Error message

  • Notice: Undefined index: und in include() (line 30 of /home/question/domains/questionsonislam.com/public_html/sites/all/modules/CUSTOM/sayfalar/theme/cok_merak_edilenler_sayfasi.tpl.php).
  • Notice: Undefined index: und in include() (line 62 of /home/question/domains/questionsonislam.com/public_html/sites/all/modules/CUSTOM/sayfalar/theme/cok_merak_edilenler_sayfasi.tpl.php).

Mövzusunda ən çox maraqlanılan

1 Qurban kəsməklə bağlı tez-tez soruşulan suallar...

 

Qurban nə deməkdir?

 

Qurban, söz mənası ilə yaxınlaşma deməkdir. Buradan hərəkətlə, qurban kəsmək; Allaha yaxınlaşma məqsədiylə, Onun verdiyi mallardan, qurban edilməsi mümkün olan birini, yenə Onun razılığı üçün kəsmək deməkdir.

 

Qurbanın dini əsası nədir?

Qurban kəsmək, ilk insanla birlikdə başlamışdır. Hz.Adəmin  uşaqları Allah üçün qur

ban kəsmişdilər, amma birinin niyyəti xalis olmadığı üçün onun qurbanı qəbul edilməmişdi. Qardaşının qurbanı isə qəbul edilmişdi. Digəri də onu qısqanmış və öldürmüşdü. Bu hadisəni bizə Quran-ı Kərim nəql edir. (Maidə 5/27) Buradan hərəkətlə qurbanda əsas  olanın Allah rizası üçün kəsmə olduğunu da anlayırıq.

Bunun xaricində Quran-ı Kərimdə bir çox yerdə müxtəlif vəsilələrlə əvvəlki peyğəmbərlərə əmr edilən qurbanlardan, həccdə kəsiləcək qurbanlardan söz edilir. Bütün dinlərdə qurban vardır. Nəhayət Kövsər surəsində isə Hz. Məhəmmədə xitab edilərək onun və ümmətinin qurban kəsməsi əmr edilir. Hz. Peyğəmbər də Mədinədə davamlı  olaraq qurban kəsmiş və həccdə isə, yəqin ki, altmış üç illik ömrünü əsas götürərək, 63 dənə qurban kəsmişdir.

İbn Macənin nəql etdiyi həsən dərəcəsində bir hədisi şəriflərində isə: "Kim imkan tapar  qurban kəsməzsə bizim namazgahımıza yaxınlaşmasın" buyurmuşdur.

 

Qurban kəsməyin dini hökmü nədir?

 

Kövsər surəsindəki əmrin bir başqa mənaya da gəlmə ehtimalına görə, alimlərin çoxu qurbanın qəti bir fərz olmadığı qənaətinə gəlmişlər. Hənəfilər isə bu əmrin, qəti edilməsi lazım olan bir tələbdə olduğu, ancaq bu fərqli şərh ehtimalına baxaraq buna inanmayanın dindən çıxmayacağı qənaətinə gəlmişlər. Belə edilməsi qəti olaraq istənilən, amma mahiyyəti mövzusunda başqa şərhlər də edilə biləcək şeylər üçün hənəfilər "fərz" deyil  "vacib" anlayışını istifadə edirlər. Bu səbəblə qurban Hənəfilərə görə vacibdir. Yəni imkanı olanlar onu kəsməlidir amma bunu başqa şərhlərə baxaraq yumşaltmaqda sərbəstdirlər.

Şâfiîlərə görə isə qurban sünnədir, amma sıravi bir sünnət deyil. Edilməsi lazım olan bir sünnədir, yəni "sünnəti lazımdır" dir.

Müslim belə nəql etmişdir. "Allah Rəsulu Mədinədə qurban bayramı namazını qıldırmışdı. Bəzi insanlar tələsik davranıb qurbanlarını kəsdilər. Hz. Peyğəmbərin kəsdiyini zənn etmişdilər. Bunun üzərinə Hz. Peyğəmbər (s.a.s) özündən əvvəl kəsənlərin təkrar qurbanlarını kəsməyi əmr etdi. Əgər qurban yalnız istəyənlərin kəsəcəkləri bir ibadət olsaydı, onların yenidən əda etməklərini etmələrini əmr etməzdi. "

Nəticə: Hənəfilərə görə qurban kəsmək vacibdir, kəsməyən günahkar olur. Şafiilərə görə kəsmək sünnədir, kəsməyən günahkar olmaz.

Qurban nə üçün kəsilir?

 

Həcc surəsində Allah (cc): "qurbanlarınızın ətləri və yaxud qanları Allaha çatmaz; amma sizin təqvanız Allaha çatar. "(22/37) buyurur. Buna görə, qurban kəsməyin əsl məqsədinin Allahın əmrini yerinə yetirmək, beləcə təqvalı olduğunu göstərmək olduğu aydın olur. Bunun mənası, Allah istəsə ən qiymətli malımızı belə Onun yoluna fəda edə bilərik, deməkdir. Eynilə Hz. İbrahimin İsmayılı qurban etməyə qərar verməsi kimi, lazım olsa bizim də canımızı belə qurban edə biləcəyimizi göstərməkdir. Bir baxımdan da qurban malpərəstlik duyğusunu qırmaq, Allahın razılığı qarşısında hər şeyimizdən geçəbiləcəyimizi göstərmək mənasını verir.

Qurban ibadətinin əsl məqsədi Allahın razılığını qazanmaq və Ona yaxınlaşmağı arzu etməkdir. Qurban kəsən, bu ibadətilə  Allaha yaxınlaşmış və Onun razılığını qazanmış olar. Qurban, eyni zamanda bir ictimai yardımlaşma və həmrəylik nümunəsidir. Kəsilən qurbanlardan maddi olaraq daha çox yoxsullar yararlanır. Göründüyü kimi bu ibadətin ruhunda Haqqa yaxınlıq və xalqa fədakarlıq etmək anlayışı vardır. Qurban; -fiqhi hökmü nə olursa olsun müsəlman cəmiyyətlərin simvolu və şüarı sayılan ibadətlərdən biri olaraq əsrlərdən bəri dini həyatımızda əhəmiyyətli bir yer tutmaqdadır. Qurban, bir müsəlmanın bütün varlığını lazım gələrsə  Allah yolunda fəda etməyə hazır olduğunun simvolik bir ifadəsidir.

İslam Dini; fərdi, ruhi-dərin hikmətlərə və insani  fəzilətlərə çatdırmağı nəzərdə tutarkən; cəmiyyətlər üçün, birləşdirici və inteqrativ bəzi əmr və tətbiqlər də gətirmişdir. İslam dininin bu üstün xüsusiyyəti, zəkat, həcc və qurban kimi ictimai ölçülü mali(malla, pulla bağlı) ibadətlərdə, daha diqqətə çarpan olaraq ortaya çıxmaqdadır. Bu ibadətlər başlanğıcdan bütün müsəlman cəmiyyətlərdə, ümumi əsasları və özü heç bir dəyişikliyə və müdaxiləyə uğramadan davam etmiş və yeni nəsillərə ötürülmüşdür.

 

Kimlər qurban kəsməlidir?

 

Qısaca halı vaxtı yerində olanlar, yəni zənginlər qurban kəsərlər. Bunun ölçüsü isə təməl ehtiyaclarını qarşıladıqdan sonra, özünü zəngin edəcək qədər malı mülkü olmaqdır.. Belə olan malın mülkün üzərindən, zəkatda olduğu kimi bir il keçməsi də lazım deyil.

 

Ailədə kifayət qədər  təcrübəsi olan ər-arvaddan və uşaqlardan hər birinin qurban kəsməsi lazımdırmı?

Hənəfilər, şəxsi malı olan hər kəsi başlı başına bir mükəlləf sayarlar və belə olan biri, istər qadın olsun istər kişi olsun

qurban kəsməlidir deyərlər. Digər məzhəblər isə, hər bir fərdin nə qədər pulu olursa olsun, bir evə bir qurban yetər deyə düşünürlər.

 

Qadın qurban kəsdirə bilərmi?

 

Bir əvvəlki suala verdiyimiz cavabdan da aydın olduğu kimi, Hənəfilərə görə qadının da öz malı mülkü, qızılı ya da pulu varsa onun da qurban kəsməsi lazımdır. Hətta qadın evə baxmaqda öhdəçilikli olmadığı üçün, onun təməl ehtiyaclarını qarşılayacaq pulunun olması axtarılmaz. Çünki onları onsuz da kişi qarşılayacaq. Elə isə zəngin olan qadın qurban kəsər, ya da vəkalət verərək kəsdirər.

 

Yolçunun qurban kəsməsi lazımdırmı?

 

Dini ölçülərlə sərnişin sayılan bir insana qurban kəsmək vacib deyil. Ancaq şəxsən özü kəssə, ya da vəkil təyin etdiyi adama kəsdirsə gözəl bir iş etmiş olar. Kəsilən qurban nafilə hökmündədir.

Yolçu qurban kəsməklə mükəlləf deyil. Ancaq kəsməsi halında savabını qazanar. Səfər halında ikən qurban kəsənlər; bayram günləri içində məmləkətlərinə qayıtsalar, yenidən qurban kəsmələri lazım deyil. Səfər halında ikən qurban kəsməyib də bayram günlərində məmləkətlərinə qayıdanlar, qurbanlarını kəsərlər.

Qurban kəsmək əvəzinə sədəqə verməklə bu ibadət yerinə yetirilmiş sayılır?

 

Xeyr əsla! Çünki ibadətlərin cinsini və keyfiyyətini biz təyin edə bilmərik. İbadətlər tamamilə Məbudun bildirdiyi kimi olmalıdır. Başqa cür vermə ibadətləri onsuz da vardır.İnsan  onlardan etməsi lazım olanları da edəcək, lazımdırsa qurbanını da kəsəcək.

Fiqhi hökmü istər vacib, istər sünnət olsun; qurban ibadəti müəyyən şərtləri daşıyan heyvanın üsuluna uyğun olaraq kəsilməsiylə yerinə yetirilir. Qurbanın əvəzini yoxsullara ya da kömək quruluşlarına vermək surətiylə, qurban ibadəti ifa edilmiş olmaz. Şübhəsiz ki, Allah Təalanın razılığını qazanmaq niyyəti ilə, kasıb və möhtaclara kömək etmək, yaxşılıq və ehsan etmək də müsəlmanın əhəmiyyətli vəzifələrindən biridir. Ancaq, bu iki ibadətdən birinin digərinin alternativi olaraq təqdim edilməsi dini baxımdan doğru deyil.

Necə ki Peyğəmbər (as) Əfəndimiz də, qurban qanuni (məşru) qılındıqdan sonra hər il qurban kəsmişdir. (Buxari, Həcc 117, 119; Müslim, Ədâhî 17).

Bundan əlavə hədisi şəriflərdə qurban bayramında, Allah qatında ən sevimli ibadətin qurban kəsmək olduğu, qurbanın kəsilər kəsilməz Allah qatında məqbul olacağı və qurban edilən heyvanın hər ünsürünün adamın xeyr xanasına yazılacağı ifadə edilmişdir. (Tirmizi, Ədâhî 1; İbnu Macə, Ədâhî 3).

 

Qurban nə vaxt kəsilir?

 Qurban, qurban bayramının ilk üç günündə kəsilir. Qurbanın kəsim vaxtı, Bayram namazı qılınan yerlərdə, bayram namazı qılındıqdan sonra, bayram namazı qılınmayan yerlərdə isə sübh namazı vaxtı girdikdən sonra başlayır. Bayramın üçüncü günü günəş batana qədər davam edir. Bu müddət ərzində gecə və gündüz qurban kəsilə bilər. Ancaq qurbanların gündüzlər kəsilməsi uyğundur. Bayramın birinci günü kəsmək daha fəzilətlidir.

 Şafii məzhəbinə görə isə qurban bayramın dördüncü günü də kəsilə bilər.

 

 Bir qurbana neçə nəfər şərik olur?

 

 Qoyun və ya keçinin bir şəxs tərəfindən; İnək(sığır), camış  və dəvənin isə yeddi nəfərə qədər ortaq olaraq qurban olaraq kəsilə biləcəyi Peyğəmbərin hədisləri və tətbiq etmələri ilə sabitdir (Əbu Davud, "Dahaya", 7-8). Müştərək olaraq qurban edilə bilən heyvanlar tək və ya cüt hissə olaraq kəsilə bilər.

 Böyük baş heyvanlara birdən yeddi nəfərə qədər ortaq ola bilər. Heyvan qurban olacaq yaşda və xüsusiyyətlərdə olduqdan sonra, ətinin az və ya çox olması, ümumi sayını müəyyən etməz. Kiçik və əti az olsa belə, böyük baş heyvanlara yeddi tərəfdaş ola bilər. "Bu qurban ancaq beş nəfərlik, ya da üç nəfərlik olar" kimi ifadələr, adam başına gələcək ətin, müəyyən bir miqdarda olmasını izah etmək üçün söylənilir. Yoxsa böyük baş heyvan qurban olma xüsusiyyətlərini daşıdıqdan sonra ona yeddi nəfər şərik ola bilər.

 

 Hansı heyvanlar qurban olaraq kəsilir? Bu heyvanlar hansı keyfiyyətləri daşımalıdır?

 

 Qurban ancaq keçi, qoyun, inək(sığır), dəvə və camışdan olur. Bunun xaricindəki heyvanlardan qurban olmaz. Çünki qurban bir ibadətdir və ibadətləri Həzrət Peyğəmbər necə öyrətmişsə ancaq elə edilirlər.

 Toyuqdan, dəvə quşundan və s. heyvanlardan qurban kəsməyə qalxan, və ya bunların qurban ola biləcəyini söyləyən və yaxud bu heyvanlardan bir qurban həsr edən insan bir bidət etmiş olduğu üçün günahkar olar. Hətta belə bir iddiaya küfr deyən alimlər də var.

 Qurban kəsiləcək heyvanlar öz cinsinin yetkin yaşına çatdıqda və orta hesabla bir böyüklükdə olanda qurban kəsilə bilər. Hər hansı bir zədə və ya xəstəlik bunları ortalama dəyərdən düşürübsə qurban kəsilə bilməz. Çünki qurbanda bir baxıma belə bir məna vardır: "Ya Rəbb! Mən sənin razılığın üçün bir qoyun və ya bir keçi və b. kəsirəm".

 Vəziyyət belə olduqda normal bir keçi, və ya normal bir qoyun sayılmayan, zədəli bir heyvanı qurban etmək uyğun deyil. Bu məsələdə meyar bu hədisi şərifdir: "Gözə çarpacaq qədər kor, xəstə, topal və sümüklərində iliyi qalmayacaq qədər zəif heyvanlar qurban olmaz".

 Həmçinin tək gözü olmayan və buynuzları qırılan heyvanların da qurban olmayacağı deyilmişdir. Çünki bu nöqsanlar bir heyvanı öz cinsinin ortalaması olmaqdan çıxarır. Ancaq bəslənmiş olsun, və ya  zərər verməsin deyə, körpə vaxtı buynuzları kütləşdirilən heyvanlar belə deyil. Çünki bu vəziyyət heyvanın dəyərini azaltmır, əksinə, artırır.

 Qurban, Qoyun-keçi, sığır və dəvədən olur. Bunlar xaricində qalan heyvanlardan qurban olmaz. Bu üç cins heyvanın həm dişisindən, həm də erkəyindən qurban olur. Qoyun və keçi bir yaşını, inək iki yaşını, dəvə isə 5 yaşını tamamlamadan kəsilməməlidir. Bu yaşlar, təxminən bütün məzhəblərin ortaq görüşüdür. (bax. V. Zuhayli, əl-fiqhul-islami, 3/315 Ancaq Hənəfi və Sadiq məzhəbinə görə, 6-7 aylıq quzu balası, bir yaşındakı kimi cüssəli və göstərişlidirsə, qurban olaraq kəsilə bilər. Keçinin isə bir yaşını tamamlası şərtdir.

 

 Qurbanlıq heyvanlardan hansıları ortaq olaraq kəsilə bilər?

 

 Böyük baş heyvanlara birdən yeddiyə qədər ortaq ola bilər. Kiçik baş heyvanlardan isə ancaq bir qurban olar.

 Qurban kəsərkən nələrə diqqət edilməlidir?

 

 1-ci Qurban kəsərkən xüsusilə heyvana əziyyət verməməyə diqqət etməlidir. Şəhərlərdə gördüyümüz və heyvanların döyülərək qurban edilməsi vəhşilikdir, İslam əxlaqına sığmaz. Belə əziyyət edən insanlar sanki on günah işləmiş iki savab qazanmış kimidirlər. Bu qədər günah almaqdansa savabı tərk etmək daha yaxşıdır. Müsəlmanlar qurban kəsərkən heyvana necə şəfqətlə davranılacağını göstərmə şansı əldə edərlər. Bu şansı əldən verməməli və müsəlmanın mərhəmətini və digərlərindən fərqini göstərməlidirlər.

 2-ci İkinci mühüm məsələ, təmizlik və insanlarda nifrət hissi oyatmamaqdır. Şəhərlərdə gördüyümüz mənzərələr, Müsəlmanlığın əlamətləri deyil. Bizdən Allah qurban kəsməyi istər, ətrafı bulaşdırmağı deyil. Və Həzrət Peyğəmbər (s.a.s) belə buyurur: Allah hər şeyin ihsan ilə edilməsini şərt qoşmuşdur. (Ehsan, bir şeyi edə biləcəyinin ən gözəliylə etməkdir). Elə isə öldürərkən də ehsan ilə öldürün, bıçağınızı yaxşı itiləyin və heyvanı rahatlaşdırın". Bu məsələyə Müsəlmanlar çox; Amma çox diqqət etməli və hər fürsətdə dinə və dindarlara hücum etmək istəyənlərə fürsət verməməlidir.

 

 Heyvanı əvvəl keyləşdirmək, sonra kəsmək və birdən çox heyvanı birdən kəsmək, yəhudi və xristianların kəsdiyini yemək caizdir?

 

 Çox əziyyət verməmək (ölüm acısını azaltmaq) məqsədilə, kəsim əsnasında heyvanın elektrik şoku ilə və ya narkoz verərək bayıldılması, bu heyvanın qurban olaraq kəsilməsinə mane olan ayıblardan sayılmaz. Çünki qurbana mane olan ayıb, kəsim əsnasında meydana gələn zədələr olmayıb, heyvanda əvvəlcədən mövcud olan və əmsalına görə heyvanın dəyərini nöqsanlaşdıran nöqsanlardır. Kəsim əsnasında meydana gələn qüsurlar, kəsim prosesinə daxil bir əməliyyat olub, qurbana mane ayıb sayılmaz. Bu etibarla canlı olaraq (şok təsiri ilə ölmədən əvvəl dərhal) kəsilmək qeydilə qurbanlıq heyvanın elektrik şoku ilə bayıltdılaraq kəsilməsi caizdir. Heyvan hələ kəsilmədən, şok təsiri ilə ölsə, qurban olmayacağı kimi, əti də yeyilə bilməz.

Bu səbəblə bayıldılmış heyvan, üsuluna uyğun olaraq kəsildikdə əti yeyilir. Qanın tamamilə boşalıb boşalmaması hökmü dəyişdirməz. Başına vurulanda heyvan ölərsə, ölmüş heyvanı kəsmək onu halal etməz. Xaricdə edilən tətbiqlərdə heyvanın, kəsilmədən əvvəl ölüb ölmədiyini soruşmaq və anlamaq lazımdır.

 Heyvanların öldürülmə üsulunun islama uyğun olması məsələsində böyük və kiçik baş heyvanların arasında çox fərq yoxdur. Hər ikisinin də ya müsəlmanlar və ya əhli kitab (yəhudi və xristianlar) tərəfindən üsuluna uyğun olaraq öldürülmüş olması lazımdır. Birdən çox heyvanı bir maşında, düyməyə bir basmada kəsmək caizdir. Kəsən, ya Müsəlman və ya əhli kitab olacaqdır. Xristianların kəsdikləri, öz dinlərinə görə yeyilirsə, o əti Müsəlmanlar da yeyə bilər; Yetər ki, ət donuz, ilan kimi əti haram olan heyvanlardan olmasın!

 

Qurban əti necə qiymətləndirilməlidir?

 

 Qurban kəsməkdən əsl məqsəd, Allah üçün qan axıtmaqdır. Bu edildikdən sonra qurban tamamdır; Ancaq əlbəttə, qurban kəsməyin hikmətlərindən biri də yoxsulların  ət yeməsidir. Bunu təmin etmək və qurban ətini mümkün qədər paylamaq lazımdır.

 Həzrət Peyğəmbər, qurban ətini üç hissəyə bölüb, bir qisminin qurban kəsməyən kasıblara paylanmasını, bir qisminin qohum, tanış və qonşularla paylaşılmasını, bir hissəsinin də evə ayrılmasını tövsiyə etmişdir (Əbu Davud, "Dahaya", 10). Ailənin ehtiyac vəziyyətinə görə ətin hamısı evdə qoyula biləcəyi kimi, cəmiyyətdə ehtiyacların artdığı dövrdə qurban ətinin çoxunun hətta hamısının paylanması uyğun olar.

