaya qalmış olan namazların neçə vaxt olduğunu qəti olaraq bilməyən kimsə, təxmininə görə hərəkət edər. Ədəd baxımından tam bir təxmin edə bilmirsə, üzərində qəza namazı qalmadığı qənaətinə çatana qədər edər.

Eyni namazları qəzaya qalmış olanlar bu namazı camaatla edə bilərlər. Lakin fərqli fərqli namazları etməyə qalxanlar tək bir camaat ola bilməzlər; ayrı-ayrı etmələri lazımdır.

Qəza namazlarını, mümkünsə evdə qılmağı seçməlidir. Əgər bu namazlar bəhanəsiz olaraq qəzaya buraxılmışsa bir günah sayılacağından bunu nümayiş etmək uyğun olmaz.  (Məmməd Paksu)

69 Səcdədə ikən hansı duaları oxumaq olar?

Səcdədə ikən aşağıda yazılan dualardan başqa dua etmək olmaz, bunlardan sadəcə birini 3 dəfə deyəbilərsiniz. Əlavə elədiyiniz dua namazı batil edəbilər.

"Sübhâne rabbiyel a'lâ";

"Sebbih isme rabbikel a'lâ";


"Sübhâne rabbiyel a'lâ ve bihamdih";

"Subbuhun, kuddusün, Rabbul melâiketihî ve'r-rühi";

"Sübhâne zil-ceberüt vel-meleküt, vel-kibriyâi velazameh";

"Allâhümme Rabbenâ ve bihamdike, Allâhümmeğfirlî";

"Allâhümmeğfirlî zenbî küllehu diggahu ve cillehu ve evvelehu ve âhirehu alaniyetehu ve sırrahu";

"Eüzu bi rıdâke min sehatike ve eüzu bimuâfâtike min ukûbetike ve eûzu bike minke lâ ahsî senâen aleyke, ente kemâ esneyte alâ nefsike"

kimi duaları Hz. Peyğəmbər (səv) səcdəlerində oxuyadı. (Əbu Davud, II, 28-35).

70 Nisa Surəsi ,59-cu ayənın açıqlaması.

Nisa Surəsi 59. kərimə Təfsiri

"Ey iman edənlər! Allaha itaət edin, Peyğəmbərə itaət edin və  özünüzdən olan ulu'l əmrə (ixtiyar sahiblərinə) də itaət edin!

Ulu'l-emirden məqsəd, Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm dövründə və sonrasındakı Müsəlmanların idarəçiləridir. Xəlifələr, hakimlər, komandirlər buna daxildirlər.

Yuxarıdakı ayədə idarəçilərə ədalətlə hökm etmələri əmr edilir, bu ayədə də onlar haqq üzrə olduqları müddətcə onlara itaət etmənin vacibliyinə diqqət çəkilir.

"Əgər bunu, Peyğəmbərə demiş olsaydılar və özlərindən olan ulu’l əmrə (desəydilər), içlərindən mahiyyətinə varan kimsələr bilərdilər. Əgər Allahın lütfü və rəhməti üzərinizdə olmasaydı,şübhəsiz ki, az bir qisminiz müstəsna olmaqla, Şeytana uyardınız." (Nisa 83) ayəsindən hərəkətlə, ulu'l- əmrdən məqsədin din alimləri olduğu da deyilmişdir.

 

"Əgər bir iş barəsində mübahisə etsəniz, onu Allaha və Peyğəmbərə həvalə edin! "

Ayənin bu qisimi ulu'l-emirden məqsədin xəlifələr, hakimlər, komandirlər olduğunu teyin edər. Çünki "ulu'l-emirden məqsəd din alimləridir" desək, onları təqlid vəziyyətində olan kəslərin onlarla dini bir məsələdə münaqişəyə düşməsi söz mövzusu ola bilməz. Amma idarə edənlərlə idarə edilənlər arasında zaman zaman problemlər ola bilməkdədir. Belə bir vəziyyətdə edilməsi gərəkən Allah və Rəsuluna müraciətdir. Məsələnin Allaha ərzi, O'un kitabına müraciətlə olar. Peyğəmbərə ərzi isə, Hz. Peyğəmbərin yaşadığı dövrdə şəxsən özünə müraciət, sonrasında isə sünnəsinə müraciətlə olar.

Müqayisəni(qiyas), yəni ictihad yoluyla yeni məsələlər haqqında hökm verilməsini inkar edənlər "Allah, ixtilaflı məsələlərdə Kitaba və sünnəyə müraciəti əmr etdi, müqayisəni zikr etmədi" deyərək bu ayədən dəlil gətirmək istəmişlər.

Halbuki ayədə ulu'l-emr də zikr edilməkdədir. Ulu'l-emrin etdiyi, haqqında ixtilaf olan bir məsələni, Kitab və sünnədən bənzəri bir hökmü əsas olaraq,həll etməkdir. Bu vəziyyətdə, dinlə əlaqəli məsələlərdə üç növ hökm qarşımıza çıxar:

1- Kitab ilə hökmü müəyyən olanlar.

2- Sünnə ilə hökmü müəyyən olanlar.

3- Müqayisə yoluyla hökmü müəyyən olanlar.

"Allaha və axirət gününə həqiqətən inanırsınızsa (belə edin.)"

Allaha və axirətə iman belə ixtilaflı məsələlərdə Kitaba və sünnəyə müraciəti tələb edir.

"Bu daha xeyirli və nəticə etibarilə daha yaxşıdır."

Yəni, "belə etməniz, sizin öz qənaətinizlə,ağlınızla çatacağınız hökmlərdən daha yaxşıdır.

Mənbə: Beydavi Təfsiri

71 Öz ana dilimdə namaz qıla bilərəm ?

           Salam aleykum.

Namazı öz dilində qılmaq olmaz. Namazda Qur`andan oxumaq fərzdir. Tərcümə isə Qur`an sayılmır. Ayə və ya surələri öz ana dilimizdəki mənalarına baxaraq oxusanız daha asanlıqla yadda saxlayıb öyrənə bilərsiniz. Bunun sizə çətin gəlməyi imtahandı. İlk öyrənməyə cəhd edəndə şeytan "bunu sən öyrənə bilmərsən " deyə vəsvəsə verir. Bir də ki "mənə çətin gəlir " yazmısınız, "qeyri-mümkündür" yazmamısınız.

Əlbəttə çətinliklə bərabər şübhəsiz bir asanlıq vardır"  (Şərh ('Açma') surəsi, 5)

İmam Ə`zəm Əbu Hənifə belə bir fətva verib. Amma bu o dördə, islamın yeni yayıldığı dönəmlərdə, insanların ərəb dili ilə yeni tanış olduqları dövrdə idi. Bu da surələri ərəbcə əzbərləyənə, öyrənənə qədər caiz görülən bir məsələ idi. Yoxsa ərəbcəni heç öyrənmə öz dilində namazını qıl deyə Əbu Hənifə bir fətva verməyib. Sonra Hənəfi alimləri də bunun caiz olmadığına dair fətva verdilər. 

Buna baxsanız çətin gəlməz.!

72 Namazın gecikdirilməsi.

Və aleykum Salam.

Sualınızı tam anlamadıq. Amma belə deyə bilərik.Hər namazın öz vaxtı var və o vaxt içərisində qılınmalıdır.Məsələn, indi(07.07.2014) axşam namazı 21:22-də girir və 23:07-yə qədər davam edir.Axşam namazı bu zaman aralığında istənilən vaxt qılına bilər (23:00-da da qılına bilər). Amma ən gözəli vaxtı girən kimi qulluq vəzifəmizi əda etməkdir.

Hz. Peyğəmbər aleyhissalatu vəssalam, ən fəzilətli əməlin hansı olduğunu soruşan səhabəyə: "Vaxtında və ya vaxtının başlanğıcında qılınan namazdır." buyurmuşdur. (Buxari, Məvâkît 162)

"Namazların ilk vaxtında Allah`ın rizası, son vaxtında isə Allah'ın əfvi vardır." (Tirmizi, Məvâkît 13)

Yatsı (işa) namazı da bu günə görə 23:07-dən 04:14-ə qədər olan zaman müddətində istənilən vaxt qılına bilər.

Gecikdirilən namazın həm savabı azalar, həm də namazın qəza olma təhlükəsi olduğundan ən gözəl əməl namazın vaxtında qılınmasıdır. 

 

 

73 Suyun mənə zərəri olduğu üçün təyəmmüm edib namazlarımı qıla bilərəmmi?

Su dəydiyində zərər verirsə, söz dəyməsi gərəkən hissə yuyulmayıb məsh edilir, məsh də zərər verir isə o da tərk edilə bilər.

Əgər su bədənə zərər verirsə o zaman təyəmmüm edilər.

Dindar və mütəxəssis bir həkimin tövsiyələrinə görə hərəkət edə bilərsiniz.

74 Namazın təşəhhüdündə işarə barmağını qaldırmanın hökmü nədir?

Və aleykum Salam.

Namazın İlk və son oturuşlarında Təhıyyat oxunarkən "lâ ilâhə" deyilincə sağ əlin şəhadət barmağını qaldırıb, "illəllah" deyərkən də endirilməsi sünnədir. Barmaqlar salam verənə qədər o şəkildə saxlanılmır. Qadınlar da bunu edə bilrə.

Bunu edərkən baş barmaq ilə orta barmaq halqa edilməli; digər iki barmaq da içə bükülmelidir. Bir çox kəslər bu sünnəti edə bilməzlər. Buna görə tərki daha uyğun görülmüşdür. Etməsini bilməyənlərin etməməsi daha yaxşıdır.

Bunu etmənin hikmətlərindən biri: tam bunu edərkən dediyimiz söz "heç bir ilah yoxdur" mənasını verməkdədir. Ondan sonra da "yalnız Allah vardır", deyirik. Məhz heç bir ilah yoxdur deyərkən Bir olan Allah'ın varlığını barmaq qaldıraraq halımızla göstərmiş oluruq.

75 Qüsl Nə Vaxt Lazımdır?

Qüslü gərəkdirən hallar üçdür:

1 - Cünüblük (cənabət) halıdır. Bu, iki səbəbdən irəli gəlir:

a. İstər oyanıq halda olsun, istərsə yuxu halında olsun, hər hansı bir təmas və ya cinsi münasibət olmadan, kişi və qadından şəhvətlə məninin çölə atılması. Məninin (sperma) şəhvətsiz boşalmasından ötəri cünüblük halı meydana gəlməz. Bu səbəblə qüsl almaq da lazım deyil. Yalnız dəstəmaz pozulmuş olur.

b. Cinsi münasibətdə olmaq ... Burada məninin gəlməsi (inzal) şərt deyildir. Cinsi münasibətin özü cünüblük (cənabət) səbəbidir.

2 - Qüslü fərz qılan ikinci hal, qadınların heyz halıdır. Qadınların heyz halları sona çatanda, qüsl almaqları fərz olur.

3 - Qüsl almağı fərz qılan üçüncü vəziyyət, yenə qadınlara məxsus bir hal olan nifas, yəni doğumdan sonrakı lohusalıq halıdır. Nifas halından qurtulan bir qadına da qüsl almaq fərz olur.

76 Bədəni göstərəcək paltarla namaz qılmaq olar?

Hicabın əsas məqsədi bədənin görünməməyidir, əgər uzun paltar qadın geyinərsə və paltarın parçası şəffaf olarsa yəniki bədənini göstərərsə bu hicab sayılmaz. Bu sadəcə özünü aldatma olur.

Hicabda məqsəd kənardan o insanın bədənini örtəcək şəkildə yəni görünməyəcək şəkildə geyinməyidir.

Şəffaf paltar hicab sayılmadığından namaz qılmaq olmaz.

77 Yuxuda birisinin bizə namaz qıl deməsi nə mənaya gəlir?

Salam aleykum.

Bunun sizə Allah tərəfindən bir rəhmət və lütf olaraq xəbərdarlıq olduğu aydın olur.

Əgər namaz qılmırsınızsa mütləq namaza dərhal başlamalısınız və qəzaya qalan namazlarınızı da ən qısa zamanda qəza etməlisiniz.

Əgər namazınızı qılırsınızsa, daha düzgün, tədili-i ərkana uyğun və daha səmimi qılmalısınız.

78 Qəza namazı borcları neçə yaşından etibarən hesablanar?

Namaz hər müsəlman üzərinə fərz olan bir borcdur. Aldığınız bir pulu zamanında ödəmək lazımdır. Ancaq gecikdirincə ayıb olur isə də yenə də ödəmək və üzr istəmək lazım olacaq. Bunu kimi namaz borclarımızı zamanında ödəmək lazımdır. Ancaq bəzi səbəblərlə gecikmişsə onun üçün Allahdan üzr istəyib qalan borc namazlarımızı ödəməmiz lazımdır. Namaz borcu ancaq namaz qılmaqla ödənər. Onun başqa bir  şəkli yoxdur.

 

 

İnsanların xeyir ilə şəri, haqq ilə batiliayırd edə bilmələri yetkin olduqdan sonra mümkün olduğundan, Rəbbimiz məhşərdə dünya həyatımızın uşaqlıq dövrəsindən hesab soruşmamaqda, ancaq yetkin olduqdan sonrakı günlərimizdən başlayaraq namaz, oruc kimi ibadət mükəlləfiyyətlərimizi sual etməkdə, beləcə dini mükəlləfiyyətlərimiz yetkinlik çağından sonra başlamış olmaqdadır. - Bu qədər var ki yetkinlik zamanı tarix olaraq qəti deyil. Kişi (12), qız (9) yaşından başlayaraq, (15) yaşlarına çatana qədər keçən hər ay və gündə yetkinliyə çatma hissi təşəkkül edə bilər. Oğlanda ihtilam olma, qızda isə ay halı görmə şəklində özünü göstərən bu bəşəri və cinsi hissin başladığı gündən etibarən mükəlləfiyyətlərin hər biri ayrı-ayrı əməl dəftərinə ya "yerinə yetirdi", ya da "gətirmədi" şəklində yazılar.

79 İşarə (ima) ilə namaz qılamaq caizdirmi?

Salam aleykum.

 

"Bu an İspaniyada şagirdəm, məktəbdə olduğum zamanlar əllərimi dizimin üstünə qoyub düşünərək namaz qılıram, nəqliyyatda da belə edirəm. Bu caizdirmi? "

Başqa məzhəblərdə bu şəkildə namaz qılmağa icazə verilmiş.Ancaq Hənəfi məzhəbində bunun ən azı ima ilə ediləndir. Bu şəkildə namaz qılmaq məcburiyyətindəsinizsə belə namazlarınızın qəzasını qılmanığızı tövsiyyə edirik. İma ilə və ya nəqliyyatda namaz qılmaq üçün bəzi şərtlər vardır.

