Əbu Hənifənin "Məhrəmi ilə evlənənə hədd yoxdur." sözünü necə başa düşməliyik?

Əbu Hənifənin: "Məhrəmi ilə evlənənə, hədd cəzası yoxdur." sözünü, necə başa düşməliyik?

----------------------------------

İddia sahibi, bir məqaləsində, məhrəmlər ilə evlənməyin qadağan olunduğuna dair Qurandan bir ayətdən iqtibas etməkdə (bax: Nisə/23) və daha sonra Sünni mətnlərdən nəqllər verərək, bu mətnlərdə, əhl-i sünnətin, Allahın qadağan etdiyini halal qılmağa çalışdığını bildirməkdədir.

İddiaçı yazır:

"Bu əməl (məhrəmlərlə evlilik), İslamın olmadığı (və ya əksəriyyətlə qeyr-i müsəlmanların sakin olduqları) ölkələrdə belə, qanun xaricində qəbul edilməkdədir. Bu cür əməllərin nəticəsi, genetik olaraq fəsadlara və ya psixoloji olaraq zərərlərə yol açmaqdadır. Bir çox İslam alimi, bu cür felləri, edamla cəzalandırmış və ya bəzi hallarda bu hədd cəzası, (bəzən asılmaq, bəzən də boynunun vurulması kimi) fərqlilik də ərz etmişdir.

Ancaq digər tərəfdən, Nasibilərin (yəni Sünnilərin) görüşləri, Qurandan fərqlidir. Onlar, bu cür əməl sahiblərinə hər hansı bir cəza verməkdən çəkinərək, onları məzur/üzr sahibi olaraq görürlər."

İddia sahibi, bu məsələdə digər alimlərin görüşlərini nəql edən ibn Hazm'dan belə bir nəqlə yer verməkdədir:

"...və əbu Hənifə dedi:

Bütün bu saydıqlarımız üçün, hədd cəzası yoxdur. Eyni şəkildə, qohumluq dərəcəsini və onların özünə haram olduğunu bilməsinə baxmayaraq, insanın:

~ öz anası;

~ qızı;

~ bacısı qızı;

~ nənəsi;

~ xalası; və

~ qardaşı qızı

ilə evlənməsi halında, onun üçün hədd cəzası yoxdur..." (bax: ibn Hazm, "əl-Muhalla", 11/253)

-----------------------------------

İddiaçının kəsərək tam vermədiyi mətn isə, belədir:

وَقَالَ أَبُو حَنِيفَةَ: لَا حَدَّ عَلَيْهِ فِي ذَلِكَ كُلِّهِ، وَلَا حَدَّ عَلَى مَنْ تَزَوَّجَ أُمَّهُ الَّتِي وَلَدَتْهُ، وَابْنَتَهُ، وَأُخْتَه، وَجَدَّتَهُ، وَعَمَّتَهُ، وَخَالَتَهُ، وَبِنْتَ أَخِيهِ، وَبِنْتَ أُخْتِهِ – عَالِمًا بِقَرَابَتِهِنَّ مِنْهُ، عَالِمًا بِتَحْرِيمِهِنَّ عَلَيْهِ، وَوَطِئَهُنَّ كُلَّهُنَّ فَالْوَلَدُ لَاحِقٌ بِهِ، وَالْمَهْرُ وَاجِبٌ لَهُنَّ عَلَيْهِ، وَلَيْسَ عَلَيْهِ إلَّا التَّعْزِيرُ دُونَ الْأَرْبَعِينَ فَقَطْ – وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، قَالَا: فَإِنْ وَطِئَهُنَّ بِغَيْرِ عَقْدِ نِكَاحٍ فَهُوَ زِنًى، عَلَيْهِ مَا عَلَى الزَّانِي مِنْ الْحَدِّ.

"Əbu Hənifə dedi:

Bunların heç birinə, hədd cəzası lazım gəlməz. Yenə:

~ özünü doğan anası ilə;

~ qızı ilə;

~ bacısı ilə;

~ nənəsi ilə;

~ xalası ilə;

~ bibisi ilə;

~ qardaşı qızı ilə;

~ bacısı qızı ilə;

onların özünə olan qohumluğunu və bunların özünə haram olduğunu bilərək evlənən və bütün bu qadınlarla cinsi münasibətə girən kimsəyə də, hədd cəzası lazım gəlməz. (Bu münasibətdən doğulan) uşaq, özünə nisbət edilər; qadına da mehr verməsi lazımdır. Belə birinə -40 şallaqdan aşağı olmaq üzərə- təzir cəzasından (haşiyə) başqa bir cəza yoxdur.

Bu, eyni zamanda, Süfyan əs-Sevri'nin görüşüdür.

İkisi (Süfyan əs-Sevri və əbu Hənifə), belə demişdir:

Bu qadınlarla nigah əqdi olmadan münasibətə girilərsə, zina etmiş sayılarlar. Zina edən bir şəxsə, (cəza olaraq) nə düşürsə, ona da eynisi düşür." (bax: ibn Hazm, "əl-Muhalla", 11/253)

---------------------------------

Haşiyə:

Təzir: Fiqhdə:

• həddi gərəkdirən; və

• cinayətlərdəki kimi

müəyyən cəzaları olmayan günahlara veriləcək, miqdarı və tətbiqi, idarəçiyə və ya hakimə buraxılmış cəzaları ifadə edir.

Təzir cəzası, hədd və cinayətlərdə olduğu kimi, yaxşılığı əmr edib pislikdən çəkindirmək vəzifəsini yerinə yetirməyin əhəmiyyətli vasitələrindən olub, din, ağıl, can, namus və malın qorunması şəklindəki 5 təməl məqsədə uyğun şəkildə, şər'i cəhətdən günah olduğu bildirilmiş, ancaq cəmiyyətin öz şərtlərinə görə nizamlanmaq üzərə cəzaları təyin EDİLMƏMİŞ fellərə aiddir.

Təzir cəzaları, Allah haqları və qul haqlarının qorunmasını hədəfləyir, fərdlərə və cəmiyyətə zərər verilməsini əngəlləyici, günah işləyənləri tədib/ədəbləndirmə və islah edici xüsusiyyətlər daşıyır.

Təzir cəzaları:

~ işlənən günahlar;

~ cəzalandırmağa əhliyyət;

~ veriləcək cəzanın növü, miqdarı;

~ günahın isbatı;

~ cəzanı təqdir və tətbiq edənlər;

cəhətindən, hədd və qisasdan ayrılırlar.

