Fəttah isminin şərhi
19. Fəttah isminin şərhi:
Hər bağlı olan şey, inayət (yardımı) ilə; və hər müşkil, hidayətilə açılan, (Odur). Bəzən peyğəmbərləri üçün diyarlar fəth edib düşmənlərinin əllərindən alar və belə buyurar:
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا
"Şübhəsiz, Biz, sənə, açıq bir fəth açdıq (verdik)." (Fəth/1)
Bəzən də, vəlilərin qəlblərindən hicabı qaldırar; səmanın mələkutunun (haşiyə) və kibriyasının camal qapılarını, onlar üçün açar və buyurar:
مَّا يَفْتَحِ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا...
"Allah, insanlar üçün, nə rəhmət açarsa, onu əngəlləyəcək bir şey olmaz..." (Fatir/2)
Bu halda, qeybin və ruzinin açarları əlində olan, "Fəttah" isminə layiq olar.
Tənbeh: Qulun,
~ dililə, İlahi müşküllərin, qapalılıqların açılmasına;
~ yardımı ilə, xalqın çətinlik çəkdiyi dini və dünyəvi işlərin asanlaşmasına
səy göstərməsi lazım gələr, ta ki, Fəttah ismindən bir nəsibi olsun.
(əbu Həmid əl-Ğazzali, "əl-Maqsadu'l-Əsna fi şərh-i Əsmaillahi'l-Husna" əsərindən nəql)
--------------------------
Haşiyə:
Mələkut, nədir?
https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/m%C9%99l%C9%99kut-al%C9%99mi...
------------------------
------------------------
Ustad Bədiü'z-zaman Said Nursi (rahmətullahi aleyh)'in bəyanları:
Müəllifimiz Nursi (rahmətullahi aleyh), "Şüalar" adlı əsərinin 7-ci Şüası olan: "əl-Ayətu'l-Kubra" adlı risaləsində (s. 141-142), belə deyir:
Fettâhiyet hakikatidir. Yani:
Fettâh isminin tecellîsiyle, basit bir maddeden ayrı ayrı, çeşit çeşit, hadsiz muntazam suretlerin, beraber, her tarafta, bir anda, bir fiil ile açılmasıdır.
Evet, nasıl ki umum kâinatın bağistanında ayrı ayrı hadsiz mevcudatı, çiçekler misillü, Fettâh ismiyle her birisine münasip bir tarz-ı muntazam ve bir şahsiyet-i mümtâze kudret-i fâtıra açmış, vermiş. Aynen öyle de, fakat daha mu'cizatlı olarak, zemin bahçesinde dört yüz bin enva-ı zîhayata dahi, her birisine gayet san'atlı ve hikmetli bir suret-i mevzune ve müzeyyene ve mümtâze vermiş
يَخْلُقُكُمْ فِى بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِى ظُلُمَاتٍ ثَلٰثٍ ذٰلِكُمُ اللهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنّٰى تُصْرَفُونَ
إِنَّ اللهَ لاَ يَخْفٰى عَلَيْهِ شَىْءٌ فِى اْلاَرْضِ وَلاَ فِى السَّمَۤاءِ هُوَ الَّذِى يُصَوِّرُكُمْ فِى اْلاَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
âyetlerin ifadesiyle, tevhidin en kuvvetli delili ve kudretin en hayretli mu'cizesi, suretleri açmasıdır. Bu hikmete binaen, feth-i suver hakikati tekrarla birkaç suretlerde Risaletü'n-Nur'da ve bilhassa bu risalenin İkinci Makamının Birinci Babında, Altıncı ve Yedinci Mertebelerinde ispat ve beyan edilmesinden, onlara havale edip, burada bu kadar deriz ki:
Fenn-i nebatat ve fenn-i hayvanatın şehadetiyle ve tetkikat-ı amîkasıyla, bu feth-i suverde öyle bir ihata ve şümul ve san'at var ki, birtek Vâhid-i Ehadden ve herşeyde herşeyi görebilecek ve yapabilecek bir Kadîr-i Mutlaktan başka hiçbir şey bu cemiyetli ve ihatalı fiile sahip olamaz. Çünkü, bu feth-i suver fiili ise, her yerde ve her anda bulunan, nihayetsiz bir kudretin içinde nihayet derecede bir hikmet, bir dikkat, bir ihata ister. Ve böyle bir kudret ise, ancak bütün kâinatı idare eden birtek Zâtta bulunabilir.