İslâm dini asanlıq üzərinə bina edilmişdir. Ayrıca məsuliyyət və qulluq da qulun gücünə görədir. Bu səbəblə xəstəlik xəfiflətmə və asanlaşdırma səbəbi sayılmışdır. Buna görə, ayaq üstdə namaz qılmağa gücü çatmayan və ya ayaq üstdə durmaqda çətinlik çəkən kimsə oturaraq namazını qıla bilər. Rükû və ya səcdə etməyə gücü çatmayan kimsə ima ilə namazı qılar.

İma, namazda rükû və səcdə yerinə başla işarə etməkdir. Bu şəkildə namaz qılan kəs rükû üçün başını bir az əyər, səcdə üçün isə rükûdan bir az daha çox əyər.

Səcdədə başını yerə qoya bilməyən kimsənin, bir şeyə başını qaldıraraq ona səcdə etməsi caiz deyildir. Belə bir kəs imâ ilə namaz qılar.

Oturaraq namaz qıla bilməyən, kürək üstdə yatdığı yerdə imâ edər. Bir nəfər ayaq üstdə durmağa gücü çatdığı halda, rüku və səcdəyə gücü çatmırsa, ayaq üstdə və ya oturaraq imâ edə bilər; ancaq oturaraq imâ etməsi daha uyğundur.

Qaş və ya göz ilə ima edərək namaz qılınmaz. Başı ilə ima etməyə gücü yetməyən kimsənin namaz qılması gərəkli deyildir.

80 Namazın surələrin öyrənənə qədər surələr yazılmış kagıza baxaraq namaz qılmaq olar?

Salam aleykum və rahmətullah.

Namazda oxuyacaq surə, ayə və ya duaları bir kağıza baxaraq və ya divarda yazılan ayələri oxumaq namazı pozar. Bu baxımdan əzbərdən oxumanız lazımdır. Ciddi bir cəhd və şövqlə Allah`ın kəlamın öyrənməyə yönəlin və şeytanın "öyrənə bilməyəcəksən" vəsvəsələrinə önəm verməyin. Cənab-ı Haqq, kəlamını öyrənməyə çalışan bir qulunu köməksiz, yardımsız buraxmaz, ona olan lütf və ehsanını daha da artırar. Unutmayaq yaddaşımız O`nun əmrindədir. Nə istədiyimizi unuda nə də istədiyimizi xatırlaya, yadda saxlaya bilirirk.  

Namazı əda etmək üçün Qur`an-ı Kərim`dən üç qısa ayə və ya üç qısa ayə uzunluğunda bir uzun ayə oxumaq kifayətdir. Ancaq Namazda fatihəni oxumaq və fatihə ardından üç qısa ayə və ya bir uzun ayə oxumaq isə vacib görülmüşdür. Bu baxımdan  heç əzbər ayə və ya surə bilmirsinizsə bir ayə əzbərləyər və bununla namazı qılarsınız. Ən qısa zamanda da fatihəni əzbərləməyə çalışarsınız.

Namazda qiraət: Namaz qılanın özü eşidə biləcək dərəcədə dili ilə hərfləri ifadə edərək Qur`an-ı Kərim ayələrindən bir miqdar oxunması, namazın bir rüknü olaraq fərzdir. Özü eşidə bilməyəcək qədər bir səslə okumaq qiraət deyil. Ancaq, imama uyan şəxs bu qiraətdən müstəsnadır , bu kimsə Qur`an oxumaz. İrəlidə açıqlanacaq.

Vitrin və nafilə namazların bütün rükətlərində , iki rükətli fərz namazlarının hər iki rükətində qiraət fərzdir. Lakin dörd rükətli fərz namazlarda, üç rükətli fərz namazda təyin edilmədən yalnız iki rükətlərində qiraət fərzdir. Ancaq qiraətin ilk iki rükətdə edilməsi vacib görülmüşdür. Bunun üçün ilk iki rükətdə qiraətin qəsdən tərk edilməsi məkruhdur.

Yanılaraq tərk edilməsi də səhiv (yanılma) səcdəsi edilməsini tələb edir. Fərzlərin digər rükətlərində Fatihə oxunması , səhih qəbul edilən görüşə görə vacibdir. Yanılaraq Fatihənin tərk edilməsi də sehiv səcdəsini tələb edir.

Lakin digər rəvayətlərə görə, fərzlərin son üçüncü və dördüncü rükətlərində qiraət  caiz olduğu kimi təsbihdə olmaq(zikir) və ya üç təsbeh miqdarı susmaq da caizdir. Ancaq Qur`an oxumaq daha fəzilətlidir. Fatihə oxumaq da sünnədir.

Namazda qiraətin fərz olan mikdarına gəlincə: İmam Azam'a görə bu fərz olan miqdar, qiraət fərz olan hər rükətdə (fərz namazlarının ilk 2 rükətində, sünnət namazlarının bütün rükətlərində), ayə qısa da olsa, ən az bir ayədir. Bu miqdar Qur`an oxundu mu, bu fərz yerinə yetirilmiş olar. Lakin iki İmama və İmam Azam'dan digər bir rəvayətə görə, bu miqdar üç qısa ayə və ya ən az üç qısa ayə miqdarı olacaq qədər uzun bir ayədir. Ehtiyata uyğun olan da budur .

Bir hərfdən və ya bir sözdən ibarət olan "Nun " və " Müdhammətân " ayələrinin oxunması , səhih olan görüşə görə , ittifaqla yetərli olmaz. Çünki bu miqdar, qiraət sayılmaz.

Bir ayəti-kərimədən başqasını oxumağı bacarmayan kimsə, o ayət- i kəriməni İmam Azam'a görə bir rükətdə bir dəfə oxuyar, üç dəfə oxumaz. İki imama görə, üç dəfə təkrarlayar. Lakin üç ayə oxumağa gücü çatan kimsənin bir ayəni üç dəfə təkrarlaması iki İmama görə də caiz deyil.

"Ayətü'l - Kürsî" kimi uzun bir ayədən bir qisimini bir rükətdə , digər kısmınıda digər rükətdə oxumaq , səhih olan görüşə görə , yetərli olar ; çünki bunlar üç qısa ayəyə bərabər olmuş olur.

81 Namazın maddi və mənəvi fəziləti haqqında məlumat verə bilərsinizmi? Namazın faydaları, insana qazandırdıqları nələrdir? ..

Və aleykummussalam və rahmətullahi və bərakətuhu

Kəlmeyi-i şəhadətdən sonra İslam`ın ən önəmli şərti olan namaz, gündə beş ayrı zaman dilimində olmaq üzrə qadın və kişi hər bir Müsəlman üçün bir vəzifədir.

Qur'anda Peyğəmbər Əfəndimiz (sallallahu əleyhi və səlləm) 'dən əvvəlki peyğəmbərlərin namaz qılmaqla əmr olunduqları fərqli vəsilələrlə ifadə edilməkdədir.  Bundan aydın olduğu kimi, namaz ibadəti yalnız Hz. Muhəmməd (sallallahu əleyhi vəsəlləm)'in ümmətinə məxsus olmayıb öncəki dinlərdə də vardır.

Namazın daha öncəki dinlərdə də əmr edilmiş olduğu xatırlanınca, namazın saysız hikmətinin yanında, çətinliklərə müqavimət göstərməkdə bir funksiyası olduğu aydın olmaqdadır. Necə ki bir ayədə

"Ey iman edənlər, səbr və namaz ilə kömək istəyin." (Bəqərə, 2/153) buyurulmaqdadır.

Namaz Allah'ı davamlı xatırlamağın ən böyük vəsiləsidir. Necə ki ayədə,

"... Mənə ibadət et; məni xatırlamaq / anmaq üçün namaz qıl." (Tâhâ, 20/14)

 

buyurulmaqdadır. Namaz əmrini Allah Təâlâ'nın yer üzünə mələk vasitəsilə göndərməyib Mirac gecəsi Allah Rəsulu (əleyhissalatu vəssalam) hüzuruna çıxdığında ona şəxsən təbliğ etməsi də , bu ibadətin müsəlmanın dinî və ruhani həyatı baxımından önəm və anlamını göstərməkdədir. Bu səbəblə də dini ədəbiyyatda namaz ibadətinin bu yönünü, namazın qulun Allah'a çatması, qovuşması yolunda önəmli bir vasitə olduğunu izah etmək üçün "Namaz möminin meracıdır." deyilmiş; ümmətin namazla əlaqədar ortaq şüur və qiymətləndirməsi sanki bu cümləylə ümumiləşdirilmişdir.

Namaz, Möminin Həyatını İntizamlı Eder

Gündə beş dəfə qılınan namaz, möminin həyatını intizamlı etməkdə böyük rol oynayar. Davamlı müəyyən vaxtlarda yerinə yetirilməsi, onu ruhən və bədənən, maddi və mənən intizama alışdırar, öyrədər. Camaatla qılınan namazlarda xüsusilə imama iqtida; möminləri əsgər kimi bir intizama qovuşdurar. İmam "Allahu Əkbər" dediyində artıq, danışan və Rəbb`ə yüksək səslə iltica edən o olar. Möminlərə eyni zamanda vəkalət etmiş olar. İmamın təkbirləri bir direktiv, tapşırıq halında bütün camaatı oturdar-qaldırar. Bu baxımdan camaatda mənəvî, ruhî, yüksək və uca bir intizam vardır. İdeal bir camaatın və inanmış topluluğun irəli dərəcədə intizamlı formalarını, ancaq gündə beş dəfə qılınan namazda görmək mümkündür. Şübhəsiz ki, bu intizam hər şeydən əvvəl ruhî, fikri və mənəvî bir intizamdır. Digər bəzi nzam-intizamların soyuqluğu da onda yoxdur. Hər ibadət hərəkəti imisti bir duyğu və intizam verir insana. Və bu hərəkət, bütün ömür boyu davam edər.

Namaz İnsanı Fuhşiyattan çəkindirər

Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm, "Kim sübh namazını qılarsa, Allah'ın zəmanəti altındadır." (Kutubu Sittə, c.17, s.541), Allah (sübhənəhu və təala), Qur'an-ı Kərim'də: ".. . Şübhəsiz namaz, həyasızlıqdan və pislikdən çəkindirir." (Ənkəbut, 29/45) buyurur. Fuhşiyat və munkərat, özlərinə məxsus o mənhus, uğursuz yönləriylə mömini miraciyəsindən və Allah'a kurbiyətindən (yaxınlığından) uzaqlaşdırar. Əslində "hər bir günah içində küfrə gedən bir yol vardır." Günah, işlənə-işlənə insana küfrü asanlaşdırar. Ancaq namaz, Allah'a bir yaxınlıq olduğu üçün, insanı hər cür günahdan qoruyar, eynilə bir paratoner kimi .. Təbii ki namaz, gerçək mənada bir namaz isə. Yuxarıdakı ayədə də ifadə edildiyi kimi gerçək mənasına və ruhuna uyğun olaraq yerinə yetirilən namaz, hər cür pislikdən, həyasızlıqdan, azğınlıqdan və daşqınlıqdan saxlayar, çəkindirər. Şüursuz şəkildə yerinə yetirilən bir ibadətdə isə bu qüvvətdə bir qoruyuculuq söz mövzusu olmaz.

Necə ki Maun surəsində Allah (cc) "... veyl olsun o namaz qılanlara! Onlar ki qıldıqları namazdan qafildirlər." (Maun, 107 / 4-5) buyurur. Demək ki namazda, insanı pisliklərdən qoruyan bir qüvvə var; var ki, haqqıyla əda edilmədiyi zaman qul özünü günahlara qarşı riskə atır deməkdir. Namaz kurbiyeti (yaxınlıq) təmsil etdiyi üçün, yüksək səviyyədə vəfa da istəyir. Bunun mənası budur; qulun, namaza qarşı göstərdiyi vəfa, diqqət və şövq nisbətində, namaz da ona qarşı vəfalı olar və ondakı fuhşiyata açılan duyğuları və pislik hisslərini kütləşdirər. Yəni namazda qarşılıqlı vəfa söz mövzusudur.

Namazın, Qəlbî Rahatlığı Təmin Etməsi

Möminin, namazlarını şüurlu olaraq əda etməsi, onun nizamsız həyatına bir nizam, dağınıq qəlbinə bir tarazlıq və uyğunluq gətirəcək, pərişan hisslərini ayağa qaldırıb bulanıq yönlərinə də bir işıq saçacaqdır. Və o, bu sayədə doğru görmə, doğru düşünmə, doğru danışma imkanını əldə edəcəkdir. Gündə beş dəfə Rəbbin hüzuruna gəlinib şüurla əda edilən namaz, Allah'ın izni ilə bütün bunları insana qazandıracaq mahiyyətdədir. Namaz, bu mənaları həm daşıyan həm də tekeffül etmiş, kəfil olmuş bir ibadətdir.

Bəli, möminin hudu və xüşu içində əda etdiyi namaz, gerçək namaz olacaqdır. Amma xuşunun təmin edilməsi üçün bir qisim şərtlər vardır; əvvəla hüzur-u qəlb lazımdır; sonra bir təfəhhüm, yəni məsələni qavrama; sonra da bir rəca və ümidlə Rəbbə bel bağlama ... Daha sonra da utanma və sıxılma havası içində Rəbbin hüzuruna gəlmə.

Əvvəla, hüzur-u qəlb nədir? Hüzur-u qəlb, namazda söylənib ifadə edilən bütün bu mənaların xaricinə çıkmamaqdır. Onsuz da "hüzur" Ərəb mənası etibarilə; "hazır olma", "hazır halda" deməkdir. Avamca ifadəsi ilə, bazara dükkana çıxarkən pul qabını yanınızda daşıdığınız kimi, namazda qəlbinizi yanınızda daşımanız deməkdir. Çünki Allah qatında dəyərli bir şey varsa, o da qəlbdir. Siz, qəlbinizi O`na verəcək, qarşılığında da O`nun rəhmət və razılığını alacaqsınız.