Əhəmiyyətli bir qismi, fəqihlər arasında ümumi qəbul görməməklə və ya bütün təzir cəzalarına tətbiq edilə biləcək qanunlar olmamaqla bərabər, təzir cəzalarının hədlərdən ayrıldığı əsas fərqlər, bunlardır:

~ Bu cəzalar, təyin edilməmişdir;

~ Günah bəhs mövzusu olmadan, tədib məqsədli də verilə bilər (məsələn, uşaqlara da tətbiq edilə bilər);

~ Tövbə və əfv istəməklə, tətbiqi qaldırıla bilər;

~ Günahkarın halına və mövqeyinə görə, fərqlilik daşıya bilər;

~ Cəzanın tətbiqi əsnasında, günahkarın ölümü və ya şikəst qalması kimi hallarda təzminat ödəmək lazımdır;

~ Şahidlik sayı və şərtləri axtarılmaz;

~ İdarəçi və ya hakim, öz bilik və müşahidələrinə istinad edərək, hökm verə bilər;

~ Şübhə, cəzanın tətbiq edilməməsində, heç bir rol oynamaz;

~ Dövlət başçısı xaricində, müəllim, valideyn, vasi (bir ölünün vəsiyyətini yerinə yetirməyə məmur edilən şəxs. Bir yetimin və ya ağılca zəif, xəstə olan bir şəxsin malını idarə edən şəxs) tərəfindən -öz idarəsindəkilərə- tətbiq edilə bilər;

~ Günahkarın halına, günahın böyüklüyünə və miqdarına görə, cəza dəyişə bilər;

~ Fərqli bölgələrin və əsrlərin adətlərinə görə, cəza dəyişə bilər;

~ Fərqli cəza variantları arasında seçim edilə bilər;

-----------------------------------

Hədlər isə, Allahın, Quranda və ya sünnətdə təyin etdiyi müəyyən cəzaları ifadə edir.

Demək ki, əbu Hənifə, məhrəmi ilə evlənənlərin YALNIZ həddinə inanmır.

Ancaq iddiaçı, mətni kəsmiş və natamam zikr etmişdir. Necə ki, əbu Hənifə, mətnin davamında, bu feli işləyən şəxsə TƏZİR tətbiq ediləcəyini söyləyir. Yuxarıda da bildirdiyimiz kimi, təzir cəzalarının, hədd cəzalarından fərqli olaraq, nə cür tətbiq ediləcəyi, Allah tərəfindən təyin edilməmişdir.

Sözün özü, əbu Hənifə'nin söylədiyi budur ki, məhrəmi ilə evlənənlər, zina etdikləri üçün deyil, məhrəmlərilə evlənmələrindən dolayı cəzalandırılarlar. Çünki zina məfhumu, şəxsin evli olmamasını gərəkdirməkdədir. Mətnin sonundakı ifadə, bu məsələni açıqlığa qovuşdurmaqdadır.

Süfyan əs-Sevri və əbu Hənifə, iddiaçının kəsmiş olduğu ifadənin sonunda belə deyirlər:

...فَإِنْ وَطِئَهُنَّ بِغَيْرِ عَقْدِ نِكَاحٍ فَهُوَ زِنًى، عَلَيْهِ مَا عَلَى الزَّانِي مِنْ الْحَدِّ...

"...İkisi (Süfyan əs-Sevri və əbu Hənifə), belə demişlərdir:

Bu qadınlarla nigah əqdi olmadan münasibətə girilərsə, zina etmiş sayılarlar. Zina edən bir şəxsə, (cəza olaraq) nə düşürsə, ona da eynisi düşür." (bax: ibn Hazm, "əl-Muhalla", 11/253)

Görüldüyü kimi, bu, Quranın bir cəza təyin etmədiyi, çox xüsusi bir haldır. Quran, sadəcə Süfyan əs-Sevri tərəfindən ifadə edilən ikinci hal (nigah əqdi olmadan cinsi münasibət) üçün bir cəza təyin etmişdir.

Dolayısı ilə, əhl-i sünnət alimlərini, bir başa Qurana zidd olmaqla günahlandırmaq, yersizdir.

Hər 2 halda da, əbu Hənifə və ya Süfyan əs-Sevriyə ətf edilən- "məhrəmlərlə cinsi münasibətə girən şəxsləri" cəzalandırmadığına dair, heç bir şey YOXDUR.

Məsələni yaxşı başa düşmək üçün, onu daha geniş şəkildə ələ alaq:

Əbu Cəfər ət-Tahavi (əl-Hənəfi), fəqihlərdən, eyni zamanda mühəddislərdən olan bir alimdir. O, "Şərh-u Məani'l-Əsər" adlı əsərində, məsələyə belə izah gətirir:

فَذَهَبَ قَوْمٌ إِلَى مَنْ تَزَوَّجَ ذَاتَ مَحْرَمٍ مِنْهُ وَهُوَ عَالِمٌ بِحُرْمَتِهَا عَلَيْهِ , فَدَخَلَ بِهَا أَنَّ حُكْمَهُ حُكْمُ الزَّانِي , وَأَنَّهُ يُقَامُ عَلَيْهِ حَدُّ الزِّنَا الرَّجْمُ أَوِ الْجَلْدُ وَاحْتَجُّوا فِي ذَلِكَ بِهَذِهِ الْآثَارِ. وَمِمَّنْ قَالَ بِهَذَا الْقَوْلِ أَبُو يُوسُفَ وَمُحَمَّدٌ رَحِمَهُمَّا اللهُ. وَخَالَفَهُمْ فِي ذَلِكَ آخَرُونَ , فَقَالُوا: لَا يَجِبُ فِي هَذَا حَدُّ الزِّنَا , وَلَكِنْ يَجِبُ فِيهِ التَّعْزِيرُ وَالْعُقُوبَةُ الْبَلِيغَةُ. وَمِمَّنْ قَالَ بِذَلِكَ أَبُو حَنِيفَةَ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ رَحِمَهُمَا اللهُ.

Əbu Cəfər dedi:

Bəziləri, özünə məhrəm olduğu və onunla evlənməsinin haram olduğunu BİLDİYİ halda, məhrəmi ilə evlənən bir şəxsin hökmünün, zina edənin hökmü ilə eyni olduğu, ona zina həddi olan rəcm, ya da cəldə cəzası (haşiyə-1) tətbiq ediləcəyi qənaətini mənimsəmiş və bu xüsusda, bu rəvayətləri (haşiyə-2) dəlil göstərmişlərdir.

Bu görüşü (rəcm və ya cəldə ilə cəzalandırılmaları görüşünü) ifadə edənlər arasında, əbu Yusuf və Muhamməd (Allahın onlara rəhmət etsin) də vardır.

Bu hökmdə, başqaları onlara (əbu Yusuf və imam Muhammədə) müxalifət edərək, belə deyirlər:

'Belə bir halda, zina həddini (yəni rəcmi və ya cəldəni) tətbiq etmək lazım gəlməz. Ancaq təzir və ağır bir cəza vermək gərəkdir.'