Evet, meselâ mezkûr âyetlerin ferman ettikleri gibi üç karanlık içinde bütün validelerin erhamında insanların suretlerini ayrı ayrı, mizanlı, imtiyazlı, ziynetli ve intizamlı olarak, hem şaşırmadan, yanlış etmeden, karıştırmadan, basit bir maddeden açmak ve yaratmak olan fettâhiyet; ve umum rû-yi zeminde aynı kudret, aynı hikmet, aynı san'atla umum insanları ve hayvanları ve nebatları ihata eden bu feth-i suver hakikatı, vahdâniyetin en kuvvetli bir burhanıdır. Çünkü, ihata etmek bir vahdettir; şirke yer bırakmaz. Ve Birinci Babda vücub-u vücuda şehadet eden on dokuz hakikat, nasıl ki vücutlarıyla Hâlıkın vücuduna delâlet ederler; öyle de ihatalarıyla da vahdete şehadet ederler.
Yəni:
İkinci həqiqət: "Fəttahiyyət" həqiqətidir. Yəni: "Fəttah" isminin təcəllisilə, bəsit bir maddədən, ayrı-ayrı, növbənöv, hədsiz intizamlı surətlərin, bərabər, hər tərəfdə, bir anda, bir fel ilə açılmasıdır.
Bəli, necə ki, Allahın yaradıcı qüdrəti, "Fəttah" ismilə, ümum "kainat bağçasında, -çiçəklər kimi- ayrı-ayrı, həddi-hesabı olmayan mövcudatın hər birisinə münasib intizamlı bir tərz və mümtaz (imtiyazlı) bir şəxsiyyət açmış, vermişdirsə; elə də, lakin daha möcüzəli olaraq; "yer baxçası"nda, 400.000 canlı növə də, -hər birinə- çox sənətli və hikmətli mövzun (ölçülü), zinətli və mümtaz bir surət vermişdir...
"O sizi analarınızın bətnlərində üç qaranlıq içərisində yaranış ardından yaranışa salaraq yaradır. Bu, sizin Rəbbiniz olan Allahdır. Mülk, Ona məxsusdur. Ondan başqa heç bir məbud yoxdur. Siz, necə də haqdan döndərilirsiniz!" (Zumər/6) • "Şübhəsiz ki, nə yerdə, nə də göydə, heç bir şey Allahdan gizli qalmaz. Bətnlərdə sizə istədiyi surəti verən, Odur. Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur, Əziz'dir, Hakim (hikmət sahibi)'dir." (Al-i İmran/5-6)
ayələrinin ifadəsilə, tövhidin ən qüvvətli dəlili və qüdrətin ən heyrət verici möcüzəsi, surətləri açmasıdır.
Bu hikmətdən dolayı, "surətlərin açılması" həqiqəti, təkrar ilə, -bir neçə surətlərdə- Risale-i Nur'da və xüsusilə bu risalənin "İkinci Məqamının Birinci Babı"nda, "Altıncı və Yeddinci Mərtəbələr"ində, isbat və bəyan edilməsindən dolayı, onlara həvalə edib, burda, bu qədər deyirik:
Botanika və zoologiyanın şəhadəti və incə tədqiqatı ilə, surətlərin açılmasında, elə bir əhatə və şamillik və sənət vardır ki, bir tək Vahid və Əhəd'dən və hər şeydə hər şeyi görə biləcək və edə biləcək mütləq qüdrət sahibindən başqa heç bir şey, bu cəmiyyətli və əhatəli felə, sahib ola bilməz! Çünki, surətlərin açılması feli:
Hər yerdə və hər anda mövcud olan, sonsuz bir qüdrət içində, sonsuz dərəcədə bir hikmət, bir diqqət, bir əhatə istəyir. Və belə bir qüdrət isə, ancaq, bütün kainatı idarə edən bir tək Zat'da mövcud ola bilər.