Namazın İctimai Bir ​​İbadət Olması

Fərdi və ruhî bir ibadət olduğu qədər, namazın sosiallaşdırıcı bir yönü də vardır. Xüsusilə fərz namazların camaatla qılınmasının zəruriliyi, ondakı ictimai məzmunun ölçüsünü göstərməsi baxımından önəmlidir. İslam'da məscidlərin, tarix boyu müsəlman fərdlərin sosiallaşmasında böyük xidmətləri və rolu olmuşdur. Çünki məscidlər yalnızca fərdlərin namaz ibadətlərini iqamə etmələri üçün inşa edilmiş deyildir. Peyğəmbər Əfəndimiz (sallallahu əleyhi və səlləm), Mədinə'yə hicrət etdikdən sonra orada məscidi inşa etdiyində, müsəlmanların bu günkü ifadə ilə plan və layihələri, fərdi, ailəvi, sosial və beynəlxalq (digər qəbilə və dövlətlərlə arasındakı) əlaqələri adına bütün problemləri məbəddə görüşülür, müşavirə edilir və qərara bağlanırdı. Bəlkə daha sonrakı yüzillərə damğasını vuracaq olan elmi fəaliyyətlərin və halqaların da mərkəzi mövqeyinə yüksələcəkdi. Elm və mədəniyyətin ilk toxumları, demək olar ki buralarda atıldı. İslâm mədəniyyətinə bir məbəd mədəniyyəti də deyilə bilər. Məbəd, ibadət edilən yer deməkdir, amma topluca, camaat halında icra edilən ibadət yerləri, eyni zamanda müsəlman fərdlərin sosiallaşmasında və ictimai bir şüur qazanmalarında təməl funksiyalar icra etmişdir. Bu baxımdan namaz, İslamda sadəcə bir ibadət deyildir. Rərdlərin ictimailəşməsində və ilk şəhər və kəndlərin formalaşmasında mərkəzi bir rol oynamışdır. Bilindiyi kimi İslamda ilk şəhərlər, məscidlər ətrafında qurulmuşdur.

Namaz İnsanlar Arası Bərabərliyi Təmin edər

İslâm-ibadət sisteminin məqsədlərindən birisi də insanlar arasındakı fərqli ictimai status qruplarını və sinfi strukturları rədd edərək, mahviyət və təvazö ətrafında bərabərləşdirən bir sosial model formalışdırmasıdır. Kasıb-zəngin, əfəndi-kölə, alim-cahil, aristokrat və ya orta səviyyəli, məmur-vətəndaş, dövlət başçısı və sıravi bir vətəndaşı eyni safda ipə düzülürcəsinə bərabər bir statusa qovuşturmasıdır. Sinifi qarşıdurmaları ilə əlaqədar müharibələr, insanlıq tarixində necə qanlı hadisələrə, siyasi, mədəni və etnik gettolar (avropa ölkələrində yəhudilərin könüllü olaraq və ya məcbur edilərək yerləşdirildikləri və hər cür ehtiyaclarını başqa yerə getmədən təmin edə bildikləri məhəllə, yəhudi məhəlləsi.) formalaşmasına xidmət etmişdir? Bunu Qərbin tarixindən bilirik. İslâm tarixində bu mənada bir qarşıdurmadan və fərqliləşmədən söz edilə bilməz. Bunun səbəblərindən biri və bəlkə də ən önəmlisi, camaat halında qılınan namazların fərdlərə qazandırdığı qardaşlıq və bərabərlik ruhudur. Çünki hər inanmış, mədəni və sosial mövqeyi nə olursa olsun, birlik, bərabərlik, ortaq düşüncə və həzzi bu namazlar sayəsində əldə edər.

Namaz Möminin Meracıdır.

Namaz, insanı həqiqi insanlığa götürən nurani bir həlqədir. Namaz möminin meracıdır. Namazın həqiqətini, bir Müsəlmanın həyatındakı yerini, önəmini, namaz öncəsi konsentrasiyanı və necə bir merac olduğunu anlamaq üçün bu açıqlamalardaki namaz üfüqünə bizləri çatdırmasını Rəbbimizdən niyaz edirik.

Namaz Qılanın Bütün Etdikləri İbadətdir

Əgər namaz qılarsqa, bütün ömürümüzü ibadətlə keçirə bilərik. Bundan daha böyük müjdə ola bilər mi?

Rəbbimizin bizə bəxş etdiyi nemətlər sayıla bilməyəcək qədər çox. Buna qarşılıq qısa bir ömürdə etdiyimiz məhdud ibadətlərin, şükür üçün nə qədər yetərsiz olduğu açıq. Ayrıca burada ibadətlərimizlə əbədi bir Cənnəti qazanacağıq.

Məhz saysız nemətlərə şükr etmək və sonsuz Cənnəti qazanmaq üçün ibadetimizin nə qədər yetərsiz olduğunu bilən Rəbbimiz, bizə möhtəşəm bir fürsət təqdim etmişdir. Əgər namazınızı dosdoğru qılarsaq, digər dünyəvi mübah əməlləriniz gözəl bir niyyətlə ibadət hökmünə keçə bilər.

Bəli, bütün həyatınızı ibadətlə doldurmağa gücümüz çatmaz. Amma Rəbbimiz bunun üçün qızıl fürsətlər təqdim edir. Bunun üç şərti var:

1. Namaza Heç Etinasızlıq Göstərmədən Dosdoğru Qılmaq,

2. Dində qadağan edilməmiş mübah əməllər işləmək,

3. Bu dünyəvi əməlləri yaxşı bir niyyətlə etmək.

Deyək ki, beş vaxt namazı qılan birisiniz. Yemək yeməyiniz, təmizlik etməniz, ruziniz üçün çalışmanız, məşru söhbətləriniz, təbəssümünüz, yatmanız bir növ ibadətdir. Çünki, bunların hamısı həyatımız üçün lazımlıdır və həyatımızı davam etdirməmiz üçün bunları etmək məcburiyyətindəyik. Etdiyimiz hər davranışımızı ayə və hədislərə dayandırmamız mümkündür.

Söz gəlişi, ifrata getmədən, tam ehtiyacımız qədər yatsaq, yuxunun Rəbbimizin bir neməti olduğunu düşünərək, Bəsmələylə və sünnə olan duaları oxuyaraq yatıb, yenə Bəsmələylə oyansaq ibadət etmiş olarıq. Təbii ki namaz qılmaq şərtiylə ...

Bu cəhətdən baxdığımızda namaz bənzərsiz bir ibadət xəzinəsidir.

Namaz Ən Böyük Qoruyucudur

Namaz möminləri təhlükələrdən qoruyar. Məhz bununla əlaqədar yaşanmış bir örnək:

 Bir universitet tələbəsi, bir səfərdə, vaxtı keçməkdə olan axşam namazını qılmaq üçün çarələr düşünür. Tam bu sırada avtobus benzin almaq üçün bir yanacaq stansiyasında dayanar. Tələbə başcıdan icazə alaraq birisinə qibləni soruşub, çəmənlərin üzərində namaza durar.

İçində tərifsiz bir xoşbəxtlik vardır. Artıq sıxıntısı itmiş, Aləmlərin Rəbbinin hüzurunda, vəzifəsini yerinə yetirmənin doyumsuz ləzzətini yaşamaqdadır.

Üçüncü rükəti qılarkən, ömür boyu unuda bilməyəcəyi bir şey olar. Fatihə`ni oxumuş, tam rükuya əyilərkən, irəlidə daxmasında duran stansiyanın iti, hürərək üzərinə gəlir.

Tələbə saniyəlik bir tərəddüd keçirər. İndi nə etməlidir? Namazı buraxıb qaçmalı mı, yoxsa davam mı etməlidir? Allah'ın hüzurundan ayrılmağı heç cür düşünə bilməz və "Allahu əkbər" deyərək rükuya gedər.

Məhz tam o anda, nə oldusa olar. Özünə hücum etmək üzrə hürərək gələn it, sanki birisi arxasından çəkirmişçəsinə, tam yanına gəlmişkən əyləcinə basılan bir avtobus kimi dayanar. Hürməsini kəsmiş, xəfif bir hırıltıyla namaz qılan gəncə baxmağa başlamış, o səcdəyə gedincə də daxmasının yolunu tutmuşdur. (Ürəkdən Hekayələr, s.53, Çingiz Tan, Nəsil Nəşrləri)

Bəli, hər şeyin sahibi, O`na səcdə edən bir gənci, açıq bir təhlükədən qorumuşdu.

Kim namaz qılma yolunda istəkli və ciddi cəhd göstərsə, Allah ona asanlıqlar yaradar və təhlükələrdən qoruyar. Bunun nümunələri minlərlədir.

NAMAZ

Namazın bədən sağlamlığına olan faydaları iki nöqtə üzərində toplanır: Birincisi namazın təmizlik yönü, ikincisi də hərəkət, yəni namazın idman yönüdür.

NAMAZIN TƏMİZLİK YÖNÜ

Bədənin kiri ilə Cənab-ı Haqq`ın qarşısına çıxılmayacağı kimi, namaz dəstəmazı almadan namaza durmaq da mümkün deyil. Namaz qılan insanın vücudu tərtəmizdir və bu təmizlik gündə beş dəfə təkrar edilir. Namaz qılan insan ən yaxşı şəkildə təharətlənməyə (təmizlənməyə) məcburdur. Onun qulaqlarında, burnunda, göbəyində çirk tapılmaz. Madam ki namaz möminin mi'racıdır və Cənab-ı Haqqın hüzuruna yüksəlidtir, o halda hüzura çıxan bir şəxsin gərək cismən, gərək fikrən və gərəksə ruhən tərtəmiz olması şərtdir.

NAMAZIN İDMAN YÖNÜ

Hər rükətdə iki dəfə səcdəyə gedən mömin, gündəlik qırx rükət namazda səksən dəfə yəyilib qalxar. Heç bir gimnast, bu hərəkətləri müntəzəm olaraq gündə səksən dəfə təkrarlaya bilməz. Gimnastikaçılar, adətən yalnız səhərlər olmaq üzrə, gündə iyirmi və ya otuz dəfə hərəkət edərlər. Etdikləri hərəkətlər sürətli olduğundan, əksəriyyətlə qəlblərini yorar və onları yorğun salar. Bütün gün də hərəkət etmədiklərindən, bədənlərində kalori toplanmasının və yağlanılmanın önünə keçə bilməzlər. Namazda isə hərəkətlər yavaşdır. Hərəkətlər qəlbi yormaz və günün müxtəlif saatlarında olduğu üçün insanı davamlı dinc tutar. Yağlanılmağa və kalori toplanmasına mane olar.

"Maye halındakı orqanımız" deyə biləcəyimiz qan, ağciyərlərdə və böyrəklərdə təmizlənər, oksigen ilə yüklənər və bütün vücuda yayılmaq üzrə ürəyə gəlir. Qəlb, qanı bədənin ən ucqar yerlərinə qədər çatdırmaq üzrə nasoslayar. Ancaq bu qan göndərmə işində ürəyə köməkçi olunabilməsi üçün, insanın bəzi hərəkətlər etməsi lazımdır. Orqanizmdəki hüceyrələrin yaşaması və bədənin dinc qalması üçün, o hüceyrələrin qan ilə yaxşıca sulanması yaxud qanlanması lazımdır.

Namaz qılmadan bütün gün çubuq kimi gəzişən bir insanın ürəyindən başına doğru nasosla vurulan qan ilə, namaz qılan və gündə başını səksən dəfə yerə qoyan bir kimsənin başına gələcək qan miqdarı, şübhəsiz ki, eyni deyil. Beynin üzərindəki zər təbəqəsi (kapsula), namaz qılan şəxslərdə, qılmayanlara nəzərən gündə səksən dəfə daha çox qanla qidalana bilir deməkdir.

Yaddaş və şəxsiyyət ilə əlaqədar frontal pay, yəni beynin ön payı da, eyni şəkildə səksən dəfə çox qan qəbul etməkdədir.

Namaz qılan insanlarda yaddaş və şəxsiyyət pozuqluqlarına, çox az rast gəlinir. Bu insanlar daha uzun ömürlü olar və ağlını itirməyə uğramazlar. Erkən ağlını itirmənin cərrahi müalicəsində bu frontal pay, yəni beynin ön qisimi kəsilib çıxardılar. Bir insanın beyni gündə səksən dəfə qanla yuyulsa, o insan nə erkən nə də gec ağlını itirməyə tutular. Onun üçün namaz qılan və çox yaşayan qocalar asan asan bunamazlar, ağılların itirməzlər. Çox qocalmadığı halda yataqlara yapışıb altlarını pisleyen və əksərən ağlını itirmə əlamətləri göstərənlər, namaz qılmayan kəslərdir.

Digər tərəfdən, insanın iradəsinə bağlı hərəkətlərini və gəzməsini təmin edən mərkəzlərin olduğu ənsə (parietal) pay ilə görmə, eşitmə, hiss etmə, iyləmə və dadma mərkəzlərinin olduğu arxa pay da səksən dəfə çox qanla bəslənir deməkdir. Beynin içindəki "Capsula interna" dediyimiz nöqtəli çəyirdəyin içində də, insanın qeyri-iradi hərəkətlərini təmin edən (ekstrapramidal) mərkəzlər olduğu üçün, namaz qılanların capsula internaları da, qan ilə səksən dəfə təmas etməkdədir. İnsanın tarazlığını təmin edən beyinciyin və baş cütlərinin çıxdığı beyin kökünün qidalanmasının nə qədər qiymətli bir şey olduğunu anlamaq üçün həkim olmaq lazım deyil.

Namaz qılanların gözləri də qüvvətli bir qan dövranına malik olur. Beləcə göz içi təziqdə artma olmaz və ön kameradaki mayenin davamlı şəkildə dəyişməsi təmin edilmiş olar. Qlaukoma və buna bənzər dəhşətli göz xəstəliklərinin namaz qılanlarda daha az görülməsi bu üzdəndir.

Qulaqların yaxşı qanla təmin olunması da sinüzitlərin meydana gəlməsinə böyük ölçüdə mane olmaqdadır.

Namazın ritmik hərəkətləri, bağırsaq peristaltizmini artırdığından, bağırsaqların asan boşalmasında və qəbizlik xəstəliyindən qorunmasında böyük rol oynayar. Namaz qılan insanların gərək omba, gərək diz və gərəksə ayaq biləkləri ilə  yanaşı qol çiyini, dirsək və əl biləyi mafsalları da davamlı işləyən bir maşın kimi olduğundan, mafsallarda meydana gələcək bütün romatizm və degeneratif xəstəliklərdən qorunduğu açıq-aşkar ortadadır. Onsuz da bu xəstəliklər, İslâm dini ilə yaxından uzaqdan əlaqəsi olmayan xristianlarda və namaz qılmayan insanlarda daha çox görülər. Ən son bəhs etdiyimiz bu oynaq xəstəliklərindən insanı qoruması belə, namazın möcüzəvi istiqamətlərindən birini təşkil edir.

 

Namazın, orqanizmimiz üzərindəki faydalarını yazmaq, cildlərlə bir əsər tələb etdiyindən, bunu hər üzvün mütəxəssisinə buraxmağı uyğun görürəm. Bu mövzuda edilən hər araşdırma, namazın "dinin dirəyi" olduğu gerçəyini bir dəfə daha ispatlayacaqdır.

Digər dinlərdə namaz ibadəti var?