Bu görüşü qəbul edənlər arasında, əbu Hənifə və Süfyan əs-Sevri (Allah onlara rəhmət etsin) də vardır."[Təhavi "Şərh Məaniül Asar" c.3 s.149]

İmam Tahavi, sözünə belə davam edir:

وَكَانَ مِنَ الْحُجَّةِ عَلَى الَّذِينَ احْتَجُّوا عَلَيْهِمَا بِمَا ذَكَرْنَا أَنَّ فِي تِلْكَ الْآثَارِ أَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْقَتْلِ وَلَيْسَ فِيهَا ذِكْرُ الرَّجْمِ , وَلَا ذِكْرُ إِقَامَةِ الْحَدِّ. وَقَدْ أَجْمَعُوا جَمِيعًا أَنَّ فَاعِلَ ذَلِكَ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ قَتْلٌ إِنَّمَا يَجِبُ عَلَيْهِ – فِي قَوْلِ مَنْ يُوجِبُ عَلَيْهِ الْحَدَّ – عَلَيْهِ الرَّجْمُ إِنْ كَانَ مُحْصَنًا. فَلَمَّا لَمْ يَأْمُرِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّسُولَ بِالرَّجْمِ , وَإِنَّمَا أَمَرَهُ بِالْقَتْلِ ثَبَتَ بِذَلِكَ أَنَّ ذَلِكَ الْقَتْلَ لَيْسَ بِحَدٍّ لِلزِّنَا , وَلَكِنَّهُ لِمَعْنًى خِلَافَ ذَلِكَ. وَهُوَ أَنَّ ذَلِكَ الْمُتَزَوِّجَ , فَعَلَ مَا فَعَلَ مِنْ ذَلِكَ عَلَى الِاسْتِحْلَالِ كَمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَصَارَ بِذَلِكَ مُرْتَدًّا , فَأَمَرَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُفْعَلَ بِهِ مَا يُفْعَلُ بِالْمُرْتَدِّ. وَهَكَذَا كَانَ أَبُو حَنِيفَةَ وَسُفْيَانُ رَحِمَهُمَا اللهُ , يَقُولَانِ فِي هَذَا الْمُتَزَوِّجِ إِذَا كَانَ أَتَى فِي ذَلِكَ عَلَى الِاسْتِحْلَالِ أَنَّهُ يُقْتَلُ. فَإِذَا كَانَ لَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا يَنْفِي مَا يَقُولُ أَبُو حَنِيفَةَ وَسُفْيَانُ , لَمْ يَكُنْ فِيهِ حُجَّةٌ عَلَيْهِمَا لِأَنَّ مُخَالِفَهُمَا لَيْسَ بِالتَّأْوِيلِ أَوْلَى مِنْهُمَا.

"Əbu Hənifə ilə Süfyan əs-Sevri əleyhinə bəhsini etdiyimiz rəvayətləri dəlil gətirənlərə qarşı, ikisinin (əbu Hənifə və Süfyan əs-Sevrinin) lehinə olan dəlillər arasında, Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm)'in öldürməyi əmr etmiş OLMAQLA birlikdə, nə rəcmdən, nə də həddin tətbiqindən bəhs etmiş OLMAMASIDIR.

...Belə edən kimsəyə, ölüm cəzası verməyin GƏRƏKMƏDİYİNİ, əksinə, ona -həddi gərəkli görənlərin görüşünə görə- muhsan (haşiyə-3) olması halında, rəcm tətbiq edilməsinin gərəkli olduğunu, ittifaqla qəbul etmişdir.

Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm), göndərdiyi elçiyə, rəcmi tətbiq etməsini əmr ETMƏYİB, ona o şəxsi öldürməsini əmr etmişdir. Dolayısı ilə, demək ki, burdakı öldürmə, zina həddi deyildir, əksinə, ölüm cəzası, bundan fərqli bir səbəbdən dolayı sabit olmaqdadır.

O da, budur:

Bu şəkildə evlənən şəxs, etdiyi bu işi halal qəbul edərək etmişdi. Eynilə, cahiliyyədə ikən etdikləri kimi. Bu halı ilə, o şəxs, mürtəd olmuşdu. Bundan dolayı, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm) də, ona, mürtədə tətbiq edilənin eynisini tətbiq etməyi əmr etmişdi.

Bax əbu Hənifə və Süfyan əs-Sevri, bu şəkildə evlənən bir şəxsin, əgər bu işi halal qəbul edərək etmişdirsə, öldürüləcəyini söyləyirdilər.

Hədisdə, əbu Hənifə və Süfyan'ın dediklərini qeyr-i məqbul qılacaq hər hansı bir ifadə olmadığına görə, demək ki, onlara qarşı dəlil olacaq bir xüsus da, yoxdur. Çünki onlara müxalif qənaət bildirənlərin etdikləri təvilin, onların təvilindən daha əvla olmasını gərəkdirən bir xüsus YOXDUR."."[Təhavi "Şərh Məaniül Asar" c.3 s.149]

------------------------------------

(Haşiyə-1:

Cəldə: zina edən kişi və ya qadına, 100 çubuq vurulmasıdır. Nur surəsi 2-ci ayəti ilə, sabitdir:

ٱلزَّانِيَةُ وَٱلزَّانِى فَٱجْلِدُوا۟ كُلَّ وَ‌ٰحِدٍ مِّنْهُمَا مِا۟ئَةَ جَلْدَةٍ...

"Zinakar qadının və zinakar kişinin hər birinə yüz çubuq vurun..."

Haşiyə-2:

Rəvayət, belədir:

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالَ: حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ البَرَاءِ، قَالَ: مَرَّ بِي خَالِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ وَمَعَهُ لِوَاءٌ، فَقُلْتُ: أَيْنَ تُرِيدُ؟ قَالَ: «بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ أَنْ آتِيَهُ بِرَأْسِهِ»

1362- Bəra (radiyallahu anh)'dan rəvayət edildiyinə görə, belə demişdir:

Dayım əbu Burdə b. Niyar, əlində bir sancaq olduğu halda, mənə gəldi. Hara getdiyini soruşdum. O da:

"Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), atasının arvadı ilə evlənən bir adamın boynunu vurub başını özünə gətirməyim üçün, məni vəzifələndirdi." deyə cavab verdi. (Tirmizi, Sünən)

Haşiyə-3:

Muhsan: evli qadın deməkdir.)

---------------------------

Beləcə, Tahavi, bu (1362 və bənzəri) rəvayətlərin əbu Hənifə və Süfyan əs-Sevri'nin təzir görüşünə zidd olmadığını izah etməyə çalışmaqdadır. Çünki bu hədisdə, haqqında bəhs edilən şəxs, etdiyi işi halal sayaraq etmişdi və bu səbəblə, mürtəd hədd ilə öldürülmüşdü.

Tahavi bunu, "məhrəmilə evlənən şəxsə zina həddi gərəkdir" deyən cumhura qarşı hüccət olaraq gətirmişdir. O:

"Əgər bu hədis, onlar lehində dəlil olsaydı, şəxsin rəcm edilməsi lazım gələrdi." deməkdədir.

Bu imamların, bəhsi keçən haram evliliyi edənlərin, əgər bunu halal sayarlarsa, öldürüləcəklərini söyləmələrinə diqqət edilməlidir. Əgər bu alimlərin nəzdində, nigahlamaq, halal qılmağın şəxsən özü olsaydı, burda ayrıca halal sayma şərtini zikr etməyə gərək qalmazdı. Lakin onlar hədisdə zikri keçən şəxs kimi, bu işi:

~ halal sayaraq, edənə ölüm cəzası verərkən;

~ halal saymadan edənə isə, təzir cəzası verməkdədirlər.

