Dabbə nədir?
Qiyamət əlamətlərindən biri də, "dabbə"nin çıxışıdır. Peyğəmbərimiz belə buyurmuşdur:
"Onun əlamətlərindən biri, günəşin batdığı yerdən doğulması və quşluq vaxtı insanların üzərinə "dabbə''nin çıxmasıdır. Bu əlamətlərdən hansı əvvəl meydana çıxsa, o birisi onu qısa zamanda izləyəcək." (Müslim, Fitən, 118)
"Dabbə, yanında Musanın əsası və Süleymanın möhürü olduğu halda çıxar. Möminin üzünü əsa ilə parladacaq, kafirin burnunu da möhürlə damğalayacaq. O zamanda yaşayan insanlar bir araya gəldiklərində mömin- kafir müəyyən olacaq." (Əhməd b. Hənbəl, "Müsnəd", II, 491)
Dabbə sözü "canlı, hərəkət edən varlıq" mənasında istifadə edilir. Söz mənasından hərəkətlə qatar, avtomobil kimi şeylərə də "dabbə" deyilə bilər. Amma bu söz daha çox heyvanlar üçün istifadə edilir.
Burada "Dabbə görəsən tək bir fərddirmi? Yoxsa bir növ müdir?" sualı xatirə gələ bilər. Tək bir fərdin o qədər insana çata bilməsi düşünülə bilməz. Bu vəziyyətdə onu bir növ olaraq görmək daha uyğun olacaq.
Dabbənin nə olduğu barəsində fərqli şərhlər edılmaqdadır. Məsələn Hz. Əlinin belə dediyi nəql edilər: "Bundan murad quyruqlu deyil saqqallı dabbədir." Belə bir baxışda onun bəzi şərli insanlara işarə etdiyi aydın ola bilər.
Dabbəyə "AİDS mikrobu" deyənlər də vardır.
Quranda Dabbə
"Dabbə" sözü Quranda on dörd dəfə keçər. Bu sözün çoxluğu olan "dəvabb" isə dörd dəfə istifadə edilər. Nümunə olaraq bunlardan bəzilərinə baxaq:
"Yer üzündə yaşayan bütün canlıların (hər dabbənin) ruzis(n)i ancaq Allaha aiddir." (Hud, 6)
"Hər canlının (dabbənin) düzümü Allahın əlindədir." (Hud, 56)
"Allah hər canlını (dabbəni) sudan yaratmışdır. Bunlardan kimi qarını üzərində sürünər, kimi iki ayaqla gedər, kimi də dörd ayaqla gedər. Allah dilədiyini yaradar. Allah, şübhəsiz hər şeyə qadirdir." (Nur, 45)
Nəml surəsi 82. ayədə keçən "dabbətü'l- ərz" isə, təfsirçilər tərəfindən ümumiyyətlə qiyamət əlaməti olaraq açıqlanır:
"Təhdid edildikləri şey başlarına gəldiyi zaman onlara yerdən bir dabbə çıxararıq, insanların ayələrimizə qəti olaraq inanmadıqlarını özlərinə söyləyər."
Ayənin zahirinə görə, ərzdən çıxacaq bu dabbə insanlara danışacaq, onların İlahi ayələrə tam inanmadıqlarını söyləyəcək. Buradan hərəkətlə bu dabbənin radio, televiziya, hətta internet ola biləcəyini söyləyənlər vardır. Çünki bunlar yerdən çıxan xammallarla edilər və insanlarla danışarlar. Hətta bəzi rəvayətlərdə "Dabbənin başı buludlara dəyəcək" deyilər. Bilindiyi kimi, televiziyalar peyk əlaqəlidirlər və peyklərin də başı səmadadır.
Dinin halal-haram ölçülərinə uyğun gələn insanlar bu alətlərdən faydalanarlar. Belə ölçülərdən məhrum olanlar isə, daha çox zərər görərlər. Çünki bu alətlər şərdə və günahda da istifadə edilə bilməkdədir və hətta bu tərz istifadələri daha məşhurdur.
