Cabbar isminin şərhi

10. əl-Cabbar isminin şərhi:

İradəsini, icbar yolu ilə bütün varlıqlar üzərində tənfiz edən (nüfuz etdirən); və heç kimin, Özü üzərində, iradəsini tənfiz edə bilmədiyi; əli (qüdrəti) xaricinə, kimsənin çıxa bilmədiyi; Özünün qoruduğu kimsələrə, əllərin çata bilmədiyi (Zat)'dır.

Mütləq Cabbar, Allah (subhənəhu və taala)'dır. O, hər şeyi məcbur edə bildiyi halda; heç bir varlıq, Onu məcbur edə bilməz. Onun haqqqında, 2 tərəfdə də, ikilik yoxdur (yəni, başqasına məcburi olaraq bir şeyi etdirən, Allah olduğu kimi; kimsənin, Özünə bir şeyi məcburi olaraq etdirə bilmədiyi Zat da, yenə Odur.)

Tənbeh: Qullar arasında cabbar olan kimsə,

~ başqasına tabe olma rütbəsindən çıxıb tabe olunan bir rütbəyə yüksələn;

~ mərtəbəsinin yüksəkliyi xüsusunda, təfərrüd edən (tək olan)'dır.

Elə ki, heyət və surətilə, xalqı, əxlaq və yaşayışı xüsusunda, özünə tabe olmağa məcbur buraxandır. Xalqa fayda verər, lakin onlardan istifadə etməz; Təsir edər, ancaq təsirlənməz; Özünə tabe olunar; lakin özü tabe olmaz. Onu görən hər kəs, nəfsini mülahizə etməkdən fane olar (yəni, onu tamaşaya dalıb özlərini unudarlar) və ona şövqü artar. Kimsə də, onu, özünə tabe etdirməyə və iqna etməyə (inandırmağa) tamah etməz.

Bu vəsflə nəsiblənən, seyyidu'l-bəşər Muhamməd (sallallahu aleyhi və səlləm)'dir. O, belə buyurur:

~ "Əgər Musa b. İmran həyatda olsaydı, Mənə tabe olmaqdan başqa bir yolu olmazdı." (Beyhaqi, "Şuabu'l-İman", 176)

~ "Mən, Adəm oğullarının seyyidiyəm. Bunda, fəxr yoxdur." (İbn Macə, hədis no: 4308)

(əbu Həmid əl-Ğazzali, "əl-Maqsadu'l-Əsna fi şərh-i Əsmaillahi'l-Husna"