Fitrət haqqında məlumat verə bilərsinizmi? "Fitrətə uyğun hərəkət etmək? (Rum surəsi, 30/30) nə deməkdir?


Fitrət: Yaradılış, struktur, xarakter, təbiət, mizaç mənalarına gəlir.


Termin olaraq fitrət: "Allah Təâlâ'nın məxluqatını O`nu bilib tanıyacaq və idrak edəcək bir hal, bir qabiliyyət üzrə yaratmasıdır." (İbn Mənzur, Lisanü'l- Arab, Beyrut, (ty), V, 55). 


Bütün varlıqlar fitrətləri istiqamətində gedərlər. İnsanlar da, insan olmaq baxımından Allah'ın fatr ilə onlara verdiyi fitrət üzərindədirlər. Söz gəlişi iki göz, iki qulaq, bir baş, saç, burun sahibi olmaq fitrətdəndir. Bunun kimi, insan bədənindəki hər orqana verilən və gördürülən fitri bir funksiya vardır; göz görəcək, qulaq eşidəcək, ayaq gedəcək, əl tutacaq.


Hər insan İslam'ı qəbul edə biləcək və kənardan bir təsirə məruz qalmadığı təqdirdə, sanki özlüyündən İslam'ı tapacaq bir fitrətə sahibdir. Bu xüsus bir hədisi şərifdə zikr edilmişdir:


"Hər doğulan İslam fitrəti üzrə doğular; amma ana- atası onu Xristian, Yəhudi və ya Atəşpərəst (məcusi) edər."


Rum Sûrəsi'ndə belə buyurulur:


"O halda (Həbibim) sən üzünü bir muvahhid olaraq dinə yönəlt. Allah'ın insanları yaratmasında əsas aldığı o fitrətə uyğun hərəkət et ... "(Rum Sûrəsi, 30/30)


Şəms Surəsi'ndə də bəzi məxluqata and içilməkdədir, bunlardan biri də nəfsdir. Yeddinci və səkkizinci ayələrdə, "nəfsə və ona bəzi qabiliyyətlər verib də yaxşılıq və pisliklərini ilham edənə" and içilməkdədir. Bu âyət- i kərimə, "hər uşağın İslâm fitrəti üzrə doğulduğunu" xəbər verən Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) kəlamı ilə birlikdə düşünüldüyündə, belə bir həqiqət ortaya çıxar: Demək ki, insanın fitrəti yaxşıca diqqətə alına bilsə gözəl əxlaqın qaynağına da enilmiş olacaq.


İnsanın bədəni İlâhî bir sənət olduğu kimi, istedadı və təbiəti da Haqq`ın tənzim və təqdiriylədir; o da İlahidir.


Buna görə, Lüğət mənasından hərəkətlə, gözəl əxlaq deyilincə insanın yaradılışında mövcud olan bu qabiliyyətlərin yerli-yerində istifadə olunması ağla gəlir. Əxlaqsızlıqların hamısında bu sərmayə yanlış istifadə olunmaqdadır.


İnsanın yaradılışında iman etmə qabiliyyəti vardır. Çünki insan sadə bir masanın belə öz-özünə düzəldilə bilinməyəcəyini biləcək gücdədir. Bütpərəstlər belə özlərini birinin yaratdığını bilmişlər, amma onu doğru tanıya bilməmişlər və təbiətlərindəki ibadət etmə ehtiyaclarını yanlış olaraq cansız cisimlərlə təmin, qane etməyə çalışmışlar.


Heç bir insanın qeybət edilməkdən xoşlanmaması, insan yaradılışının qeybəti rədd etməsi deməkdir.


Yalan söyləməyin çətinliyi, doğru söyləməyin isə rahatlığı, yalanın qadağan, doğrunun savab Qısqanma duyğusunun insanın yaradılışına qoyulması da namus məfhumunun fitrî olduğunu dərs verər bizə.


Borc pul istədiyimiz bir dostumuzun, alacağını artıqlaması ilə geri istəməsindən narahat olmağımız, faizin haram olmasına fitrətin şəhadətidir.


Misal çoxaldıla bilər.


Demək ki, insanın yaradılışı gözəl əxlaq üzrədir. Ancaq, insan təbiətinə yerləşdirilmiş olan bütün bu xüsusiyyətlərin məcralarını taparaq təkamül etmələri lazımdır. Bu təkamülün əsasları, İlâhî kitablarda qoyulmuş və peyğəmbərlər (as.) tərəfindən insanlıq aləminə təbliğ edilmişdir. "Mən ancaq gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərildim." hədis- şərifinin bir mənası da bu olsa gərək.


