Saffat surəsi 147-ci ayətin təfsiri
وَأَرْسَلْنَـٰهُ إِلَىٰ مِا۟ئَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ
"Onu, 100.000 nəfərə və ya bundan daha çoxuna (peyğəmbər olaraq) göndərdik."
---------------------
Təfsiri:
Ayətdəki, "əv yəzidun = və ya bundan daha çoxuna" ifadəsinin zahiri, bu xüsusda, bir şəkkin mövcud olduğunu gərəkdirməkdə olub, belə bir şeyin Allah haqqında düşünülməsi, imkansızdır!
Bu ifadənin bənzərləri də,
• عُذْرًا أَوْ نُذْرًا
Uzran əv nuzran.
"Üzr diləmək (imkanı vermək) və ya qorxutmaq üçün çatdıranlara!" (Mursəlat/6);
• ...لَّعَلَّهُۥ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَىٰ
Ləalləhu yətəzəkkəru əv yəxşə.
"...Bəlkə, öyüd-nəsihət qəbul etsin, yaxud qorxsun!” (Taha/44);
• ...لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا
Ləalləhum yəttəqunə əv yuhdisu ləhum zikran.
"...bəlkə, onlar pis əməllərindən çəkinsinlər və ya ibrət alsınlar." (Taha/113);
• ...وَمَآ أَمْرُ ٱلسَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ ٱلْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ
Və əmru's-səati illə kələmhi'l-bəsari əv huvə əqrab.
"...O Saatın gəlməsi, bir göz qırpımı kimidir və ya daha tezdir." (Nəhl/77);
• فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَىٰ
Fəkənə qabə qavsəyni əv ədnə.
"O, iki yay uzunluğunda və ya ondan da yaxın məsafədə idi." (Nəcm/9)
ayələrində yer almaqdadır.
Alimlər, bu xüsusa, bir çox şəkildə cavab vermiş olub, bunlardan ən doğrusu, tək bir izahdır. Bu da, ayətin təqdiri mənasının:
~ "Biri, onları gördüyündə: 'Bunlar, 100.000 nəfərdir və ya 100.000'dən daha çoxdurlar.' dedi..." mənasında olmaq üzərə;
və ya
~ "Bunlar, sizin təqdirinizə görə, daha çoxdurlar." şəklində olmasıdır.
Bax bu ifadəyə bənzər bu cür ifadələrin hamısına veriləcək cavab, budur.
(Fəxrəddin ər-Razi əl-Əşari, "Məfatihu'l-Ğeyb" təfsiri)
--------------------------
--------------------------
İmam Qurtubi əl-Əşari, "əl-Cami li Əhkami'l-Quran" təfsirində, deyir:
"əv yəzidun = və ya bundan daha çoxuna" buyruğundakı "və ya" ləfzinin mənaları və təvillərilə bağlı açıqlamalar, daha əvvəl Bəqərə surəsinin 74-cü ayətində, uca Allahın:
"əv əşəddu qasvə = və ya daşdan da qatı" kəliməsi açıqlanarkən, keçmişdi.
فَلَمَّا اشْتَدّ أَمْرُ الْحَرْبِ فِينَا • تَأَمّلنَا رِياَحاً أَوْ رِزَاماً
"Aramızda hərb şiddətlənincə,
Riyahı və Rizamı axtardı gözlərimiz."
Burda: "...və Rizamı..." mənasındadır. Bax uca Allahın:
...وَمَآ أَمْرُ ٱلسَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ ٱلْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ...
...Və mə əmru's-saati illə kələmhi'l-bəsari əv huvə əqrab...
"Saat (qiyamət) hadisəsi, ancaq bir göz qırpımı kimidir. Yaxud daha da yaxındır." (Nəhl/77) buyruğu kimidir.
• əl-Mübərrəd, dedi:
Bunun mənası, budur:
"Biz, Onu, elə bir topluluğa göndərdik ki, sizləri, onları görəcək olsaydınız, 'Bunlar, 100.000 və ya daha çoxdur.' deyərdiniz. Burda, qullara, bilib-tanıdıqları bir üslubla xitab edilmişdir."
• Belə də açıqlanmışdır:
Bu, eynilə buna bənzəyir: Mənim yanıma, Zeyd, ya da Amr gəldi. Halbuki sən, bu ikisindən kimin gəldiyini bilirsən; ancaq, kimin gəldiyini muxatab (özünə xitab edilən) başa düşməsin deyə, mübhəm bir ifadə istifadə edirsən.