*/Dördüncü Söz: Namaz

82 Səhv səcdəsi nə vaxt və necə edilər?

    Hənəfi məzhəbinə görə səhv səcdəsi, bir namazın qüsurlu olunması halında, bu qüsuru düzəltmək məqsədi ilə, namazın sonunda (son oturuşda tahiyyatı oxuduqdan sonra) edilən səcdədir. Qüsur ümumiyyətlə namazda fərzin təxiri, vaciblərdən birinin unudularaq edilməməsi, yaxud sonraya buraxılması, yaxud da vaxtından əvvəl edilməsi surətiylə ortaya çıxar. Namaz içində bu səhvlər xatırlansa namaz sonunda səhv səcdəsi edilər. Səhv səcdələri vacibdir.

 

   Səhv Səcdəsinin Qurluşu Necədir?

   Son oturuşda Tehıyyat oxunduqdan sonra, imam olan kimsə yalnız sağ tərəfinə, tək qılan isə iki tərəfinə də salam verər və dərhal ardından Allahu Əkbər deyərək 2 dəfə səcdəyə gedər. İkinci səcdədən sonra oturar və yenidən Tehıyyatı, salavat və duaları oxuyaraq salam verər. Beləcə səhv səcdəsi yerinə yetirilmiş olar. Namaz qılan kimsə əgər salam verdikdən sonra yanıldığını xatırlasa, istiqamətini qiblədən çevirməmiş və hələ danışmamış isə, səhv səcdəsini edə bilər. Lakin yerindən qalxmış, istiqamətini qiblədən çevirmiş və ya danışmış isə, artıq səhv səcdəsi edə bilməz. Namaz səhihdir, ancaq səhv səcdəsi edilmədiyi üçün savabı nöqsandır. Vaciblərdən biri, əvvəldən tərk edilsə namazı yenidən qılmaq lazımdır. Səhv səcdəsi etmək kafi deyil. Səhv səcdəsi edən imama tabe olmaq səhihdir.

83 Qız uşağı namaza neçə yaşdan başlamalıdır? Menstruasiya halında oruc tutulub, namaz qılınarmı?

Və aleykum Salam.

1-Uşaqları yeddi yaşdan namaza öyrətmək lazımdır. Amma təbii yetkinlik yaşına çatdıqda artıq namaz qılması fərz olur. Qızlarda yetkinlik 9 yaşından başlayır.

2- Qadının namaz qılması da, hicaba girməsi də fərzdir. Etməsə günahkar olur.

3- Mensturasiya halında namaz qılınmır və qəza da edilmir.  Bu halda oruc da tutulmur, amma qəzası edilir. 

Mənim 12 yaşım var, mən namaz qıla bilərəmmi?


On dörd yaşlı oğlana oruc fərzdir ? Həddi buluğ yaşı neçə yaşdan başlanır ?


84 Quranda qəza namazi deyilən şey yoxdu, əmr olunmayıb kı namazı vaxtında qılmadın qəza et ,bu düzdür?

Namazı bilərək qəzaya buraxmaq əlbəttə doğru olmaz. Ən gözəl namaz vaxtında qılınan namazdır. Ancaq bu "qəza namazı qılınmaz" mansına gəlməz. Çünki şəxsən Peyğəmbərimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) əldə olmayan səbəblərlə qəzaya qalan namazları qılmışdır.

Qəzaya qalan namazarı qılmaq fərzdir. Dörd məzhəbə görə də qəzaya qalan namazların qılınması lazımdır.

Namaz hər Müsəlman üzərinə fərz olan bir borcdur. Aldığımız bir pulu zamanında ödəmək lazımdır. Ancaq gecikdirincə ayıb olur isə də yenə də ödəmək və üzr istəmək lazım olacaq. Bunu kimi namaz borclarımızı zamanında ödəmək lazım idi. Ancaq bəzi səbəblərlə gecikmişsə onun üçün Allahdan üzr istəyib qalan borc namazlarımızı ödəməmiz lazımdır.

Namaz borcu ancaq namaz qılmaqla ödənər. Onun başqa bir ödəmə  şəkli yoxdur.

http://www.suallarlaislam.com/index.php?s=show_qna&id=3393

85 Namaz qılmaqda çətinlik çəkirəm

'Namaz qılmaqda çətinlik çəkirəm' sualınızın cavabı üçün: 

http://www.suallarlaislam.com/index.php?s=show_qna&id=3389

'Qəza namazı nə zaman və neçə qılınır?' sualınızın cavabı üçün: 

http://www.suallarlaislam.com/index.php?s=show_qna&id=3393

86 Namaz qılarkən fatihə və bir surə oxuyanda bəsmələ deyilməlidir?

Va aleykumussalam.

1. İmamın Əuzu bəsmələni gizli oxuması sünnədir. Bu baxımdan aşkar oxunmaz.

Əllər bağlandıqdan sonra birinci rükətdə "Sübhanəkə"ni oxumaq, sonra da Fâtiha'ya başlamadan əvvəl Əuzü-bəsmələ çəkmək. Digər rükətlər başında da Bəsmələ demək sünnədir.

2. Zəmmi-surədən əvvəl Bəsmələ deyilməz. Yalnız İmam-ı Muhamməd, hafi (gizli) qirâətlə qılınan namazlarda Fatihədən sonra oxunacaq surə başında Bismillah çəkilməsini caiz görür. Ancaq füqəhanın çoxu, oxunmaması üzərində durmuşdur.

3. İmama tabe olan bir kimsə "Subhanəkə" ni oxuyar və susar. Başqa bir şey oxumaz. Eyni şəkildə digər rükətlərə qalxdığında da bəsmələni oxumaz. Lakin buna baxmayaraq oxusa namazı pozulmaz. Amma oxumaması hər bir halda ən doğrusudur. (Ömər Nəsuhi Bilmən, İslam Elmihalı)

Əllər bağlandıqdan sonra birinci rük`ətdə "Sübhanəkə"ni oxumaq, sonra da Fâtiha`ya başlamadan əvvəl Əuzü-Bəsmələ çəkmək; digər rük`ətlərin başında da sadəcə bəsmələ çəkmək sünnədir. Sünnəyə uyğun olan bu formadır.

Malikilərə görə, Fatihə ilə surədən əvvəl taavvüz (Əuzubillah) və bəsmələ gətirmək məkruhdur. Bunun dəlili daha öncə keçmiş olan Hz Ənəs`in (Allah ondan razı olsun) hədisidir. Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm Əbu Bəkir və Ömər namaza "Əlhamdulilləhi rabbil aləmin" ilə başlayırdılar.

Hənəfi məzhəbinə görə isə yalnız birinci rükətdə taavvüz (Əuzubilləh) oxunur.

ŞafiiHanbəlilərə görə, qiraətdən öncə hər rükətin başında "Əuzubilləhi minəşşəydanirracim" demək surətiylə gizlicə taavvüz etmək sünnədir.

HənəfiHanbəlilərə görə hər rükətdə gizli olaraq bəsmələ çəkilər. Şafiilərcə aşkar oxunan namazlarda bəsmələ aşkar deyilər.

Şafiilərdə səsli namazlarda Fatihədə olduğu kimi Fatihədən sonra surə oxuyarkən də bəsmələ səsli oxunar. Əsl olan budur. Ancaq səssiz oxunsa da bir qorxusu yoxdur.

Fəqihlər bismillahın namazda oxunması mövzusunda fərqli görüşlərə ayrılmışlar.

- İmam Malikə görə bismillah fərz namazlardakı Fatihə və digər surələrin başında gizli və açıq olaraq oxunmaz. Fərz xaricindəki sünnə və nafilə namazlarda istəyən oxuya bilər.

- İmamı Azam'a görə bəsmələ namazlardakı hər rükətdə Fatihə surəsindən öncə oxunar. (bax. Cəssas, Ahkamü'l-Qur'an, 1/15; Qurtubi, Təfsir, 1/98)

- İmam Safi'yə görə bismillahın gizli oxunacaq yerdə gizli, aşkar oxunacaq yerdə aşkar oxunması lazımdır. Fatihə və digər surələrin başında oxunar.

- İmam Əhməd b. Hənbələ görə bismillah namazda gizil oxunar. Açıq oxunması sünnə deyil.

Hər müsəlman öz məzhəbinə görə əməl edər.

 

Adı çəkilən imamların bəsmələ haqqındakı fikir ayrılıqlarının səbəbləri Bəsmələni hər Surədən bir ayə olub olmadığı mövzusu ilə fərqli hədis rəvayətlərindən qaynaqlanmaqdadır. (bax. Muhamməd Ali Sabuni, Əhkam Təfsiri, Şamil Yayınları: 1 / 20-50)

Buna görə Hənəfilər ilk rükətdə taavvüz və bəsmələni digər rükətlərdə da yalnız bəsmələni oxumaq sünnədir. ŞafiiHənbəli məzhəbinə görə isə hər rükətdə taavvüz və bəsmələni söyləmək sünnətdir. Maliki məzhəbində isə heç bir rükətdə taavvüz və bəsmələ çəkilməz. (Prof. Dr Vehbe Zuhayli, İslam Fiqhi Ensiklopediyası)

87 Qəza namazı qılmaq üçün, qadınlar da azan oxuyub və qamət gətirməlidirlər?

                    Salam aleykum.

                  Azan və iqamə sünnədir. Bunlar okunmadığında da qılınan namaz etibarlı olar. Evdə və ya çöldə tək başına qılınacaq fərz namazlar üçün, həm azan, həm də iqamət gətirilməsi daha fəzilətlidir. Lakin azan tərk edilə bilər, yalnız iqamət də kifayətdir. İqamət tərki ilə yalnız azan oxunması isə məkruhdur.

Bu mövzuda Hz. Səlman'dan bu hədisi şərif rəvayət edilmişdir.

"Bir kimsə boş bir yerdə olub da namaz vaxtı girsə, dəstəmaz alsın. Əgər yalnız iqamət alsa, özüylə birlikdə iki mələk namaz qılar. Əgər həm azan oxuyar, həm iqamət alarsa, özüylə birlikdə cünudu ilahiyyədən iki ucu görünməz bir camaat namaz qılar. "

İçində Hənəfi imamlarının da olduğu Cumhur(topluluq) olaraq bilinən müctəhidlərin çoxuna görə, qadının azan oxuması və qamət gətirməsi məkruhdur. Çünki səsləri nəğməli olaraq çıxacağından fitnəyə səbəb olar. Qılınan namazın əda və ya qəza olması hökmü dəyişdirməz. Ancaq bəzi imamlar, "qadın özü üçün və digər xanımlar üçün azan və qamət gətirə bilər." demişdir.

Məsələn, İmam-ı Malik "Kamet gətirsələr gözəl olar." deyərkən, İmam-ı Şâfiî "Azan və iqamə oxumaları gözəldir." hökmünü verər.

İbni Münzir"in rəvayətinə görə isə, Hazrət-i Âişə (Allah ondan razı olsun) həm azan oxuyar, həm də qamət gətirər. (Bax. Bidâyətü'l-Müctəhid, I/110; əl-fıkhu'l-İslami və Ədillətühû, I/422).

Buna görə, bir qadın azan və qamət oxumaqla mükəlləf deyil, ancaq istəsə öz başına oxusa savabını alar. Ancaq özünə nikah düşən kişilərin yanında səsli azan və ya qamət oxuya bilməz.Yoldaşının, qardaşlarının, atasının və uşaqlarının yanında qamət və azan oxuya bilərlər. Bu səbəblə özünə nikah düşən kişilərin olmadığı mühitlərdə, ailecek namaz qılınması halında qadınlar müəzzinlik edə bilər.

Qadın yoldaşıyla camaatla namaz qıldığı zaman qamət gətirib təsbihat edə bilər.

88 Günorta və Əsr namazlarının qəzalarını nə zaman qılmaq olar?

 

Salam aleykum .

Qəzaya qalan namazlarda niyyət, vaxt namazlarda olduğu kimi şərtdir. Ancaq qəzaya qalan namazlar çox olsa və təyini olunması mümkün olmazsa niyyətləri "qəzaya qalmış ilk" və ya "qəzaya qalmış son" namaz olaraq edilər.

Qəzaya qalmış namazların vaxtları və ədədləri bəlli isə ona görə niyyət edilər.

za namazlarının qılınması ilə əlaqədar fiqhi hökmləri beləcə yekunlaşdırmaq mümkündür:

Vaxtında qılınmamış olan beş vaxt fərz namazların, qəzası fərz. Vitr namazı kimi vacibin qəzası da vacibdir. Namazların sünnələri haqqında isə belədir: Səhər namazının fərziylə birlikdə sünnəsi vaxtında qılınmamışsa, günəşin doğuşundan sonra istivâ (gündüz ortası-günorta namazından 45-50 dəqiqə əvvəl) vaxtına qədər bu sünnə fərzi ilə birlikdə qəza edilər. Günəşin doğuşundan əvvəl və ya istivâdan sonra qəza edilməz.Günortadan sonraya qalınca sünnə qılınmaz, yalnız fərz qəza edilər.   Günorta namazının ilk sünnəsi camaatla fərzə çatmaq üçün tərk edilsə fərzdən sonra və son iki rükət sünnədən əvvəl qəza edilər. Son iki rükətdən sonra da qəza edilə bilər. Burada sünnə üçün qəza termininin istifadə edilməsi məcaz yoluyladır (bax. İbn Abidin, a. g. e., II, 65). Tərk edilən sünnələrin qəzası lazım deyil. Ancaq başlanıldıqdan sonra hər hansı bir səbəblə tərk edilən sünnə və ya nafilə namazın qəzası vacib olar. Qadınlar xüsusi hallarında qıla bilmədikləri fərz namazlarını qəza etməzlər. Lakin tuta bilmədikləri orucları qəza edərlər.

Üzərində qəzaya qalmış namaz borcu olmayan və ya qəzaya qalmış namazlarının cəmi altı vaxtı keçməmiş olan kimsəyə "tərtib sahibi" deyilir. Altı vaxt namazı qəzaya qaldığı təqdirdə tərtib sahibi olmaqdan çıxar, qəza namazları arasında və ya qəza namazlarıyla vaxt namazları arasında sıraya əməl olunması lazım deyil. Tərtib sahibinin qəza namazı ilə vaxt namazları arasında sıranı gözləməsi lazımdır. Tərtib sahibi olmayan kimsə qəzaya qalan namazını qılmadan digər namazlarını qıla bilər.

Tərtib sahibi olan bir adam bir fərz namazını və ya Əbu Hənîfə'yə  görə vacib olan vitr namazını üzrsüz olaraq və ya aybaşı və nifas xaricində bir üzrlə vaxtında qılmamış olsa bu namazı ilk vaxt(fərz) namazından əvvəl qəza etməsi lazımdır. Çünki gərək qəza namazları arasında və gərək bunlarla vaxt namazları arasında sıranı gözləməsi şərtdir.

Qəzaya qalmış namazlar birdən çox olub da vaxt, bunlardan yalnız bir qisimi ilə vaxt namazları qılmağa əlverişli olsa sıraya tabe olmaq lazım deyil.