 Qurban bağışlana bilərmi?

 

 Qurban əlbəttə bağışlana bilər. Qurbanını kəsər və ətini olduğu kimi bir şəxsə, şəxslərə, və ya təşkilatlara bağışlaya bilər. Özü adına qurban kəsilmək üzrə qurbanının pulunu da bağışlaya bilər, yəni birini vəkil təyin edər. Ancaq qurban kəsmək əvəzinə onun pulunu bağışlamaqla qurban vəzifəsini yerinə yetirmiş olmaz.

Xeyriyyə təşkilatlarına etibarnamə verərək qurban kəsilə bilərmi?

 

 Əlbəttə güvəndiyi və bu vəzifəni haqqıyla yerinə yetirdiyindən əmin olduğu təşkilatlara qurbanını verə bilər, onları vəkil edərək kəsilməsini onlardan istəyə bilər. Ancaq qurbanın bir ibadət olduğunu bilmək lazımdır. Bu səbəblə kəsilən qurbanların ətlərinin günah olmayan şəkildə və Müsəlmanca istifadə  olunmasına diqqət etməlidir və bunu eyni zamanda izləməlidir.

 Xeyriyyə təşkilatlarına bağışlanan qurbanlar üçün də şükür namazı qılınırmı?

 Qurban üçün qılınan iki rükət şükür namazı, qurbanını özü kəsəndə də, başqasına kəsdirəndə də qılınmalıdır. Bunu qılmaq şərt/fərz deyil; Amma qılınmağı sünnətdir, savabdır.

Kreditlə qurban alına bilərmi?

 Qurbanın nəğd alınma zəruriliyi yoxdur. Halal olan hər cür alış-verişlə qurban da alınır. Kreditlə alış-veriş caiz olduğuna görə qurbanı da kreditlə almaq caizdir.

 Borc pul ilə qurban kəsilə bilərmi?

 Borc pul ilə başqa şeylər almaq caiz olduğuna görə qurban almaq da caizdir.

Ölmüş şəxslər üçün qurban kəsilə bilərmi?

 1. Ölü adına və ya savabı ölüyə bağışlanmaq üzrə qurban kəsilə bilər. Bir kəs, savabını ölmüş olan ana və atasına yaxud digər yaxınlarına bağışlamaq üzrə, müxtəlif xeyriyyə təşkilatlarına, yoxsul və möhtac insanlara verəcəyi kimi, qurban da kəsə bilər.

 2.Savabı Peyğəmbərimizin (s.a.s) mübarək ruhuna və ya başqa mübarək şəxslərin ruhuna bağışlamaq üzrə qurban kəsmək caizdir.

 

 Bayramda adak(nəzir qurbanı) kəsilə bilərmi?

 

 Bayramda adak kəsilir. Hətta bəzilərinə görə "Qurban" deyilən şey, Qurban Bayramında kəsilən heyvan olduğu üçün, "Mən bir qurban kəsəcəyəm" deyə adak adayan insan, sanki qurban bayramında bir qurban kəsəcəyəm, demiş olacaq, adaklar da ancaq qurban bayramında kəsilir. Amma bizim dilimizdə "Qurban" dediyi zaman bu anlaşılmadığı üçün, adaklar, xüsusən qurban bayramında demiş olmadıqca, hər zaman kəsilə bilər.

 

Adak nə deməkdir?

 

 İnsanın din borcu olmadığı halda, fərz və vacib növündən bir ibadət edəcəyinə dair Allaha söz verməsidir.

 

Adak(nəzir) bağışlana bilər?

 Adak qurban əlbəttə bağışlana bilər. Adam adak qurbanını kəsər və ətini olduğu kimi bir şəxsə, şəxslərə, və ya təşkilatlara bağışlaya bilər. Özü adına adak, əqiqə, şükür qurbanı kəsilmək üzrə qurbanının pulunu da bağışlaya bilər, yəni birini vəkil təyin edə, vəkil etdiyi şəxs də qurbanı kəsər və ya kəsdirər.

 

Xeyriyyə təşkilatlarına etibarnamə verərək adak, əqiqə, şükür qurbanı kəsilə bilərmi?

 

 Əlbəttə güvəndiyi və bu vəzifəni haqqıyla yerinə yetirdiyindən əmin olduğu təşkilatlara qurbanını verə bilər, onları vəkil edərək kəsilməsini onlardan istəyə bilər.

 

 Quranda izah edilən Habil və Qabil hadisəsinə görə, qurban kəsmək üçün təqva sahibi olmaq şərtdirmi?

 

 Qurban ibadətini yerinə yetirməyin şərtlərindən biri təqva deyil; Təqva ümumiyyətlə möminlərin əldə etmələri və inkişaf etdirmələri lazım olan bir xüsusiyyətdir. "Qurban ibadəti vacibdir, sünnətdir; Kəsməsəm Allaha itaətsizlik etmiş, Peyğəmbərin sünnəsini tərk etmiş olaram" fikri bir təqvadır və bu fikir də hər qurban kəsəndə var.

 Həzrət Adəmin iki oğlunun qurbanları məsələsi Quranda açıqlanmışdır (Maidə. 5/27-31. Buna görə oğullardan birinin qurban ibadətinin qəbul edilməmiş olmasını, digər (qurbanı qəbul edilən) oğul "təqva" ilə açıqlamaqda, "ibadətin ancaq təqva sahibi olanlardan qəbul ediləcəyini" ifadə edir. Burada təqvanın nə mənaya gəldiyi də ayənin davamından görünür: Qurbanı qəbul edilməyən oğul, qısqanclıqdan ötrü qardaşını öldürmək istəyir. Bir qulun Allaha bağlılığı, Ona qarşı sevgi və hörməti, itaətsizliyin səbəb olacağı pis nəticələrdən qorxması (təqva) onun qısqanclıq hissini ve ya başqa nəfsani istəklərinə qalib gəlməyə yetmirsə təqva əskik deməkdir; Təqvası nöqsan olanların itaəti (qulluğu) da əskik olur, ibadətlərini Allah üçün deyil, başqa sövq və səbəblərlə etmiş olurlar və ibadətin qəbul edilməməsi məhz bu "niyyət və səbəb qüsuruna bağlıdır. Həmçinin bir kəs digərində təqva olub-olmadığını bilə bilməz, özündə təqva duyğusu və buna bağlı davranışların olub- olmadığını isə bilir. Allah əmr etdiyi, Həzrət Peyğəmbər də etdiyi üçün borc bilərək qurban kəsən şəxsdə - bu mənada- təqva var.

 

Hamilə heyvanın və yaxud yeni doğulan heyvanın qurban edilməsinin eybi varmı?

 Doğumu yaxınlaşan hamilə heyvanı və yaxud yeni doğulan heyvanı qurban kimi kəsmək məkruhdur. Doğulacaq balaların tələf edilməsi əsas məsələ olduğu üçün hamilə heyvanın qurban edilməsi doğru deyil.

 

 İki adamın kəsəcəyi qurbana üçüncü adam girə bilərmi?

Ortaq olaraq qurban edilə bilən heyvanlar tək və ya cüt sayda ortaq tərəfindən qurban edilə bilər. Buna görə iki ailənin ortaq kəsdiyi bir heyvana mütləq üçüncü bir adamın ortaq olması lazım deyil. Bir kəs, qurbanlıq olaraq aldığı sığıra, sonradan bir və ya daha çox adamı ortaq edə bilər.

 

 Qurbanın başının qoparılması lazımdırmı?

 Heyvana əziyyət verməmək məqsədilə heyvanın canı çıxmadan başının gövdəsindən ayrılması xoş qarşılanmamışdır. Canı çıxdıqdan sonra başının bədənindən ayrılmasında eyb yoxdur.

 

Vəkalət yoluyla qurban kəsilə bilərmi?

Qurbanı şəxsən adamın özü kəsə biləcəyi kimi, vəkalət yolu ilə başqasına da kəsdirə bilər. Çünki qurban, mali(mal və pulla edilən) bir ibadətdir. Mal ilə edilən ibadətlərdə isə vəkalət caizdir.

Qurbanı adam öz olduğu yerdə vəkalət verərək kəsdirə biləcəyi kimi, başqa bir yerdəki adam və ya təşkilata da vəkalət verərək kəsdirə bilər. Eyni şəkildə vəkalət, şifahi olaraq verilə biləcəyi kimi, yazılı olaraq, telefon, internet, faks və bənzəri ünsiyyət vasitələri ilə də verilə bilər.

Adamın kəsəcəyi qurbanı şəxsən nəğd alması, özünün kəsməsi və ya kəsilərkən yanında olması, -kurbanın səhih olması üçün- lazımlı deyil. Bunlar vəkalət yoluyla da edilə bilər.

 

1.     Qurbanlıq heyvanın südündən, yunundan, dərisindən, ürək, qaraciyər, böyrək, işgəmbə, beyin, və.s. kimi iç orqanlarıyla baş və ayaqlarından sahibinin faydalanmasında bir problem var?

 

Bir kəs, öz evində bəsləyib böyütdüyü və ya qurbanlıq olaraq satın almadığı bir inəyini, qurbana bir müddət qala qurban edəcəyinə niyyət etsə də bu inəyinin südünü içə bilər, ondan istifadə edə bilər. Lakin qurban olaraq alınan bir heyvanın kəsimin əvvəlində südündən və yunundan yararlanmaq uyğun deyil. Əgər yararlanılıbsa əvəzi sədəqə olaraq verilməlidir.

Qurbanın dəri, ət, yağ, baş, ayaq, yun və süd kimi parçalarının satılması məkruhdur. Əgər belə bir şey edilərsə qiymətinin sədəqə edilməsi lazımdır. Qurban, sırf Allah rizasını qazanmaq üçün kəsildiyinə görə qurbanın ətinin və digər parçalarının satılaraq əvəzinin sahibləri tərəfindən xərclənməsi caiz deyil. Əgər belə bir şey edilmişsə, qiymətinin sədəqə edilməsi lazımdır.

 

Qurban ətindən Qəssab ödənişi verilə bilərmi?

Qurban ətindən qəssab ödənişi də verilməz. Hz. Əlidən belə dediyi rəvayət edilmişdir: "Rəsulullah (s.a.s), dəvələr kəsilərkən başında durmağımı, dərilərini və belindəki çullarını( tük və yundan düzəldilmiş heyvan örtüyü) paylaşdırmağımı əmr etdi və onlardan hər hansı bir şeyi qəssab ödənişi olaraq verməyi mənə qadağan etdi və qəssab ödənişini biz özümüz verərik" buyurdu. (Müslim, Edâhî, 28; Əbu Davud, Edâhî, 9; Nəsai, Dahâyâ, 37)

 

Qurban ətinin və dərisinin satılması caiz deyil?

 

Qurbanın dərisi, bir kasıba və ya xeyriyyə təşkilatına verilməlidir. Hz. Peyğəmbər, vida həccində Hz. Əliyə, qurban olaraq kəsilən dəvələrinin başında dayanmasını və bunların dəriləri ilə bellərindəki çullarını sədəqə olaraq verməsini, qəssab ödənişi olaraq bunlardan bir şey verməməsini əmr etmişdir (Əbu Davud; "Mənasik", 20). Buna görə qurban dərilərinin pul qarşılığında satılması, qurbanın kəsimi və ya baxımı üçün ödəniş olaraq verilməsi caiz deyil. Dərinin satılması halında əvəzinin yoxsullara verilməsi lazımdır. Ancaq şərt qoşmamaq şərti ilə qurbanın əti və ya dərisi kəsənə bağışlana bilər.

İstəyən kimsə, əvvəldən əvəzini ödəyərək, müsəlmanların qurduğu bir vəqf və yaxud bir quruluş təşkilatıyla vəkalətlə qurbanlarını kəsdirmələri və bu qurbanların ətlərinin yoxsul müsəlmanlara ət olaraq çatdırılması caiz olduğu kimi əsas məsələ ətlərin, qismən və ya tamamilə ət olaraq müsəlmanlara çatdırılması imkanının təmin edilə bilməməsi halında bunların bazaar qiymətində satılaraq əvəzinin uyğun yerlərə sərf edilməsində dini baxımdan bir qorxu yoxdur.

Qurbanın yeyilməyəcək yerləri hansılardır?

Qurbanın yeyilməsi caiz olmayan əzaları bunlardır:

* Sidik yolu

* Xayaları

* Sidik kisəsi

* Öd kisəsi

* Axan qanı

* Tənasül üzvü (cinsiyyət üzvü)

Heyvanın bu qisimləri kəsildikdən sonra parçalanarkən ayrılır və atılır.

 

Qurbanın dərisi nə edilir?

Qurbanın dərisi sahibi tərəfindən istənsə səccadə və ya evdə istifadə edilə bilən bir əşya edilə bilər. Qurban sahibi dərisini istədiyi kimi istifadə edə bilər, istədiyi xeyir müəssisəsinə verə bilər.

 

Həcc qurbanları Azərbaycanda kəsdirilə bilərmi?

İslamın beş əsasından biri olan həcc ibadəti, müsəlmanların Məkkədə olan Kəbəni və ətrafındakı müqəddəs məkanları, bu ibadət üçün təsis edilən müəyyən zaman dilimi içində, üsuluna uyğun olaraq ziyarət etmələri və edilməsi lazım olan digər vəzifələri yerinə yetirmələridir.

Həcc ibadəti, ifrad, təməttu 'və qıran olmaq üzrə üç şəkildə əda edilə bilər.

Yalnız həccə niyyət edilib, ümrəyə niyyət edilməyən ifrat həccində qurban kəsmək vacib deyil.

Təməttu həcci (eyni həcc mövsümündə əvvəl ümrə edib ehramdan çıxdıqdan sonra həcc üçün təkrar ehrama girilərək edilən həcc) ilə kiraye həccində (bir niyyətlə həcc və ümrə üçün ehrama girilərək edilən həcc) hərəm bölgəsində (Kəbə və ətrafı) şükür qurbanı (həcc qurbanı, Hedy) kəsilməsi vacibdir (Bəqərə 2/196). Bu səbəblə, həcc qurbanının hərəm bölgəsi xaricində kəsilməsi caiz deyildir. Bu mövzuda din alimləri arasında hər hansı bir fikir ayrılığı yoxdur.

Həccdə kəsilən bu qurbanı, hacının şəxsən özü və ya vəkalət verdiyi bir kimsə kəsə bildiyi kimi, qurban təşkilatçılığını aparan İslam bankı vasitəsi ilə də vəkalətlə kəsdirə bilər.

İslam bankı tərəfindən kəsilən qurbanlar, o bölgədə və İslam dünyasının müxtəlif bölgələrindəki fəqirlərə çatdırılır.

Həccdə olan kəslərin, həcc qurbanı (Hedy) xaricində, Bayram münasibətiylə nafilə olaraq qurban kəsmək istəmələri halında, bunu vəkalət yolu ilə Azərbaycanda və ya başqa bir ölkədə kəsdirə bilərlər ..

 

Qurban kəsmək yerinə sədəqə verməklə bu ibadət yerinə yetirilmiş olurmu?

Qurban ibadəti, qurbanlıq heyvanı kəsmək surətiylə yerinə yetirilir. Bunun üçün qurban bayramında kəsilən qurbanı və ya əhd (nəzir) qurbanını kəsmək yerinə, pulunu kasıblara verməklə bu ibadət yerinə yetirilmiş olmaz.

Fiqhi hökmü istər vacib, istər sünnət olsun; qurban ibadəti müəyyən şərtləri daşıyan heyvanların üsuluna uyğun olaraq kəsilməsiylə yerinə yetirilir. Qurbanın əvəzini yoxsullara ya da kömək qurulumlarına vermək surətiylə, qurban ibadəti ifa edilmiş olmaz. Şübhəsiz ki, Allah Təalanın razılığını qazanmaq niyyəti ilə, kasıb və möhtaclara kömək etmək, yaxşılıq və ehsan etmək də müsəlmanın əhəmiyyətli vəzifələrindən biridir. Ancaq, bu iki ibadətdən birini digərinin alternativi olaraq qəbul etmək dini baxımdan doğru deyildir.

 

Necə ki Peyğəmbər (ə.s.) əfəndimiz də, qurban qanuni qılındıqdan sonra hər il şəxsən qurban kəsmək surəti ilə bu ibadəti yerinə yetirmişdir. (Buxari, "Həcc", 117, 119; Müslim, "Ədâhî", 17).

 

Hz. Peyğəmbərə (s.ə.v.) qurban bayramında, Allah qatında ən sevimli ibadətin qurban kəsmək olduğunu, qurbanın kəsilir kəsilməz Allah qatında məqbul olacağını və qurban edilən heyvanın hər bir parçasının adamın xeyir xanasına qeyd ediləcəyini ifadə etmişdir. (Tirmizi, "Ədâhî", 1; İbn Macə, "Ədâhî", 3)

 

Qurban kəsildikdən sonra qiymət təyin olunması (Qurbanın çəki ilə alınıb satılması) caizdirmi?

Kəsildikdən sonra sakatatını (Kəsilmiş heyvanın ürək, qaraciyər, böyrək, qarın, beyin, və s. Kimi iç orqanlarıyla, ayaqları) kəlləsini və dərisini hesaba qatmadan geri qalan əti çəkilərək kilosu bu qədərdə qiyməti təsbit edilmək üzrə bazarlıq edilərək satın alınan heyvanın qurban olaraq kəsilməsi və edilən bu alış-veriş caizdir.

Bura da var ki, kilo dəyərinin bazar qiyməti şəklində gözlədilməyib necədə olacaqsa müəyyən olunması və dərisi, kəlləsi, Sakatat (Kəsilmiş heyvanın ürək, qaraciyər, böyrək, qarın, beyin, və s. Kimi iç orqanlarıyla, ayaqları) kimi hissələrinin satıcıdan qalmaq üzrə əqddən (söz kəsmə) istisna edilməməsi lazımdır.

Eyni şəkildə canlı olaraq tərəzilərə kilosu bu qədərdə qiyməti təsbit edilmək üzrə satın alınan heyvanın da qurban olaraq kəsilməsi və edilən əqd caizdir.

Kilosunun qiyməti müəyyən olmaq şərti ilə, bir heyvanın canlı ikən, yaxud kəsildikdən sonra ət olaraq çəkilib qiymətinin təyin olunması surətiylə satılması caizdir.

 

Laqeydlik səbəbiylə zamanında qurban kəsməyən nə etməlidir?

Şərtlərini daşıdığı halda laqeydlik və s səbəblərlə qurban kəsməyən bir kimsənin, o ilin hesabına, bir qurban əvəzini kasıblara verməsi, həmçinin tövbə və istiğfar etməsi lazımdır.

 

Alınan qurbanlığın ölməsi halında nə edilər?

Almış olduğu qurbanlıq heyvanı ölən adam, öhdəlik şərtləri daşıması halında, Bayramın ilk üç günündə isə yeni bir qurbanlıq alıb kəsməsi, Bayram günlərindən sonra isə qurban əvəzini sədəqə etməsi lazımdır.

Zəngin bir kimsənin aldığı qurbanlıq heyvan, qurban günlərindən əvvəl ölsə, bu kimsənin yenidən bir qurbanlıq heyvan alması lazımdır.

Zəngin bir kimsə bir şəxsə pul verib "bununla qurbanlıq heyvan al və mənim adıma qurban kəs" desə; ancaq bu şəxs pulu xərcləsə; zəngin olan şəxs da bu vəziyyəti əyyam-ı nahr (qurban kəsim günləri) keçdikdən sonra öyrənsə vəkilin sözü keçən pulu geri ödəməsi lazımdır. Zəngin olan kimsənin qurban öhdəliyi düşməz. Ancaq əyyam-ı nahr keçdikdən sonra bu pulun kasıblara sədəqə edilməsi lazımdır.

 

Kişinin həyat yoldaşı üçün qurban kəsməsi lazımdırmı?

İslam dinində fərdin mülkiyyəti əsas olduğundan ailədə (ər-arvad) zəngin olan adam kim isə qurbanı onun kəsməsi lazımdır. Kişi istəsə arvadı və ya uşaqları adına qurban kəsmək olar.

 

Kəsilən qurbanın qanından sürtmək bir qorxusu vardırmı?

Kəsilən qurbanın qanından evə, avtomobilə, alına sürtülməsi və bundan bərəkət umulmasının dini bir təməli yoxdur; köhnə ənənə və adətlərə əsaslanır.

 

Adətli qadın və cünub kişi qurban kəsə bilərmi?

Heyvan kəsimində, gərəkli yetərlilik və şərtləri daşıyan adam; qadın olsun, kişi olsun qurban kəsə bilər.

Heyz görən qadın və ya cünub bir kişi qurban kəsə bilər. Kəsdiyi də yeyilər.

 

Ana rəhmindəki uşaq üçün qurban kəsmək gərəklidirmi?

Ana qarnındakı körpə üçün qurban kəsilməsi lazım deyil. Ancaq adam xanımım hamilə qalsa qurban kəsəcəyəm deyə adakta olması (yəni nəzir deməsi) halında bu adamın qurban kəsməsi lazımdır.