Bu halda, onlara görə, hədisdə bəhs edilən bu şəxs, sırf nigahdan dolayı deyil, bu nigahı cahiliyyə adətini davam etdirərək, halal saydığından ötürü öldürülmüşdür.

İmam Tahavi davamında belə deyir:

وَفِي ذَلِكَ الْحَدِيثِ «أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَقَدَ لِأَبِي بُرْدَةَ الرَّايَةَ» وَلَمْ تَكُنِ الرَّايَاتُ تُعْقَدُ إِلَّا لِمَنْ أَمَرَ بِالْمُحَارَبَةِ , وَالْمَبْعُوثُ عَلَى إِقَامَةِ حَدِّ الزِّنَا , غَيْرُ مَأْمُورٍ بِالْمُحَارَبَةِ. وَفِي الْحَدِيثِ أَيْضًا أَنَّهُ بَعَثَهُ إِلَى رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ وَلَيْسَ فِيهِ أَنَّهُ دَخَلَ بِهَا. فَإِذَا كَانَتْ هَذِهِ الْعُقُوبَةُ وَهِيَ الْقَتْلُ مَقْصُودًا بِهَا إِلَى الْمُتَزَوِّجِ لِتَزَوُّجِهِ دَلَّ ذَلِكَ أَنَّهَا عُقُوبَةٌ وَجَبَتْ بِنَفْسِ الْعَقْدِ لَا بِالدُّخُولِ وَلَا يَكُونُ ذَلِكَ إِلَّا وَالْعَاقِدُ مُسْتَحِلٌّ لِذَلِكَ. فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ: فَهُوَ عِنْدَنَا عَلَى أَنَّهُ تَزَوَّجَ وَدَخَلَ بِهَا. قِيلَ لَهُ: وَهُوَ عِنْدَ مُخَالِفِكَ عَلَى أَنَّهُ تَزَوَّجَ وَاسْتَحَلَّ. فَإِنْ قَالَ: لَيْسَ لِلِاسْتِحْلَالِ ذِكْرٌ فِي الْحَدِيثِ. قِيلَ لَهُ: وَلَا لِلدُّخُولِ ذِكْرٌ فِي الْحَدِيثِ فَإِنْ جَازَ أَنْ تَحْمِلَ مَعْنَى الْحَدِيثِ عَلَى دُخُولٍ غَيْرِ مَذْكُورٍ فِي الْحَدِيثِ جَازَ لِخَصْمِكَ أَنْ يَحْمِلَهُ عَلَى اسْتِحْلَالٍ غَيْرِ مَذْكُورٍ فِي الْحَدِيثِ. وَقَدْ رُوِيَ فِي ذَلِكَ حَرْفٌ زَائِدٌ عَلَى مَا فِي الْآثَارِ الْأُوَلِ

"Ayrıca, bəhsi keçən hədisdə, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in əbu Burdəyə sancaq verdiyi bildirilməkdədir. Sancaqlar/bayraqlar isə, ancaq döyüşməklə əmr olunmuş kimsələrə verilirdi. Zina həddini tətbiq etmək üzərə göndərilmiş bir şəxsə isə, döyüş əmri verilmiş ola bilməz.

Yenə hədisdə, Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm)'in, onu atasının arvadı ilə evlənən bir şəxsə göndərdiyi bildirilməkdədir. Lakin bu şəxsin, o qadınla zifafa girdiyindən isə, bəhs EDİLMƏMƏKDƏDİR.

Bu ölüm cəzasının, evlənən kimsəyə, evləndiyindən dolayı verilməsi məqsəd olaraq güdülmüşdürsə, bu hal, bunun bir cəza olduğuna və zifafa girməklə deyil, şəxsən nigah əqdinin özü ilə bu cəzanın tətbiq olunması gərəkdiyinə bir dəlildir. Belə bir hökm isə, ANCAQ nigah əqdi qılan şəxsin, bu etdiyini halal görməsi halında bəhs mövzusu ola bilər.

• Əgər bir kimsə:

"Hədisdə bəhsi keçən hadisə, bizə görə, o adamın evlənib onunla zifafa girdiyi ilə bağlıdır."

deyəcək olarsa, ona:

"Ancaq eyni hədis, sənə müxalif qənaət daşıyanlara görə də, onun o qadın ilə evlənib bu evliliyi halal görməsi haqqındadır."

deyə cavab verərik.

• Əgər:

"Hədisdə belə bir evliliyi halal qəbul etdiyini göstərən bir ifadə yoxdur."

deyəcək olarsa, ona:

"Yenə o hədisdə, o qadınla zifafa girdiyindən də söz edilmir. Əgər sən, hədisin mənasını, hədisdə bəhsi keçməyən zifafa təvilini mümkün sayırsansa; sənə müxalif olan kimsələrin də, eyni hədisi, yenə bəhsi keçməyən 'halal qəbul etməsi' şəklində də təvil edilməsi mümkündür.[Təhavi "Şərh Məaniül Asar" c.3 s.150]

Haram evlilikləri küfr olaraq görən bəzi şəxslər, Tahavinin bu ifadələrini, özlərinə istinad qılmağa çalışmaqdadırlar. Lakin burda, onlara istinad ola biləcək bir şey yoxdur. Çünki Tahavi, bu ölüm cəzasının zinadan dolayı deyil, nigah əqdindən dolayı verildiyini söylədikdən sonra, belə deyir:

وَلَا يَكُونُ ذَلِكَ إِلَّا وَالْعَاقِدُ مُسْتَحِلٌّ لِذَلِكَ

"Belə bir hökm isə, ancaq nigah əqdi qılan şəxsin, bu etdiyini halal görməsi halında, bəhs mövzusu ola bilər."

Görüldüyü kimi, haram nigah əqdinin küfr olmasının, bunun ancaq halal sayılmasındam sonra bəhs mövzusu olacağını ifadə etməkdədir. Əgər nigah əqdi, halal sayılsaydı, burda ayrıca halal saymağı zikr etməsinə gərək qalmazdı. Bu xüsus, daha əvvəl keçdi.

Bununla bərabər, hədisdə, istihlal/halal sayma'ğın açıq olmadığını bildirməsinə də diqqət edilməlidir.

Tahavi, hər nə qədər halal saymağa həml etsə də, bunun açıq bir ifadə deyil, hədisdən çıxarılan bir təvil olduğunu qəbul etməkdə və hətta müxaliflərini, bununla susdurmaqdadır.

İmam Tahavi, ardından, hədisdə bəhsi keçən şəxsin mürtəd olduğuna dəlalət edən əlavəni də rəvayət etməkdədir. O əlavə, belədir:

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ نَصْرٍ , قَالَ: ثنا يُوسُفُ بْنُ عَدِيٍّ , قَالَ: ثنا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ , ” عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْبَرَاءِ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ: لَقِيَ خَالَهُ وَمَعَهُ رَايَةٌ فَقُلْتُ لَهُ: إِلَى أَيْنَ تَذْهَبُ؟ فَقَالَ: بَعَثَنِي رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى رَجُلٍ نَكَحَ امْرَأَةَ أَبِيهِ أَنْ أَقْتُلَهُ وَآخُذَ مَالَهُ ”

4886- Yezid b. əl-Bəradan, onun da atasından belə dediyi rəvayət edilir:

"Atam, yanında sancaq olduğu halda, dayısı ilə qarşılaşdı. Ondan: "Hara gedirsən?" deyə soruşdum. Dayım:

'Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), məni, atasının arvadını nigahlayan bir şəxsi öldürməyim və malını almağım üçün göndərdi.' dedi."