Bir kimsənin vitr namazından başqa altı vaxtdan çox və ya altı vaxt namazı qəzaya qalmış olsa bunları qəza etmədən vaxt namazlarını qıla bilər, çünki qəza namazları vitrdən başqa altı vaxt olunca çox, altı vaxtdan nöqsan olunca az sayılır.

Fərz bir namazı vaxtında qılmağa əda, vaxtı keçdikdən sonra qılmağa qəza, pozulan bir namazı təkrar qılmağa  da qaytarma deyilir.

Bir namaz ya bilə-bilə əzələdən qılınmayıb qəzaya buraxılar və ya bir üzrdən ötəri qəzaya qalar. Bir vaxt namazı qəsdən olaraq qılmayıb qəzaya buraxmaq böyük bir günahdır. Belə bir hərəkətdən uzaq durulmalıdır. Bu növ bir xətanın işlənməsi vəziyyətində bir an əvvəl qəza edilməli, borcdan xilas olmalıdır. Çünki ölümün nə vaxt gəlib çatacağı müəyyən olmaz. Ölüm gəlib də hazırlıqsız tutsa axirətə borclu olaraq gedilmiş olar.  

Bu şəkildə qılınmayan bir namaz hər nə qədər qəza edilməklə borcdan xilas olunmuş olunsa da, işlənən günah üçün ayrıca tövbə istiğfar edib, Allah`dan əfv diləmək lazımdır. Bunun üçün həm qəza, həm də tövbə edilməlidir. Unutmaq, yuxu və ya məşru bir üzrdən dolayı vaxtında qılına bilinməyən namazlar da xatırlandığı və ya məşru üzr keçdikdən sonra çox vaxt keçirmədən qəza edilməlidir.

Bəzi üzrlər vardır ki, bu hallarda qılınmayan namazlar daha sonra qəza edilməzlər. Qadınların adət və zahılıq halı, beş vaxt davam edən epilepsiya (özündən getmə xəstəliyinin bir növü) və ya dəlilik halı bu növ özürlerdendir. Onsuz da adət görən və lohusa olan qadının namaz qılması caiz olmayıb haramdır.

Vaxtı içində qılınmayan beş vaxt namazın qəzası fərz, vitr namazının qəzası vacib, sünnənin qəzası da sünnədir. Qəzası sünnət olan, ancaq səhər namazının sünnəsidir. Günün səhər namazı qəzaya qalmış isə günortaya qədər qılınınca fərziylə birlikdə sünnəsi də qəza edilər. Günortadan sonraya qalınca sünnə qılınmaz, yalnız fərz qəza edilər.   Zamanında qılına bilməyən bəzi vaxt sünnələri də daha sonra qılınaraq qəza edilər. Məsələn, camaata çatmaq üçün günorta namazının ilk sünnəti kılınamadığı təqdirdə, fərzi qılıb iki rükət sünnədən sonra ayrıca qılınır. Cümə namazının ilk sünnəti xütbədən əvvəl kılınamadığı zaman, yenə Cümənin iki rükət fərzindən sonra qəza edilərək qılınar, iki rükət qılınaraq yarıda buraxılan günortanın və cümənin ilk sünnəti eynilə bu şəkildə dörd rükət olaraq qəza edilər. Bu sünnələrin xaricindəki digər vaxt namazlarının sünnələri kılınmadıkları zamanlar qəza edilməzlər. Məsələn əsr və işa namazının sünnətləri fərzdən əvvəl kılınmadıkları zaman daha sonra kılınmazlar.

Qəza namazları, nə şəkildə qəzaya qalmış isə eyni şəkildə ediləcək. Səhər 2, günorta 4, ilkindi 4, axşam 3, şam 4 və vitr 3 rükət olaraq qəza edilər.  

Hər namaz üçün müəyyən bir zaman və ya məkan təyin edilməz. Yəni ikindi(əsr) namazının qəzası ikindi vaxtında qılınar deyə bir məhdudiyyət yoxdur. İstənildiyi zaman qılına bilər. Qəza namazını qılarkən ilkindi namazının şamdan əvvəl və ya günortanın səhərdən sonra qılınması lazımdır kimi bir şərt də yoxdur.  

Lakin kerahet dediyimiz zamanlarda kılınmamasına diqqət edilir. Bu vaxtlar də günəş doğulduqdan 45 dəqiqə sonraya, Günəş batmadan 45 dəqiqə. əvvələ qədər və Günəş tam təpədə olduğu zaman (günortaya 30 dəqiq. qalmış) namaz qılınması xoş görülməmişdir. Bunların xaricindəki bütün zamanlarda qəza namazı kılnabilir.  

Qəza namazları necə qılınır?

Vaxtında qıla bilməyib, qəzaya qalan namazları altı vaxta çatan və ya daha çox olan bir kimsə qəza namazları arasında bir sıra qorumadığı kimi, qəza namazları ilə vaxt namazları arasında da bir sıra təqibi etməz. Namaz qılmanın məkruh olduğu üç kerahet vaxtının xaricində istədiyi və uyğun olduğu hər zaman qıla bilər. Çünki qəza namazları üçün müəyyən bir vaxt yoxdur. Məsələn, vaxtında qılınamamış olan bir əsr namazı işadan sonra, bir şam namazı da günortadan sonra qılına bilər.   Qəza namazlarını qılarkən vaxtı təyin etməyə ehtiyac yoxdur. Bu çox çətin olacağından asan olanı etmək daha uyğundur. Bir qəza namazı belə niyyət edilərək qılınar:  

Məsələn: "Niyyət etdim Allah rizası üçün, vaxtında qıla bilmədiyim ilk günorta namazını" yaxud "son günorta namazını qılmağa." Beləcə qəzaya qalmış olan namazlar, ya ilk qəzaya qalmış olanından başlanmış olar və ya ən son qəzaya qalmış olanından başlanmış olar ki, hər iki halda da müəyyən bir nizama görə keçmiş namazlar qılınaraq azalmış olar.  

Daha asan olması baxımından "Üzərimdə olan bir günorta və ya ilkindi namazını qəza edirəm" şəklində niyyət etmək də kifayətdir.   Bir vaxtın namazı qəza ediləcəyi zaman əvvəl bir azan oxunar, sonra iqamət gətirilərək qılınar. Birdən çox qəza namazı qılınacağı zaman da hamısı üçün bir azan kifayyət edərkən, hər fərz namazı üçün ayrı-ayrı iqamət gətirmək sünnədir.  

Qəzaya qalmış olan namazların neçə vaxt olduğunu qəti olaraq bilməyən kimsə, təxmininə görə hərəkət edər. Ədəd baxımından tam bir təxmin edə bilmirsə, üzərində qəza namazı qalmadığı qənaətinə çatana qədər qılar.

Eyni namazları qəzaya qalmış olanlar bu namazı camaatla edə bilərlər. Lakin fərqli fərqli namazları qılmaq istəyənlər tək bir camaat ola bilməzlər; ayrı-ayrı qılmaları lazımdır. Qəza namazlarını, mümkünsə evdə qılmağı seçməlidir. Əgər bu namazlar bəhanəsiz olaraq qəzaya buraxılmışsa bir günah sayılacağından bunu nümayiş etmək uyğun olmaz.

(Məmməd Paksu) (Mütərcim: Fərid İsrafilov)

89 CINLER INSANA MUSALLAT OLURMU VE MARID ADLI CIN VARMI?
90 CENNET VE CEHENNEMDE MEKAN VARLIGI?

Bu problemin ən qısa və ən dəqiq cavabı bu ayələrdir:

".... Orada nəfslərin istədiyi və gözlərə xoş gələn hər şey olacaqdır. Siz orada əbədi qalacaqsınız." (Zuxruf, 71)

"... Orada sizin üçün nəfsinizin çəkə biləcəyi hər şey hazırlanmışdır. Orada istədiyiniz hər şey vardır." (Fussilət, 31)

"... Onlar ürəklərinin istədiyi şeylər arasında əbədi qalacaqlar." (Ənbiya, 102)

Daha geniş məlumat üçün aşağıdakı saytları ziyarət edə bilərsiniz:

http://www.seyrangah.tv/category/cehennem

http://www.sorularlaislamiyet.com/qna/13473/cennet-nasil-olacaktir.html

91 Kərahət vaxtını necə müəyyən edim?

Və aleykum Salam və rahmətullah.

    Kərahət vaxtlarının yeri məlumdur, onlar dəyişməz. Dəyişən namaz vaxtlarıdır. Yəni siz namaz vaxtlarını öyrənməklə  kərahət vaxtlarını da müəyyən edə bilərsiniz. Namaz vaxtlarını da Diyanətdən öyrənə bilərsiniz.

Daha dolğun məlumat üçün :

Kərahət vaxtları haqqında məlumat verərsinizmi?

92 Əsgərlikdə Namazlarımı necə qılım?

    Və aleykum Salam və rahmətullahi və bərakətuhu.

   Cənab-ı Haqq sizləri maddi və mənəvi bütün təhlükələrdən qorusun. Əsgərlikdə namaz qılmaq mümkündür. Kimlərinsə sözünə qulaq asıb ümüdsüzlüyə düşməyin.Əsla və əsla Ümidsizliyə düşməyin. Ümidsizlik şeytandandır.

    Edəcəyiniz ilk iş Dua`dır. Çünki belə anlar, sıxıntılar duaların vaxtıdı.Hər şeyi Hər Şeyin Sahibindən istəyin.Siz Onun əmrinə tabe olub Ona ibadət etmək istəyirsinizsə,Cənab-ı Haqq sizi heç darda qoyarmı,namazı qıla bilmək üçün hər yeri sizə namazgah, hər kəsi sizə xidmətkar və dost etməzmi.Ama bu dünya bir imtahan və unutmayaq ki, müəllim şagirdlərinin inkişafı üçün çoxlu tapşırıqlar verər,onları boş və sərbəs buraxmaz,axtarıb öyrənsinlər deyə şagirdlərinə daha çətin suallar verər və ən çətin sualı da ən savadlı şagirdinə verər.

    İkinci olaraq gedəcəyiniz yerin və ordan aparıla biləcəyiniz yerin namaz vaxtlarını dəqiqliklə (bu dəqiqlik sizə lazım olacaq) öyrənin. 

    İlk olaraq gedəcəyiniz yer və düşəcəyiniz mühit haqda ən incə məlumatları araşdırıb, müşahidə edib və soruşub öyrənin. Bundan sonra bu şərtlər daxilində namazlarınızı necə qıla biləcəyiniz haqda planlar qurun.Namaz qıla biləcəyiniz ən uyğun yeri və zamanı müəyyənləşdirin.Bir neçə plan qursanız daha yaxşı olar. Çox təəssüf ki, əgər evlərimizdə işlərimiz namazlarımıza görə müəyyən edilirdisə, əsgərlikdə namazlarımızın yerini və vaxtını əsgərliyin qayda-qanunlarına görə təyin edəcəyik. Həmçinin əsgərlikdəki dövlət qanunlarını öyrənin, vəzifələrinizi bilin, başqalarının əlavə olaraq sizə yüklədiyi vəzifələrdən xəbərdar olun və vəzifələrinizə mütləq şəkildə riayət edin ki, bir bəhanələri olmasın.

    Olduğunuz yerdə mütləq namaz qılan digər qardaşların olub-olmadığını öyrənin. Çünki ikiniz birlikdə bu işin öhdəsindən asanlıqla gələ bilərsiniz.

    Əgər namaz qılmağa qoymasalar, siz geri çəkilməyin. Bir müddət namazlarınıza davam edin. Çünki bəzən onlar da səni sınaya, imtahan edə bilər.Əgər sən ilk qadağadan geri çəkilsən, onda digər vaxtlarda da qılmağa qoymayacaqlar.Deyəcəklər ki, “əgər bu bir dəfə qılmadısa deməli qılmaya bilər...” Amma qadağalara, danlamalara baxmayaraq yenə də Allah`ın əmrinə davam etdiyinizi görsələr iki üç dəfədən sonra  artıq heç nə deməyəcəklər.Yəni sən öz davranışınla, tavrınla onlara göstərməlisən ki, “mən bu namazı qılacam..” və onlar bunu başa düşəndən sonra geri çəkiləcəklər. Zəyif, qorxaq, ümüdsüz olmayın. Bizim Rəbbimiz var və hər şey onun istədiyi kimi olar. Ama O səni imtahana çəkəcək  fərqli insanlarla, şəraitlə.

    Ən son məqamda qılmağa heç bir şəkildə icazı verməsələr icazə verməyənlərlə danışmalı, onlara Allah`ın Əmrlərinin önəmini bildirməli, Rəbbimizin bizlərə olan nemətləri qarşılığında Ona ibadət etməyin nə qədər gərəkli olduğunu, ibadət etməyənlərin böyük bir ədəbsizlik etdiklərini deməli. Necəki bu əsgərliyin qayd-qanunu var, hər kəs qoyulan əmrlərə tabe olmalı, tabe olmayanlar da cəzalandırılır. Onun kimi də bu Dünyamızın da bir qayda-qanunu var, hər kəs ona tabe olmalıdır, olmayanlar cəzalandırılacaq. Neəc ola bilər ki, adi bir əsgərliyin ciddi qanunları olsun da, bu əsgərliyin də içində yerləşdiyi Dünyanın qanunları olmasın ? Əsgərlik Dünyanın içində yerləşdiyinə görə, deməli dünyanın qanunları əsgərliyin qanunlarından əvvəl mövcud olmuş və ondan daha önəmli və vacibdir.Bu şəkildə bir şeylər danışın. Bir də görərsiz onlar da namaza başladılar.

    Tanıdığım qardaşalar var ki, əsgərlikdə təravih namazı qılıblar,hələ komandir əvlərinə iftara da aparıb və qardaşlar da var ki,əsgərlikdə ayaq yolunda güzul alıb. 

Əsgərlikdə Necə Namaz Qılım?

   Əsgərlik, özünə xas qaydaları və şərtləri olan əhəmiyyətli bir vəzifədir. Sıravi həyatında beş vaxt namazını tərk etməyən nə qədər insan, əsgərlik müddətində namazını saxlayar.

   Əsgərlikdəykən, sıravi həyatında namaz qıldığını öyrəndiyim bir yoldaşıma, "Nə üçün qılmırsan?" deyə soruşmuşdum. "Buranın mühiti və şərtləri çox fərqlidi. İnşeAllah tərxis sənədin alan kimi qılacam." demişdi. Tərxisi alana qədər yaşayacağımıza kimin zəmanəti var? Yaşasaq belə keçmişimizdən sorğulanmayacaqmıyız? Əsgərlikdə qılmadığımız namazlar soruşulmayacaqmı? 