 

Kəsilən qurbanın xəstə olduğunun ortaya çıxması halında yenidən kəsmək gərəklidirmi?

Kəsilən qurbanın xəstə olduğu ortaya çıxıb, ətinin səhiyyə səbəbiylə məhv edilməsi halında, əgər qurban kəsmə günləri (bayramın ilk üç günü) çıxmamış isə geri edilən pul ilə yeni bir qurban kəsilməsi, qurban kəsmə günləri keçmiş isə, bu pulun kasıblara sədəqə edilməsi lazımdır.

 

Qurbanlıq heyvanların hamilə qalmasını önləməyin bir qorxusu vardırmı?

Allah Təala digər yer üzü nemətləri kimi heyvanları da insanların xidmətinə vermiş və onlardan müxtəlif şəkillərdə faydalanmağı halal etmişdir.

Ancaq qurbanlıq üçün hazırlanan heyvanların daha çox etlenmelerini təmin məqsədilə gebeliklerinin sonlandırılması; fitrətə müdaxilə, ekoloji tarazlığın qorunması və heyvanlara qarşı şəfqətli davranma çərçivəsində ələ alındığında dinen uyğun deyil.

Dinimizcə uyğun görülməyən şeyləri etmək günah olduğu kimi, belə şeylərə razılıq göstərmək və vasitəçi olmaq da günahdır. Ancaq, qurbanlıq və ya ətlik olaraq bəslənən heyvanların hamilə qalmalarına mane dərman və bənzəri şeylərin istifadə edilməsində dini olaraq bir qorxu yoxdur.

 

Qurban Bayramında edilən ibadət və mərasimlərin dindəki yeri nədir, fərzdirmi, sünnədirmi?

Azanımız, məscidimiz, minarəmiz, salamlaşmamız, gündəlik dildəki dini motivlərimiz, gedərək açılsa belə geyim-kecimlərimiz, bayramlarımız, ədəb-ı muaşeretimiz (ədəb qatdalarımız) ... Müsəlmanlar olaraq bizim fərqli əlamətlərimizdir (bizi başqa din və mədəniyyət mənsublarından ayıran işarələrimiz, nişanlarımız, şüarlarımız, simvollarımızdır). Bu gün bu nişanlarımızı qorumaq dünənkindən daha əhəmiyyətli hala gəlmişdir; çünki artıq topluluğumuz əvəzçidir, çox mədəniyyətlidir, çox inanclıdır; bu çoxlar yeddi rəng kimi ayrılmış, bir-biri ilə əlaqələrini minimuma endirmişdir; artıq bu rənglərin birləşərək bir işıqlı, bir aydınladıcı işıq olması belə dursun, bəzilərinin çox sevərək istifadə etdikləri mozaika belə meydana gətirməkdən uzaqdır.

Müsəlmanların vaz keçilməz dəyərləri üzərinə titrəmələri lazım olan bir ünsür də inanc (din, iman) nişanələridir. Onlar mənaları, möhtəviyyatı, içdə və dərində olanları mühafizə edən zərflərin, sipərlərdir, zirehlərdir; işləri və funksiyaları yalnız qorumaqdan ibarət də deyil, onlar eyni zamanda təlqin edir, təlim keçir, tərbiyə edir.

Bu bayramda qurban kəsər, bayram səhəri bayram namazı qılar, Ərəfə günü səhər namazından sonra başlayaraq bayramın dördüncü günü əsr namazı sonuna qədər davam etmək üzrə "təşrik təkbirləri" gətiririk, yoxsullara qurban əti paylayırıq, ölü (məzarlarda) və diri (evlərdə) yaxınlarımızın ziyarət edirik , hallarını soruşur, dərdləşir, həsrətimizi getdirir məhəbbəti artırırıq. Günümüzdə xəbərləşmə imkanları inkişaf etdiyi üçün ziyarətə gedə bilmədiyimiz yaxınlarımızla telefon və s. vasitələrlə əlaqə saxlayır, hal xətir soruşur, bayramlarını təbrik edirik.

Bayramda edilən bu ibadətlər və mərasimlərin dindəki yeri (hökmü; fərz, vacib, sünnət olduğu) müzakirə edilir. Əsl soruşulması lazım olan sual budur: Bunlar tərk edilərsə nə olar, nələri itimiş olarıq? Bizə görə ən əhəmiyyətlisi bir şüarımızı itirmiş olarıq; "Şüarı itirmək caizdirmi?", Sual belə soruşulmalıdır.

Heç bir İslam məzhəbində qurban, tərk edilməsində qorxu olmayan, edilməsi da çox əhəmiyyətli olmayan bir ibadət deyil; qurban əhəmiyyətli bir ibadətdir, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s) buna əhəmiyyət vermiş və həyatı boyunca yerinə yetirmişdir.

Bir müsəlman gərəkli və qanuni olmadıqca otu belə qopartmaz. Lazımlı və qanuni olduqda insanı belə öldürür (döyüşdə düşmən öldürülər və düşmən bir insandır). Qurban kəsmək, başqa hikmətləri yanında məhz bu şüur ​​və təslimiyyətin də simvoludur, təhsilidir.

Şüarlarımızı qoruyaq, yoxsa bu toz duman içində hər şeyimizi itirə bilərik.

 

"Qurban kəsmək insandakı şiddət meylini gücləndirir, sevgi və mərhəmət dini olan İslamda bu olmamalıdır" deyənlər var; siz nə deyərsiniz?

Qurban bayramı yaxınlaşdıqca heyvan sevərlər və ət yeməzlər qurban kəsmənin şiddətlə əlaqəli istiqamətini önə çıxarıb bunu müzakirə edirlər, qurban kəsmək istəyən müsəlmanlar bəzi detallarla maraq edir və bu vaxt qurban dərilərini və ətlərini istədikləri yerə vermə haqqlarını məhdudlaşdıranları danışırlar. İslam aləmi qurban bayramı və həcc ibadətinin mənəvi atmosferi içində dini təfəkkür və həyəcanın uca üfüqlərinə qanad açır ..

Şiddət qeydsiz və sərhədsiz olaraq məhkum edilə bilməz; bir millətin maddi və mənəvi dəyərlərinə göz dikən və hücum edən düşmənə qarşı şiddətin adı cihaddır, qanuni döyüşdür, bu döyüşdə ölənlərə şəhid, qalanlara qazın deyilir. Müzakirə şiddət içəriyə və çölə, öz insanlarına və ya başqa insanlara istiqamətli "haqsız, hüquqsuz" Şiddət.

Ov edərək və ya müəyyən üsullar ilə öldürərək heyvanların ətindən və başqa parçalarından faydalanmaq insanlıq qədər qədimdir, bütün ilahi dinlərdə məşrûdur (qanunidir) və əxlaqa da zidd deyildir. Əgər insan xaricindəki canlılar; lazım olduğu, insanlar buna ehtiyac duyduqları halda öldürülməyəcəksə nə təsərrüfatçılıq edilə hətta nə də -gözlə görülməyən canlılara basıb öldürmə ehtimalı olduğu üçün- çöldə bayırda gəzilə bilər. Mərhəmət adına deyilə biləcək şey, heyvanların gərəksiz yerə öldürülməməsi və lazım olduğu üçün öldürüləcək heyvana əziyyət edilməməsidir.

Qurban kəsməklə insandakı şiddət meyli arasında qurulan əlaqələr, qurban kəsərək şiddət arzusunu təmin edən (qane edən) insanın başqa canlılara və insana istiqamətli şiddət meylinin azalacağı kimi düşüncələr, elmi məlumatlara əsaslanmır. Şiddəti azaldacaq şey sevgidir, mərhəmətdir, xüsusilə bütün varlıqların sahibi və yaradıcısı olan Allah sevgisidir, Onun mərhəmətindən əks olunanlara sahib olmaqdır; bunlar da sağlam bir din və əxlaq təhsili ilə əldə edilir.

Sâffət surəsində (102-110) Hz. İbrahimin, oğlu yerinə kəsdiyi qurban hadisəsi gözəl və təsirli bir üslub içində ümumiləşdirilmişdir. Buna görə Hz. İbrahim yuxusunda, Allah üçün oğlunu qurban etdiyini görmüş, bunu təslimiyyət simvolu olaraq almaq yerinə zahiri ilə alıb tətbiq etməyə yönəlmiş; onun və oğlunun bu itaət, fədakarlıq və təslimiyyəti Allah tərəfindən qurban olaraq qəbul edilmiş və bunun yerinə bir qoç qurban etməsinə icazə verilmiş, qoç qurbanı, oğul (can) qurbanı yerinə keçmişdir. Bu qurbanın göydən endirildiyi, cənnətdən gəldiyi şəklindəki rəvayətlər ayələrdə və səhih hədislərdə yoxdur.

Mövzuyla əlaqədar əlavə sual və cavabları:

Qurban kəsilərkən bəsmələ çəkməyin hökmü nədir? Hansı dua oxunmalıdır?

İstər qurban niyyətiylə olsun istər başqa bir məqsədlə olsun heyvan kəsilərkən bəsmələ çəkilməsi lazımdır. Heyvanın kəsimi əsnasında bəsmələ qəsdən tərk edilsə o heyvanın əti yeyilməz. Ancaq qəsdsiz və unudularaq bəsmələ çəkilməzsə bu heyvanın əti yeyilər.

Qurban kəsilərkən üç dəfə "Bismilləh Allahu Əkbər" deyilir və bu ayələr oxunur:

 

قل ان صلاتي ونسكي ومحياي ومماتي لله رب العالمين لا شريك له وبذلك امرت وانا اول المسلمين

 

Oxunuşu: Qul innə saləti və nusukî və mahyəyə və məmâtî lilləhi Rabbi'l-Aləm lə şərîkə ləh. Və bi zəlikə umirtu və ənə əvvəlu'l muslimin. (Ənam 6 / 162-163)

 

اني وجهت وجهي للذي فطر السموات والارض حنيفا ومآ انا من المشركين

 

(Ənam 6/79) (Oxunuşu: inni vəccəhtu vəchiyə lilləzî fatərə's-səmavati və'l-ardə Hənifə və mə ənə min'əl-muşrikin.)

 

Qurban kəsərkən dəstəmazlı olmaq şərtdir?

 

Qurban kəsən adamın dəstəmazlı olması şərt olmamaqla birlikdə, qurban bir ibadət olduğu üçün kəsə dəstəmazlı olması daha fəzilətlidir.

 

Əqiqə, adak(nəzir), udhiyyə və nafilə qurbanlar üçün eyni iribuynuzlu heyvana ortaq oluna bilər?

 

Ortaq kəsilən qurbanlardan, hissədarlardan hər birinin qurbanlarını eyni məqsəd üçün kəsmiş olmaları lazım deyil. Ortaqların hər birinin ibadət niyyətiylə qatılmış olması şərti ilə bir qismi Udhiyye, digər bir qismi isə əhd, Akika, nafilə qurbanı olaraq niyyət edə bilərlər.

 

Satın alaraq möhkəm olub sonradan qüsurlu hala gələn bir heyvan qurban edilə bilər?

 

Bir kimsə möhkəm bir heyvan satın alsa lakin daha kəsilmədən heyvanda qurban edilməyə əngəl olan bir qüsur meydana gəlsə, əgər satın alan adam zəngindirsə yenisini alıb kəsməlidir. Kasıbdırsa yenisini almasına gərək yoxdur, almış olduğu heyvanı qurban edər.

 

Doğumdan sonra buynuzlar elektriklə qurudulması heyvanın qurban olmasına əngəl olarmı?

 

Doğumdan sonra heyvanların buynuzlarının elektrik və bənzər üsullarla qurudulması surətiylə buynuzsuz olaraq böyüyən heyvanların qurban edilməyə mane başqa üzrləri yoxdursa qurban edilməsində bir qorxu yoxdur.

Sonsuzlaşdırılmış heyvanlar qurban edilə bilərmi?

 

Müxtəlif məqsədlərlə sonsuzlaşdırılmış və ya burularak xədim hala gətirilmiş heyvanlar qurban olaraq kəsilə bilər. Qurban baxımından bu hər hansı bir əskiklik meydana gətirməməkdədir.

 

Qurban kəsilən heyvanda bir xəstəlik ortaya çıxarsa yerinə başqa birinin kəsilməsi lazımdırmı?

 

Qurbanlıq heyvanın kəsilmədən əvvəl xəstəliyi bilinmir və başqa bir üzrü də yoxsa kəsdikdən sonra xəstəliyinin başa düşülməsi halında yenidən qurban kəsilməsi lazım deyil. Ancaq satıcının, köhnədən olan bir ayıbından ötəri qurbanlığın əvəzini bayramın ilk üç günündə iadə (yenidən əda etmək) etməsi vəziyyətində yenidən qurban alınaraq kəsilir. Bundan sonra qaytarılması halında bu pul kasıblara sədəqə olaraq paylanır.

 

Dişi və yaxud  erkək heyvandan hansının qurban edilməsi daha fəzilətlidir?

 

Dəvə, inək(sığır) kimi iribuynuzlu heyvanlarla, qoyun, keçi kimi xırdabuynuzlu heyvanların müəyyən şərtləri daşımaları vəziyyətində, erkək olsun dişi olsun qurban olaraq kəsilə biləcəkləri xüsusu Hz. Peyğəmbərin (sav) hədis və tətbiqləri ilə sabitdir. Qurban ediləcək heyvanın cinsiyyəti, qurban ibadətinin fəziləti baxımından bir ölçü deyil. Ancaq inəyin dişisinin qurban edilməsinin fəzilətli olduğu fikirini irəli sürən fəqihlər olmuşdur. Bu görüşü o fəqihlərin yaşadıqları cəmiyyət və dövrün şərtlərinə görə qiymətləndirmək daha məqsədəuyğun olar. Əkinçiliyə söykənən bir cəmiyyətdə erkək inəyin gücündən daha çox yararlanılma imkanının olması göz qarşısında saxlanılaraq belə bir görüş ortaya atılmış ola bilər. Ancaq bu görüşlər, dinin dəyişməz əsasındanmış kimi qəbul edilməməlidir. Bunlar, cəmiyyət mənfəəti göz qarşısında saxlanılaraq ortaya qoyulmuş görüşlərdir. İndiki vaxtda da eyni əsasdan hərəkətlə dişi malların qurban edilməsinin istehsala zərər verməsi halında, erkək malların seçilməsi uyğun olar. Həmçinin qurbanlıq heyvanın erkək və ya dişi olması, qurbanın etibarlılıq şərtləri arasında yer almamaqdadır.

 

Quyruqsuz qoyunlar qurban edilə bilər?

Doğuşdan quyruqsuz olan və ya qidalı olması üçün kiçik yaşda quyruqları boğulmaq surətiylə salınan qoyunların qurban edilmələrində bir qorxu yoxdur. Ancaq bir qəza nəticəsində quyruğunun hamısı və ya yarısından çoxu qopan heyvanın qurban edilməsi caiz deyil.

 

Əqiqə qurbanı nədir?

 

Yeni doğulan uşaq üçün şükür məqsədiylə kəsilən qurbana, "Akika" adı verilir. Akika qurbanı kəsmək müstəhəbdir. Akika qurbanı olaraq kəsiləcək heyvanda da, digər qurbanlarda axtarılan şərtlər axtarılar.

 

Akika qurbanı, uşağın doğulduğu gündən büluğ çağına qədər kəsilə bilərsə də doğumun yeddinci günü kəsilməsi daha fəzilətlidir.

 

Akika qurbanının ətindən və dərisindən faydalana biləcək kəslər mövzusunda hər hansı bir məhdudlaşdırma yoxdur.Qurban sahibi daxil hər kəs bu qurbandan istifadə edə bilər.

 

Şükür qurbanı nə deməkdir?

 

Təməttu və kıran həcci edən kəslərin, eyni mövsümdə həcc və ümrəni  birlikdə ifa etdikləri üçün, kəsdikləri qurbanlara şükür qurbanı da deyilməkdədir. Eyni şəkildə adam, arzu etdiyi bir məqsədə çatması və ya bir nemətə nail olması səbəbiylə şükür qurbanı kəsmək olar. Bu qurbanların ətindən sahibləri istifadə edə bilər.

Adak(nəzir) qurbanı nə deməkdir?

Qurban həsr edən adamın qurban kəsməsi vacibdir. Əgər adam bu Nəzrin, bir şərtin reallaşmasına bağlamışdırsa bu şərt baş verdikdə kəsməsi lazımdır. Adak (nəzir) qurbanının ətindən nəzir sahibi, üsul və fürûu (nəslindən gəldiyi ana, ata, baba və nənələrin ... ilə öz nəslindən gələn uşaqları və nəvələri.) Yeyə bilməyəcəyi kimi, bunların xaricində qalıb zəngin olanlar da yeyə bilməz. Əgər özü yemək istər və ya bu sayılanlardan birinə yedirmək istərsə, yenilən ətin bazar qiymətində olan dəyərini (qiymətini) yoxsullara verər.

 Qeyri-qanuni yolla qazanılan pulla qurban kesilebilirmi?

İslam dini insanların qanuni işlərlə məşğul olmalarına və dolanışıqlarını halal yollardan əldə etmələrini istər. Buna baxmayaraq bir adam malını haram yoldan qazanmışsa, öldüyündə varisləri bu malın sahibini axtarmalı; sahibini tapdıqlarında bu malı özünə verməlidirlər. Əgər bu malın sahibini tapa bilməzlərsə savab gözləmədən yoxsullara və ya xeyriyyə işlərinə xərcləməlidirlər (Sərahsî, əl-Məbsût, XII, 306; İbn Nüceym, əl-Bəhru'r-Raiq, VIII, 229; Fətâvây-i Hindiyyə, III, 210).

Bu etibarla, qeyri-qanuni yolla əldə edilən pul ilə qurban kəsmək uyğun deyildir. Malla və pulla edilən ibadətlər halal pulla edilməlidir. Çünki Rəsulullah (s.ə.s.) belə buyurmuşdur: "Ey insanlar! Allah təmizdir; yalnız təmiz olanları qəbul edər. Allah Peyğəmbərlərinə nəyi əmr etdisə möminlərə də onu əmr etmişdir. Belə ki, Allah peyğəmbərlərdən: "Ey Peyğəmbərlər! Təmiz və halal olan şeylərdən yeyin, yaxşı və faydalı işlər edin! "(Əl-Muminun, 23/51); Möminlərə də: "Ey iman edənlər! Sizə verdiyimiz ruzilərin təmiz olanlarından yeyin. "(Bəqərə, 2/172) buyurmuşdur." Sonra Rəsulullah (s.ə.s.) bunları söylədi: "Bir kimsə Allah yolunda uzun səfərlər edər. Saçı başı dağınıq, toza torpağa bulanmış vəziyyətdə əllərini səmaya açaraq: Ya Rəbbi! Ya Rəbbi! deyə dua edər. Halbuki onun yediyi haram, içdiyi haram, qidası haramdır. Belə birinin duası necə qəbul edilər? "(Müslim, Zəkat, 65).

Bütün bu tənqidlərə baxmayaraq yenə də haram pulla qurban kəsilmişdirsə, bunun heç bir savabı olmamaqla birlikdə, qəsb edilmiş paltar ilə namaz qılma vəziyyətində namazın düşməsi kimi qurban məsuliyyəti də düşər (Kâsânî, Bədâi, Beyrut 1982, III, 96; Zeylaî, Təbyînü'l-Hakâik , Misir 1313, VI, 48).

 

 Bir qrup meydana gətirərək aralarında pul yığıb Hz. Peyğəmbər adına qurban kəsilə bilərmi?

 

Dinimizdə insanların bir qrup meydana gətirərək aralarında pul yığıb Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) adına qurban kəsmələri şəklində bir tətbiq yoxdur. Bunun, edilməsi lazım olan bir ibadət kimi görülməsi doğru deyildir. Çünki Allah və Rəsulundan nəql edilməyən bir tətbiqi ibadət kimi saymaq və ona dînîlik vəsfi vermək bidətdir. Hər bidət də Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) adlandırmasıyla dəlalətdir (Müslim, Cümə 44; Əbu Davud, Sünnə 6; Tirmizi, Müqəddimə 16).

Hz. Əlidən rəvayət edilən "Rəsulullah (sas) (sağlığında) öz yerinə bir qurban kəsməyimi vəsiyyət etdi. Məhz mən də onun yerinə qurban kəsirəm. "(Əbu Davud, Dahâyâ, 2; Müsnəd, I, 107, 149) şəklindəki xəbər, bu tətbiqə dəlil ola bilməz. Çünki Hz. Ali qurbanı kəsmə səbəbi olaraq Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) 'In özünə bunu vəsiyyət etməsini göstərmişdir. Bu səbəbdən bu hədisi, əgər vəsiyyəti yoxsa ölü adına qurban kəsiləcəyini dəlalət etməz.

 

Bank kreditiylə qurban kəsilə bilərmi?