Yenə buna yaxın bir rəvayət, əl-Bəradan başqasından da nəql edilmişdir:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ دَاوُدَ , وَفَهْدٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَرْدِ قَالُوا: حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُنَازِلٍ الْكُوفِيُّ قَالَ: ثنا عَبْدُ اللهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي كَرِيمَةَعَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ عَنْ أَبِيهِ «أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ جَدَّهُ مُعَاوِيَةَ إِلَى رَجُلٍ عَرَّسَ بِامْرَأَةِ أَبِيهِ أَنْ يَضْرِبَ عُنُقَهُ وَيُخَمِّسَ مَالَهُ»

4887- "Muaviyə b. Qurra'dan, onun da atasından rəvayət etdiyin görə, Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm), onun (Muaviyə b. Qurranın) babası Muaviyəni, atasının arvadı ilə evlənmiş bir adamın boynunu vurması və malının 1/5-ni alması üçün göndərdi." (bax: Tahavi, "Şərh-u Məani'l-Əsər")

İmam Tahavi, bu hədisləri belə izah etməkdədir:

فَلَمَّا أَمَرَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَيْنِ الْحَدِيثَيْنِ بِأَخْذِ مَالِ الْمُتَزَوِّجِ وَتَخْمِيسِهِ دَلَّ ذَلِكَ أَنَّ الْمُتَزَوِّجَ كَانَ بِتَزَوُّجِهِ مُرْتَدًّا مُحَارِبًا فَوَجَبَ أَنْ يُقْتَلَ لِرِدَّتِهِ, وَكَانَ مَالُهُ كَمَالِ الْحَرْبِيِّينَ لِأَنَّ الْمُرْتَدَّ الَّذِي لَمْ يُحَارِبْ كُلٌّ قَدْ أَجْمَعَ فِي أَخْذِ مَالِهِ , عَلَى خِلَافِ التَّخْمِيسِ. فَقَالَ قَوْمٌ وَهُمْ أَبُو حَنِيفَةَ وَأَصْحَابُهُ رَحِمَهُمُ اللهُ وَمَنْ قَالَ بِقَوْلِهِمْ مَالُهُ لِوَرَثَتِهِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ. وَقَالَ مُخَالِفُوهُمْ: مَالُهُ كُلٌّ فَيْءٌ وَلَا تَخْمِيسَ فِيهِ لِأَنَّهُ لَمْ يُوجِفْ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ. فَفِي تَخْمِيسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَالَ الْمُتَزَوِّجِ – الَّذِي ذَكَرْنَا – دَلِيلٌ عَلَى أَنَّهُ قَدْ كَانَتْ مِنْهُ الرِّدَّةُ وَالْمُحَارَبَةُ جَمِيعًا. فَانْتَفَى بِمَا ذَكَرْنَا أَنْ يَكُونَ عَلَى أَبِي حَنِيفَةَ وَسُفْيَانَ رَحِمَهُمَا اللهُ فِي ذَلِكَ الْحَدِيثِ حُجَّةٌ.

"Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in bu 2 hədisdə, evlənən o adamın malının və (digər rəvayətdə) 1/5-nin alınmasını əmr etmiş olması, evlənən o şəxsin:

~ bu evliliyi ilə mürtəd və müharib (özü ilə hərb ediləcək) bir şəxs olduğuna;

~ mürtəd olması dolayısı ilə öldürülməsi gərəkdiyinə;

~ malının hərbilərin malı kimi dəyərləndirildiyinə,

dəlildir. Çünki döyüşməmiş mürtədin malının alınacağını, ittifaqla hər kəs qəbul etmişdir. Ancaq 1/5-nin alınması mövzusunda, belə bir ittifaq yoxdur.

Bəziləri -ki, bunlar: əbu Hənifə, onun əshabı və onun görüşlərini qəbul edən kimsələr olub- onun malı, müsəlman mirasçılarına aiddir, demişlərdir.

Onlara müxalifət edənlər isə, belə demişlərdir:

Malı bir fey (müharibə bitdikdən sonra, kafirlərdən zorla və ya hərb edilmədən sülh yolu ilə alınan mal) olub, malının 1/5-nin alınması deyə, bir şey yoxdur. Çünki onun ələ keçirilməsi üçün, nə ata minilmiş, nə də dəvə sürülmüşdür.

Ancaq Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm)'in, bəhsini etdiyimiz evli adamın malının 1/5-ni alması isə, bu adamın eyni zamanda həm mürtəd olmuş, həm də müharibə etmiş (İslam Dövlətinə baş qaldırmış) biri olduğuna dəlildir.

Bəhsini etdiyimiz bu açıqlamalar ilə, əbu Hənifə və Süfyan əleyhinə, bu hədisdə dəlil olacaq tərəf YOXDUR."[

Təhavi "Şərh Məaniül Asar" c.3 s.150]

Tahavi, beləcə, məhrəmlərilə evlənən şəxsə zina həddi gərəkdiyini söyləyən cumhurun, bu hədislə ihticac edə bilməyəcəyini (hüccət göstərə bilməyəcəyini), çünki bu hədisdə bəhs edilən şəxsin, məhrəmlərilə evlənməyin fövqündə bir fel olan irtidad günahını işlədiyindən dolayı öldürüldüyünü və eynilə mürtədlər kimi, malının alındığını bəyan etməkdədir.

O, davam edərək, Kufə fəqihlərindən bu 2 şəxsin müdafiə etdiyi şəkildə, fasid bir nigah əqdinə istinad edərək, zina edən kimsələrə hədd deyil, təzir gərəkli olacağını isbat etmə sədədində, belə deyir:

فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ: فَقَدْ رَأَيْنَا ذَلِكَ النِّكَاحَ نِكَاحًا لَا يَثْبُتُ فَكَانَ يَنْبَغِي إِذَا لَمْ يَثْبُتْ أَنْ يَكُونَ فِي حُكْمِ مَا لَمْ يَنْعَقِدْ فَيَكُونُ الْوَاطِئُ عَلَيْهِ كَالْوَاطِئِ لَا عَلَى نِكَاحٍ فَيُحَدُّ. [ص:] قِيلَ لَهُ: إِنْ كَانَ ذَلِكَ كَذَلِكَ , فَلِمَ كَانَ سُؤَالُكَ إِيَّانَا مَا ذَكَرْت ذِكْرَ التَّزْوِيجِ كَانَ يَنْبَغِي أَنْ تَقُولَ رَجُلٌ زَنَى بِذَاتِ مَحْرَمٍ مِنْهُ. فَإِنْ قُلْت ذَلِكَ كَانَ جَوَابُنَا لَكَ أَنْ نَقُولَ: عَلَيْهِ الْحَدُّ وَإِنْ أَطْلَقْت اسْمَ التَّزَوُّجِ , وَسَمَّيْت ذَلِكَ النِّكَاحَ نِكَاحًا وَإِنْ لَمْ يَكُنْ ثَابِتًا فَلَا حَدَّ عَلَى وَاطِئٍ عَلَى نِكَاحٍ جَائِزٍ وَلَا فَاسِدٍ.