   Əsgərlikdə ikən namaz qılmaq qadağan deyil şübhəsiz. Amma bəzi vəzifəli kəslərin fərqli həssaslıqları ola bilir. Bir də fərqli bir mühitə düşən gənclərdə, "Görəsən nə deyərlər, necə qarşılayarlar?" kimi bir narahatçılıqları var. Ciddi bir əsası olmayan bu narahatlıq, namaz qılmağa qarşı istəksizlik meydana gətirir. Halbuki eynilə məktəb və iş saatlarında etməmiz lazım olan bir tənzimləməni əsgərlikdəykən də etmək mümkündür.

    Bir çox əsgərlik yerlərində məscid var. Biz əsgərlikdəykən komandirlərimiz də bu məscidə gəlirdi və birlikdə namaz qılardıq. Ancaq hər şeyin istismarı və ya laqeydliyi mümkün. Namaz qılan bəzi yoldaşlar çox yavaş hərəkət edərlər, təhsilə və düzülüşə gecikərlər, nəticədə namaza və namaz qılana qarşı bir antipatiya və reaksiya meydana gəlirdi. Halbuki, belə zamanlarda çox sürətli hərəkət etmək, lazım olsa fərzlərlə kifayətlənmək şərtdir. Xüsusilə yaz mövsümündə namaz vaxtlarının arası uzun olduğu üçün ciddi bir çətinlik yoxdur. Amma qışda ikindi və axşam namazında çətinlik ola bilər. Yaxşı bir tənzimləməylə, verilən istirahət saatlarında namazları qılmaq mümkündür. Buranın şərtləri çox fərqlidir. Bəzən təhsil yerində, dağda, palçıqda, qarda namaz qılmanız gərəkə bilər. Bəzi ehtimal olunan çətinliklərin tədbirini əvvəlcədən almalısınız.

    Mən əsgərliyə getməzdən əvvəl oradakı şərtləri və ibâdət edə bilmə imkanını çox yaxşı araşdırdım. Onsuz da yalnız əsgərlik üçün deyil, səfərə çıxacaq olsam, fərqli bir şəhərə gedəcəyəmsə, xəstəxana, yığıncaq, qonaqlıq kimi özünə məxsus şərtləri olan yerlərdə olacağamsa, ilk etdiyim iş, "namazı necə qılacağam" mövzusunda araşdırma etməkdir. Bunun üçün namaz vaxtlarının və qiblənin təyin olunması, dəstəmaz alma və namaz qılma yeri mövzusunda əvvəlcədən araşdırmalar edərəm. Çünki namaz, bizim hər şeyimiz. Namaz, yaradılış qayəmiz, varlıq səbəbimiz, Əbədi Sevgiliylə görüşməanımız, Onunla görüş vaxtımız. "Hər yerdə, hər vaxt bizimlə birlikdə olan"la görüşə bilmək üçün ən incə detalları düşünmək məcburiyyətindəyik. Buna görə əsgərə getməzdən əvvəl namazla əlaqədar hazırlıq etdim. Cibimdə asanca daşımaq və səccadə olaraq istifadə etmək üçün böyük plastik zibil torbası aldım. Onun sayəsində uyğun olan hər yerdə namaz qıla bilirdim. Hərçənd namaz qıldığınız yer təmizsə, mütləq bir səccadə istifadə etməniz lazım deyil. Torpaq, çəmən, beton, taxta kimi səthlərdə rahatlıqla namaz qıla bilərsiniz. Amma yağış və ya qar yağdığında üzərinizin palçıq olmaması üçün plastik paket işə yaramaqdadır. Hər yerdə hər vaxt namaz üçün istəkli olun.

    Qərargaha girdiyim ilk gün idi. Yeməkxanada qeydiyyatlarımız olurdu. Bir neçə saat keçmişdi və ikindi namazını qılmalı idim. Başımızdakı çavuşdan tualetə getmək üçün icazə istədim. Ehtiyacımı ortadan qaldırdım və dəstəmaz aldım. Sonra mənə yol göstərən usta əsgərə, namaz qıla biləcəyəm bir yer olub olmadığını soruşdum və mənə göstərdiyi yerdə namazımı qıldım. Axşam azanı oxunduğunda, əsgər paltarlarımızı və botlarımızı geymişdik. Başımızdakı komandirdən icazə istədim. "Səccadən varmı?" deyə soruşdu. "Var" dedim. Dərhal orada, beton zəminə plastik səccadəmi sərərək namazımı qıldım. Həm də botlarımı çıxarmadan. Çünki, yeni geymişdim və tərtəmiz idi.

    Bu vəsiləylə bir mövzunu xatırladım: Çox çətin zamanlarda namaz qılmaq lazım olduğundan botunuzu bir məst kimi qəbul edib, onun üzərinə məsh edə bilərsiniz. Bunun üçün botunuzu dəstəmazlı geyməniz və yaxşı bağlamanız lazımdır. Botun bağlarını açmaq, ayaqlarınızı yumaq və təkrar bağlamaq çox zamanınızı alacağı üçün məsh etmək sizə böyük bir zaman qazandıracaq. Ancaq namaz qılarkən çıxartmayacağınız üçün botunuzun təmiz olması lazımdır. Bunu təmin etmək üçün də məsh etdikdən sonra botunuzun altını və ətrafını yusanız yaxşı olar. Daha sonrakı toz torpaq namazınıza mane olmaz. Çünki, namaza mane olan pisliklər qan, sidik, nəcis, şərab, irin kimi ağır necislerdir. Bunların detalını elmihal kitablarından oxuyaraq öyrənməlisiniz.

    Təəssüf ki, dini mövzularda kafi məlumatın olmaması, insanların fərziyyə, təxmin və zənnlərlə hərəkət etmələrinə səbəb olur. Sözgəlişi, kimiləri bota məsh ediləcəyini, torpaq zəmin üzərində namaz qılına biləcəyini, paltara bulaşan toz torpağın namaza mane olmadığını bilmir. Nəticədə, səhv məlumatına görə hərəkət edərək namazını  qılmır.

     Əsgərlikdə bir başqa problem səhər namazlarına qalxmaq məsələsidir. Əgər kameradakı qalxış saatınız, günəşin doğuşundan sonra isə, daha erkən qalxmanız lazımdır. Bunun üçün də, kamera növbətçisinə not buraxmanız kifayətdir. Amma bəzən növbətçinin unutması və ya laqeydliyi mümkündür. Buna qarşı da tədbir görməlisiniz. Mən həm növbətçiyə qeyd buraxar, həm də saatımı səhər namazı üçün qurardım. Saat kiçik və sadə idi. Amma keçici düyməsini basaraq susdurduqdan beş dəqiqə sonra təkrar çalmağa başlar, 45 dəqiqə susmazdı. Beləcə hər gün müntəzəm qalxa bilirdim. "Əsgər yoldaşım" olan saatı hələ istifadə edirəm. Səfərdə, qonaqlıqda, tətildə yanımdan ayırmıram. Unutmayın: Yaxşı bir saat sizə saysız səhər namazı qazandıra bilər. Ödədiyiniz bədəl az, amma qazancınız çox dəyərlidir!

    Səhər namazıyla əlaqədar problemlərdən biri, qüsl ehtiyacıdır. Bu problem xüsusilə əsgərlikdə daha da ağırlaşmaqdadır. Bunu həll etmək üçün də tədbirlər almalısınız. Qərərgahda bir böyük hamam, ayrıca müxtəlif yerlərdə duşlar vardır. Hamam hər gün saat 05 də qüsl ehtiyacı olanlar üçün açılar(inşeAllah bizdə də olar). Hamamın nizamlı açıldığı günlərdə bir problem yoxdur. Amma, vəzifəli əsgər laqeyd yanaşmışsa ya gedib xəbərdar etmək ya da başqa bir həll tapmaq lazımdır. Bəzi yoldaşlar qışda belə soyuq suyla duş qəbul edərdilər. Kimisinin bədəni buna dözər, kimisi isə günlərlə xəstə olardı. Təbii hər kəs soyuq suya dözə bilməz. Onsuz da sağlamlığımızı qorumaqla vəzifəliyik. Bu vəziyyətlərdə hamamla vəzifəli əsgərlə tanış olmaq, onunla yaxşı dostluq qurmaq və açılmadığı zaman onu xəbərdar etmək əhəmiyyətlidir. Bir dəfə ehtiyac olduğu üçün vəzifəli əsgəri, kamerasına gedərək xəbərdar etdim və problemi həll etdim. Əgər əvvəldən tanış olmamış olsam, başından edə bilərdi. Amma, bəlkə lazım olar deyə əvvəldən tanış olmuş, bölüğünü və kamerasını öyrənmişdim.

     Başınızda namaz qılma dərdi varsa, hər vəziyyətə qarşı hazırlıqlı olar, bir həll taparsınız. Amma bunu dərd etməsəniz, saya-hesaba gəlməyən namazı qəzaya buraxar, bundan vicdan əzabı belə duymazsınız. Məhşərdəki hesab günündə oyanarsınız, amma çox gec olar. Bəzən bütün qərərgahın istifadə etdiyi böyük hamam, təmir və ya baxım səbəbiylə bağlanılar. Həll olaraq səhra hamamı qurular. Amma, müvəqqəti həll olduğu üçün bəzən açılması axsaya bilər. Bu vəziyyətlərdə fərqli yollar çıxarmalısınız. Bunun üçün camaşırxana və kiçik diametrdəki duşlardan faydalanmanız mümkün. Mən bu cür bir ehtiyac üçün çıxış yolu  ola biləcək bütün alternativlərin əlaqədarlarıyla tanış oldum, ehtiyac olduğunda faydalana biləcəyimə dair söz aldım. Bəzisinə ehtiyacım oldu, bəzisinə olmadı.

    Əsla "Bir neçə namaz qəzaya qalsa nə olar? Hələ ehtiyac olmadığı haldaehtimal olunan  bir problem üçün tədbir görülər mi?" deməyin. Bir vaxt namaz, dünyaya dəyər! Namaz üçün müxtəlif həll və düsturlar düşündüyünüz hər anınız ibâdətdir.

    Həmçinin burdana da bəzi faydalı məlumatlar öyrənə bilərsiniz.

Namaz qılmağı tərk etdim; təkrar necə başlaya bilərəm? Namazlarımı axsatmadan etməm üçün nələr tövsiyə edərsiniz?


93 Namazın insana qazandırdıqları nələrdir?

Namaz, Möminin Həyatını İntizamlı Eder

Gündə beş dəfə qılınan namaz, möminin həyatını intizamlı etməkdə böyük rol oynayar. Davamlı müəyyən vaxtlarda yerinə yetirilməsi, onu ruhən və bədənən, maddi və mənən intizama alışdırar, öyrədər. Camaatla qılınan namazlarda xüsusilə imama iqtida; möminləri əsgər kimi bir intizama qovuşdurar. İmam "Allahu Əkbər" dediyində artıq, danışan və Rəbb`ə yüksək səslə iltica edən o olar. Möminlərə eyni zamanda vəkalət etmiş olar. İmamın təkbirləri bir direktiv, tapşırıq halında bütün camaatı oturdar-qaldırar. Bu baxımdan camaatda mənəvî, ruhî, yüksək və uca bir intizam vardır. İdeal bir camaatın və inanmış topluluğun irəli dərəcədə intizamlı formalarını, ancaq gündə beş dəfə qılınan namazda görmək mümkündür. Şübhəsiz ki, bu intizam hər şeydən əvvəl ruhî, fikri və mənəvî bir intizamdır. Digər bəzi nzam-intizamların soyuqluğu da onda yoxdur. Hər ibadət hərəkəti imisti bir duyğu və intizam verir insana. Və bu hərəkət, bütün ömür boyu davam edər.

Namaz İnsanı Fuhşiyattan çəkindirər

Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm, "Kim sübh namazını qılarsa, Allah'ın zəmanəti altındadır." (Kutubu Sittə, c.17, s.541), Allah (sübhənəhu və təala), Qur'an-ı Kərim'də: ".. . Şübhəsiz namaz, həyasızlıqdan və pislikdən çəkindirir." (Ənkəbut, 29/45) buyurur. Fuhşiyat və munkərat, özlərinə məxsus o mənhus, uğursuz yönləriylə mömini miraciyəsindən və Allah'a kurbiyətindən (yaxınlığından) uzaqlaşdırar. Əslində "hər bir günah içində küfrə gedən bir yol vardır." Günah, işlənə-işlənə insana küfrü asanlaşdırar. Ancaq namaz, Allah'a bir yaxınlıq olduğu üçün, insanı hər cür günahdan qoruyar, eynilə bir paratoner kimi .. Təbii ki namaz, gerçək mənada bir namaz isə. Yuxarıdakı ayədə də ifadə edildiyi kimi gerçək mənasına və ruhuna uyğun olaraq yerinə yetirilən namaz, hər cür pislikdən, həyasızlıqdan, azğınlıqdan və daşqınlıqdan saxlayar, çəkindirər. Şüursuz şəkildə yerinə yetirilən bir ibadətdə isə bu qüvvətdə bir qoruyuculuq söz mövzusu olmaz.

Necə ki Maun surəsində Allah (cc) "... veyl olsun o namaz qılanlara! Onlar ki qıldıqları namazdan qafildirlər." (Maun, 107 / 4-5) buyurur. Demək ki namazda, insanı pisliklərdən qoruyan bir qüvvə var; var ki, haqqıyla əda edilmədiyi zaman qul özünü günahlara qarşı riskə atır deməkdir. Namaz kurbiyeti (yaxınlıq) təmsil etdiyi üçün, yüksək səviyyədə vəfa da istəyir. Bunun mənası budur; qulun, namaza qarşı göstərdiyi vəfa, diqqət və şövq nisbətində, namaz da ona qarşı vəfalı olar və ondakı fuhşiyata açılan duyğuları və pislik hisslərini kütləşdirər. Yəni namazda qarşılıqlı vəfa söz mövzusudur.

Namazın, Qəlbî Rahatlığı Təmin Etməsi

Möminin, namazlarını şüurlu olaraq əda etməsi, onun nizamsız həyatına bir nizam, dağınıq qəlbinə bir tarazlıq və uyğunluq gətirəcək, pərişan hisslərini ayağa qaldırıb bulanıq yönlərinə də bir işıq saçacaqdır. Və o, bu sayədə doğru görmə, doğru düşünmə, doğru danışma imkanını əldə edəcəkdir. Gündə beş dəfə Rəbbin hüzuruna gəlinib şüurla əda edilən namaz, Allah'ın izni ilə bütün bunları insana qazandıracaq mahiyyətdədir. Namaz, bu mənaları həm daşıyan həm də tekeffül etmiş, kəfil olmuş bir ibadətdir.