 

Qurban kəsmək, yetkin, büluğ (ağıllı), dinə zəngin sayılacaq qədər mal varlığına sahib və müqim olan bir müsəlmanın yerinə yetirəcəyi malla və pulla edilən bir ibadətdir (Mərğinânî, əl-Hidâyə, IV, 70). İstər nami (artıcı) olsun istərsə nami olmasın təməl ehtiyaclarından və borcundan başqa 80. 18 qr. qızıl və ya bunun dəyərində pul və ya əşyaya sahib olan adam dinə zəngindir. Bu səbəbdən bu adam Allahın özünə bəxş olduğu nemətlərə şükür ifadəsi və Allah yolunda fədakarlığın nişanəsi olaraq qurban kəsməlidir (Məvsılî, ixtiyar, İstanbul, I, 99-100, 123; V, 723; (İbn Abidin, Rəddu'l-Muxtar, VI , 312).

İstər vacib olduğu üçün, istərsə nafilə olaraq qurban kəsən birinin qurbanını nəğd ala biləcəyi kimi, borclanaraq satın ala bilər. Bu, qurbanın səhhətinə əngəl təşkil etməz. Lakin kredit alması vəziyyətində faiz ödəyəcəkdirsə, faiz vermə qadağasını (Bəqərə, 2 / 275-279; Müslim, Müsakat, 105-106; Əbu Davud, Büyu ', 4) işlədiyi üçün günaha girmiş olur. Maddi vəziyyəti yaxşı olmayan adamın belə üsullara müraciət etməsi yerinə qurban kəsməməsi daha uyğundur.

 

 Qurban kəsməklə bağlı  tez-tez  soruşulan suallar və cavabları nələrdir?

 

Kim ki, könül xoşluğuyla və kəsdiyi qurbanın savabını Allahdan umaraq qurban kəsərsə, bu onun üçün Cəhənnəm atəşinə qarşı pərdə olar.

(Hədis-i  Şərif Məalı  Camiüs-Sağir -8825)

 

 

Həcc surəsində Allah (cc): "qurbanlarınızın ətləri və yaxud qanları Allaha çatmaz; amma sizin təqvanız Allaha çatar. "(22/37) buyurur.

Buna görə, qurban kəsməyin əsl məqsədinin Allahın əmrini yerinə yetirmək, beləcə təqvalı olduğunu göstərmək olduğu aydın olur.

Bunun mənası, Allah istəsə ən qiymətli malımızı belə Onun yoluna fəda edə bilərik, deməkdir. Eynilə Hz. İbrahimin İsmayılı qurban etməyə qərar verməsi kimi, lazım olsa bizim də canımızı belə qurban edə biləcəyimizi göstərməkdir.

Bir baxıma da qurban malpərəstlik duyğusunu qırmaq, Allahın razılığı qarşısında hər şeyimizdən geçebileceğimizi göstərmək mənasını gəlir.

Qurban ibadətinin əsl məqsədi Allahın razılığını qazanmaq və Ona yaxınlaşmağı arzu etməkdir. Qurban kəsən, bu ibadətiylə  Allaha yaxınlaşmış və Onun razılığını qazanmış olar. Qurban, eyni zamanda bir ictimai yardımlaşma və həmrəylik nümunəsidir.

Kəsilən qurbanlardan maddi olaraq daha çox yoxsullar yararlanır. Göründüyü kimi bu ibadətin ruhunda Haqqa yaxınlıq və xalqa fədakarlıq etmək anlayışı vardır.

Qurban; -fiqhi hökmü nə olursa olsun müsəlman cəmiyyətlərin simvolu və şüarı sayılan ibadətlərdən biri olaraq əsrlərdən bəri dini həyatımızda əhəmiyyətli bir yer tutmaqdadır.

Qurban, bir müsəlmanın bütün varlığını lazım gələrsə Allah yolunda fəda etməyə hazır olduğunun simvolik bir ifadəsidir.

2 Böyük və kiçik günahlar haqqında ətraflı məlumat verərsiniz?

Alimlər böyük günahların qəti bir sayının olub olmadığında fərqli görüşlər demişlər. Əksəriyyət, hədislərdə verilən rəqəmlərin məhdudlaşdırma ifadə etmədiyini söyləmişlər. Hədislərə baxdığımızda dəyişik zaman və yerlərdə Allah Rəsulunun 3, 5, 7 kimi rəqəmlərlə böyük günahları məhdudlaşdırdığını görərik...

 

Böyük günahların haram olduğu barəsində fakihlər arasında ixtilaf yoxdur. "Kim də Allaha və Rəsuluna üsyan edər və Allahın sərhədlərini aşsa, Allah onu da əbədi qalmaq üzrə alova qoyar. Həm onu zəlil və pərişan edən bir əzab vardır." (Nisa, 14) ayəsi və "Yeddi həlak edicidən çəkinin" hədisi bunun açıq dəlilidir. Üləma, günahları böyük və kiçik deyə iki qisimə ayırarlar. "Əgər qadağan edildiyiniz böyük günahlardan qaçsanız, sizin kiçik günahlarınızı örtərik və sizi şərəfli bir yerə qoyarıq." (Nisa, 31) , "Onlar, böyük günahlardan və həyasızlıqdan qaçınarlar; hirsləndikləri zaman da qüsurları bağışlayarlar." (Şura, 37)  ayələri kiçik-böyük günah ayrımına işarə edən ayələrdəndir. "Diqqət yetirin sizə günahların ən böyüyünü (ekberul-kebair) xəbər verimmi?.." hədisi də bu xüsusa sünnədən dəlildir. Ayrıca bütün günahların günah olduğunu, kiçik-böyük deyə bir ayrım ola bilməyəcəyini, günahın kiçikliyi və ya böyüklüyünün nisbi olduğunu söyləyən alimlər də vardır. Yenə böyük günahların öz içərisindəki sıralamasının da, naslardaki ifadələrdən hərəkətlə, günahın, gərək şəxsi gərək ictimai zərərinə görə edildiyini burada zikr edək.

 

Alimlər böyük günahların qəti bir sayının olub olmadığında fərqli görüşlər bildirmişlər. Hədislərə baxdığımızda dəyişik zamanlarda Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) 3, 5, 7 kimi rəqəmlərlə böyük günahları məhdudlaşdırdığını görərik.

Bəzi alimlər də böyük günahları müəyyən rəqəmlərlə məhdudlaşdırmışlar. İbni Məsud böyük günahların, Qurana dayanaraq 4 olduğunu söyləyər. Bunlar: Ümidsizlik, Allahın rəhmətindən ümid kəsmək, İlahidən özünü əmin hiss etmək və Allaha şirk qoşmaqdır. Digər hədis kitablarında keçən məşhur böyük günahlar, ukuku valideyn (ana-ataya üsyan, onlarla əlaqəni kəsmək), yalan yerə şahidlikdir. İbni Həcər əl-Heytəmi, sarih olaraq Quranın da qadağan etdiyi böyük günahların 4 olduğunu və bunların da, murdar ət, donuz və yetim malı yemək və döyüşdən qaçmaqdan ibarət olduğunu söyləyər. Buxari və Müslimdə keçən hədisə görə 7 böyük günah, şirk, sehr, adam öldürmə, yetim malı yemə, faiz yemə, döyüş meydanından qaçma, iffətli qadına böhtan atmadır.

 

 

Böyük Günah İşləyənin Aqibəti

 

Mömin, böyük günah işləməklə iman dairəsindən çıxmaz. Tövbə etmədən ölsə vəziyyəti Allaha qalmışdır; diləsə əzab edər, diləsə bağışlayar.

 

Böyük günah işləyən kimsənin etibarlılıq xüsusiyyəti ortadan qalxar və şahidliyi qəbul edilməz. Kassanı, "Günah işləyən adama baxılar; əgər günahı böyüksə ədalət xüsusiyyəti tövbə edənə qədər düşər" deyər. Böyük günah işləyənlər bu etdikləri ilə fıska girdiklərindən fasiq deyə adlandırılarlar. Karafi, kiçik günah işləyənlərin günahda israr etmədikləri təqdirdə ədalət xüsusiyyətlərini itirməyəcəklərini və fasiq olaraq adlandırılmayacaqlarını söyləyər.

 

Böyük Günahların Bağışlanılması

 

Böyük günahların bağışlanılması, qul haqqı və Allah haqqı ayrı-seçkiliyinə görə dəyişməkdədir. İçki içmək kimi Allah haqqı və ya həm Allah haqqı həm də qul haqqı olan oğurluq günahlarının işlənməsi halında vəziyyət fərqlilik ifadə etməkdədir. Allah haqqının irtikab edildiyi böyük günahlarda, böyük günah işləyən tövbə etmədisə vəziyyəti Allaha qalar. Ancaq həm Allah haqqı həm də qul haqqı tapdalandısa bu vəziyyətdə tövbə ilə birgə cinayət işlənən şəxsin vəlisinə qisas və bağışlanmadan birini seçmə haqqı verilər. Oğurluq, yol kəsmə vs. vəziyyətlərdə isə mövzunun lazımlı ehkamı dövrəyə girər.

 

Müəyyən Böyük Günahlar:

 

Allaha şirk (ortaq) qoşmaq, insan öldürmək, sehr (cadu) etmək, namazı tərk etmək, zəkatı verməmək, ana-ataya qarşı gəlmək, faiz alıb -vermək, haqsızca yetim malını yemək, Peyğəmbərimizə yalan isnad etmək (Hədis uydurmaq), üzrsüz Ramazan orucunu pozmaq, döyüş meydanından qaçmaq, zina etmək, liderin xalqına zülm edib zorbalıq etməsi, içki içmək, böyüklənmək, özünü bəyənmək, öyünmək, yalan yerə şahidlik etmək, livata etmək, iffətli qadınlara böhtan atmaq, qənimətdən, zəkat malından və dövlətdən pul və mal oğurlamaq, insanların mallarını haqsız yollarla almaq, oğurluq etmək, yol kəsmək, yalan yerə and içmək, yalan danışmaq, intihar etmək, hakimin hökmündə haqsızlıq etməsi, qadınların kişilərə, kişilərin qadınlara bənzəmələri, leş, qan və donuz əti yemək, xərac yığmaq, riyakarlıq etmək, Allaha və Rəsuluna xəyanət etmək, elmi gizləmə və yalnız dünya üçün öyrənmə, etdiyi yaxşılığı başa qaxmaq, qədəri inkar etmək, insanların eşitmələrini istəmədiyi şeylərini gizlicə dinləmək, lənətləmək, dövlətə qarşı çıxmaq, kahin, cadugər və münəccimi (falçı) təsdiq etmək, nüşuz (qadının beyinə haqsız yerə xasiyyətsizlik etməsi), qohumlarla əlaqəni kəsmək, intriqaçılıq etmək, ölənin arxasından qışqırıb-çağırıb, özünü döymək, nəslə söymək, həddi aşma, başqalarının haqqını tapdalamaq, silahlı üsyan etmək və böyük günahları qəbul etməmək, müsəlmanlara əziyyət və söymək, evliyaullaha əziyyət və düşmənlik etmək, qürurundan paltarı yerlərdə sürümək (Paltarla nümayiş etmək), kişilərin qızıl və ipək geymələri, Allahdan başqası adına qurban kəsmək, sərhəd və insanlara yol göstərən lövhələrin yerini dəyişdirmək və sökmək, səhabənin öndə gələn böyüklərinə söymək, Ənsardan hər hansı birinə söymək, pozğunluğa çağırma və ya pis bir cığır açmaq, hər hansı bir kəsici aləti qardaşına doğru tutaraq qorxutmaq, bilərək atasından başqasına ata demək, uğursuzluğa inanmaq, Haqqdan azaraq münaqişə tərzində mübahisə etmək, niza etmək, xidmətçilərinə haqsızlıq edib zülm etmək, tərəzidə və ölçüdə haqsızlıq etmək, Allahın əzabından əmin olmaq, Allahın rəhmətindən ümidini kəsmək, yaxşılıq edənə nankorluq etmək, heyvanın üzünü dağlamaq, qumar oynamaq, Hərəm (Məkkə) bölgəsində daşqınlıq etmək, Cümə namazını tərk edib tək başına namaz qılmaq, Müsəlmanları gizlicə izləmək və məhrəmlərini ortaya çıxarmaq.

3 Məhərrəm ayı

     Məhərrəm ayında müxtəlif hadisələrin baş verdiyi məlumdur. Bunlardan biri də bu ayın “Aşura ” adlandırılan 10-cu günündə peyğəmbərimizin (s) sevimli nəvəsi hz. Hüseynin şəhid edilməsidir. Məhz bu hadisə səbəbi ilə bəzi təriqətlər bu ayda Hz. Hüseyn üçün yas tutmuş, matəm keçirmişdir və bu ənənə dövrümüzdə bəzi müsəlman ölkələri əhalisi tərəfindən hələ də davam etdirilir. Bəzilərinin “bu ayda toy-nişan mərasimləri keçirmək, bir-birilərinin qapılarına elçi getmək olmaz” demələri də bu bununla bağlıdır.

    Ancaq İslam dini nöqteyi-nəzərindən bu qadağaların heç bir əsli-əsası yoxdur. İslam dininin Allah tərəfindən endirilməsini nəzərə alsaq, bundan dolayı onun özünəməxsus qaydalarının olmasına,  xüsusilə də halal-haram məsələsinə diqqət yetirmək lazımdır.

    Belə ki, İslam dininin əsasını “tövhid” deyilən “Allahdan başqa ibadətə layiq heç bir məbud yoxdur” (Lə iləhə illəllah) düsturu təşkil edir. Bu düstura əsasən halal-haram qoymaq yalnız Allahın rübubiyyət məqamına xasdır. (Peyğəmbərin (s.a.s) bəzi halal-haram qoyması bu prinsipin tərkib hissəsidir. Çünki ona bir elçi kimi elçisi olduğu rəbbi adına halal-haram qoyma səlahiyyəti verilmişdir).

    Allah və rəsulunun qoyduğu haramın halal qəbul edərək (qəlbən buna etiqad edən) halal edən kəs islam alimlərinin yekdil rəyinə görə, dindən çıxmış sayılır. Həmçinin, eyni qaydada əksinə halalını haram qəbul etməkdə insanı dindən çıxarar.

“Allahın nazil etdiyi (kitab və şəriət) ilə hökm etməyənlər, əlbəttə, kafirdirlər!” (əl-Maidə, 44)

“Kitab əhlindən Allaha və qiyamət gününə iman gətirməyən, Allahın və Peyğəmbərinin haram buyurduqlarının haram bilməyən və haqq dini (islamı) qəbul etməyənlərlə zəlil vəziyyətə düşüb öz əlləri ilə cizyə verincəyə qədər vuruşun.” (ət-Tövbə, 29) 

Onlar Allahı qoyub alimlərini və rahiblərini, Məryəm oğlu Məsihi özlərinə tanrılar (rəblər) qəbul etdilər. Halbuki onlar ancaq bir olan Allaha ibadət etmək əmr olunmuşdu. Ondan başqa heç bir tanrı yoxdur. Allah pak və müqəddəsdir. Ona şərik qoşulan bütlərlə heç bir əlaqəsi yoxdur! (ət-Tövbə, 31)

    Peyğəmbərin (s) bu ayənin anlamı haqqında “Onlar alimlərinə rahiblərinə ibadət etmirdilər. Lakin alimləri, rahibləri onlara bir şeyi haram etdikdə onu haram, halal etdiyi şeyləri də halal qəbul edirdilər” (bax: Tirmizi, Təfsir 9).

    Bütün bunları nəzərə alaraq, dini məsələlərdə mümkün qədər susmaq, fitva verməkdən çəkinmək, bir şeyi qəti bilmədikcə fikir söyləməmək lazımdır.

    Məhərrəm ayında toy eləməyə gəldikdə, bunu deyə bilərik. Hər bir müsəlman ilin 365 günündə uyğun zaman yetişdikdə toy edə  bilər. İlin hansısa bir vaxtında toy etməyin qadağan olması haqqında Allahdan heç bir qayda gəlməmişdir. Yəni, məhərrəm ayında Allah müsəlmanlara toy eləməyi qadağan etməmişdir. Nə Quran bunu əmr etmiş, nə də Peyğəmbər (s.a.s) tövsiyə etmişdir. Amma, məsələn, bu ayda digər aylardan fərqli olaraq müharibə etmək, qan tökmək qadağan olunmuşdur. Çünki bu ay Allahın hörmətli aylarındandır.

 

4 Kenzul-Arş duası var?

Kenzul-Arş duası:

 

Kenzul-Arş duası başda peyğəmbərlər haqqı və hörməti üçün, böyük mələklərin haqqı və hörməti üçün, "Bismilləhir-rahmənir-rahim" haqqı və hörməti üçün və Fatihə Surəsindən başlayıb Quranın Surələrinin hamısının ilk ayələrini zikr edərək, surələrin haqqı və hörməti üçün, Qurandakı söz və heca hərflərinin haqqı və hörməti üçün, peyğəmbərlərdən, böyük mələklərə və böyük şəxslərə qədər bütün möhtərəm şəxslərin haqqı və hörməti üçün, insanlığın və mələklərin müxtəlif hal və sifətləri əsnasında zikr etdikləri Allahın adları haqqı və hörməti üçün Allahdan, bağışlanma və çox geniş bir çərçivə içində ehtiyaclarımızın qarşılanmasını istəyən geniş, fəzilətli və təsirli bir duadır.

 

Həzrəti Əli (r.ə.) tərəfindən tərtib edildiyi və əhli Beyt rəvayət edildiyi təxmin edilən və əsli Qurandan alınmış olan bu dua, Mecmuatu'l-Ahzab'da keçir. Nə qədər sıxlıqla oxuduğunu bilməsək də, bu duanı bir xüsusi vird olaraq qəbul etdiyini bildiyimiz Bədiüzzaman Həzrətləri, Rumuzatı Səmanıya risaləsi olan İyirmi Doqquzuncu Məktubun Səkkizinci Qisiminin İkinci və Üçüncü hissələrində bu duadan bəhs etməkdədir.

Duanın başlanğıc qismi Allahın Erhamü'r-Rahimin, Hannan, Mennan, Bedius-Semavati vəl-Ərz, Zül-Celali Vəl-İkram adlarına və Allahın Kərim şəxsini zikrə təsis edilmiş. Bu uca adların şəfaətiylə üzrümüzün qəbulunu, ehtiyaclarımızın aradan qaldırılmasını, istəklərimizin verilməsini, günahlarımızın bağışlanmasını istəyirik və necə ki günahları Erhamü'r-Rahimin olan Allahdan başqa heç kimin bağışlaya bilməyəcəyini dilə gətiririk.

 

Duada daha sonra eyni dilək və istəklərimizi Həzrəti Adəm (ə.s.) və Həvva, Həzrəti Nuh (ə.s.), Həzrəti Musa (ə.s.), Həzrəti İsa (ə.s.), Həzrəti Məhəmməd (s.ə.s.) hörmətinə, Cəbrayıl (ə.s.), Mikayıl (ə.s.), İsrafil (ə.s.), Əzrail (ə.s.) hörmətinə, Bismilləhir-rahmənir-rahim və Elhamdülillahi Rabbi'l-Alemin hörmətinə, Əlif lam mim ilə başlayan Bəqərə Surəsi, Əlif lam mim ilə başlayan Al-İmran Surəsi hörmətinə, Nisa Surəsi, Maidə Surəsi, Ənam Surəsi, Əlif lam mim sad ilə başlayan Əraf Surəsi, Ənfal Surəsi, Tövbə Surəsi, Əlif lam rə ilə başlayan Yunus Surəsi, Əlif lam rə ilə başlayan Hud Surəsi, Əlif lam rə ilə başlayan Yusuf Surəsi, Əlif lam mim rə ilə başlayan Rəd Surəsi, Əlif lam rə ilə başlayan İbrahim Surəsi, Əlif lam rə ilə başlayan Hicr Surəsi, Nəhl Surəsi, İsra Surəsi, Kəhf Surəsi, Qaf ha ya ayn sad ilə başlayan Məryəm Surəsi, Taha Surəsi hörmətinə və davam edərək sıra ilə Quranın yüz on dörd surəsinin hər birisinin ilk ayələrini zikri içinə alaraq bu surələrin və ayələrinin şəfaətləriylə Cənabı Haqqdan əfv və bağışlanma tələbini ehtiva edir.

5 Günah işləyən adam tövbə etməklə günahlarından xilas ola bilər?

İnsan həm yaxşılıq həm də pislik etməyə uyğun yaradılmışdır. Onun üçün zaman zaman istəyərək və ya istəməyərək günahlara girə bilir. Bu mövzuda Quranı Kərim də, "Allah, özünə şirk qoşulmasının xaricindəki istədiyi kəslərin bütün günahlarını bağışlayar. (Nisa, 116)" buyuraraq hansı günah olursa olsun bağışlaya biləcəyini bildirməkdədir.