Fitrətə uymaq: Yaradılışa Uyum Göstərmək olduğuna fitrətin şəhadətidir.


"Fitrət, fitrî və layiq olmayan şeyi rədd edər, atar." Sözlər


Ruh, bədən və kâinat ... Üçündə də hökm edən fitrî qanunlar var. Və insan, ancaq bunlara tabe olmaqla həyatını davam etdirə bilir, öz varlığından və onu əhatə edən aləmlərdən faydalana bilir.


Görən ruhdur, amma gözümüzü açmadıqca görə bilmirik. Göz açmağımız da kifayət etmir, işıq olmadıqca yenə görə bilmirik. Demək ki ruhumuz, görmə fəaliyyətini bədən və kainatla əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirir. Elə isə, bu üçlü ittifaqın davamlı olaraq qorunması lazımdır.


Maddi və mənəvi bütün müvəffəqiyyətlərin və səadətlərin təməlində "fitrət (yaradılış) qanunlarına uyğunluq" yatar.


Ruh, bədən və kâinat ... 


Üçünün də yaradılışına qoyulan qanunlar saymaqla bitməz. Hər birindən bir nəbzə olsun söz etməklə kifayətlənəcəyik.


Ruhumuzdan başlayaq:


Ruh, mahiyyətini ancaq Allah'ın bildiyi və bizə bu mövzuda çox az məlumat verilən İlâhî bir qanun; bədəni idarə etməklə qalmayıb onu əhatə edən, kâinatı da təfəkkür və xəyal edə bilən, bu yönü ilə maddə aləmini gerilərdə buraxan bir hikmət möcüzəsi ...


Ruhun yaradılışında düşünmək vardır, iman etmək vardır; "Bir kənd muxtarsız olmaz. Bir iynə ustasız olmaz. "gerçəyini qavrama qabiliyyəti vardır.


Bədən yüz trilyon qədər hüceyrədən təşkil olunmuş böyük bir ölkə. Onun Sultanı olan ruh, ilk növbədə özünü biləcəkdir.


Əllər, ayaqlar bir manqa əsgər kimi. Bütün nəfərlər hərəkətsiz dayanırlar. Sultandan əmr gəlmədən heç biri yerindən tərpənə bilmir. Ruhdan yerimə iradəsi gəldiyində ayaqlar dərhal hərəkətə keçir, yazmaq iradəsi gəldiyində barmaqlar işə başlayırlar. 


Məhz bu həqiqət bizə bildirir ki, "bədən ruhun xidmətindədir." və fitrətə uyğunluq, "bədənin ruha xidmət etməsidir."


Ruhunu bədəninə xidmət etdirən, yəni qəlbini, ağılını və bütün his dünyasını yalnız bədənin bəslənməsinə yönəldən insan, fitrətə zidd bir yola girmişdir; bu çıxmaz küçədən isə səadətə çatılmaz.


"Bilin ki, qəlblər ancaq Allahı zikr etməklə aram tapar (tətməin-rahatlıq tapar)." (Ra'd Sûrəsi, 13/28)


 


Zikir; "Xatırlama, anma" deməkdir. Aldığımız qida ilə bədənimiz qane olar. Amma ruhumuz, ancaq bu qidanın, Allah'ın bir ehsanı, bir ikramı olduğunu xatırlamaqla qane ola bilər. Onun zövqü, vitamin və kaloridə deyil, elm və mərifətdədir.


O halda, fitrətə uyğun hərəkət edən kimsə, yalnız bədənini bəsləməklə kifayətlənməyəcək, ruhunun təmininə üstünlük verəcəkdir. Çünki, ruh- bədən əlaqəsindən üstünlük daima ruhundur.


Ruh dünyamızın bir başqa yönünə, bir hədis- i şəriflə nəzər edək:


"İnsan ehsanın quludur."


Günəşiylə gözümüzə, havasıyla ciyərlərimizə, səslər aləmiylə qulağımıza, hikmətləriylə ağılımıza və ruhumuza ehsanlarını yağdıran Allah'a qul olmaq fitrətin gərəyidir (tələbidir).


Allah'ın onlara etdiyi ehsanlardan bizlərə də daddıran zəngin şəxslərə minnət və şükran duyğusu bəsləmək də ruhun fitrətində vardır.


Bu fitrət, qəlb qazanmanın ən əhəmiyyətli bir şifrəsi, ən təsirli bir reseptidir.


 


İnsanların bizi sevməsini mi istəyirik? Əvvəlcə onlara, bir gülər üzlə olsun, ikramlar edək.

Read 9.741 times
In order to make a comment, please login or register