Qənaətimiz budur ki, dabbənin danışmasını dil ilə danışmaq şəklində anlama zəruriliyi yoxdur. Bu danışma "hal dili" yəni hal diliylə də ola bilər. Məsələn işıqforun və işarələrinin dili yoxdur amma insanlara çox şeylər söyləyərlər.
Dabbə nələr söyləyir?
Bu gördüyümüz aləm İlahi ayələrlə doludur. Amma insanların çoxu bu ayələri anlamaz, gündəlik hadisələrin axışına qapılar, qəflətlə günlərini keçirər. Haqq Taala, insanları xəbərdar etmək üçün zaman zaman fəlakətlər göndərər. Bu, bir zəlzələ, bir qasırğa, bir sel ola bildiyi kimi, bəzən də bir heyvan ola bilər.
Qurana baxdığımızda bəzi qövmlərə bəzi heyvanların cəza olaraq göndərildiklərini görərik. Məsələn Firon və qövmünə bit, çəyirtkə və qurbağa göndərilmiş, bunlar hər tərəfi zəbt edərək o inadçı insanları cəzalandırmışlar. Bunların bənzərlərini indiki vaxtda da görmək mümkündür. "Küləyin dişləri" deyilən çəyirtkələr quru bir bulud halında gəlib əkin tarlasına enməkdə və təkrar havalandıqlarında geridə işə yarayan bir şey buraxmamaqdadırlar.
Həmçinin, Kəbəni yıxmaq üçün gələn Əbrəhə və ordusuna sürülər halında quşlar göndərilmiş, bunlar dimdik və ayaqlarında daşıdıqları xüsusi daşları bu zalımlara yağdırmışlar, onları darmadağın etmişlər. Bu hadisə Quranda müstəqil bir surəylə izah edilir. Fil surəsində izah edilən bu hadisə, peyğəmbərimizin dünyaya təşriflərindən qısa bir müddət əvvəl meydana gəlmişdir. Surədə keçən "əbabil" sözü quşların sürülər halında gəldiklərini ifadə edər. Təsvir edilən tablo/cədvəl, tam bir "səmavi bombalama" hadisəsidir. Flotlar halında gələn bombardman təyyarələrinin hədəfə bomba yağdırmaları kimi, bu quşlar qrup qrup gələrək o insanları "özündən çəyirtkə sürüsünün keçdiyi bir əkin tarlasına" çevirmişlər.
Quran, göylərin və yerin əsgərlərinin Allahın əmrində olduqlarını bildirir. (Muddəssir 31) Allah dilədiyi zaman bu əsgərlərini inadçı kəsləri cəzalandırmada istifadə edər. Məsələn su rəhmətdir. Amma Allah diləsə, Nuhun qövmünü həlak edən bir tufana çevrilər. Göydən stəkandan boşalarcasına yağış endirilər, yerdən sular fışqırtılar. Bunun sonunda, üsyankar və inadçı bir qövm sulara qərq olar, tarix səhnəsindən silinər.
Dabbə ilə əlaqədar rəvayətlər araşdırıldığında bu dabbənin, axırzamanda insanların tamamilə yoldan çıxmalarıyla onlara cəza olaraq çıxacağı aydın olur. Möminlər imanın bərəkətiylə ondan zərər görməzlər, amma isyankar kəslər bununla cəzalandırılarlar.
Qiçs, dabbədirmi?
Bu nöqtədə xatirə qiçs mikrobu gələ bilər. Çünki bu mikrob daha çox qeyri qanuni münasibətlər nəticəsində bulaşmaqdadır. Tarix boyunca qeyri qanuni münasibətdə olanlar, daim olmuşlardır, amma heç bir zaman bu münasibətlər, günümüzdəki ölçülərə çatmamışlardır. Bu baxımdan qiçs mikrobunu İlahi bir cəza olaraq qiymətləndirmək çox məqbul görülməkdədir.