 

Kitablarımız da canı könüldən edilən tövbənin Allah tərəfindən qəbul ediləcəyi ifadə edilər. Necə ki Allahu Təala, Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi-qəlbdən (bir daha günaha qayıtmamaq şərtilə) tövbə edin. Ola bilsin ki, Rəbbiniz günahlarınızın üstünü örtsün və sizi (ağacları) altından çaylar axan cənnətlərə daxil etsin. O gün Allah Öz Peyğəmbərini və onunla birlikdə iman gətirənləri xəcil etməz. Onların (iman) nuru (qıl körpüsü üstündə onlara yol göstərmək üçün) önlərindən və sağ tərəflərindən axıb şölə saçarkən onlar belə deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bizim nurumuzu tamam-kamal elə və bizi bağışla. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən!” (Təhrim Surəsi, 8) buyuraraq edilən tövbələrin qəbul ediləcəyini bəyan edər. Ayədə keçən nasuh tövbə isə belədir:

1-Allaha qarşı günah işlədiyini bilərək, bu günahdan ötəri Allaha sığınmaq və peşman olmaq.

2-Bu günahı işlədiyi üçün kədərlənmək, Yaradıcıya qarşı belə bir günah işlədiyindən ötəri vicdani olaraq narahat olmaq.

3-Bir daha belə bir günaha dönməyəcəyinə dair bir qərar içərisində olmaq.

4-Qul haqqını maraqlandırırsa onunla halallaşmaq.

Bir hədisdə Peyğəmbərimiz belə buyurmuş. Nasuh tövbə budur:

-Günahlara peşmanlıq.

-Fərz ibadətləri etmək.

-Zülm və düşmənlik etməmək.

-İncik və küskünlərlə barışmaq.

-Bir daha o günaha dönməmək üzrə qərar vermək.

İnşallah bu şərtləri yerinə yetirsək Allahın tövbələrimizi qəbul edəcəyindən ümidli olarıq.

Ancaq insan hər vaxt qorxu və ümid içərisində olmalı. Nə ibadətlərimizə güvənib öyünə bilərik. Nə də günahlarımızdan ümidsizliyə düşə bilərik. Mən çox yaxşıyam, bu işi həll etdim demək nə qədər səhvsə; mən bitdim, məni Allah qəbul etməz demək də o qədər səhvdir. Ayrıca, günahını anlayıb tövbə edib, Allaha sığınmaq da böyük bir ibadətdir.

 

Mənəvi Çirklərdən Təmizlənmə Yolu: Tövbə

 

Lüğətdə "Allaha çevrilmə və yönəliş" mənasını verən tövbə, dini termin olaraq "günahdan Allaha dönmə" mənasıyla məşhur olmuşdur. 1

 

İmam Qəzali, İbn Ərəbi, İbn Həcər kimi İslam alimləri tövbəni fərqli şəkillərdə tərif etmişlər. 2

 

Biz burada tövbəni açıq və aydın olar bir tərzdə təsvir edəcək olsaq belə deyə bilərik: Tövbə; edilən pisliyi, işlənən günahı və ya qəbahəti günah olduğunu bilib, onu buraxıb tərk edərək Allaha dönmək, Ondan bağışlamasını, diləmək, etdiklərindən peşman olduğunu da ifadə edərək tək Allaha yalvarmaqdır.

 

1. Tövbənin Əhəmiyyəti:

 

Sevimli Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) bir hədisində: "Bütün Adəmoğulları günahkardır, günahkarların ən xeyirliləri isə tövbə edənlərdir." (İbn Macə, Zühd, 30) buyurmaqdadır. Başqa bir hədisdə isə Peyğəmbər Əfəndimiz: "Əgər siz günah işləməsəydiniz, Allah sizi həlak edər və yerinizə, günah işləyib, arxasından tövbə edən qullar yaradardı." (Müslim, Tövbə, 9, 10, 11) buyurmuşdur.

 

Bu zikr etdiyimiz hədislərdən də aydın olduğu üzrə, insan, günah və savab işləmə xüsusiyyətində yaradılmış bir varlıqdır. Günah işləmək, insanı mələklərdən ayıran bir xüsusiyyətdir. Bilindiyi kimi mələklər nurdan yaradılmış olub, əsla Allaha qarşı gəlməyən, günah işləməyən varlıqlardır.

 

İslam fitrət dinidir. İslamda insanın günah işləyə biləcəyi qəbul edilmiş və bundan qorunma və xilas olma yolları insana öyrədilmişdir. Edilən pislikdən, işlənən günah və qəbahətdən xilas olub mənəvi çirklərdən təmizlənmə yolu tövbədir. Tövbə ilə insan, etmiş olduğu günah və qüsurlardan xilas olub o günah və səhvləri heç etməmiş kimi tərtəmiz olar. Necə ki bu barədə Peyğəmbər Əfəndimiz, "Günahdan tam dönən və tövbə edən, o günahı heç işləməmiş kimidir." (İbn Macə, Zühd 30) buyurar.

 

Uca Allah qullarını tövbəyə çağırmaqda və belə buyurmaqdadır: "Ey möminlər! Hamınız topdan Allaha tövbə edin ki, gözəlliyə çatasınız." (Nur, 31) Başqa bir ayədə isə Uca Allah, Peyğəmbərinə belə buyurar: "De ki: "Ey çox günah işləyərək öz canlarına pislik etmədə irəli gedən qullarım!

Allahın rəhmətindən ümidinizi kəsməyin. Allah diləsə bütün günahları bağışlayar. Çünki O, çox bağışlayıcıdır, mərhəmət və lütfkarlığı çoxdur." (Zumər, 53)

 

Bu ayədə Uca Allah, Peyğəmbərinə, günahkar qullara, Allahın rəhmətindən ümid kəsməmələrini söyləməsini əmr edir. Çünki çox bağışlayan, Allah, diləsə bütün günahları bağışlayar. Bundan ötəri qullar, Allahın əzabı gəlməzdən əvvəl Allaha yönəlməli, Ona təslim olmalı, şirki və bütün günahları buraxmalıdırlar.

 

Qullar nə qədər günah işləmiş olurlarsa olsunlar, ümidsizliyə qapılmadan Allaha yönəlib tövbə etsələr Allah onları bağışlayar. Bu ayələr yanında qulları ümidsizlikdən qurtarıb tövbəyə yönəldən çox hədis vardır. (Baxın: Buxari, Ənbiya 54; Müslim, Tövbə 46, 47)

 

 

Haşiyələr

1. Firuzabadi, Məhəmməd b. Yaqub, əl-Kamusul-Muhit, Beyrut 1991,

2. Bu təriflər üçün baxın., Qəzali, Əbu Hamid Məhəmməd, İhya Ulumiddin


Dos. Dr. Məmməd Soysaldı

6 Əhli-Sünnə nə deməkdir və xüsusiyyətləri nədir?

Əhli-sünnə, dini ədəbiyyatda Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm və səhabələrinümunə qəbul edən Müsəlman cəmiyyətinin böyük bir qisiminə (% 90) deyilir. Adətən qısaca "sünnilik" olaraq bilinir. Bu qrup sünnəyə bağlı olduğu və camaat ruhundan ayrılmadığı üçün "Əhli-i Sünnə vəl-camaat" adıyla da anılır.

    Əhli-sünnə etiqadında olmağın əlâmətləri

   1. Îmânın altı şərtinə, yəni Allah  Təâlâ'nın varlığına və təkliyinə, misli və bənzəri olmadığına, mələklərinəkitablarınapeyğəmbərlərinəaxirət həyatındakı hallara, xeyr və şərin, yaxşılıq və pisliyin Allah Təâlâ tərəfindən yaradıldığına inanmalıdır. (Bunlar "Əməntu" da bildirilmişdir.)

   2. Allah Təâlâ'nın son kitabı olan Qur'ân-ı Kərîm'in, Allah Təâlâ'nın kəlamı olduğuna inanmalıdır.

   3. Mömin, öz imanından heç şübhə etməməlidir.

  4. Peyğəmbərimizə (sallallahu aleyhi və səlləm) iman edib, həyatda ikən Onu görməklə şərəflənən əshabi-kiramın hamısını çox sevməlidir. Dörd xəlifəsinə, yaxın qohumları olan Əhli-beytinə və möhtərəm xanımlarından heç birinə dil uzatmamalıdır.

   5. Allah Təâlâ'nın əmr və qadağanlarına inanıbtənbəlliklə əməl etməyən möminlərikafir bilməməlidir.

  6. Əhli-qiblə olduqlarını söyləyən, Allah Təâlâ'ya və Peyğəmbəri Muhamməd əleyhissalatu vassəlama inandım dediyi halda, yanlış etiqadda olanları təkfir etməməli, kafir olduqlarını söyləməməlidir.

  7. Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) Me'râç'ının, həm rûh və həm də bədən ilə olduğuna inanmalıdır.

   8. Cənnətdə möminlərin Allah Təâlâ'nı görəcəklərinə inanmalıdır.

   9. Qiyamət günündə, peyğəmbərlər və saleh qulların şəfaət edəcəklərinə inanmalıdır.

   10. Qəbirdə nemət və əzabın, rûh və bədənlə olacağına və qəbirdəki ruhların, diri kimsələrin etdiklərini və söylədiklərini eşidə biləcəyinə inanmalıdır.

   11. Övliyaların kərâməti haqq olduğuna inanmalıdır.

 12. Qur'ân-ı Kərim oxumağın, sədəqə verməyin və hətta bütün ibadətlərimizin savâblarını, ölənlərin ruhlarına göndərməyin, onlara fayda verəcəyinə, əzablarının yüngülləşdiriləcəyinə və ya qaldırılmasına səbəb olacağına inanmalıdır.

    İmam Tahavi, əhl-i sünnə yolunu belə xülasə edir: Bu din, ifratla təfritin ortası, təşbehlə tadilin ortası, cəbr ilə qədərciliyin ortası, ümüdsüzlüklə ifrat güvənin ortası, qorxu ilə ümidin ortası bir yoldur. Məhz dinimiz, zahirən və batinən budur. Təfriqə görüşlərdən, mərdud məzhəblərdən, Müşebbihe, Mutəzilə, Cəhmiyyə, Cəbriyyə, Qədəriyyə və.s kimi əhli-sünnə vəl Camaata müxalifət edən, dəlalətə sapan məzhəblərin fikirləri əhl-i sünnə alimləri tərəfindən araşdırılmış və dəlillərə əsaslanan inandırıcı cavablar verilmişdir (Tahavi, Şərhi əqiteti'd- Tahaviyye, 586-588).

7 Cümə Gününün Əhəmiyyəti.

Cümə; cəm olmaq, toplanmaq mənalarına gəlir. Cümə günü, Müsəlmanlar üçün çox əhəmiyyətli bir gündür. Bu gündə Müsəlmanlar məsciddə toplanıb birlikdə Cümə namazını qılarlar. Topluca edilən bu ibadət, o günü bayram günü dəyərinə yüksəldər. Bu səbəblə Cümə gününə Seyyidül-əyyam, yəni, günlərin etibarlısı, əfəndisi də deyilir. Bütün xeyirli işlərin Cümə günü meydana gəldiyi; tarix boyunca bir çox qüdsi hadisələrin həmişə Cümə günü zühur etdiyi rəvayət edilər. Hədisi şərifdə belə buyurular:

 

"Üzərinə günəşin doğulduğu ən xeyirli gün, Cümə günüdür. Adəm (ə.s.) o gündə yaradılmış, o gün Cənnətə qoyulmuş, o gün Cənnətdən çıxarılmışdır. Qiyamət də ancaq Cümə günü qopar. " (Müslim, Cumuə, 5)

 

Çoxlarının zənn etdiyi kimi Cümə günü, iş görmək, xeyirli və faydalı mövzularla məşğul olmaq haram deyil. İş qörmə qadağası, yalnız namaz qılma vaxtına məxsusdur. Namaz xaricində işləmək, alış-veriş etmək mübahdır. Onsuz da ayədə də, namazdan sonra yer üzünə ruzi axtarmaq üzrə dağılın, əmr edilməkdədir.

8 İslam terror dini ola bilməz!!!

  Qur`an terroru lənətləmiş, anarxiya çıxarmağı və fitnə-fəsad törətməyi ən dəhşətli hadisə adlandırmışdır. İslam hər bir terror, zülm və xəyanəti qadağan edir. Hər cür anarxist hərəkətə, pozuculuğa şiddətlə qarşı çıxır. İslamiyyət zərərə zərərlə qarşılıq verməz. İslam dini ədaləti bərqərar etmək, azğın nəfslərin zülm və istibdadını qırmaq, insan vicdanını orta yola gətirmək üçün Allah tərəfindən göndərilmişdir. Ona görə də İslam dini bu məsələyə çox həssas yanaşır. Belə ki, Qur`an haqsız yerə bir kəsin canına qıymağı, qan tökməyi bütün bəşəriyyətə qarşı işlənmiş ən dəhşətli bir cinayət kimi xarakterizə edir.

     Həqiqətən də, Allah-Təala:

     “... kim bir adamı öldürməyən və ya yer üzündə fəsad törətməyən bir şəxsi öldürərsə, sankibütün insanları öldürmüşdür. Kim də onu ölümdən xilas edərsə, sanki bütün insanları xilas etmiş hesab olunar”,– buyurur. (“Maidə” surəsi, 5/32).

     Qur`an terrorla yanaşı, hər cür fitnə-fəsadı da lənətləmişdir. Qur`an-i Kərim fitnə çıxaran, cəmiyyətdə fitnəyə vəsilə olan və rəhbər vəzifələrə keçdikləri zaman fitnə toxumları əkənlərin fəsad və şərlərinə diqqət çəkmiş, toplumdakı pozuculuğun ən dəhşətini, fitnənin təhlükələrini açıq şəkildə ortaya qoymuşdur.

     “İş başına keçdimi, yer üzündə fitnə-fəsad törətməyə, əkinləri və nəsilləri məhv etməyə çalışar. Allah isə fitnə-fəsadı sevmir”. (“Bəqərə” surəsi, 2/205).

      Qur`an fitnəni yasaqlamışdır. Bir ayədə Uca Allah belə buyurur:

     “Fitnə isə qətldən də böyük günahdır”. (“Bəqərə” surəsi, 2/217).

     Qur`anın bu kimi ayələrindən tam mənası ilə bəhrələnən bir müsəlmanın ruhunda düşmənçilik, kin, vəhşət yoxdur. Ən böyük düşməni ilə bir növ qardaşlığı vardır. Mömin “Yadadılanı Yaradana görə sevirik” həqiqətini mənimsəyib. Mömin bir məhəbbət fədaisidir. Düşənçiliyə vaxtı yoxdur. Allah-Təala müqəddəs Qur`an-i Kərimdə bir qisim insanların zərərlərinin qarşısının digər insanlar tərəfindən alınması nəticəsində məbədlərin zərərlərdən qorunduğunu bildirir və inananların diqqətini sözügedən zərərlərin qarşısının alınmasına yönəldir.

    “... Əgər Allah insanların bəzilərini digərləri ilə dəf etməsəydi, içərisində Allahın adı çox zikr olunan monastırlar, kilsələr, sinaqoqlar və məscidlər dağılıb gedərdi. Allah Ona yardım edənlərə mütləq yardım edər. Şübhəsiz ki, Allah Qüvvətlidir, Qüdrətlidir”. (“Həcc” surəsi, 22/40).

      Həzrət Muhamməd (sallallahu aleyhi və səlləm) rəhmət və şəfqət peyğəmbəridir. Qur`an-i Kərimdə Allah-Təala:

     “(Ya Rəsulum!) Səni də aləmlərə ancaq bir rəhmət olaraq göndərdik”,– buyurur (“Ənbiya” surəsi, 21/107).

     Həzrət Peyğəmbər də gözəl əxlaqı əməli surətdə hər cəhətdən həyatında ən gözəl şəkildə sərgiləmiş, həyatı boyunca səhabələrini fitnədən çəkindirmişdir. Olduqca yüksək ciddiyyət və həssaslıqla fitnədən uzaq durmağı əmr etmişdir.

    “Fitnədən çəkinin! Çünki o zaman dil qılınc zərbəsi kimidir”. (İbn Macə, “Fitən”, 24).

      “Burası yəqindir ki, bir fitnə bir ayrılıq və bir ixtilaf mənbəyidir. Belə hal yarandıqda qılıncını götürüb Uhuda get! Qırılana kimi onu daşa vur. Sonra da evində otur. Hətta sənə günahkar bir əl və ya ölüm gələnə kimi (evindən çıxma). (İbn Macə, “Fitən”, 24).

    “Qiyamət qopmamışdan az əvvəl qaranlıq gecələrin parçaları kimi fitnələr vardır. İnsan o fitnələr vaxtı mömin kimi sabaha çıxar, axşama kafir olar. Mömin kimi axşama yetişən, kafir kimi sabaha çıxar. O fitnə zamanı oturan ayaq üstə durandan daha xeyirlidir. Piyada gedən qaçandan xeyirlidir. Elə isə yaylarınızı qırın, kirişlərinizi parçalayın, qılınclarınızı da daşa vurun. Sizlərdən birinin evinə girsələr, Həzrət Adəmin iki oğlundan xeyirlisi olun (ölən olun, öldürən deyil). (Əbu Davud, “Fitən”, 2, Tirmizi, “Fitən”, 33).

9 Birja caizdir?

İqtisadi əlaqələrin sıxlaşıb sərmayə bazarının əhəmiyyət qazandığı indiki vaxtda səhmlər, sərmayə bazarının ən əhəmiyyətli vasitəsi halına gəlmiş və bir ortaqlıq sənədi olaraq deyil də müstəqil alınıb satılmağa başlanmışdır.

Bu mənada indiki vaxtda birjanın təməlini meydana gətirən səhmə iki fərqli istiqamətdən baxmaq lazımdır:

 

1-Emal edilməsi, ticarət xidməti caiz olan bir mövzu ilə məşğul olan bir şirkətin səhmi alaraq ona ortaq olmaq. Şübhəsiz bu qənaət caizdir. Sahə, şirkətin mülkiyyətinə hissəsi nisbətində ortaq olar, qazanc və zərərinə qatılar, dilədiyi zaman da hissəsini başqasına sata bilər. (Bazarda bu tip holdinqlərin sayı da olduqca çoxdur.)

 

2- Aid olduğu iqtisadi dəyərdən müstəqil dəyər qazanıb itirən bir səhmi əldəki pulu qiymətləndirmək, dəyərini qorumaq, eniş çıxışları güdərək pul qazanmaq məqsədi ilə alıb satmaq ki, birjadakı alverlər daha çox bu ikinci məqsədə istiqamətlidir. Bu mənada birjaya sərmayə qoymaq tam olaraq deyilsə də bir az qumara, lotereyaya bənzəyir. Həqiqi dəyərin üstündə və xaricində kağızların bahalanıb ucuzlamasına səbəb olur. İqtisadiyyata və istehsala əhəmiyyətli bir təsiri olmadan pullar qazanılır və itirilir. Bu baxımdan birjada sualda keçən ifadəsiylə "oynamağı" hər istiqaməti ilə məqbul bir ticarət olaraq qiymətləndirmək çox çətindir. (Heyrətdin Karaman, Gündəlik Həyatımızda Halallar və Haramlar, s. 265, İst. 1999)

İslam Konfransı Təşkilatına bağlı İslam Fiqh Akademiyasının cəhdiylə 1988-ci ildə Rabatda toplanan Birja Seminarının nəticə məlumatında və adı çəkilən akademiyanın 1992-ci ildə Ciddədə edilən VII Dövr Yığıncağında səhmlərin qazanc və zərərə iştirak etməsi səbəbiylə qayda olaraq halal olduğu, lakin şəri hökmünün bunu çıxaran şirkətin ticari əməliyyat və məqsədlərinin qanuni oluşu ilə yaxından əlaqədar olduğu ifadə edilmişdir.

Şirkətin faiz, içki emalı və ticarəti, hiylə, yalan və aldatma kimi haram vasitələrlə qazanc təmin etməsi halında səhmləri alıb satmanın və bundan gəlir əldə etmənin haram və günaha iştirak etmək olduğundan caiz olmayacağı bildirilmişdir.

 

 

Qaynaq:

 

Xəlil Gönenç, Günümüz Məsələlərinə Fətvalar, 1. Dəri, s. 382-383.

Dr. Faruk Bəşər, Fətvalar, Nil Nəşrləri, İzmir, 1991, s. 78-79.

10 Rəcm ayəsi var, Hz. Peyğəmbər kimləri rəcm etdirdi?

Cavab 1:

 

Qurani Kərimin heç bir sözü ya da hərfi belə dəyişikliyə düşmədən bizə qədər gəldiyi mövzusunda İslam alimləri arasında görüş birliyi vardır.

 

 Hətta Quranın Surə və ayələrinin sayı və tərtibi də, eynilə əlimizdəki Müqəddəs kitablarda olduğu kimi vəhy ilə təsbit edilmişdir. Alimlərin çoxu, dəyişik hədis rəvayətlərini də göz qarşısında saxlayaraq bu fikiri mənimsəmiş və son işlər də bunu dəstəkləmişdir. Ayələrin Qurandakı mövcud tərtibindəki sıralamanın, vəhy ilə təsbit edildiyinə dair alimlər arasında hər hansı bir görüş ayrılığının olmadığı da deyilmişdir. (Bx. Suyuti, İtkan, I/76-83)

 

 Deyilə bilər ki, Quran ayələrinin, əlimizdəki Müqəddəs kitablarda olduğu kimi, var olan tərtibi, vəhy ilə təsbit edildiyinə dair, bütün ümmətin ittifaqı vardır.