Bəli, məsələn, yuxarıda zikr edilən ayətlərin fərman etdikləri kimi, 3 qaranlıq içində, bütün anaların rəhmlərində, insanların surətlərini ayrı-ayrı, mizanlı, imtiyazlı, zinətli və intizamlı olaraq; həm çaşmadan, yalnış etmədən, qarışdırmadan, bəsit bir maddədən açmaq və yaratmaq olan "fəttahiyyət" və ümum yer üzündə, eyni qüdrət, eyni hikmət, eyni sənətlə, ümum insanları və heyvanları və bitkiləri əhatə edən bu "surətlərin açılması" həqiqəti, vahdaniyyətin ən qüvvətli bir bürhanı (dəlili)'dir. Çünki, əhatə etmək, bir vəhdətdir; şirkə yer buraxmır.
--------------------
Qısa və müxtəsər izahı:
Surət, nədir?
Kəlam istilahı (terminologiyası) kitablarında, "surət" haqqında, 12 məna zikr edilmişdir. Onlardan:
1. "Ağılda meydana gələn bir keyfiyyət olub surət sahibinin müşahidə edilməsi üçün, bir alət və aynadır. Aynada kölgə təxəyyül edilən şeyin bənzəri olan bir nümunədir."
2. "Bir şeyin, özü ilə, mütləq olaraq təmyiz edildiyi (ayrıldığı) şeydir.
Bu şey:
~ istər xarici olsun -ki, bu halda, "xarici surət" olaraq adlandırılır;
~ istərsə də, zehndə olsun, -ki, bu halda da, "zehni surət" olaraq adlandırılır-
hal, belədir.
Bunun açıqlaması, əl-Qadi'nin "Şərhu'l-Məsəbih"ində, belə keçməkdədir:
"Bir şeyin surəti, istər onun zatının eynisi, istərsə də təmyiz edici bir parçası olsun, onun (yəni, o şeyin), digər şeylərdən təmyiz edildiyi şeydir.
Cüssə üçün istifadə edildiyi kimi; mənalar üçün də istifadə edilir və 'Məsələnin surəti, budur; halın surəti, belədir.' deyilir."
7. Zahiri hiss'lərdən biri ilə idrak edilməsi mümkün olan şeydir və "ayn" olaraq da adlandırılır. Müqabili isə, "məna"dır.
(Təhanəvi, "Kəşşaf-u İstilahati'l-Fünun və'l-Ulum")
----------------------------
Təcəlli, nədir?
~ Cilvə: "qəlbdə, təcəllidən hasil olan şey" deməkdir. "Cilvə" üçün, "arifin qəlbində parlayan İlahi nur (yəni, kainatda hər hansı bir fəaliyyət təfəkkür edildiyində, bu fəaliyyətin failinin Allah olmasının qəlbdə hiss edilməsi)" da deyilmişdir.
"Təcəlli" isə: "görünmək" deməkdir və "qeybi həqiqətlərin qəlblərdə hiss edilə bilən hala gəlməsi", "qeybi olan şeylərin nurlarından qəlblərə açılan şeylər" şəklində tərif edilir. (bax: Seyyid Şərif Cürcani, "Tarifat")
Allahın sifətlərindən bir sifətin qulun qəlbində münkəşif olmasına (kəşf edilməsinə) - "sifət təcəllisi"; isimlərindən bir ismin qulun qəlbində inkişafına isə "isim təcəllisi" deyilir.
Təcəlli, Quran və hədislərdə, həm lüğət, həm də termin mənasında istifadə edilmişdir.