"Əgər bir şəxs:

'Bizlər belə bir nigahın sabit olmayan bir nigaj olduğunu gördük. Sabit olmadığına görə, onun heç nigah əqdi qılınmamış hökmündə olması və beləliklə, bundan dolayı münasibət quran kimsənin, nigahsız münasibət quran kimsə kimi dəyərləndirilərək, ona hədd vurulması lazım gələrdi.'

deyəcək olsa, ona belə cavab verərik:

Əgər hal belədirsə, niyə sənin bizə sualın bu şəkildədir? Bu halda sənin, soruşduğun sualda evlənməkdən bəhs etməməyin lazım gələrdi və sən:

'Bir adam, özünə məhrəm olan bir qadın ilə zina etdi.' deməli idin.

(Fərz edək ki) belə deyəcək olsan, bizim də sənə cavabımız belə olacaq:

Ona hədd tətbiq etmək lazımdır. Əgər evlilik ləfzini istifadə edib ona nigah əqdini verəcək olsan, bu sabit olmasa da, istər caiz, istərsə də fasid olsun, bir nigah üzərə münasibət quran şəxsə, hədd, bəhs mövzusu DEYİLDİR."

Məşhur mühəddis Bədruddin əl-Ayni (əl-Hənəfi)'nin, bu ibarənin şərhində də açıqladığı üzərə, bu xüsusda əbu Hənifəyə müxalif olanlar, məhrəmlərilə evlənən kimsə kimi evliliklər quran şəxslərin nigahının, fasid, yəni qeyr-i məqbul olduğundan dolayı bu nigahı yox sayaraq, bu kimsələrə zina həddini uyğun görməkdədirlər.

Ayni, açıqlamasının davamında:

"Bu kimsələr, fasid belə olsa, bir nigah əqdi gerçəkləşdirmədən bu münasibətə girmiş olsaydılar, onlara zina həddi lazım GƏLƏCƏYİNİ..." söylədikdən sonra, belə davam edir:

"Əgər sən, bu şəxs məhrəmilə evləndi, ardından münasibətə girdi, deyərsənsə, o vaxt belə cavab verərik:

Şübhədən dolayı, bu kimsəyə hədd cəzası tətbiq edilməz. Çünki istər halal, istərsə də haram bir nigah olsun, nigahda, mütləq olaraq hədd cəzası yoxdur." (bax: Bədruddin əl-Ayni, "Nuxabu'l-Əfkar fi Tənqihu Məbəni'l-Əxbar fi şərh Şərh-i Məani'l-Əsər", 15/512)

Gərək Tahavi, gərəksə də Bədruddin əl-Ayni, hənəfilərin məşhur: "nigah şübhəsi daşıyan işlərdə, zina həddi tətbiq edilməz." qaydasını müdafiə etməkdədirlər.

Onların açıqca bildirdikləri kimi, haram bir münasibətdən əvvəl, istər fasid, istərsə də məqbul olsun, nigah əqdi qılınarsa, artıq bu münasibətə girən şəxslərə zina həddi lazım gəlməz.

İmam Tahavi, son olaraq, haram evlilik quran şəxsə, zina həddini (yəni rəcm) tətbiq edilə bilməyəcəyini dəlilləndirmək məqsədilə, Ömər (radiyallahu anh)'ın bir fətvasını zikr edir:

وَقَدْ رَأَيْنَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ , قَضَى فِي الْمُتَزَوِّجِ فِي الْعِدَّةِ الَّتِي لَا يَثْبُتُ فِيهَا نِكَاحُ الْوَاطِئِ عَلَى ذَلِكَ مَا يَدُلُّ عَلَى خِلَافِ مَذْهَبِكَ. وَذَلِكَ أَنَّ

"Ömər b. əl-Xattab'ın, iddət müddəti içərisində bir qadın ilə evlənən şəxs haqqında, sizin mənimsədiyiniz görüşün əksinə dəlil olacaq bir hökm verdiyini görürük. Halbuki iddət müddəti içərisində, münasibət quran heç bir şəxs üçün, bu mövzuda nigah sabit ola bilməz. Bunu da, bu rəvayətdə görürük:

إِبْرَاهِيمَ بْنَ مَرْزُوقٍ حَدَّثَنَا قَالَ: ثنا عَبْدُ اللهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ قَالَ: ثنا مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَسُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ أَنَّ طُلَيْحَةَ نَكَحَتْ فِي عِدَّتِهَا فَأُتِيَ بِهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَضَرَبَهَا ضَرَبَاتٍ بِالْمِخْفَقَةِ وَضَرَبَ زَوْجَهَا وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا وَقَالَ أَيُّمَا امْرَأَةٍ نَكَحَتْ فِي عِدَّتِهَا فُرِّقَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ زَوْجِهَا الَّذِي نَكَحَتْ ثُمَّ اعْتَدَّتْ بَقِيَّةَ عِدَّتِهَا مِنَ الْأَوَّلِ , ثُمَّ اعْتَدَّتْ مِنَ الْآخَرِ وَإِنْ كَانَ دَخَلَ بِهَا الْآخَرُ ثُمَّ لَمْ يَنْكِحْهَا أَبَدًا , وَإِنْ لَمْ يَكُنْ دَخَلَ بِهَا اعْتَدَّتْ مِنَ الْأَوَّلِ وَكَانَ الْآخَرُ خَاطِبًا مِنَ الْخُطَّابِ

4888- Səid b. əl-Müsəyyəb ilə Süleyman b. Yəsar'dan rəvayət edildiyinə görə, Tuleyha iddət içərisində ikən, nigahlandı. Ömər b. əl-Xattaba gətirildi. Ona, əlindəki bir qamçı ilə bir neçə dəfə vurduğu kimi, ərinə də vurdu və onları bir-birindən ayıraraq, belə dedi:

"Hər hansı bir qadın, iddət müddəti içərisində ikən, nigahlanacaq olsa, nigahlanmış əri ilə bir-birindən ayrılarlar. Sonra digər ərindən iddət gözləyər. İstərsə digəri onunla zifaf girmiş olsun. Daha sonra da, sonrakı ər, onu əbədiyyən nigahlaya bilməz. Əgər sonrakı ər, onunla zifafa girməmişdirsə, birincisindən iddət gözləyər. Digəri isə, onunla evlilik təklif edə biləcək taliblərdən biri olar." (Muvatta, no: 1115)

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ , قَالَ: ثنا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , قَالَ: ثنا هِشَامُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللهِ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ رَجُلًا , تَزَوَّجَ امْرَأَةً فِي عِدَّتِهَا , فَرُفِعَ إِلَى عُمَرَ فَضَرَبَهَا دُونَ الْحَدِّ وَجَعَلَ لَهَا الصَّدَاقَ وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا وَقَالَ لَا يَجْتَمِعَانِ أَبَدًا. قَالَ: وَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ إِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا جَعَلْتُهُمَا مَعَ الْخُطَّابِ.