 

 

Bilindiyi kimi, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.), hər il Ramazan ayında, o günə qədər enmiş olan Quranı Hz. Cəbrayıl ilə qarşılıqlı olaraq oxuyardı. Son Ramazanda, bu qarşılıqlı oxuma, iki dəfə reallaşmışdır. Bakıllani, İbn Enbari kimi bir qisim alimlər, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.)ın bu oxuması, bu anda əlimizdəki mövcud tərtibə görə olub, ona təməl təşkil etdiyini söyləmişlər. (Bx. İbn Həcər, Fethu'l-Bari, IX/42.)

 "Şübhəsiz ki, Quranı biz endirdik və onu qoruyan da biz olacağıq" (Hicr, 15/9) tərcüməsindəki ayədə ifadə edildiyi üzrə, Quranın qorunması doğrudan Allahın hifz və inayətiylə təmin edilmişdir.

 Bu həqiqətə baxmayaraq, köhnə qaynaqlarda, bəzi ayələrin Qurana qoyulmadığını eyham edən bir qisim qəribə rəvayətlər söz mövzusu edilmişdir. Bunlardan biri sözdə Rəcim ayəsiylə əlaqədar olanıdır. Bu mövzuda iki rəvayət şəkli vardır.

 "İçinizdən kimsə, Quranın bütününü əlində tutuğunu söyləməsin:

- Rəvayətə görə, Hz. Aişə izah edir: "Rəcim ayəsi və böyüklərin on dəfə süd əmmələri mövzusunda ayə enmişdi. Bu ayə, çarpayımın altında bir səhifədə yazılı idi. Rəsulullah (s.ə.s.) vəfat edincə biz onunla məşğul olduq, o sıralarda bir heyvan (keçi) gəlib onu yeddi"(İbn Macə, Nikah, 36).

 

Qeyd: Bu şərhləri də oxumanızı tövsiyə edərik:

İbnu Abbas (r.ə.) izah edir: "Hz. Ömər (r.ə.)ı xütbə verərkən dinlədim. Belə demişdi:

"Allah Təala həzrətləri Məhəmməd (s.ə.s.)ı haqq (din ilə) göndərdi və Ona Kitabı endirdi. Bu endirilənlər arasında rəcm ayəsi də vardı! Biz bu ayəni oxuduq və əzbərlədik. Ayrıca, Rəsulullah (s.ə.s.) zina edənə rəcm cəzasını tətbiq etdi, ondan sonra da biz tətbiq etdik. Mən bu narahatlığı daşıyıram: Aradan uzun zaman keçincə, bəziləri çıxıb: "Biz Kitabullahda rəcm cəzasını görmürük deyib Allahın kitabında endirdiyi bir fərzi tərk edərək dəlalətə düşə biləcək.

11 Qadının ərinə səcdə etməsi haqqında məlumat verərsiniz?

Səcdə hədisinə uydurma demək mümkün deyil; həm mötəbər qaynaqlarda rəvayət edilmişdir həm də mətnində bir şikəstlik yoxdur. İraq tərəflərinə gedib gələn bir səhabə orada insanların, hörmət göstərmək üçün üst idarəçilərə səcdə etdiklərini görmüş, Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) buna onlardan daha layiq olduğunu düşünmüş, dönüncə bu düşüncəsini Peyğəmbərimizə açmışdı, belə buyurdular:

- Mən vəfat etdikdən sonra qəbirimin yanından keçərsənsə ona səcdə edərsən?

- Xeyr.

- Elə isə (yaşayarkən də ölümlü olduğu bilinən insanlara) səcdə etməyin. Əgər bir kimsəyə səcdə edilməsini əmr edəcək olsaydım, Allah, qadınlara qarşı kişiyə bir haqq verdiyi üçün ona səcdə etmələrini əmr edərdim. (Əbu Davud, Nikah, 40; Şərhi Avnu'l-Ma'bud, 6/177; Tirmizi, Rada', 10)

 

Mətndən də aydın olacağı üzrə hədisin əsl mövzusu Allahdan başqasına (fani, yaradılmış varlıqlara) səcdə edilə bilməyəcəyi ilə əlaqədardır. Bu münasibətlə Peyğəmbərimiz, qadınların üzərlərindəki ər haqqının da əhəmiyyətinə vurğu etmişdir. Başqa ayə və hədislərdə də ərin üzərindəki qadın haqqı izah edilmişdir.

 

Kişilərin haqqı, bir dərəcəlik üstünlüyü "ailə rəisliyi" ilə əlaqədardır. Ər həm ailənin dolanışığını təmin etdiyi, həm də ailəni təmsil, qoruma və idarə etmə baxımından daha uyğun olduğu üçün ailənin rəisi olması uyğun hesab edilmişdir.

12 Şafilik nədir?

İmam Şafi (ö. 204/819)a nisbət edilən fiqh məktəbi. Şafininin ləqəbi,

 

Əbu Abdullah Məhəmməd b. İdris el-Kureşi əl-Haşimi əl-Muttalibi b. Abbas b. Osman b. Şafi olub H. 150də Qəzzədə doğulmuşdur. Hz. Peyğəmbərin dördüncü qərbindən babası Menafın doqquzuncu nəsildən nəvəsidir. İmam Şafininin doğum ili Əbu Hənifənin (ö. 150/767) vəfat ilinə rast gəlir.

 

Atası İdris bir iş üçün Fələstindəki Qəzzəyə getmiş və orada ikən vəfat etmişdi. Doğumundan iki il sonra anası onu götürüb ata vətəni olan Məkkəyə gətirdi. Kiçik yaşda Qurani Kərimi hifz etdi. Fəsih Ərəbcə danışan Huzeyl qəbiləsi arasında şeir və ədəb öyrəndi. Sonra Məkkə müftisi Müslim b. Xalid ez-Zenadan dərs alaraq, onun yanında fətva verəcək vəziyyətə gəldi. O zaman on beş yaşlarında idi. Bundan sonra Mədinəyə getdi. Orada müctəhid İmam Malik b. Ənəs (ö. 179/795) fiqhdə ustad idi. Malik, öz əsəri olan el-Muvattasını, İmam Şafininin əzbərdən oxuduğunu görüncə heyrətini gizləyə bilməmişdi. İmam Şafi, Süfyan b. Uyeyne, Fudayl b. Iyazdan, əmisi Məhəmməd b. Şafi və başqalarından hədis rəvayət etdi.

 

Məhəmməd b. el-Hasandan İraq fakihlərinin kitablarını aldı. Onunla fiqhi mövzuları araşdırdı. 187 H.da Məkkədə, 195 H. də Bağdadda Əhməd b. Hənbəl (ö. 241/855) ilə görüşdü. Beləcə Hənbəli fiqhinə, üsuluna, nəsh və mənsuh mövzusuna muttali oldu. Sonra Bağdadda "İmam Şafininin köhnə məzhəbi" deyilən fikirlərini ortaya qoydu. 200 H. də Misirə keçdi və "Yeni Məzhəb" deyilən fikirlərini təsnif etdi. Orada ikən 204/819da vəfat edərək Karafe deyilən yerə dəfn edildi.

 

İmam Şafi ilk olaraq fiqh üsulunu tərtib etmiş və bu mövzuda "erRisale" ni yazmışdır. əl-Hucce adlı əsəri İraqdakı, "əl-Umm" isə Misirdəki fikirlərini əhatə edər.

 

İmam Şafi mütləq, müstəqil bir müctəhid olub, fiqh, hədis və üsulda imam idi. O, Hicaz və İraq fiqhini birləşdirici bir yol izlədi. Əhməd b. Hənbəl onun haqqında; "Şafi, Allahın kitabı və Rəsulunun sünnəsi mövzusunda insanların ən fakihi idi" demişdir. (Vehbe əz-Zühaylı, əl-Fıkhul-İslami və Edilletüh, Dimask 1405/1985, I, 36,37).

 

 İndiki vaxtda Anadolunun şərq seqmentində, Qafqaz, Azərbaycan, Hindistan, Fələstin, Seylan və Malazya müsəlmanları arasında Şafi məzhəbinə mənsub olanlar bir xeyli çoxdur. İndoneziya adalarında isə hakim olan tək məzhəb Şafi məzhəbidir (Əbu Zəhra, a. g. e, 358 vd.).

13 Səbirlə əlaqədar hədislər? Müsibətlərin mükafatı nədir?

1- Sualınıza ən gözəl cavab olduğuna inandığımız zəngin əhatəli bir ayənin tərcüməsi belədir:

"Biz mütləq sizi bir az qorxu ilə, bir az aclıq ilə, yaxud mala, cana və ya məhsullara gələcək nöqsanlıqlarla sınayarıq. Sən səbr edənləri müjdələ! Onlar elə kəslərdir ki, başlarına müsibət gəldiyində, ‘Biz Allaha aidik və vaxtı gəldiyində əlbəttə ona dönəcəyik' deyərlər. Rəbbləri tərəfindən bol bağışlama və rəhmətə tabe olanlar onlardır. Hidayətə çatanlar da ancaq onlardır"(Bəqərə, 155-157).

Heç bir müsibət, bir tikanın batması da qarşılıqsız qalmaz, onun da bir mükafatı vardır. Bu hədisdə bu həqiqəti görməkdəyik:

Hz. Əbu Hureyre izah edir: Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) belə buyurdu:  "Bir Müsəlmana hər hansı bir müsibət, bir çətinlik, bir kədər, bir əziyyət, bir qəm toxunsa, hətta özünə bir tikan belə batsa, mütləq Allah bunları onun günahlarına kəffarə edər" (Buxari, Marda,1; Müslim, Birr, 52).

Səbirlə əlaqədar çox hədislər vardır. Misal olaraq  İmam Əhmədin rəvayət etdiyi bu hədislə kifayətlənək:

Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) buyurdu ki; "Allahın möminlər üçün ön gördüyü qərarı məni olduqca sevindirməkdədir. Belə ki; özünə bir xeyir yaxşılıq toxunsa Rəbbinə həmd edər və şükr edər. Başına bir müsibət gəlsə həmd edər və səbr edər. Hər vəziyyətdə -hətta xanımının ağzına qoyacağı bir loxmadan ötəri də - mömin üçün bir bir mükafat vardır"(Əhməd b. Hənbəl, 1/173).

Bu hədis də göstərir ki, möminin həyatı daim qazanclı çarxlar içində dönməkdədir. Çətinliklərdə səbir edər, mükafat alar, fərahlıqda şükr edər, mükafat alar. Nə xoşbəxt istiqamət dairəsində həyatını keçirən möminlərə!

 

2-  Bir müsəlmanın başına gələn hər çətinlik onun haqqında mütləq xeyirdir: Ya keçmiş günahlarını silər, ya gələcək bəla və müsibətlərə mane olar, ya ilahi bir xəbərdarlıqdır, ya da mənəvi mövqeyinin daha da artması üçün bir imtahandır.

14 Zina edən kimsə tövbə etsə bağışlanar?

Zinanın hökmü İslam Dinində açıqdır. Günahını Hakimin hüzurunda dörd dəfə ayrı-ayrı etiraf edərək cəzanın verilməsini istəyən və ya dörd şahidi olan biri haqqında qərar verilər. Əgər bu insan evli isə rəcm cəzası, yoxsa subay bir insan üçün veriləcək qərar rəcm deyil, yüz çubuq vurular.

Lakin günahını etiraf etməyən və ya etdiyi bu hərəkəti kimsə görüb şikayət etməmiş isə bu insanın edəcəyi tək şey günahından ötəri peşmanlıq göstərib bir daha etməmək üzrə tövbə etməkdir.

Ayrıca belə bir cinayət törədən kimsə günahını etiraf etsə belə bu anda bunun cəzasını tətbiq edəcək bir baş vurulacaq yer yoxdur. Geriyə iki şey qalır. Biri qul haqqıdır. Varsa halallaşmaq lazımdır. Digəri də Allah haqqı üçün tövbə, istiğfar etmək və bir daha o günaha girməməkdir.

İnsan həm yaxşılıq həm də pislik etməyə uyğun yaradılmışdır. Onun üçün zaman zaman istəyərək və ya istəməyərək günahlara girə bilir. Bu mövzuda Qur`an-ı Kərim də,

"Allah, özünə şirk qoşulmasının xaricindəki istədiyi kəslərin bütün günahlarını bağışlayar." (Nisa, 116)

buyuraraq hansı günah olursa olsun bağışlaya biləcəyini bildirməkdədir.

Kitablarımızda can-ı könüldən edilən tövbənin Allah tərəfindən qəbul ediləcəyi ifadə edilər. Necə ki Allahu Təala,

"Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi olaraq tövbə edin. Ola bilsin ki, Rəbbiniz günahlarınızdan keçsin və sizi, Allah o Peyğəmbəri və onunla birlikdə iman gətirənləri utandırmayacağı gündə, ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil etsin. Onların nuru önlərindən və sağ tərəflərindən ətrafa yayılacaqdır. Onlar deyəcəklər: "Ey Rəbbimiz! Nurumuzu bizim üçün tamamla və bizi bağışla. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən!" (Təhrim Surəsi, 8) 

 

buyuraraq edilən tövbələrin qəbul ediləcəyini bəyan edər. Ayədə keçən nasuh tövbə isə belədir:

1-Allaha qarşı günah işlədiyini bilərək, bu günahdan ötəri Allaha sığınmaq və peşman olmaq.

2-Bu günahı işlədiyi üçün kədərlənmək, Yaradıcıya qarşı belə bir günah işlədiyindən ötəri vicdani olaraq narahat olmaq.

3-Bir daha belə bir günaha dönməyəcəyinə dair bir qərar içərisində olmaq.

4-Qul haqqı varsa onunla halallaşmaq.

Bir hədisdə Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm belə buyurmuş. Nasuh tövbə budur:

-Günahlara peşmanlıq.

-Fərz ibadətləri etmək.

-Zülm və düşmənlik etməmək.

-İncik və küskünlərlə barışmaq.

-Bir daha o günaha dönməmək üzrə qərar vermək." (bax. Kənzü'l-Ummal, 2/3808)

İnşallah bu şərtləri yerinə yetirsək Allahın tövbələrimizi qəbul edəcəyindən ümidli olarıq.

Ancaq insan hər vaxt qorxu və ümid içərisində olmalı. Nə ibadətlərimizə güvənib öyünə bilərik. Nə də günahlarımızdan ümidsizliyə düşə bilərik. Mən çox yaxşıyam, bu işi həll etdim demək nə qədər səhvsə; mən bitdim, məni Allah qəbul etməz demək də o qədər səhvdir. Ayrıca, günahını anlayıb tövbə edib, Allaha sığınmaq da böyük bir ibadətdir.


15 Müsəlman olmayanların aqibəti nə olacaqdır.

Cənnət axirətin bir mənzilidir. Onun varlığına inanmaq axirətə inanmaq sayılar. Demək ki, Cənnət imansız olmaz. Varlığına, inanmadığınız, qəbul etmədiyiniz bir yerə nə haqqla girə bilərsiniz və ya getmək istərsiniz?
Peyğəmbər Əfəndimiz bir hədislərində, "İman etmədikcə Cənnətə girə bilməzsiniz"1 buyuraraq bu xüsusa işarə edərlər. Bir başqa hədisdə də "Ürəyində zərrə qədər iman olan kimsə Cəhənnəmdən çıxacaq" 2 buyurarlar.

Elə isə iman nədir? Bu suala Peyğəmbər Əfəndimiz, Hz. Cəbrayılın sualı üzərinə belə cavab verər: "Allaha, Allahın mələklərinə, kitablarına, peyğəmbərlərinə, axirət gününə, qədərə, xeyirinə, şərinə inanmağındır. "3

Peyğəmbərimiz, imanı təsdiq mənasında ifadə etməkdədir. Təsdiq isə ürəyidir. Dil ilə deyilməsə də iman imandır. Bu səbəblə açıq günah işləyənlər və inkar edənlər xaricində kimin imanla getdiyinə, kimin imansız öldüyünə tam qənaət etməmiz mümkün deyil. Bunun üçündür ki, möminlərin hüsnü xəttimə üçün dua etmələrinin hikməti də bu olsa lazımdır. Yəni onun imanla getməsini xahişdir, bir möminə ediləcək ən böyük dua budur.

İmamı Qəzali, imanın müddəti barəsində belə deyər: "Bir gündəlik orucun vaxtı imsak ilə iftar arası isə, imanın müddəti də bir ömürdür." 4 Yəni gündüz ortasında və ya axşama yaxın bir vaxtda orucunu pozan kimsə oruclu sayılmadığı kimi, ömürünün son dəqiqəsində imanını itirən adam da mömin sayılmaz. Lakin son anlarda iman edən kimsənin imanı məqbuldur. Çünki o insan yaşamış olsaydı, ömürünün qalan qisimini imanlı olaraq keçirəcəkdi.

Qeyri müsəlmanlar, Allaha inanmadıqlarını qəti olaraq söyləməmişlərsə və ya imanlarını dilə gətirməmişlərsə onların imanlı ölüb ölmədikləri barəsində qəti bir şey deyilə bilməz. Ürəkdən inanıb bunu sözlə söyləməmə ehtimalı olduğu kimi, həqiqətən inanmadan ölmüş olma ehtimalı da vardır. Bunun gerçək tərəfini ancaq Cənabı Haqq bilər. Hesabını da yenə O soruşacaq.

Ancaq bu var. Darvin kimi insanlığa fitnə, fəsad və anarxiyanı miras buraxan kəslərlə, Edison kimi elmi kəşfləri, faydalı texnikaları miras buraxan elm adamları eyni deyil. Peyğəmbərimizin can düşməni Əbu Cehil imansız idi, Peyğəmbərimizi qoruyub gözləyən əmisi Əbu Talib də mömin deyildi. Bunlar imanları olmadığı üçün Cəhənnəmə girsələr də, əzab dərəcələrinin fərqli olması İlahi hikmət və ədalətin zərurətidir.

Bədiüzzaman Həzrətləri, "Kafirin Cəhənnəmdə əbədi olaraq qalması Cənabı Haqqın mərhəmət və şəfqətinə necə sığa bilər?" şəklindəki bir suala verdiyi cavabda, sözünü etdiyimiz bu məsələyə işıq tutmaqdadır.

"O kafir haqqında iki ehtimal var. O kafir ya adəmə (yoxluğa, heçliyə) gedəcək və ya daimi bir əzab içində mövcud qalacaq. Bədənin (var olmanın), Cəhənnəm də olsa adəmdən daha xeyirli olduğu vicdanı bir hökmdür. Çünki adəm şəri mahz (sırf şər və çirkin) olduğu kimi, bütün müsibət və masiyetlerin də mərcisidir. Bədən isə Cəhənnəm də olsa xeyiri mahzdır (mütləq xeyrdir). Maahaza kafirin məskəni Cəhənnəmdir və əbədi olaraq orada qalacaq.

"Lakin kafir öz əməliylə bu vəziyyətə kəsbi istihkak etmiş isə (layiq olmuşsa) əməlinin cəzasını çəkdikdən sonra atəş ilə bir cür ülfət (vərdiş) depozitdə edər və əvvəlki şiddətlərdən azad olar. O kafirlərin dünyada etdikləri əməli (yaxşı işlərinə) mükafətən bu merha-met-i İlahiyyəyə məzhər olduqlarına dair işaratı hədisiyə (hədisi şəriflərin işarəsi) vardır. 5

Demək ki, imanı olmayan, lakin insanlığa müsbət yolda böyük xidmət etmiş olan qeyri müslimlər, dünyada etmiş olduqları faydalı işlərinə mükafat olaraq Cəhənnəmdə "bir növ Cənnət həyatı" yaşaya bilərlər. Cənabı Haqq onların bu işlərini qarşılıqsız buraxmaz.