Quranda "təcəlli" kəliməsi:
وَٱلنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّىٰ
"And olsun günəşin təcəllisi ilə aydınlaşan gündüzə!" (Leyl/2);
وَلَمَّا جَآءَ مُوسَىٰ لِمِيقَـٰتِنَا وَكَلَّمَهُۥ رَبُّهُۥ قَالَ رَبِّ أَرِنِىٓ أَنظُرْ إِلَيْكَ ۚ قَالَ لَن تَرَىٰنِى وَلَـٰكِنِ ٱنظُرْ إِلَى ٱلْجَبَلِ فَإِنِ ٱسْتَقَرَّ مَكَانَهُۥ فَسَوْفَ تَرَىٰنِى ۚ فَلَمَّا تَجَلَّىٰ رَبُّهُۥ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُۥ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَىٰ صَعِقًا ۚ فَلَمَّآ أَفَاقَ قَالَ سُبْحَـٰنَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا۠ أَوَّلُ ٱلْمُؤْمِنِينَ
"Musa təyin etdiyimiz vaxtda gəldikdə Rəbbi onunla danışdı. Musa dedi: 'Ey Rəbbim! Özünü mənə göstər, Sənə baxım.' O dedi: 'Sən məni görə bilməzsən. Lakin bu dağa bax. Əgər o, öz yerində qala bilsə, sən də Məni görəcəksən.' Rəbbi dağa təcəlli etdikdə, onu parça-parça etdi. Musa da bayılaraq yerə sərildi. Özünə gəldikdə isə dedi: 'Sən, pak və müqəddəssən! Sənə tövbə etdim və mən, iman gətirənlərin birincisiyəm!” (Əraf/143)
Hədislərdə "təcəlli" kəliməsi:
Bu kəlimə, hədislərdə, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in bir günəş tutulması hadisəsi sonrasında namaz qıldığında, günəşin yenidən görünməsi (bax: Buxari, 67-ci Kitab: "Nikah kitabı", 88-ci bab, hədis no: 5197); axirətdə möminlərin görməsi üçün, Haqqın, Özünü, aşkar hala gətirməsi (Muslim, "İman"/191), təcəlli sözü ilə ifadə edilmişdir.
-----------------------------------
İsim təcəllisi, nə deməkdir?
Müəllifimiz Nursi (rahiməhullah), "Risale-i Nur" külliyyatının bir çox yerində, belə deyir:
"Nasıl mükemmel, muntazam, san’atlı, saray gibi bir eser, bilbedâhe muntazam bir fiile delâlet eder. Yani bir bina bir dülgerliğe delâlet eder. Ve mükemmel, muntazam bir fiil, bizzarure, mükemmel bir fâile ve mâhir bir ustaya, bir dülgere delâlet eder. Ve mükemmel usta ve dülger ünvanları, bilbedâhe, mükemmel bir sıfata, yani san’at melekesine delâlet eder. Ve mükemmel sıfat ve o mükemmel meleke-i san’at, bilbedâhe, mükemmel bir istidadın vücuduna delâlet eder. Ve mükemmel bir istidad ise, âlî bir ruh ve yüksek bir zâtın vücuduna delâlet eder. Öyle de, zeminin yüzünü, belki kâinatı dolduran müteceddid eserler, bilbedâhe, gayet derece-i kemâlde bulunan ef’âli gösteriyor. Ve şu nihayet derecedeki intizam ve hikmet dairesindeki ef’âl, bilbedâhe, ünvanları ve isimleri mükemmel olan bir fâili gösteriyor. Çünkü, muntazam, hakîmâne fiiller fâilsiz olmadığı, katiyen mâlûm. Ve son derece mükemmel ünvanlar, o fâilin son derece kemâldeki sıfatlarına delâlet eder. Çünkü, fenn-i sarfça, nasıl ism-i fâil masdardan yapılır; öyle de, ünvanların ve isimlerin dahi masdarları ve menşe’leri sıfatlardır. Ve son derece-i kemâlde sıfatlar, şüphesiz son derece mükemmel olan şuûnât-ı zâtiyeye delâlet eder. Ve kabiliyet-i zâtiye, tâbir edemediğimiz o mükemmel şuûn-u zâtiye, bihakkalyakîn hadsiz derece-i kemâlde olan bir Zâta delâlet eder.