Bəli, möminin hudu və xüşu içində əda etdiyi namaz, gerçək namaz olacaqdır. Amma xuşunun təmin edilməsi üçün bir qisim şərtlər vardır; əvvəla hüzur-u qəlb lazımdır; sonra bir təfəhhüm, yəni məsələni qavrama; sonra da bir rəca və ümidlə Rəbbə bel bağlama ... Daha sonra da utanma və sıxılma havası içində Rəbbin hüzuruna gəlmə.

Əvvəla, hüzur-u qəlb nədir? Hüzur-u qəlb, namazda söylənib ifadə edilən bütün bu mənaların xaricinə çıkmamaqdır. Onsuz da "hüzur" Ərəb mənası etibarilə; "hazır olma", "hazır halda" deməkdir. Avamca ifadəsi ilə, bazara dükkana çıxarkən pul qabını yanınızda daşıdığınız kimi, namazda qəlbinizi yanınızda daşımanız deməkdir. Çünki Allah qatında dəyərli bir şey varsa, o da qəlbdir. Siz, qəlbinizi O`na verəcək, qarşılığında da O`nun rəhmət və razılığını alacaqsınız.

Namazın İctimai Bir ​​İbadət Olması

Fərdi və ruhî bir ibadət olduğu qədər, namazın sosiallaşdırıcı bir yönü də vardır. Xüsusilə fərz namazların camaatla qılınmasının zəruriliyi, ondakı ictimai məzmunun ölçüsünü göstərməsi baxımından önəmlidir. İslam'da məscidlərin, tarix boyu müsəlman fərdlərin sosiallaşmasında böyük xidmətləri və rolu olmuşdur. Çünki məscidlər yalnızca fərdlərin namaz ibadətlərini iqamə etmələri üçün inşa edilmiş deyildir. Peyğəmbər Əfəndimiz (sallallahu əleyhi və səlləm), Mədinə'yə hicrət etdikdən sonra orada məscidi inşa etdiyində, müsəlmanların bu günkü ifadə ilə plan və layihələri, fərdi, ailəvi, sosial və beynəlxalq (digər qəbilə və dövlətlərlə arasındakı) əlaqələri adına bütün problemləri məbəddə görüşülür, müşavirə edilir və qərara bağlanırdı. Bəlkə daha sonrakı yüzillərə damğasını vuracaq olan elmi fəaliyyətlərin və halqaların da mərkəzi mövqeyinə yüksələcəkdi. Elm və mədəniyyətin ilk toxumları, demək olar ki buralarda atıldı. İslâm mədəniyyətinə bir məbəd mədəniyyəti də deyilə bilər. Məbəd, ibadət edilən yer deməkdir, amma topluca, camaat halında icra edilən ibadət yerləri, eyni zamanda müsəlman fərdlərin sosiallaşmasında və ictimai bir şüur qazanmalarında təməl funksiyalar icra etmişdir. Bu baxımdan namaz, İslamda sadəcə bir ibadət deyildir. Rərdlərin ictimailəşməsində və ilk şəhər və kəndlərin formalaşmasında mərkəzi bir rol oynamışdır. Bilindiyi kimi İslamda ilk şəhərlər, məscidlər ətrafında qurulmuşdur.

Namaz İnsanlar Arası Bərabərliyi Təmin edər

İslâm-ibadət sisteminin məqsədlərindən birisi də insanlar arasındakı fərqli ictimai status qruplarını və sinfi strukturları rədd edərək, mahviyət və təvazö ətrafında bərabərləşdirən bir sosial model formalışdırmasıdır. Kasıb-zəngin, əfəndi-kölə, alim-cahil, aristokrat və ya orta səviyyəli, məmur-vətəndaş, dövlət başçısı və sıravi bir vətəndaşı eyni safda ipə düzülürcəsinə bərabər bir statusa qovuşturmasıdır. Sinifi qarşıdurmaları ilə əlaqədar müharibələr, insanlıq tarixində necə qanlı hadisələrə, siyasi, mədəni və etnik gettolar (avropa ölkələrində yəhudilərin könüllü olaraq və ya məcbur edilərək yerləşdirildikləri və hər cür ehtiyaclarını başqa yerə getmədən təmin edə bildikləri məhəllə, yəhudi məhəlləsi.) formalaşmasına xidmət etmişdir? Bunu Qərbin tarixindən bilirik. İslâm tarixində bu mənada bir qarşıdurmadan və fərqliləşmədən söz edilə bilməz. Bunun səbəblərindən biri və bəlkə də ən önəmlisi, camaat halında qılınan namazların fərdlərə qazandırdığı qardaşlıq və bərabərlik ruhudur. Çünki hər inanmış, mədəni və sosial mövqeyi nə olursa olsun, birlik, bərabərlik, ortaq düşüncə və həzzi bu namazlar sayəsində əldə edər.

Namaz Möminin Meracıdır.

Namaz, insanı həqiqi insanlığa götürən nurani bir həlqədir. Namaz möminin meracıdır. Namazın həqiqətini, bir Müsəlmanın həyatındakı yerini, önəmini, namaz öncəsi konsentrasiyanı və necə bir merac olduğunu anlamaq üçün bu açıqlamalardaki namaz üfüqünə bizləri çatdırmasını Rəbbimizdən niyaz edirik.

Namaz Qılanın Bütün Etdikləri İbadətdir

Əgər namaz qılarsqa, bütün ömürümüzü ibadətlə keçirə bilərik. Bundan daha böyük müjdə ola bilər mi?

Rəbbimizin bizə bəxş etdiyi nemətlər sayıla bilməyəcək qədər çox. Buna qarşılıq qısa bir ömürdə etdiyimiz məhdud ibadətlərin, şükür üçün nə qədər yetərsiz olduğu açıq. Ayrıca burada ibadətlərimizlə əbədi bir Cənnəti qazanacağıq.

Məhz saysız nemətlərə şükr etmək və sonsuz Cənnəti qazanmaq üçün ibadetimizin nə qədər yetərsiz olduğunu bilən Rəbbimiz, bizə möhtəşəm bir fürsət təqdim etmişdir. Əgər namazınızı dosdoğru qılarsaq, digər dünyəvi mübah əməlləriniz gözəl bir niyyətlə ibadət hökmünə keçə bilər.

Bəli, bütün həyatınızı ibadətlə doldurmağa gücümüz çatmaz. Amma Rəbbimiz bunun üçün qızıl fürsətlər təqdim edir. Bunun üç şərti var:

1. Namaza Heç Etinasızlıq Göstərmədən Dosdoğru Qılmaq,

2. Dində qadağan edilməmiş mübah əməllər işləmək,

3. Bu dünyəvi əməlləri yaxşı bir niyyətlə etmək.

Deyək ki, beş vaxt namazı qılan birisiniz. Yemək yeməyiniz, təmizlik etməniz, ruziniz üçün çalışmanız, məşru söhbətləriniz, təbəssümünüz, yatmanız bir növ ibadətdir. Çünki, bunların hamısı həyatımız üçün lazımlıdır və həyatımızı davam etdirməmiz üçün bunları etmək məcburiyyətindəyik. Etdiyimiz hər davranışımızı ayə və hədislərə dayandırmamız mümkündür.

Söz gəlişi, ifrata getmədən, tam ehtiyacımız qədər yatsaq, yuxunun Rəbbimizin bir neməti olduğunu düşünərək, Bəsmələylə və sünnə olan duaları oxuyaraq yatıb, yenə Bəsmələylə oyansaq ibadət etmiş olarıq. Təbii ki namaz qılmaq şərtiylə ...

Bu cəhətdən baxdığımızda namaz bənzərsiz bir ibadət xəzinəsidir.

Namaz Ən Böyük Qoruyucudur

Namaz möminləri təhlükələrdən qoruyar. Məhz bununla əlaqədar yaşanmış bir örnək:

 Bir universitet tələbəsi, bir səfərdə, vaxtı keçməkdə olan axşam namazını qılmaq üçün çarələr düşünür. Tam bu sırada avtobus benzin almaq üçün bir yanacaq stansiyasında dayanar. Tələbə başcıdan icazə alaraq birisinə qibləni soruşub, çəmənlərin üzərində namaza durar.

İçində tərifsiz bir xoşbəxtlik vardır. Artıq sıxıntısı itmiş, Aləmlərin Rəbbinin hüzurunda, vəzifəsini yerinə yetirmənin doyumsuz ləzzətini yaşamaqdadır.

Üçüncü rükəti qılarkən, ömür boyu unuda bilməyəcəyi bir şey olar. Fatihə`ni oxumuş, tam rükuya əyilərkən, irəlidə daxmasında duran stansiyanın iti, hürərək üzərinə gəlir.

Tələbə saniyəlik bir tərəddüd keçirər. İndi nə etməlidir? Namazı buraxıb qaçmalı mı, yoxsa davam mı etməlidir? Allah'ın hüzurundan ayrılmağı heç cür düşünə bilməz və "Allahu əkbər" deyərək rükuya gedər.

Məhz tam o anda, nə oldusa olar. Özünə hücum etmək üzrə hürərək gələn it, sanki birisi arxasından çəkirmişçəsinə, tam yanına gəlmişkən əyləcinə basılan bir avtobus kimi dayanar. Hürməsini kəsmiş, xəfif bir hırıltıyla namaz qılan gəncə baxmağa başlamış, o səcdəyə gedincə də daxmasının yolunu tutmuşdur. (Ürəkdən Hekayələr, s.53, Çingiz Tan, Nəsil Nəşrləri)

Bəli, hər şeyin sahibi, O`na səcdə edən bir gənci, açıq bir təhlükədən qorumuşdu.

Kim namaz qılma yolunda istəkli və ciddi cəhd göstərsə, Allah ona asanlıqlar yaradar və təhlükələrdən qoruyar. Bunun nümunələri minlərlədir.

94 Mənim 12 yaşım var, mən namaz qıla bilərəmmi?

       Salam aleykum.

      Sualınızda sanki demək istəyirsiniz ki  " on iki yaşından əvvəl namaz qılmaq olmaz? ." Yaşından asılı olmayaraq hər bir mömin namaz  qıla bilər. Yetkinlik yaşına çatan bir möminə isə Namaz fərz olur, yəni o mütləq qılmalıdır. Siz namaza başlamalısınız.

      İnsanların xeyir ilə şəri, haqq ilə batiliayırd edə bilmələri yetkin olduqdan sonra mümkün olduğundan, Rəbbimiz məhşərdə dünya həyatımızın uşaqlıq dövrəsindən hesab soruşmamaqda, ancaq yetkin olduqdan sonrakı günlərimizdən başlayaraq namaz, oruc kimi ibadət mükəlləfiyyətlərimizi sual etməkdə, beləcə dini mükəlləfiyyətlərimiz yetkinlik çağından sonra başlamış olmaqdadır. - Bu qədər var ki yetkinlik zamanı tarix olaraq qəti deyil. Kişi (12),qız (9) yaşından başlayaraq, (15) yaşlarına çatana qədər keçən hər ay və gündə yetkinliyə çatma hissi təşəkkül edə bilər. Oğlanda ihtilam olma, qızda isə ay halı görmə şəklində özünü göstərən bu bəşəri və cinsi hissin başladığı gündən etibarən mükəlləfiyyətlərin hər biri ayrı-ayrı əməl dəftərinə ya "yerinə yetirdi", ya da "gətirmədi" şəklində yazılar.

On dörd yaşlı oğlana oruc fərzdir ? Həddi buluğ yaşı neçə yaşdan başlanır ?

 

"Uşaqlarınızı yeddi yaşında namaza alışdırın. On yaşına gəldiklərində (qılmırlarsa) onları döyün." bu hədis nə qədər düzgündür? Ümumimiyyətlə uşağa şiddət tətbiq etmək olar? Hədis zəif hədis ola bilərmi?

95 Qaranlıqda namaz qılınarmı? Namaz qıla bilmək üçün işığın ölçüsü nə olmalıdır?

Və aleykumussalam və rahmətullah.

Qaranlıq və ya yarı qaranlıq bir yerdə namaz qılmanın məkruh olduğuna, nə namazın məkruhları bölməsində, nə də başqa yerlərdə rast gəlmədik. Yalnız namaz qılarkən gözləri yummaq məkruh olduğu bildirilməkdədir. Bunun da səbəbi, namaz əsnasında baxılması məndup olan səcdə yerlərinin görülməsinə əngəl törətdiyi üçündür. Çünki, qiyamda ikən səcdə ediləcək yerə baxmaq namazın ədəbindən və mənduplarındandır. (Təhtavi, s. 288)

Qaranlıq və ya yarı qaranlıq bir yerdə namaz qılmaq, ancaq bu şəkildə xoşagəlməz olar: Namaz qılınacaq və ya səcdə ediləcək yerin təmiz olub olmadığı barəsində şübhə edilir və ya pis olduğuna dair bir ehtimal varsa, namazın fərzlərindən olan nəcasətdən təharət(təmizlik) yerinə yetirilmədiyi yaxud təmizliyi barəsində şübhə edildiyi zaman namaz qılmaq xoşagəlməz olar.

Lakin, səccadənin və ya səcdə ediləcək yerin təmizliyi haqqında dəqiq bir məlumat və qənaətinin varsa, qaranlıq da olsa belə bir yerdə namaz qılmaq məkruh olmaz. Çünki, burada bir də zərurət vardır. Çünki, insan, ancaq məcbur qaldığı zamanlarda qaranlıq bir yerdə namaz qılar.

(Mehmed Paksu, Ailəyə Özəl Fətvalar)

96 Peyğəmbərimiz daş və ya torpaq üzərinə səcdə edərdi?

     Bizlərə düşən  saleh insanların, alimlərin ardınca getməkdir, çünkü həyatlarını Peyğəmbər Əfəndimizin yaşantısına (sünnəsinə) uyğunlaşdıran, Ona ən çox bənzəməyə çalışan və Ona ən çox tabe olanlar o saleh müsəlmanlardır. 

    Namazın qiyam, rüku, səcdə, .. kimi rüknləri, bütün Əhl-i sünnə məzhəblərində eynidir.

    Kərbəladan gətirilən daş üzərinə səcdə etmə bəzi Şiə qruplarda vardır. Bunu Hz. Hüseyn (Allah ondan razı olsun) 'in xatirəsinə edərlər. Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm əfəndimiz zamanında belə bir tətbiq yoxdur.

    Peyğəmbər Əfəndimiz (sallallahu aleyhi və səlləm.) təmiz olan hər yerə səcdə etmiş və bizə nümunə olmuşlar. Çünki, Onun üçün kürə-i ərz bir məsciddir. Şiə alimlərinin isə, sadəcə daş və torpaq üzərinə səcdə edilməsinin rəvayətinin qaynağını verə biləcəkləri mi görəsən? Və ya qətiyyən yiyilen və içilən şeylərin üzərinə səcdə edilməməsi barəsində bir rəvayət göstərilməsi mümkün müdür?