1. Müslim, İman: 93.
2. Müslim, İman: 304.
3. Müslim, İman: 1.
4. Əhyaı İlahiyyat, 1:135.
5. İşaratü'1-İcaz, s. 90.

Məmməd Paksu, Məsələlər və Həlləri - 1

16 Xaricdə faiz caizdir?

İmam Azam ilə İmamı Məhəmmədə görə müsəlman olmayan bir məmləkətdə olan bir müsəlmanın, müsəlmanları aldadıb mallarını oğurlaması və ya qəsb etməsi caiz olmadığı kimi qeyri müslimlərin mallarını da oğurlaması və ya qəsb etməsi caiz deyil. Çünki İslam dini dözüm və fəzilət dini olduğu üçün xəyanəti, aldatmağı, qeyri əxlaqi və çirkin şeyləri hər yerdə qadağan etməkdədir. Ancaq küfr diyarında yaşayan bir müsəlmanın qeyri müslimdən faiz almasında zərər yoxdur. Çünki onlara görə faiz almaq xəyanət sayılmaz, normaldır. (1)

 

Digər məzhəblər ilə Əbu Yusifə  görə faiz hər yerdə qadağandır. Nə İslam diyarında nə də küfr diyarında onu almaq caiz deyil. Alverdə, ölçüdə, tərəzidə müsəlmanlara göstərilən rəftarı qeyri müslimlərə də göstərmək lazım olar. (2)

 

Hətta bir kimsə məsələn Avropaya gedərsə, orada dövlətə və ya şəxsə aid bir şey tapsa onu sahibinə verməyə məcburdur. (3)

 

Küfr diyarında qeyri müslimlərdən faiz almaq caizdir deyən İmamı Azam ilə Məhəmmədin sözü daha qiymətlidir. Çünki bir müsəlman pulunu, məsələn bir Alman bankına qoysa  onlar, pulunu işlədib bol bol qazanacaqlar, pul sahibi faizini almadığı təqdirdə cibinə heç bir şey girməyəcək, üstəlik də qeyri müslimlərin istehzalarına məruz qalacaq. (4)

 

 

Qeyd : İmam Azam və İmam Məhəmməd ə görə küfr diyarında yaşayan bir müsəlmanın qeyri müslimdən faiz almasında bir qorxu olmadığı xüsusu: "Darul-Hərbdə müsəlman ilə qeyri Müslim arasında faiz olmaz hədisinə dayanmaqdadır. (5)

 

Xaricdəki vətəndaşlarımız bu hədislə və Hənəfi məzhəbinin fikiri ilə əməl etdiklərindən etdikləri halaldır

 

Haşiyələr:

 

1- əl-Fiqhi alel-Mezahebil arba, 1/340. Fethul-vəhhab 2/355.

2- əl-Fətava1-Kübra c. 2, s. 238, Bedayi əs-Sənanı 9/4378.

3- Hidayə, 2/66.

4- Xəlil Günenç, Günümüz Məsələlərinə Fətvalar, 1/243-244.

5- Zeylai, Nasbur-raye, 4/44; İbn Hümam, 7/ 39.

17 İslamın sevgi, barış və xoşgörüş dini olduğuna dair bir məlumat verə bilərsiniz?

İslam sözü, Ərəbcədə "barış" sözüylə eyni mənanı verər. İslam, Allahın sonsuz mərhəmət və şəfqətinin dünyada təcəlli etdiyi dinclik və barış dolu bir həyatı insanlara təqdim etmək üçün endirilmiş bir dindir. Allah bütün insanları, dünyada mərhəmətin, şəfqətin, xoşgörüşün və barışın yaşana biləcəyi model olaraq İslam əxlaqına çağırmaqdadır. Bəqərə Surəsinin 208-ci ayəsində belə buyurulmaqdadır:

 

"Ey iman edənlər, hamınız topluca "barış və təhlükəsizliyə (İslama) girin və şeytanın addımlarını izləməyin. Çünki o, sizə açıq-aşkar bir düşməndir."

 

Ayədə görüldüyü kimi Allah, insanların "təhlükəsizliyi"nin ancaq İslama girilməsi, Quran əxlaqının yaşanması ilə təmin edilə biləcəyini bildirməkdədir.

 

Allah təxribatçılığı lənətləmişdir

 

Allah, insanlara pislik etməkdən çəkinmələrini əmr etmiş; küfrü, fıskı, üsyanı, zülmü, zorbalığı, öldürməyi, qan tökməyi qadağan etmişdir. Allahın bu əmrinə uyğun gəlməyənlər, ayənin ifadəsi ilə "şeytanın addımlarını izləyənlər" olaraq xarakterizə edilmiş və açıqca Allahın haram etdiyi bir tutum içərisinə girmişlər. Quranda bu mövzudakı bir çox ayədən yalnız iki dənəsi belədir:

 

"Allaha verdikləri sözü, onu qəti olaraq təsdiqlədikdən sonra pozanlar, Allahın çatdırılmasını əmr etdiyi şeyi kəsib-qoparanlar və dünyada təxribatçılıq çıxaranlar;  lənət onlar üçündür və yurdun pis olanı da onlar üçündür." (Rəd Surəsi, 25)

 

"Allahın sənə verdiyi ilə axirət yurdunu axtar, dünyadan da öz payını (nəsibini) unutma. Allahın sənə lütf etdiyi kimi, sən də lütfkarlıqda ol və dünyada təxribatçılıq çıxarma. Çünki Allah, təxribatçılıq edənləri sevməz." (Qəsəs Surəsi, 77)

 

Görüldüyü kimi, Allah, İslam dinində, terror, şiddət mənalarını da əhatə edən hər cür təxribatçılıq hərəkətini qadağan etmiş və bu cür bir hərəkət içində olanları lənətləmişdir. Müsəlman dünyanı gözəlləşdirən, abadlıq edən insandır.

 

İslam, düşüncə azadlığını və xoşgörüşü müdafiə edər

 

İnsanların fikir, düşüncə və həyat azadlığını açıqca təmin edən və zəmanət altına alan bir din olan İslam, insanlar arasında gərginliyi, anlaşılmazlığı, bir-birlərinin haqqında mənfi danışmağı və hətta mənfi düşüncəni (zənn) də maneə törədən və qadağan edən əmrlər gətirmişdir.

18 Qiyamət əlamətlərindən Türklərlə döyüş haqqındakı hədisi açıqlayarsınız?

Hz. Əbu Hureyrə (r.ə.) izah edir: "Rəsulullah (s.ə.s.) buyurdu ki:

 

"Ayaqqabıları tükdən bir qövmlə döyüşmədikcə qiyamət qopmaz. Siz, üzləri örtüklü qalxanlar kimi, gözləri kiçik, burunları yastı olan bir qövmlə döyüşmədikcə qiyamət qopmaz." [Buxari, Cihad 95, 96, Menakıb 25; Müslim, Fiten 62, (2912); Əbu Davud, Melahim 9, (4303, 4304); Tirmizi, Fitən 40, (2216); Nəsəi, Cihad 42, (6, 45).

 

ŞƏRH:

 

Burada, Müsəlmanların mütləq döyüşəcəkləri bir qövmün fizioloji təsviri edilməkdə, lakin adı verilməməkdədir. Bu təsvirə görə, ayaqqabıları, qoyun yunu, keçi tükü və ya dəvə yunu kimi şeylərdən emal ediləcək. Üzləri də qalxan kimi geniş və burunları da yastı olacaq.

 

Mühəddislər, bu qövmün Türklər olduğunda müttəfiqdirlər. Buxarinin bu hədisə verdiyi bablardan birinin adı; بَابُ قِتَالِ التُّرْكِ "Türklərlə Döyüş Babı"dır. Hədisin burada yazılan vəchində Türk sözü keçməsə də, Buxarinin eyni babda qeyd etdiyi ardınca hədisdə Türk sözü də keçər: "Kiçik gözlü, qırmızı üzlü, yastı burunlu, üzləri örtüklü qalxanlar kimi olan, (tükdən məmul paltar geyən) Türklərlə döyüşmədiyiniz müddətcə qiyamət qopmaz.."

 

Hədisdə, üzün qalxana bənzədilməsi Beyzaviyə görə üzün geniş və yumru olmasındandır, örtüklü deyilməsi də sərtliyidir.

 

Ayaqqabılarının tükdən olmasından məqsəd, bəzi şərhcilərə görə, saçlarının ayaqqabılarına dəyəcək qədər uzun olmasıdır. Bəziləri də: "Bundan məqsəd onların, ayaqqabılarını hörülmüş və yundan olmalarıdır" demişdir. Bu gün çobanların və hətta kəndlilərin hələ istifadə etdikləri və keçədən edilən "kepenk"in nəzərdə tutulmuş olması da olabiləcəkdir. Ayaqqabılarının da tükdən olması, keçmiş dövrlərdə geyilən və tükü yolunmamış dəridən edilən çarığa işarə də ola bilər. Çarığın iç qismi, yerin sərtliyini yüngülləşdirmək məqsədiylə keçə ilə bəslənib möhkəmləndirilməsi də hədisi təyid edən bir vəziyyətdir.

 

 

"Bədiüzzamana görə, "Türklər Fahrı Kainat (s.ə.s.)ın da tərifinə məzhər olmuşdur: ". Bir neçə yerdə Türklərdən əhəmiyyətlə bəhs etmiş hədis var. Lakin bu hədisin həqiqi surəti nə olduğunu, yanımda kutubu hədisiyə olmadığından bilməyirəm. Bir nümunəsi Sultan Fateh haqqındakı hədisdir."

19 Hansı məzhəbə uyğun gəlsəm daha yaxşı olar, hansı daha üstündür?

Məzhəblərin hamısı haqqdır və hamısı da doğrudur. Bu baxımdan bu məzhəb digərindən daha üstündür kimi bir düşüncə səhvdir.

 

Hər mövsümə görə dəyişik paltar geyilər. Hər xəstəliyə görə fərqli dərman içilər. Bunun kimi, əsrlərə görə şəriətlər, millətlərin yaşayış və qabiliyyətlərinə görə də hökmlər dəyişə bilər. Necə ki İslamdan əvvəl hər millətə ayrı-ayrı şəriət və peyğəmbərlər göndərildiyi olmuşdur.

 

Peyğəmbər Əfəndimizin (s.ə.s.) gəlməsindən əvvəl insanlar bir-birlərindən çox uzaq, yaşayış və qabiliyyət baxımından yaxın olduğundan, o zaman gələn şəriətlər də onların halına uyğun olaraq fərqli fərqli gəlmişdir. Belə ki, eyni bölgədə, eyni əsrdə, ayrı-ayrı şəriət və peyğəmbərlər göndərildiyi olmuşdur.

 

Peyğəmbər Əfəndimizin (s.ə.s.) gəlməsindən sonra insanlar qabiliyyət, yaşayış və anlayış baxımından daha yüksək bir səviyyəyə çıxdılar. Dini sahədə və ictimai həyatda bir çox inqilab və dəyişikliklər meydana gəldi. Beləcə insanlar bir tək müəllimdən dərs alacaq, bir tək şəriətlə əməl edəcək vəziyyətə çatdılar. Bunun üçün də ayrı-ayrı şəriətlərə və peyğəmbərlərə ehtiyac qalmamışdır. Lakin insanlıq yaşayış, ənənə və adət etibarı ilə eyni səviyyəyə gəlmədiklərindən məzhəblər birdən çox olmuşdur.

Əgər insanlığın əksəriyyəti yüksək bir məktəbin tələbələri kimi, təhsil, mədəniyyət və yaşayış baxımından eyni səviyyədə olsalar, o vaxt məzhəblər birləşə bilərdi. Lakin bu andakı insanlığın vəziyyəti buna uyğun deyil.

Məzhəblərin birdən çox olmasının hikmətinə gəlincə, Bədiüzzaman Səid Nursi bu barədə belə bir misal verməkdədir:

"Bir su beş müxtəlif mizaçlı xəstələrə görə necə beş hökm alar. Belə ki:

Birinə, xəstəliyinin mizacına görə su dərmandır; tibbən vacibdir. Digər birinə xəstəliyi üçün zəhər kimi zərərlidir; tibbən ona haramdır. Digər birinə az zərər verər; tibbən ona məkruhdur. Digər birinə zərərsiz mənfəət verər; tibbən ona sünnədir. Digər birinə nə zərərdir, nə mənfəətdir; nuşla içsin, tibbən ona mübahdır. Beşi də haqqdır. Sən deyə bilərsənmi ki: ‘Su tək dərmandır, tək vacibdir; başqa hökmü yoxdur."1

Dünyanın müxtəlif bölgələrində yaşayan Müsəlmanlar dörd məzhəbdən birinə bağlıdırlar. Bir Müsəlman haqq məzhəblərdən birinə tabe olar, ibadət və rəftarlarını o məzhəbin hökm və ictihadlarına görə davam etdirə bilər. İslami həyatını bu məzhəblərdən birinə görə edən bir Müsəlmanın ölənə qədər eyni məzhəbdə qalması kimi bir məcburiyyət yoxdur. Bundan ötəridir ki, arzu etsə tamamı ilə bir başqa haqq məzhəbə keçə bilər. Məsələn, Şafi məzhəbinə mənsub olan bir kimsə, diləsə Hənəfi məzhəbinə; Hənəfi məzhəbinə mənsub bir kimsə də, istəsə Şafi məzhəbinə keçə bilər.

20 Islam dininde saqqal saxlamagin vacibliyi?

Saqqal buraxmaq sünnədir. Peyğəmbərimizin (Allahın salamı üzərinə olsun) saqqalı uzadıb, bığları qısa saxlarmiş. 

Geniş məlumat üçün tıklayın ...

21 "Mənim ümmətimin ömürü 1500 ili çox keçməyəcək" bu hədis səhihdir?

Əbu Səhləbə nəql edir: Rəsulullah (sallallahu aleyhi və səlləm) belə buyurdu:

"Allah bu ümməti yarım gündən aciz buraxmaz" (Əbu Davud, Melahim, 18; Müsnəd, 4/193)

Münavi, bu hədisin sənədinin möhkəm olduğunu söyləmişdir. (Avnu'l-Məbud, 11/512). Heysemi, bu hədis Səhih olduğunu ifadə etmişdir (bax. Mecmau'z-Zevaid, 6/219). Əbu Davud və Taberaninin Əbu Sa'lebe'den rəvayət etdikləri hədisin səhih olduğunu vurğulamışdır (Keşfu'l-Hafa, 2/149)

Bu hədisi rəvayət edənlərdən biri olan Sad b. Əbi Vakkasa yarım gündən məqsədin nə olduğu soruşulmuş o da, "beş yüz ildir" deyə cavab vermişdir. (Müsnəd, 1/170) Hz. Sad(Allah ondan razı olsun) bu şərhi "Şübhəsiz Rəbbinin yanında olan bir gün sizin saydığınızın min ili kimidir!" (Həcc 47) ayəsinə görə etmiş olmalıdır.

Cəlaləddin Suyuti "əl-Kəşfi An Mücavezeti Hazihi-l Ümməti əl-Elfe" adlı bir Risalə təlif etmişdir. Bu Risalədə bir çox səhih hədisləri təhlil etmiş və bu ümmətin ömürü min beş yüz ili çox keçməyəcəyinə dair qənaətini ifadə etmişdir. (bxx. əl-Havi li'l-Fetavi, Suyuti,  2/248; Ruhul Bəyan, Bursəvi, (Ərəbcə) 4/262, Əhməd bin Hənbəl, İlel, s, 89)

İsmayıl Haqqı Burusevi də, yenə bir çox qaynaqlardan dəlillər gətirərək, eyni hökmü qeyd etmişdir. Bədiüzzaman da, bu məsələni, xüsusi bir ilham və kəşf nəticəsində və eyni zamanda bir hədisin cümlələrinin  həm məna, həm uzlaşma, həm cifir və əbcəd qaidələriylə görmüş və isbat etmişdir.

İlk insan Hz. Adəm`dən bu yana nə qədər zaman keçmişdir? Və bu barədə irəli sürülən yüz minlər illik tarixlər, nə dərəcə doğrudur? Bu gün qəbul olunmuş  görüşə görə, dünya 5 milyard il əvvəl isti və sıx bir qaz idi. 4 milyard il əvvəl isə, tünd bir alov topu halında idi. Həyat isə 1 milyard il əvvəllə dayanır.

Bu təxmin, əsrlər boyunca zamanın həmişə eyni axdığı və sabit qaldığı düşünülərək edilir. Halbuki zamanın dəyişən bir ölçü olduğu və onun, atomda, şüalarda, hadisələrin əvvəlində və sonunda fərqli bir seyr(gedişat) izlədiyi aydın oldu.

Zaman, məsələn, ilk əsrlərdə genişləmə göstərib durğun axa bildiyi kimi, əsrimizdəki şəkliylə də daha sürətli bir gedişatə təqib edə bilir. İlk əsrlərdəki iri heyvan və bitkilərin, indikilərə nisbətlə on qat daha çox yaşadıqlarına baxılacaq olsa, o əsrlərdə zamanın on qat daha yavaş axdığı deyilə bilər. Bu vəziyyətdə yaş hesablamalarını, indiki zaman axışına görə təxminən (1/10) onda bir ölçüsündə kiçiltmək məntiqli olar.

Buna görə Günəş Sisteminin 4 milyard deyil 400 milyon, həyat başlanğıcının 1 milyard il deyil 100 milyon il əvvəl ortaya çıxdığı və 100 min il olduğu fərz edilən insanlıq tarixinin 10 min il olduğu nəticəsi ortaya çıxar.

Peyğəmbərimiz "Mən insanlığın ikindi vaxtında gəldim." buyurur. Digər bir hədisində isə "Mənim ümmətimin ömürü 1500 ili çox keçməyəcək." buyurmuş. Günün dörddə ya da beşdə biri olan ikindidən axşama qədərki vaxtı 1500 il qəbul etdiyimizdə, insanlığın ömürünün 6000 - 7500 il arasında olduğu ortaya çıxar. Digər bir məşhur hədis rəvayətində isə bu açıqca ortaya qoyulmuşdur: "Adəmdən qiyamətə qədər insanlığın ömürü yeddi min ildir." Görüldüyü kimi bu üç hədis bir-birini təsdiq etməkdə və tamamlamaqdadır. Muhbiri Sadiq olan Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) axırzamanla əlaqədar verdiyi xəbərlər bir-bir ortaya çıxmaqdadır. (bax. Bədiüzzaman Səid Nursi, Barla Lahikası, s, 324-326 Ənvar Nəşriyyat)

22 “Hicri Yeni il” Nədir?

 

Hicri təqvim Hz. Muhəmmədin (s.a.s) Məkkədən Mədinəyə hicrət etməsi ilə başlamışdır. Bu tarix, miladi 16 iyul 622-ci ildir. Ayın orbiti üzərində dönüşünə əsaslanaraq tərtib edildiyi üçün buna "Hicri Qəməri" və ya "Qəməri İl" kimi adlar verilmişdir. Hicri təqvim Peyğəmbərimizin (sas) vəfatından sonra, günlərin hesablanmasında ortaya çıxan bəzi qarışıqlıqlar üzərinə təşkil edildi.

Hicri təqvim ayın aypara şəklində göründüyü ilk gecəni ayın əvvəli olaraq qəbul edir. Ayın təkrar görünüşünə qədər keçən müddəti bir ay, on iki ay da bir il sayılır. Bu təqvimə görə ayın dünya ətrafındakı dönüşü iyirmi doqquz yarım gün olaraq qəbul edilir. Bu səbəblə bir ay 29, bir ay da 30 gün olaraq qəbul edilir. Beləcə miladi təqvimdə bir il 365 gün, Qəməridə də 354 gün olaraq hesablanır. Buna görə hicri aylar miladi aylardan hər il on bir gün əvvəl gəlir. Bu hal hicri ayların mövsümlərə rast gəlməsinə səbəb olur. Bu səbəbdəndir ki, hicri təqvimin bir ayı olan Ramazan bəzən qış, bəzən də yaz mövsümlərinə və ya digər mövsümlərə rast gələrək  ilin bütün mövsümlərini, həftələrini, aylarını və günlərini dolaşır. Otuz altı il oruc tutan biri də ilin hər ay və günlərində oruc tutmuş olar.

Hicri təqvimdə yeni il Muhərrəm ayının 1-ci günüdür.Muhərrəm ayını, Səfər, Rəbiuləvvəl, Rəbiulaxır, Cəmaziyələvvəl, Cəmaziyəlaxır, Rəcəb, Şaban, Ramazan, Şəvval, Zilqədə və Zilhiccə ayları təqib edir.

Hamımız müsəlmanıq Əlhəmdulilləh. Amma hamımız Müsəlmançılığımızın gərəkdirdiyi şeyləri təssüf ki, yaşamırıq ... Biz Müslümançılığın gərəkdirdiyi yaşama tərzinə "dindarlıq" deyirik. Kim inandığı kimi yaşayırsa ona dindar insan sifətini taxır, dindar adam deyə yad edirik. Bu sifət onsuz da onun haqqıdır.

Siz dindarlığı, zamanın pislik və fitnəsinə qarşı geyilən qoruyucu bir zireh olaraq da qəbul edə bilərsiniz. Əslində dindarlıq, sahibini yalnız axirətdə Cənnətə qoyan bir yaşama tərzi olmaqla qalmayıb, dünyada da hüzura, səadətə sövq edən bir yaşama tərzidir.

Necə ki, İsa Peyğəmbərin doğumu ilə Həzrəti Muhəmmədin (sas) hicrətinə başlanğıc təşkil edən ilin əvvəllərində, dindar olanla olmayanın yaşayışını ibrətlə seyr edirsiniz. Dindar olanlar yeni il gecələrində düşünərkən, şüur ​​altında belə olsa deyirlər ki:

- Yeni il gecəsinin mənası, saylı ömür illərindən birinin daha bitməsi, ölüm deyilən qəti aqibətə bir az da yaxınlaşılması, gənclik günlərinin tükənib, ixtiyarlıq çağlarıdır gəlməsi deməkdir. Necə ki, hər yeni ildə qara saçlara biraz da ağlar düşür, ağların sayı isə biraz da çoxalır.