İşte, bütün âlemdeki âsâr-ı san’at ve bütün mahlûkat, herbiri birer eser-i mükemmel olduğundan, herbiri bir fiile ve fiil ise isme, isim ise vasfa ve vasıf ise şe’ne ve şe’n ise zâta şehâdet ettikleri için, masnuât adedince, birtek Sâni-i Zülcelâlin vücûb-u vücuduna şehâdet ve ehadiyetine işaret ettikleri gibi; heyet-i mecmûası ile, silsile-i mahlûkat kadar kuvvetli bir tarzda, bir mi’rac-ı mârifettir, hiçbir cihette içine şüphe girmeyen müteselsil bir bürhan-ı hakikattir." ("Sözlər", 33-cü Söz, Tövhid'in 18-ci Pəncərəsi, s. 647-648)
Yəni:
Necə ki, mükəmməl, müntəzəm (intizamlı), sənətli, saray kimi bir əsər, açıq bir şəkildə, intizamlı bir felə dəlalət edər. Yəni, bir bina, bir dülgərliyə dəlalət edər. ---> Və mükəmməl, müntəzəm bir fel, zəruri olaraq, mükəmməl bir failə və mahir bir ustaya, bir dülgərə dəlalət edər. ---> və mükəmməl usta və dülgər ünvanları, açıq bir şəkildə, mükəmməl bir sifətə, yəni sənət məharətinə dəlalət edər. ---> və mükəmməl sifət və o mükəmməl sənət məharəti, açıq bir şəkildə, mükəmməl bir istedadın varlığına dəlalət edər. ---> və mükəmməl bir istedad isə, ali bir ruh və yüksək bir zat'ın varlığına dəlalət edər.
Elə də, yer üzünü, bəlkə (yəni, yer də bir tərəfə) kainatı dolduran mütəcəddid (yenilənən) əsərlər açıq bir şəkildə, kamal dərəcədə olan felləri göstərir. ---> və bu nəhayət dərəcədəki intizam və hikmət dairəsindəki fellər, açıq bir şəkildə, ünvanları və isimləri mükəmməl olan bir faili göstərir. Çünki, müntəzəm, hikmətli fellərin failsiz olmadığı, qəti olaraq məlumdur. ---> və son dərəcə mükəmməl olan ünvanlar, o failin son dərəcə kamaldakı sifətlərinə dəlalət edər. Çünki, sarf elminə (haşiyə-1) görə, necə ki, ismu'l-fail (haşiyə-2) məsdərdən düzəldilir; elə də, ünvanların və isimlərin də məsdərləri və mənşələri, sifətlərdir. ---> və son dərəcə kamalda olan sifətlər, şübhəsiz, son dərəcə mükəmməl olan şuunata (haşiyə-3) dəlalət edər. ---> və zati qabiliyyət deyə təbir edə bilmədiyimiz (haşiyə-4) o mükəmməl şuunat (şə'nlər), bihaqq əl-yəqin (şəxsən yaşamaq surətilə əldə edilən yəqinliklə), hədsiz kamal dərəcədə olan bir Zat'a dəlalət edər.
Bax, bütün aləmdəki sənət əsərləri və bütün məxluqat, hər biri, mükəmməl bir əsər olduğundan, hər biri, bir felə ---> və fel isə, ismə ---> isim isə, vəsfə ---> vəsf isə, şə'nə ---> və şə'n isə, Zata şəhadət etdikləri üçün, məsnuat (sənətlə yaradılan şeylər) ədədincə, bir tək cəlal sahibi Sani (sənətkar)'ın varlığının zəruri olmasına, şəhadət və əhədiyyətinə (birliyinə) işarət etdikləri kimi; topyekun görünüşü ilə, məxluqatın silsilələri qədər qüvvətli bir tərzdə, bir mərifət miracı (nərdivanı); içinə heç bir cəhətlə şübhə girməyən mütəsəlsil (silsilə) bir həqiqət bürhanı (dəlili)'dir.
-------------------------
(Haşiyə:
Haşiyə-1:
Sarf elmi (morfologiya): sözlərin quruluşundan və dəyişərkən məruz qaldığı formalardan bəhs edən elmdir. Yəni, sözün, müxtəlif formalara düşməklə yeni mənalar verməsini öyrənən elmdir.
Haşiyə-2:
İsmu'l-fail: feldən meydana gələn və işi görəni göstərən isim cinsindən olan kəlimələrdir.
Məsələn, "كَتَبَ / kətəbə" sözü, "yazdı." mənasındadır. Bu felin ismu'l-faili, "كَاتِبٌ / kətibun" şəklindədir və "yazan" mənası verməkdədir.