Geyimlər Üzərinə Səcdə:

    Ənəs (Allah ondan razı olsun) nəql edir:

"Biz çox isti günlərdə Rəsulullah (SAV) ilə birlikdə namaz qılardıq. Birimiz anlını isti səbəbiylə yerə qoya bilməyəcək olsa paltarını sərər, onun üzərinə səcdə edərdi. " (İbrahim Canan, Kutubu Sittə, Müxtəsəri və Şərhi, VIII/535.)

Səccadə Üzərinə Səcdə:

    Amr İbnü Dinar rahiməhullah izah edir:

"İbn-i Abbas Radıyallahu anhumə Bəsrə`də xalçası üzərində namaz qıldı, sonra yoldaşlarına Rəsulullah Aleyhissalatu Vəssəlamın xalçası üzərində namaz qıldığını söylədi." (İbrahim Canan, Kutubu Sittə Müxtəsəri və Şərhi, XVII/43.)

    Samit İbnü Samit (RA) nəql edir:

"Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm, bir paltara bürünmüş olaraq Məni Abdiləşhəl qəbiləsində namaz qıldı. (Səcdədə) çınqılların soyuqluğundan qorunmaq məqsədilə əllərini paltarının üzərinə qoymuşdu. " (İbrahim Canan, Kutubu Sittə, Müxtəsəri və Şərhi, XVII/44.)

Açıqlama:

    Səcdə əsnasında alın və əllərin yerə qoyulması əsas isə də, soyuq və ya isti səbəbiylə imkansızlıq  vəziyyətində, geyilən paltarın bir kənarına alın və ya əllərin qoyula biləcəyinə hökm edildi.

    Əbu Hənifə və cumhurun(alimlərin) ​​görüşü budur.

 

Namazda möhürdən istifadə etmə.

Namazda iftitah təkbiri necə alınmalı,

97 Tövbə namazı haqda

Və aleykumusSalam və Rahmətullah.

Edilən tövbənin qəbulu üçün qılınan iki rükətlik namaz məndub sayılan nafilə bir ibadətdir.   Bir müsəlman, insan olaraq bir günah işlərsə, bundan peşmanlıq duyması yəni tövbə etməsi lazımdır. İşlənən hər növ günahdan ötəri Allah Təalaya tövbə etmək və bir daha işləməmək üzrə "qəlbi-əzm" də olmaq əsasdır.   İşlədiyi günahlarına peşman olan adamın Allahın fəzl və kərəminə, tövbələri qəbul ediciliyinə sığınmağa ehtiyacı vardır. Bunun üçün iki rükət namaz qılaraq işlədiyi günahdan ötəri mağrifet olunmağı diləməsi məndubdur.   Tövbə namazı ilə əlaqədar bir hədis rəvayəti belədir:   "Əli bin Əbi Talib (ra) dan belə demişdir: Mən Rəsulullah (s.ə.s)" dən bir hədis eşitdiyim zaman, Allah dilədiyi qədər məni o hədisdən yararlandırdı. Başqası ondan mənə hədis rəvayət etdiyi zaman raviyə and təklif edərdim. Yemin etdiyi zaman onu təsdiq edərdim. Əbu Bəkir (ra) da mənə bir hədis rəvayət etdi. Əbu Bəkir doğru söylədi. Dedi ki, Rəsulullah (s.ə.s): "Günah işləyən bir adam, günah işlədikdən sonra dəstəmaz alar, dəstəmazını (sünnə və ədəbinə diqqət edərək) gözəlcə alar, sonra iki rükət namaz qılar, və günahının mağrifetini Allah 'dan dilərsə, Allah ona məğfirət edər buyurdu "(İbn Macə, Sünən, Kitabu İqamətu's-Salat, 193).   Oxşar hədisin digər bir rəvayəti də belədir:   ... Əsma b. əl-Hakəm, Əli (ra) 'nı belə deyərkən eşitdim, demişdir: "Mən Rəsulullah (s.ə.s)" dən bir şey eşitdiyim zaman Allahın dilədiyi ölçüdə onunla əməl etməyə çalışan biriyəm. Əfəndimizin səhabələrindən biri mənə bir hədis verərsə , ondan and içməsini istər, and içərsə qəbul edərəm. Əbu Bəkir (ra) doğru söyləyər-mənə belə xəbər verdi: "Rəsulullah (s.ə.s)" ı "Bir kimsə bir günah işləyərsə sonra gözəlcə dəstəmaz alar, sonra qalxıb iki rükət namaz qılar və Allahdan bağışlanma dilərsə, Allah onu mütləq bağışlayar "deyərkən eşitdim, Rəsulullah davamla:" Onlar pis bir şey etdiklərində və ya özlərinə zülm etdikləri zaman Allah 'ı xatırlayarlar ... "məalındakı ayəni sonuna qədər oxudu" (Əbu Davud, Sünən, Vitr , 26).   Bu rəvayətlər, işlənən bir günahdan sonra edilən tövbənin o günahın bağışlanmasına vəsilə olacağına işarə etməkdədir. Lakin qayda olaraq tövbədən əvvəl Allah Rəsulunun ifadəsiylə "gözəlcə sünnəyə və ədəbə rivayeten dəstəmazı alınması, sonra da iki rükət namaz qılınması lazımdır.   Tövbə və istiğfardan əvvəl qılınan iki rükət namaz adamı dünyadan və dünya zövqlərindən uzaqlaşdırıb Allaha yaxınlaşdırır. Etdiyi rüku və səcdələr Allahın hüzurunda ehtiyac və zəifliyinə, onun gücü qarşısında acizliyini işarə edir. Bu ruh halı içərisində Rəbbinə əl açıb dua edən, əfv diləyən adamın dua və tövbəsi qəbul edilməyə daha layiqdir. Ayrıca edilən pislikdən sonra namaz qılmaqda, ... Yaxşılıqlar pislikləri aradan qaldırar. "(Hud, 11/114) məalındakl ayət-i kərimənin ifadə etdiyi məna gerçəkləşməsi görülməkdədir (Əbu Davud, Sünən, tərc. Heyət, 6/23, Ayrıca baxın: Təfsiru Sindi, Ali-İmran, 14; Tirmizi, Salat, 181; Əhməd b. Hənbəl, I, 2-9-10).   Rəvayətdə keçən ayənin tam məalı belədir: "Onlar pis bir şey etdiklərində və ya özlərinə zülm etdikləri zaman Allahı xatırlarlar, günahlarının bağışlanmasını diləyərlər. Günahları Allahdan başqa bağışlayan kim var? Onlar gördükləri bilə bilə dirənməzlər" (Əl-İmran, 3 / 135).   Ayət-i Kərimə'dəki "pis bir şey" dən murad, "zina kimi çox çirkin, görülən hərəkətlər, bunun yanında böyük günahlar və başqasını da maraqlandıran günahlardır" (M. Həmdi Yazır, Quran Dili, II, 1177).   "Özünə yəni nəfsə zülm" də təfsirlərdə keçdiyi şəkliylə, zina qeydi olmadan hər hansı bir günah və ya başqasını maraqlandırmayan, başqasına toxunulmayan günahlar və kiçik günahlardır (Seyyid Qutub, Fizilâl-il-Quran, tərc. Heyət, II, 454; İbn Kəsir, Təfsir, tərc. B. Çetinər, B. Karlığa, IV, 1370; M. Həmdi Yazır, Quran Dili, II, 1177).   Bütün bunlardan aydın olan odur ki, Allahın müttəqi qullarının insanlıq halı olaraq işlədikləri hər hansı bir günahda dərhal Allahı xatırlayaraq həya və qorxularından ötəri günahlarına tövbə etmələridir.   Bunun da çıxar yolu Allah Rəsulunun nəzərdə tutduğu şəkildə iki rükət namaz qılıb daha sonra istiğfar etmələridir.  

98 Sübh namazını zöhrlə birlikdə qılmaq olarmı?

 

  Və aleykumussalam. 

  Xeyir qıla bilməzsiniz. Hər bir namazın öz vaxtı var. Bu vaxtlar Qur`an-i Kərimdə bildirilib.

Sübh namazını qılabilməyən bir adam günəş doğulduqdan və kərahət vaxtı çıxdıqdan sonra günorta namazı girmədən qılsa həm sünnətini həm də fərzini birlikdə qəza edər.

Namazın mükəlləfə vacib olması və qılındığında da etibarlı sayılması ona bağlı olan "namaz vaxtları" nı bilməyi tələb edir. Bu vaxtlar Kitab və Sünnə ilə təyin olunmuşdur:

1) Sübh Namazının Vaxtı:

İkinci fəcrin doğmasından günəşin doğulmasına qədər olan müddət, səhər namazının vaxtıdır. İkinci fəcir; səhərə qarşı şərq üfüqündə yayılmağa başlayan bir aydınlıqdan ibarətdir. Bununla səhər vaxtı girmiş, şam namazının vaxtı çıxmış və oruc tutacaqlar üçün bu ibadət başlamış olar. Buna görə buna "Fəcr-i sadiq" deyilir. Bunun əksi, birinci fəcirdir. Bu, şərq üfüqünün ortasında yüksəklərə doğru, iki tərəfi qaranlıq və uzununa bir xətt şəklində yayılan bir bəyazlıqdır. Bu bəyazlıq qısa bir müddət sonra itir və onu bir qaranlıq izləyər. Bundan sonra ikinci sübh doğular. Bu birinci fəcrə, sabahın həqiqətən girdiyini göstərməməsi və yalançı bir parlaqlıq olması üzündən "fəcr-i kazib" adı verilmişdir. Bu fəcir gecə hökmündədir. Bununla nə işa namazı çıxmış və nə də sübh namazı vaxtı girmiş olmaz. Oruc tutacaqların bu müddət içində yeyib içmələri də caizdir.

Çünki Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm belə buyurmuşdur:

Fəcr (şəfəq) iki dənədir. Birincisi yeməyi içməyi haram edən və özündə namaz qılmağı halal edən fəcrdir. İkincisi isə, sübh namazını qılmaq caiz olmayan, lakin yemək içmək halal olan fəcri kâzibdir "(əs-San`ânî, Subulus-Salam, 2. nəşr, ty, I, 115).

"Sübh namazının vaxtı ikinci fəcrin doğmasından, günəşin doğuşuna qədərdir" (Buxârî, Məvâkît, 27; Əbu Dâvûd Salât, 2; Ibn Mâcə, Salât, 2; Nəsai, Məvâkît, 15; Əhməd İbn Hənbəl, II, 210, 213, 223).

2) Günorta namazının vaxtı: Günorta vaxtı, günəşin göy üzündə çıxdığı ən yüksək nöqtədən qərbə doğru meyl etməsiylə başlayır və hər şeyin kölgəsinin bir misli uzanmasına qədər davam edər. Cisimlərin, günəş tam təpə nöqtədə ikən yerə düşən kölgəsi (fəy-i zaval), bunun xaricindədir. Günortanın bu vaxtına "əsr-ı əvvəl" deyilir. Bu, Əbu Yusuf, Imam Muhəmməd, Şâfiî, Malik və Əhməd b. Hənbəl`in görüşüdür. Əbu Hənîfə`yə görə isə, günorta vaxtı, fəy-i zaval xaricində, cisimlərin kölgəsi, iki misli uzayıncaya qədər davam edər. Bununla günorta namazı vaxtı çıxmış, əsr vaxtı girmiş olar. Buna "əsri-ı sani" deyilir.

Həcc ziyarətini yerinə yetirmək üçün dünyanın hər tərəfindən Məkkəyə gələn müsəlmanlar, namazlarını Hərəm-i Şərifdə qılmağa diqqət göstərərlər.

Cisimlərin kölgəsinin mislini hesablamada, zaval vaxtında bu cisimlərin sahib olduqları kölgə, uzunluğu etibar etmədə uzanan kölgəyə əlavə edilir.

Əksəriyyət fəqihlərin dəlili bu hədisdir: Cəbrayıl əleyhissalam, Hz. Peyğəmbər`ə namaz vaxtlarını öyrədərkən, ikinci gün hər şeyin kölgəsi bir misli olduğu zaman günorta namazını qıldırmışdır (Əbu Dâvûd, Salât, 2; Tirmizî, Məvâkît, 1; Nəsâî, Məvâkît, 6, 10,15; Ibn Hənbəl, I, 383, III, 330; Mâlik, Muvatta`, Salât, 9).

Əbu Hənîfə`nin dəlili isə, Hz. Peyğəmbər`in bu hədisidir:

"Zöhr namazını hava sərinlədiyi zaman qılın. Çünki günorta vaxtındakı istiliyin şiddəti, cəhənnəmin istiliyini xatırladar" (Buxârî, Məvâkît, 9, 10, Azan, 18). Ərəbistan bölgəsində istinin ən şiddətli olduğu zaman, hər şeyin kölgəsinin bir misli olduğu zamandır. Buna görə zöhrü yazda sərinə buraxmaq (İbrad) müstəhəb sayılmışdır (əl-Məvsilî, əl-İhtiyar, I, 38, 39; Zühayli, a.k.ə, I, 508).

Cümə namazının vaxtı da, tam günorta namazının vaxtı kimidir.

Bəli, namazların ardıcıllığına riayət etməklə qəza namazlarını dalbadal qılmaq olar. İslamiyyətdə yeni gün günəşin batması ilə başladığından namazlardakı ardıcıllıq belədir: Axşam, İşa, Sübh, Günorta, Əsr namzı.

Qəza və vaxt namazları arasındakı tərtib necə olmalıdır?

Qəza namazı nə zaman və neçə qılınır?

Qəza namazları necə qılınır?

Namazlar Hansı Vaxtlarda Qılınır?

99 Vitr namazında qunut duası oxumaq

 

Və aleykum Salam və rahmətullah .

Vitr namazlarında Qunut duası oxumaq və Qunut təkbiri almaq vacibdir.Camaatla qılınarkən həm imam həm də camaat Qunut duasını içindən oxuyar.

Qunut duası oxunmadığı təqdirdə səhv səcdəsi gərəklidir.

Qunut duasını bilməyənlər:

1. Yalnız “Rabbənâ Ətinə” (Bəqərə, 2/201) ayət-i kəriməsini oxuya bilər.

2. Üç dəfə “Allahümmə’ğfirli” də deyə bilər.

3. Üç dəfə “Yâ Rəbbî” deməsi də caizdir.(bax. Ömər N. Bilmən, Böyük İslam Elmihalı, s. 160)

100 İki səcdə arasında "rabbiğfirli" demək namazı pozarmı?

     Va aleykumussalam va rahmətullah.

    Hənəfi məzhəbində iki səcdə arasında, yəni birinci səcdədən qalxıb oturarkən “Rabbiğfirli” söyləmək namazı pozmaz, əksinə bunu söyləmək sünnədir