4890- Səid b. əl-Müsəyyəb'dən rəvayət edildiyinə görə, bir adam, iddəti içərisində olan bir qadın ilə evləndi. Bu xüsus Ömərə ərz edilincə, o qadına, həddən daha aşağı bir miqdar vurdu və ona mehr verilməsini təqdir etdi. Onunla ərini bir-birindən ayırdı və:

"Bunlar, əbədiyyən bir araya gələ bilməzlər." dedi.

(Səid b. əl-Müsəyyəb) dedi:

Əli də:

"Əgər ikisi də tövbə edib (hallarını) düzəldərlərsə, hər ikisini də evliliyə talib olan olanlar arasında sayaram." dedi." (İbn əbi Şeybə, "əl-Musannəf", no: 28553)

Bədruddin əl-Ayni, bu rəvayətlərin səhih olduğunu söyləyir və Səidin Ömər ilə görüşmədiyi səbəbilə hədisi münqati/qopuq sayan İbn Hazm'ın bu iddiasının doğru olmadığını bildirir. ("Nuxabu'l-Əfkar", 15/514)

İmam Tahavi, bu rəvayətləri zikr etdikdən sonra belə deyir:

أَفَلَا تَرَى أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَدْ ضَرَبَ الْمَرْأَةَ وَالزَّوْجَ الْمُتَزَوِّجَ فِي الْعِدَّةِ بِالْمِخْفَقَةِ فَاسْتَحَالَ أَنْ يَضْرِبَهُمَا وَهُمَا جَاهِلَانِ بِتَحْرِيمِ مَا فَعَلَا لِأَنَّهُ كَانَ أَعْرَفَ بِاللهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَنْ يُعَاقِبَ مَنْ لَمْ تَقُمْ عَلَيْهِ الْحُجَّةُ. فَلَمَّا ضَرَبَهُمَا دَلَّ ذَلِكَ أَنَّ الْحُجَّةَ قَدْ كَانَتْ قَامَتْ عَلَيْهِمَا بِالتَّحْرِيمِ قَبْلَ أَنْ يَفْعَلَا ثُمَّ هُوَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ لَمْ يُقِمْ عَلَيْهِمَا الْحَدَّ وَقَدْ حَضَرَهُ أَصْحَابُ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَابَعُوهُ عَلَى ذَلِكَ وَلَمْ يُخَالِفُوهُ فِيهِ. فَهَذَا دَلِيلٌ صَحِيحٌ أَنَّ عَقْدَ النِّكَاحِ إِذَا كَانَ وَإِنْ كَانَ لَا يَثْبُتُ , وَجَبَ لَهُ حُكْمُ النِّكَاحِ فِي وُجُوبِ الْمَهْرِ بِالدُّخُولِ الَّذِي يَكُونُ بَعْدَهُ وَفِي الْعِدَّةِ مِنْهُ وَفِي ثُبُوتِ النَّسَبِ وَمَا كَانَ يُوجِبُ مَا ذَكَرْنَا مِنْ ذَلِكَ فَيَسْتَحِيلُ أَنْ يَجِبَ فِيهِ حَدٌّ لِأَنَّ الَّذِي يُوجِبُ الْحَدَّ هُوَ الزِّنَا , وَالزِّنَا لَا يُوجِبُ ثُبُوتَ نَسَبٍ وَلَا مَهْرٍ وَلَا عِدَّةٍ.

"Ömər (radiyallahu anh)'ın, iddət içərisində evlənən qadını və kişini qamçısı ilə döydüyümü görürük. Etdiklərinin haram olduğunu bilmədikləri halda onları döyməsi isə, imkansız bir şeydir. Çünki Ömər, özünə hüccət iqamə edilməmiş kimsələri cəzalandırmayacaq qədər Allahı bilən, tanıyan biri idi. Onları döymüş olması isə, bu işi görmədən əvvəl, bu etdiklərinin haram olduğuna dair dəlilin, onlar tərəfindən bilindiyini göstərməkdədir. Yenə də O, heç birinə hədd tətbiq etmədi. Bunu, səhabələrin hüzurunda etmişdi. Onlar da, bu mövzuda ona tabe oldular və müxalifət etmədilər.

Bax bu, əgər nigah əqdi qılınmışsa, istərsə sabit olmayan bir əqd olsun, zifafa girdikdən sonra mehrin verilməsi, ondan (zifafdan) dolayı iddət gözləmək, nəsəbin sübutu kimi hökmlərin də, bu əqd dolayısı ilə sabit olduğuna dair, səhih bir dəlildir.

Bəhsini etdiyimiz bütün bu xüsusları gərəkdirən bir əqd halında isə, həddin gərəkməsi imkansızdır. Çünki həddi gərəkdirən şey, zinanın özüdür. Zina isə, nəsəbin, mehrin, iddətin də sabit olmasını gərəkdirməz."[."[

Təhavi "Şərh Məaniül Asar" c.3 s.42]

Görüldüyü üzərə, Ömər (radiyallahu anh), iddət müddəti dolmadan evlənən şəxslərin qıldığının, haram bir nigah əqdi olmasına baxmayaraq, onlara təzirdən əlavə bir cəza verməmiş, təkfir etmək bir tərəfə, zina həddi belə tətbiq etməmiş və hətta qıldıqları nigahı, qeyr-i məqbul saydığı halda, mehrin, iddətin, nəsəbin sübutu kimi mövzularda, bir cəhətdən nigah məqbulmuş kimi davranmışdır. Halbuki müxaliflərin iddiasına görə, bu ər-arvadı, haramı məşrulaşdırdıqlarından dolayı, mürtəd sayaraq ölüm cəzası tətbiq etməsi lazım gəlirdi!

Tahavinin işarət etdiyi kimi, bu kimsələr iddət dolmadan evlənməyin haram olduğunu da bilirlərdi, ki, bu, zatən açıq bir nasla sabit olan bir məsələdir:

وَٱلْمُطَلَّقَـٰتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَـٰثَةَ قُرُوٓءٍ...

"Boşanmış qadınlar üç heyz müddəti gözləməlidirlər..." (Bəqərə/228);

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا۟ ٱلْعِدَّةَ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ رَبَّكُمْ...

"Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun..." (Talaq/1)

Bu mövzuda daha bir çox nass vardır. Bəhs mövzusu şəxslər, bu nasların ziddinə hərəkət etdikləri və buna müxalif bir nigah əqdi qıldıqları halda, təkfirlərindən bəhs edən kimsə olmamışdır.

Bədruddin əl-Ayni, Ömər (radiyallahu anh)'ın bu tətbiqatını, Hənəfilərin nigah şübhəsi daşıyan əqdlərə zina müamələsi edilməyəcəyi şəklindəki görüşünə dəlil gətirmişdir.