Haşiyə-3:
"Şuunat", "şə'n"in cəm halıdır. "Şə'n üçün, dilimizdə, tam bir qarşılıq yoxdur. Ən yaxın məna olaraq, "şan", "hal", "qabiliyyət" deyilir.
~ "Xaliq" (Yaradan), Allahın bir ismidir. "Xaliqiyyət" isə, "şan"ıdır. Yəni, yaradıcı olmaq, Allahın şan'ındandır. Bu xaliqiyyətini icra etmək istədiyində, bu istəyi, elm, iradə, qüdrət və s. kimi sifətlər izləyir və xəlq (yaratma) feli icra olunur. Beləcə, yaradılan o məxluqda, "Xaliq" ismi təcəlli edir.
~ "Rəbb" (Tərbiyə edən) də, Allahın bir başqa ismidir. "Rububiyyət" (tərbiyə edici olmaq) isə, Allahın bir şan'ıdır.
Müəllifimizin "Risale-i Nur" külliyyatında,
Zat ---> Şuunat ---> Sifət ---> İsim ---> Fel ---> Əsər
sıralaması vardır. Diqqət edilsə, şuunat, sifətdən əvvəl zikr edilmişdir. Çünki, sifətləri icraata sövq edən şey, şuunat'dır.
Məsələn, mərhəmət etmək, Allahın şan'ındandır. Bu mərhəmət ilə, insana nemət ehsan etməyi iradə edər və qüdrətilə, onun ehtiyacı olan şeyi yaradar. Mərhəmət etmək, Allahın şan'ı; iradə və qüdrət isə, Allahın sifətləridir.
Bütüh İlahi isimlər, beləcə düşünüldüyündə, hər birinin, Allahın şuunatından bir şan'a söykəndiyi başa düşülür.
Allahın Zatı, müqəddəs olduğu kimi; şuunatı da, müqəddəsdir. Yəni, bəşər ağlı, bu xüsusda nə düşünsə, nə təxmin etsə, nə xəyallar qursa, Allahın şuunatı, bunların heç birinə bənzəməz; hamısına bənzəməkdən, münəzzəhdir.
Haşiyə-4:
Müəllifin qəsdi, budur:
"Qabiliyyət" kəliməsinə, insanlar örfi bir məna yüklədikləri üçün, Ustad Nursi, "tabir edemediğimiz" deməkdədir. İnsanlar, qabiliyyəti, daha çox, qüvvə (potensial)'dan felə doğru inkişaf etdirilməsi lazım olan bir şey şəklində dəyərləndirirlər. Halbuki, Allahdakı bu qabiliyyətlər, kamal bir mərtəbədədir, inkişafı bəhs mövzusu deyildir.)
-----------------------------
Mövzumuza gələcək olsaq, yuxarıdakı izahlardan yola çıxaraq, belə deyirik:
Kainatda müşahidə edilən "surətlərin açılması", bir fəaliyyətdir və bu fəaliyyət isə, bizə, Özünü "əl-Fəttah" ismi, ünvanı ilə tanıdan bir Varlığı göstərməkdədir. Fəaliyyətin failsiz olması imkan xaricində olduğuna görə, bu fəaliyyətin sahibi, Kimdir?
1. Şüursuz səbəblər?
2. Təbiət?
3. Təsadüf? yoxsa
4. Allah!
Müəllifin də dediyi kimi, (o dövrdə) 400.000; günümüzdə isə, 1.600.000 növdən çox heyvan növü və bundan da daha çox olan bitki növü vardır. Bu növlərə girən fərdlərin sayını bilmək isə, demək olar ki, mümkün deyildir.
Sonsuz deyiləcək qədər olan bu fərdlərin bütün plan-proyektləri, nütfələrdə, yumurtalarda, yaxud da çəyirdəklərdə, bütün kainatı əhatə edə biləcək bir elm və hikmətlə yazılmışdır. Bir "qutu" məsabəsində olan bu nütfələr, yumurtalar və çəyirdəklər, vaxtında, qarışdırılmadan, hikmətlə açılmaqdadır.