Hətta Hz. Süleymanla əlaqəli Quranda izah edilən bu hadisə, dabbənin bu cəhətinə bir işarə olaraq görülə bilər:
Hz. Süleymanın, cinləri böyük binalar, heykəllər vs. istehsalında işlətməsi izah edildikdən sonra, belə deyilməkdədir
"Süleymanın ölümünə hökm verdiyimiz zaman onun öldüyünü cinlərə ancaq onun əsasını yeyən bir ağac qurdu göstərdi. Süleyman yerə yıxıldıqda cinlərə bəlli oldu ki, əgər onlar qeybi bilsəydilər, alçaldıcı əzaba məruz qalmazdılar." (Səba 14)
Rəvayətə görə Hz. Süleyman onları bu işdə işlədərkən çəliyinə söykənər, bu şəkildə onları nəzarət edərdi. Amma bu haldaykən Əzrail (as) gəlib ruhunu aldı. Cinlər Onun vəfat etdiyini anlamadılar, işə davam etdilər. Bir ağac qurdu Onun çəliyini gəmirincə, çəliyi qırıldı, Hz. Süleyman yerə düşdü. Cinlər Onun vəfatını ancaq o zaman anladılar. Əgər qeybi bilsədilər bu şəkildə bir əzab içində işə davam etməzdilər.
(Qeyd: Burada nəzərə verilən Hz. Süleymanın çəliyi, Onun qurduğu dövlət sisteminə və ağac qurdunun bunu gəmirməsi, içdən içə bu sistemi yıxmağa çalışan komitələrə bir işarə olaraq da qiymətləndirilmişdir.)
Bu dabbə, Hz. Süleymanın çəliyini gəmirdiyi kimi, dabbə də qiçs mikrobu şəklində və ya başqa bir şəkildə həddini aşan bəzi insanları gəmirib onları məğlub etməsi mümkündür.
Amma "dabbə qiçsdirmi?" deyilsə "bəli" demək bir sıra çətinlikləri özü ilə gətirər. Çünki qiçs, dabbe həqiqətinin bir parçası ola bilər, amma onu tamamilə ifadə etməyə bilər.
Məsələyə bu bucaqlardan baxmaqda fayda görürük:
-Ayədə keçən "dabbə" sözünün əlif lamsız, yəni nəkirədə istifadə edilmiş olması, bunun bilinməyən, tanınmayan bir varlıq olduğunu ifadə edir. (İngiliscədə istifadə edilən "the" artikli kimi Ərəbcədə "əl" hərfi vardır. Dabbə sözündə bu geyinin istifadə edilməməsi onun tam bilinmədiyinə, hətta tam bilinə bilməyəcəyinə bir işarə kimidir.)
-Dəlalət etmək ayrı, ehtiva etmək ayrıdır. Dabbə sözü qiçs və ya sui-istifadə edilən televiziyasnı içinə ala bilər, amma onlara qəti bir dəlaləti yoxdur.
-Din bir imtahandır. İmtahanda isə "ağla qapı açılar, iradə əlindən alınmaz." Belə olunca, qiyamət əlamətlərinin hər kəsin görüb anlayacağı şəkildə çıxmalarını gözləmək səhv olar. Məsələn alınında "bu kafir" yazan bir dəccal gözləmək, əlində sehrli bir dəyənəklə birdən ortalığı düzəldəcək bir mehdinin zühurunu müşahidə etmək, kimi rəvayətləri tam anlamamaq mənasını verər.
Qənaətimizə görə, məsələnin bu tərzdə ələ alınması daha məqsədəuyğundur. "Bundan murad budur" deyənlər sabah elə olmadığını gördüklərində xəcalətli ola bilərlər. Qəti hökm vermək yerinə "Bundan murad bu ola bilər." demək daha yerindədir və ehtiyata daha uyğundur.