İmam Tahavi, mövzunu bu şəkildə bitirməkdədir:

فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ: إِنَّ هَذَا الَّذِي ذَكَرْت مِنْ وَطْءِ ذَاتِ الْمَحْرَمِ مِنْهُ عَلَى النِّكَاحِ الَّذِي وَصَفْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ زِنًا فَهُوَ أَغْلَظُ مِنَ الزِّنَا فَأَحْرَى أَنْ يَجِبَ فِيهِ مَا يَجِبُ فِي الزِّنَا. قِيلَ لَهُ: قَدْ أَخْرَجْتَهُ بِقَوْلِكَ هَذَا مِنْ أَنْ يَكُونَ زِنًا وَزَعَمْت أَنَّهُ أَغْلَظُ مِنَ الزِّنَا وَلَيْسَ مَا كَانَ مِثْلَ الزِّنَا أَوْ مَا كَانَ أَعْظَمَ مِنَ الزِّنَا مِنَ الْأَشْيَاءِ الْمُحَرَّمَةِ يَجِبُ فِي انْتِهَاكِهَا مِنَ الْعُقُوبَاتِ مَا يَجِبُ فِي الزِّنَا لِأَنَّ الْعُقُوبَاتِ إِنَّمَا تُؤْخَذُ مِنْ جِهَةِ التَّوْقِيفِ لَا مِنْ جِهَةِ الْقِيَاسِ. أَلَا تَرَى أَنَّ اللهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ حَرَّمَ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ كَمَا حَرَّمَ الْخَمْرَ , وَقَدْ جَعَلَ عَلَى شَارِبِ الْخَمْرِ حَدًّا لَمْ يُجْعَلْ مِثْلُهُ عَلَى أَكْلِ لَحْمِ الْخِنْزِيرِ , وَلَا عَلَى أَكْلِ لَحْمِ الْمَيْتَةِ وَإِنْ كَانَ تَحْرِيمُ مَا أَتَى بِهِ كَتَحْرِيمِ مَا أَتَى ذَلِكَ. وَكَذَلِكَ قَذْفُ الْمُحْصَنَةِ جَعَلَ اللهُ فِيهِ جَلْدَ ثَمَانِينَ وَسُقُوطَ شَهَادَةِ الْقَاذِفِ وَإِلْزَامَ اسْمِ الْفِسْقِ. وَلَمْ يَجْعَلْ ذَلِكَ فِيمَنْ رَمَى رَجُلًا بِالْكُفْرِ , وَالْكُفْرُ فِي نَفْسِهِ أَعْظَمُ وَأَغْلَظُ مِنَ الْقَذْفِ. فَكَانَتِ الْعُقُوبَاتُ قَدْ جُعِلَتْ فِي أَشْيَاءَ خَاصَّةٍ , وَلَمْ يُجْعَلْ فِي أَمْثَالِهَا وَلَا فِي أَشْيَاءَ هِيَ أَعْظَمُ مِنْهَا وَأَغْلَظُ. فَكَذَلِكَ مَا جَعَلَ اللهُ تَعَالَى مِنَ الْحَدِّ فِي الزِّنَا لَا يَجِبُ بِهِ أَنْ يَكُونَ وَاجِبًا فِيمَا هُوَ أَغْلَظُ مِنَ الزِّنَا. فَهَذَا الَّذِي ذَكَرْنَا فِي هَذَا الْبَابِ هُوَ النَّظَرُ , وَهُوَ قَوْلُ أَبِي حَنِيفَةَ وَسُفْيَانَ رَحِمَهُمَا اللهُ تَعَالَى

Bir kimsə:

"Sənin bəhsini etdiyin belə bir şəxsin, açıqladığın şəkildəki bir nigaha söykənərək, özünə məhrəm olan biri ilə cinsi münasibətdə olması halında, zina etmiş sayılmasa da, etdiyi bu iş, zinadan daha ağırdır. O halda, zinada tətbiq edilməsi lazım gələn cəzanın, bu fel səbəbilə də tətbiq edilmə gərəyi əvləviyyətlə bəhs mövzusu olur."

deyəcək olarsa, ona belə cavab verərik:

Sən, bu sözlərinlə, belə bir işi, zinanın xaricinə çıxarmış olursan. Sən, bu işin zinadan daha ağır olduğunu iddia edirsən, halbuki zina kimi, ya da zinadan daha böyük olan hər hansı haram bir işin edilməsilə, zinada lazım gələn cəzanın lazım gəlməsi də, bəhs mövzusu deyildir. Çünki cəzalar, təvqif (İslamın bildirməsi) ilə öyrənilir, qiyas yolu ilə öyrənilməz!

Necə ki, uca Allahın içkini haram qıldığı kimi, leşi, qanı və donuz ətini haram qıldığını görürük. İçki içənə həddi gərəkli görməklə bərabər, eyni şeyi -hər nə qədər onun etdiyi işin haramlığı, digərinin haramlığı kimi olsa da- donuz əti yeyənə də, leş yeyənə də, hədd gərəkdiyini söyləməmişdir.

Eyni şəkildə, muhsan olan bir qadına zina böhtanı atmağa da, Allah Taala, 80 şallaq olaraq bir hədd təyin etmiş, bununla bərabər, böhtan atan şəxsin şahidliyinin qəbul edilməməsi ilə, ona fasiq deyiləcəyini təsbit etmişdir.

Halbuki, belə bir cəzanı, bir kimsəyə kafir böhtanı atan kimsə üçün təsbit etməmişdir. Halbuki özü etibarı ilə, küfr (böhtanı), qəzfdən (zina böhtanından) daha böyük və daha ağırdır.

Eyni şəkildə, uca olan Allahın, zina ilə bağlı təsbit etmiş olduğu həddin də, zinadan daha ağır olan şeylər haqqında tətbiq etdilməsi lazım gəlməz.

Bax bu mövzuda, bizim bəhsini etdiyimiz bu açıqlamalar, doğru nəzərin özüdür və bu, eyni zamanda, əbu Hənifə və Süfyanın görüşüdür."[Təhavi "Şərh Məaniül Asar" c.3 s.152]

İmam Ayni'nin də işarət etdiyi kimi, bəzi kimsələr, məhrəmlərlə evlənərək onlarla təmas etməyin, zinadan daha ağır bir günah olduğunu və hətta ondan daha ağır bir cəza gərəkdiyini iləri sürərək, Kufəlilərin buna, zina həddindən daha aşağı olan təzir cəzası vermələrinə, etiraz etmişlərdir. Hənəfilər də, görüldüyü kimi, hədd cəzalarının, əqli qiyaslarla müəyyənləşdirilə bilməyəcəyini, təvqifi, yəni nasla bilinə biləcək hökmlər olduğunu söyləyərək, bu etirazı dəf etməyə çalışmışlardır.

Yeri gəlmişkən, bildirək ki, bizim burdakı məqsədimiz, haram evlilik quranların hallarını, fiqhi cəhətdən incələməkdir; və alimlərin müxtəlif görüşlərindən hansının daha səhih olduğunu ortaya qoymaq və ya bu xüsusda bir tərcih etmək deyildir. Belə bir səlahiyyətimiz də, yoxdur.

Read 3 times
In order to make a comment, please login or register