Diqqət edilsə, bu "açılma" feli, təsadüfi olmur. Məsələn, yumurtanın nə vaxt, necə bir incəlik və nəzakət ilə açılacağı kimi xüsuslar, ciddi bir elm, iradə, qüdrət və hikmət gərəkdirməkdədir. Çünki, o "qutu" məsabəsində olan nütfə, yumurta və çəyirdəklərin içindəki həyat proqramları, çox incə və həssasdırlar. Az miqdar istilik pozulmasında belə, xarab ola bilirlər.
İndi, bir düşün! Elmi, iradəsi, qüdrəti, görməsi, eşitməsi, həyatı olmayan bir varlıq, belə bir fəaliyyətə sahib çıxa bilərmi?! Təbii ki, belə fəaliyyət, bu sifətlərə sahib olmayan şey haqqında, imkansızdır. Elə isə, deyə bilərik ki, bu fəaliyyətin sahibi, Allah'dır və O, Özünü, bu fəaliyyətilə, bizə, "əl-Fəttah" deyə tanıtmaqdadır.
------------------------
Tərcüməçinin notu:
Dəyərli oxuyucu! Müəllifimiz Bədiü'z-zaman Ustad Said Nursi (rahiməhullah)'ın risalələrindən öyrəndiyimiz üzərə, Müəllifimiz, təkvini və təklifi şəriəti, -Quranda olduğu kimi- əsərlərində, sıxca nəzərə verməkdə və onları birləşdirməkdədir. (haşiyə)
-----------------
(Haşiyə:
2 cür şəriətin izahı üçün bax:
https://suallarlaislam.com/.../s%C9%99ri%C9%99t-n%C9%99dir)
-----------------
Mövzumuza gələcək olsaq:
"Fəttahiyyət/açıcılıq" da, bir tək fəaliyyət və qanundur. Varlıqların ixtiyarları xaricindəki şeyləri açan, Allah olduğu kimi; onların ixtiyarları daxilində olan işləri açacaq olan da, yenə Odur. Elə isə, həll olunmayan müşküllərindən dolayı, Allaha üsyan bayrağı qaldırma! Biz, Onun, nəzərimizdə sıradan görünən şeyləri belə, vaxdında, qarışdırmadan necə elm və hikmətlə açdığı haqqında, yuxarıda danışdıq. Elə isə, heç mümkünmüdür ki, nəzərimizdə daha əhəmiyyətli olan məsələləri, açmaq istəməsin?!
Xülasə: Allahı, "əl-Fəttah" olaraq tanıyan, qəbul olunmayan duasından, həll edilməyən müşkülündən dolayı, etiraz bayrağı qaldırmaz və qaldırmamalıdır!
------------------------
"3 qaranlıq":
Tibbi dildə “trimester”, yəni “3 dövr” adlandırılan bu mərhələlər uşağın fərqli inkişaf mərhələləridir. Bu üç inkaşaf mərhələsinin əsas xüsusiyyətləri bu cürdür:
1. Pre-embrionik mərhələ:
Daha çox "1-ci trimester" adlanan bu ilk mərhələdə "ziqot" bölünərək çoxalır, bir hüceyrə kütləsinə döndükdən sonra özünü bətn divarına yapışdırır. Hüceyrələr çoxalmağa davam edərkən 3-cü təbəqə halında təşkil edilirlər.
2. Embrionik mərhələ:
"2-ci trimester" kimi də adlandırılan ikinci mərhələ cəmi 5.5 həftə davam edir və bu müddət ərzində canlı “rüşeym” adlandırılır. Bu mərhələdə hüceyrə təbəqələrindən bədənin əsas orqan və sistemləri əmələ gəlir.
3. Fetal mərhələ:
Hamiləliyin "3-cü trimesteri" adlandırılan mərhələdə rüşeym artıq "fetus" adlandırılır. Bu mərhələ hamiləliyin səkkizinci həftəsindən etibarən başlayır və doğuşa qədər davam edir. Əvvəlki mərhələdən fərqli cəhəti üzü, əlləri və ayaqları ilə seçilən, insanın xarici görünüşünə malik bir canlı olmasıdır. Mərhələnin əvvəlində 3 sm boyunda olmasına baxmayaraq, bütün orqanları əmələ gəlmişdir. Bu 30 həftəlik mərhələnin xüsusiyyəti doğuş həftəsinə qədər fetusda böyümə və ölçülərdə dəyişmədir.