Elə isə, belə gecələrdə daha çox səfalətə, daha çox səfahətə düşmək yerinə daha çox axirətə, daha çox əbədi aləmə meyili olmaq lazımdır. Çünki bu sürətli gediş, -istər iqrar (təsdiq) et, istər inkâr- qəbirə, o biri dünyaya doğrudur.

Məhz dindarlıq belə düşündürüb, belə tədbirli hərəkət etdirdiyi üçündür ki, dindar insanın keçən illərindən peşmanlığı azdır. Amma özünü dini ölçülərlə əlaqəli görməyən dinin ipini buraxmış insanlarda isə, hər yeni ildə belə bir mühakimə və düşüncədən əsər yoxdur. Tam bir şüur ​​və idrak məhrumiyyəti içindədirlər .. Ölümə bir il də yaxınlaşmanın dəlilini təşkil edən gecədə, həm əxlaqından, həm mənəviyyatından, həm də pulundan zərərlər görür, peşman olacağı hərəkətləri edərək çoxaldır. Bir neçə saatlıq bu əyləncə və səfahətin arxasından ömür boyu kədər və peşmançılıqlar gəlir ...

Onu ömürboyu belə peşmançılıqlara sövq edən şey, İslamın gərəkdirdiyi şeyləri yaşamaması, yəni dindar ola bilməməsidir. Əgər dinin əmrlərinə sadiq qalacaq bir iman qüvvəti, dindarlıq əlaməti qazana bilsə, hər yeni il tam əksini düşünməsinə, özünə səliqə-sahman verib iman və əxlaq baxımından yüksəlməsinə səbəb olacaq, keçmişindən peşmanlıq duyan bir səfahət və səfalətə düşməyəcəkdir ...

Demək ki, yeni il gecələrində bəzilərini o hala salıb, bəzilərini də bu hala salan şey dindar olub olmamaqdan başqa bir şey deyildir.

Görünən odur ki, şəxsi düşündürüb məsud və bəxtiyar edən şeyin dindarlıq olduğu qətidir. Fərdi mühakiməsizləşdirib səfalətə sürükləyən şey də dininə qarşı etmiş olduğu sayğısızlıqdır.

Demək imtahan dünyasıdır bu. Hər ikisinə də yol açıqdır. İstəyən oraya, istəyən də buraya yönəlir. Kimi yeni ildə şüurunu ləğv edir, kimi də əhya ...

Biz dindarlığımıza görə şükür edir , bizi belə düşündürüb, əməl etdirən Rəbbimizə həmd edirik.

23 Hz. Aişə, (Rəsulullah Allahı gördü deyən yalan danışmış olar) buyurdu. (Buxari) Bu mövzuda bir şərh edərsiniz?

İmamı Rəbbani həzrətləri buyurur ki: (Əhli sünnə alimləri, sözbirliği ilə "Allahu təala dünyada görülməz" buyurdu.) (Məktubat, 283)

 

Qurani Kərimdə buyuruldu ki: (Onu [Allahı> gözlər idrak edə bilməz.) (Ənam:103)

İmamı Nəvəvi, (Gözlər idrak edə bilməz demək, Onun şəxsinin həqiqətini gözlər idrak edə bilməz deməkdir. Yoxsa görmək haqqdır) buyurdu.

 

Övliyanın böyüklərindən Mövlana Xalidi Bağdadi həzrətləri buyurur ki: (Dünyada Allahı gördüm deyən zındıqdır. Övliyanın ürək gözü ilə görməsi görmək deyil.) (Etiqadnamə)

 

İmamı Qəzali həzrətləri də, (Allahı dünyada görmək mümkün olmaz) buyurur. (Əhya)

Allahu təala, Hz. Musaya buyurdu ki: (Sən məni görə bilməzsən.) (Əraf: 143)

 

İmamı Rəbbani, Mövlana Xalidi Bağdadi, Seyid Abdülkadiri Geylani həzrətləri kimi böyük şəxslər isə, Peyğəmbər əfəndimizin Miracda Allahı gördüyünü, ancaq bunun dünya görməsi ilə deyil, axirət görməsi ilə görmək olduğunu bildirdilər.

 

Dünyada Allahı görmək qeyri-mümkün olduğu üçün, Hz. Aişə, (Rəsulullah Allahı gördü deyən yalan danışmış olar) buyurdu. (Buxari)

24 ACI ÇƏKƏRƏK ÖLƏN HEYVANI YEMƏK ŞƏFQƏTƏ VƏ İNSANLIĞA ZİDD DEYİL?

Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s)  belə buyurmuşdur:

"Heyvan kəsdiyiniz zaman kəsimi yaxşı edin (acı çəkdirməyin). Və sizdən biri bıçağını kəskin etsin (itiləsin) və kəsdiyi heyvanı rahatlatsın. "(Muslim, Zəbaih: 57; Əbu Davud, Ədahi 11-12)

Bu səbəblə heyvanların iti bir alətlə və üsuluna uyğun olaraq kəsilməsinə diqqət etmək sünnədir. (bax. Zuheylî, əl-Fiqhul-İslami, 3/262) Bu ifadəyə görə hər hansı bir heyvan üsuluna uyğun kəsilmədiyi zaman ona əziyyət edildiyi və acı çəkdiyi aydın olur.

Ancaq üsuluna uyğun olaraq kəsilən heyvanların ağrını hiss etmədiyi deyilə bilər. Allahın lütf və kərəmiylə hiss etmə duyğularının azaldılması və acı hissindən xilas olmalarından söhbət gedə bilər. Bu hal Allahın mərhəmətinin bir göstəricisidir.

Bu səbəblə kəsilmək üçün yatırılan bir heyvan bir şey hiss etməz. Yalnız bıçaq kəsdiyi vaxt hiss etmək istər; fəqət o his belə gedər, o ələmdən də qurtular, İnşəAllah. (bax. Nursi, Şüalar, On Birinci Şüa)

"Madam edən bilir eləcə də bilən danışır." qaydasına görə bütün heyvanları yaradan və onları insanların xidmətinə təqdim edən Rəbbimiz istifadə etdiyimiz heyvanları nemət olaraq təyin etmişdir. Əti yeyilən heyvanlar insanlara ruzi olaraq yaradılmışlar. İnsan bu heyvanları kəsdikdə onların ruhları cənnətə gedir. Bədənləri isə insan bədənində vəzifə yerinə yetirməyə davam edəcəkdir. Onların yaradıcısı olan Allah, əlbəttəki, onlara ən gözəl vəzifələr və ən gözəl bir gələcək hazırlamışdır.

25 "Sən olmasaydın, ey Həbibim, kainatı yaratmazdım" qüdsi hədis nə mənanı verməkdədir?

Hz. Cabir izah edir: "Ey Allahın Elçisi! Anam-atam sənə fəda olsun, Allahın hər şeydən əvvəl ilk yaratdığı şeyi mənə söyləyərsiniz?" deyə soruşdum. Belə buyurdu "Ey Cabir! Hər şeydən əvvəl Allahın ilk yaratdığı şey sənin peyğəmbərinin nurudur. O nur, Allahın qüdrətiylə onun dilədiyi yerlərdə gəzib dayanırdı. O vaxt daha heç bir şey yox idi. Nə Lövh, nə qələm, nə cənnət, nə cəhənnəm vardı. Nə mələk, nə göy, nə yer, nə günəş, nə ay, nə cin və nə də insan vardı.

 

Allah məxluqları yaratmaq istədiyi vaxt, bu nuru dörd parçaya ayırdı. Birinci parçasından qələmi, ikinci parçasından Lövhü (Lövhü məhfuz), üçüncü parçasından Ərşi yaratdı. Dördüncü parçanı ayrıca dörd parçaya böldü: Birinci parçadan Ərşin daşıyıcılarını, ikinci parçadan Kürsini, üçüncü parçadan digər mələkləri yaratdı. Dördüncü qismi təkrar dörd parçaya böldü: Birinci parçadan göyləri, ikinci parçadan yerləri, üçüncü parçadan cənnət və cəhənnəmi yaratdı. Sonra dördüncü parçanı yenə dördə böldü: Birinci parçadan Möminlərin bəsirət nurunu şüurunu, ikinci parçadan -marifetullahtan ibarət olan- ürəklərinin nurunu, üçüncü parçadan tövhiddən ibarət olan ünsiyyət nurunu (La ilahə illəllah Muhammedu'rresulüllah nurunu) yaratdı." (Baxın. İmam Əhməd, Müsned IV-127; Hakim, Müstedrek II-600/4175)

 

 

Rəsulullah (s.ə.s.) bir qüdsi hədisdə : "Allah :  "Səni öz nurumdan, digər şeyləri də sənin nurundan yaratdım" buyurmuşdur. (İman Əhməd, Müsnəd IV-127; Hakim, Müstedrek II-600/4175; İbni Hibban)

 

 

Kainatda ən böyük hadisə heç şübhə yox ki, Kainatın Əfəndisi Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) Hz. Məhəmmədin (s.ə.s.) dünyaya təşrifləri hadisəsidir.

 

 

 

 Şadı Çatan (dos. Dr.)

26 Rəcm ayəsi ilə əlaqədar məlumat verərsiniz?

Quran ayələrində hər hansı bir əskiklik və ya çoxluq yoxdur. Peyğəmbərimizə gələn hər əmr və qadağan Allahın vəhylə bildirməsi nəticəsi olurdu. Ancaq bu əmr və qadağanın bir qismi yalnız məna olaraq gəlirdi. Peyğəmbər Əfəndimiz də onları ümmətinə izah edirdi. Digərləri isə həm məna həm də sözük olaraq gəlir və Peyğəmbər əfəndimizin onlara heç bir qatqısı olmadan olduğu kimi qalırdı. Bunlar Quran ayələridir. Mənası Allahdan olub mənasını peyğəmbər əfəndimizə aid olanlar və ya Quran ayəsi olmayan vəhylər isə Qurana girmirdi. Oxunan bir quran ayəsi olmadığı üçün Qurana girməyən ayələr vardı. Rəcimlə əlaqədar olan vəhy də bunlardan biridir. Bu səbəblə bu ayənin hökmüylə əməl edilir. Ancaq Oxunan Quran ayəsi olmadığı üçün də Quran da yoxdur. Yəni hökmüylə əməl edilir.

 

İmam Şafi, məşhur əsəri el-Ümmdə bunları yazar: "Peyğəmbərin fərz etdiyi hər şey vəhy ilə olmuşdur. Bir oxunan vəhy (vəhyi metluv) vardır, bir də bir başa Hz. Peyğəmbərə vəhy edilən və Hz. Peyğəmbərin sünnə etdikləri vardır." Şafi, bu ikinci növ vəhyin, istər bəzilərinin dediyi kimi Cəbrayıl tərəfindən Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) ürəyinə ilkə edilən bir məlumat olsun, istərsə insanları doğru yola çatdırması üçün şəxsən Allahın özünə bildirdiyi bir məlumat olsun, hər kəsi bağlayıcı olduğunu söyləməkdədir .

 

Mövzuyla əlaqədar İsmayıl L. Çakanın qiymətləndirməsi isə belədir: "Qurani Kərim, həm ləfzi həm də mənasıyla vəhy olduğu üçün ona vəhyi metluv (oxunan vəhy) deyilməkdədir. Sünnə isə, vəhyin bir növ tərcümə və məfhumu olduğundan bilvasitə vəhydir. Lakin sözlük olaraq vəhy xüsusiyyətinə sahib deyil. Bu səbəblə də ona vəhyi qeyri metluv deyilməkdədir.

İsmayıl Lütfü Çakana görə, Hz. Peyğəmbər, vəhy, üstün bəşəri ağıl və nəbəvi ağıl ya da peyğəmbərlik təcrübəsi  deyilən üçlü bir elm əldə etmə imkanına malikdir. Vəhy kimi, digər insanların çatması mümkün olmayan bir məlumat qaynağıyla uzun müddət təmasda olan bəşəri ağlın ən üst səviyyəsinə sahib olan Hz. Peyğəmbərdə, bacarıqı peyğəmbərlik deyilən bir peyğəmbəranə ictihad qabiliyyət və təcrübəsinin meydana gələcəyi şübhəsizdir. Bu bacarıq sayəsində də Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.), başqalarının intiqal edə bilmədiyi bir sıra İlahi həqiqətləri qavrayıb ən uyğun ifadə və tətbiqlərlə insanlara izah edər. Sünnənin xüsusi ilə Quranı və Allahın muradını anlayıb, təfsir etmədə və tətbiqdə, özünə uyğun gəlilməsi qəti olan və başqaları baxımından çatıla bilməz ölçüsü, buradan qaynaqlanmaqdadır.

27 Ənbiyə xətmi nədir?

http://www.sorularlaislamiyet.com/article/14699/hatmi-enbiya-nedir.html

28 Peyğəmbərimizin insani və peyğəmbərlik istiqamətini izah edən ayələri açıqlayarsınız?

Hz. Peyğəmbərin bir-birindən fərqli iki şəxsiyyəti vardır :

 

1-Bəşəri istiqaməti

 

2-Risalət istiqaməti

 

Hz. Peyğəmbər, bəşəri istiqaməti etibarı ilə bizim kimi bir insandır.İstidən soyuqdan təsirlənər. Sabah nə olacaq, gələcəkdə nələr olacaq bilə bilməz.

 

Risalət istiqaməti ilə isə, vəhyə tabedir. Allahdan gələn mesajlara bir alıcı vəziyyətindədir.

 

Peyğəmbərin bir bəşər olması, Onun üçün bir nöqsanlıq deyil, əksinə bir kamaldır. Bir bəşər deyil, bir mələk olsaydı, insanlara öndər ola bilməzdi, rəhbərlik edə bilməzdi.

 

Səhabələr, Hz. Peyğəmbərin bəşəriyyət və risalət istiqamətlərini ayırd edə bilirdilər. Məsələn, Bədir döyüşü əvvəli Rəsulullah ordunu bir yerə yerləşdirdiyində səhabələrdən Hubab b. Münzir "Ya Rəsulullah, əgər bura yerləşməmiz Allahdan sənə gələn bir vəhylə deyilsə, suları tutub düşmənə görə üstünlüklü bir vəziyyətdə olmamız daha uyğundur" deyər. Hz. Peyğəmbər uyğun hesab edər. Hubabın fikirinə görə hərəkət edilər.

 

Rəsulullah risalət istiqaməti ilə bir sıra qeybi sirlərə tabedir. Bunun ən böyük dəlili başda qurandır. Quranı Kərimdə bunun çox nümunələrinə rast gəlməkdəyik.

 

"Peyğəmbər, yoldaşlarından birinə gizlicə bir sirr söyləmişdi. Lakin yoldaşı, bunu başqasına xəbər verdi. Allah bunu, peyğəmbərinə bildirdi. Peyğəmbər, bir qisimini söyləyib bir qisimindən imtina etmişdi. Peyğəmbər bunu xəbər verincə yoldaşı "bunu sənə kim xəbər verdi" dedi. Peyğəmbər, "Alim və Habir olan Allah xəbər verdi" dedi" (Təhrim, 3)

 

Biz səni ancaq aləmlərə rəhmət olaraq göndərdik. Bu ayədə Hz. Məhəmmədin, ancaq aləmlərə rəhmət üçün göndərildiyi ifadə edilməkdədir. Rəhmət ağrımaq mənasını verməkdədir. Ayənin mənası budur: Allah insanlara ağrıdığından ötəri onları xurafatlardan, pis xasiyyətlərdən qurtarmaq və doğru yola yönəltmək üçün Hz. Məhəmmədi göndərmişdir.

 

Qurani Kərim, gərək Hz. Peyğəmbəri (s.ə.s.) gərəksə onun sünnəsini bir çox istiqaməti ilə ələ almışdır. Edilən bir araşdırmaya görə, mövzuyla əlaqədar müqəddəs kitabımızda iştirak edən ayələrin sayı 115 dənədir.

 

Quranda olmayan xüsuslarda, Hz. Peyğəmbərə (s.ə.s.) hökm qoyma, haram və halal təyin etmə səlahiyyəti, yenə şəxsən Cənabı Haqq tərəfindən verilmişdir. Beləliklə, Quranda olmayan xüsuslarda, Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) sünnəsi şəri və İslami bir qaynaqdır.

Məhəmməd içinizdən heç bir kişinin atası deyil, lakin Allahın elçisi və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi haqqıyla bilər. Bu ayə də Peyğəmbərimizin risalətini təsdiq edən ayələrdəndir.

29 İslam da Nökərlərin mövqeyi nədir. Birdən çox nökər əldə etmək caizdir?

Allaha qul və kölə olmanın xaricində, hər insan azad olaraq yaradılmışdır. Azadlıq insanın imtina edilməz bir haqqı, ayrılmaz bir xüsusiyyətidir. Bununla birlikdə, insanın, insan olma etibarı ilə şərəfindən gələn bir azadlıq haqqı, az qala tarixin bütün dövrlərində əlindən alınmışdır. Müxtəlif hərb və basqınlar nəticəsində insanlar azadlıqlarından məhrum edilmiş, bir mal kimi alınıb satılar hala gətirilmişdir. Xüsusilə Roma hüququ və Yunan fəlsəfəsi köləliyi zəruri bir ehtiyac halına gətirmiş, insanları bir əşya kimi bazara tökmüşdür.

 

Digər tərəfdən hər millət, düşməninin qüvvətini azaltmaq, əhalisini azaltmaq və öz qüvvətini artırmaq üçün əsirlik müəssisəsini yaşatmağı zərurət halında görmüşdür.

 

İslamdan əvvəl Ərəblər arasında da köləlik bütün şiddət və dəhşəti ilə davam edirdi. Qəbilələr arasındakı vuruşmalar və yağmalamalar aralıqsız olaraq davam edirdi. Düşmən tərəfdən əsir olaraq alınan qadın, kişi və uşaqlar köləliləşdirilirdi. Cahiliyyə Ərəblərinin nəzərində köləlik heyvanlıqdan aşağı dərk edilirdi. Bunun üçün onları insanlıq xarici işlərdə işlədirlər, hər cür zülm və işgəncəni rəva görürdülər. Bəzən onları aç susuz buraxaraq ölümə tərk edirlər, bəzən də öldürürdülər. Qadınları nökər olaraq istifadə edirdilər. Belə ki sanki nökərlik təşviq edilən bir şey halına gəlmişdi. Sırf bunun üçün başqa qövmlərə basqınlar təşkil edirlər, kişiləri öldürərək qadınlarını əsir alırdılar.

 

 

Görüldüyü kimi, köləliyi və nökərliyi ilk dəfə İslam icad etməmişdir. Bəzi zərurətlər səbəbi ilə hər nə qədər ortadan qaldırmamışsa da, onu tamamilə azadlığa yol aça biləcək şəkildə islah etmişdir.

Tarixin hər dövründə insanlıq xarici işlərdə istifadə edilən zülm və işgəncənin hər cürünə rəva görülən kölələr, ancaq İslam sayəsində rahat bir nəfəs ala bilmişlər. Dinimiz köləlik müəssisəsini vəhşi və ibtidai surətdən çıxarıb, insani bir həyata qovuşdurmuşdur. Köləyə bir çox haqq verilmiş və bunlar dövlətin himayəsi altına alınmışdır.

 

 

Məmməd Paksu

30 DAİŞ Nədir, Nə Deyildir?

Prof. Dr. Hayrettin Karaman

DAİŞ sözü (qısaltması) Ərəbcə "əd-Dəvlətu'l-İslamiyyə fil-İraq vəş-Şam" adında keçən sözlərin başındakı hərflərdən meydana gəlir. İŞİD qısaltması da eyni adın Azəricəsinin yəni "İraq Şam İslam Dövləti" ifadəsindən düzəlmişdir. İnsanlara zülm etdiyi, terror törətdiyi, dünya xalqını İslamdan və Müsəlmanlardan qorxar hala gətirdiyi ... üçün bunların quruluşuna "İslam dövləti deməyək" deyiriksə İŞİD yerinə DAİŞ deyərək bu məqsədə çata bilmərik. Məncə uyğun olanı "əl-Bağdadi Hərəkatı" deməkdir.

Əsl adı İbrahim olan Əbu Bəkir əl-Bağdadi 1971-ci ildə İraqın Samerra şəhərində dünyaya gəldi. Lisey təhsilindən sonra Bağdad Universitetində hüquq, bu olmazsa təhsil almaq və ya dil öyrənmək istədi, balı bunlara çatmadığı üçün İslam Şəriəti Fakültəsinə girdi, tələbəlikdən sonra Quran və tilavət üzərində magistr və doktorantlıq müdafiə etdi. Kiçik qardaşı Səddamın ordusunda əsgər ikən ölmüşdü. Özü gözlərindəki görmə qüsuru səbəbiylə əsgərliyə götürülmədi.

Bağdadi Hərəkatı, Bin Ladenə bağlı olan və 2004-cü ildə İraq əl-Qaidəsini quran Əbu Musab əz-Zərkavî'yə bağlı idi. 2014-ün Fevral ayına qədər bu bağlılıq davam etdi. Əl-Qaidə bu hərəkəti ifratkar gördüyü üçün bu tarixdən sonra onunla əlaqəsini kəsdi.

Bağdadi 2014-cü ildə xəlifəliyini elan etdi və əvvəl İraq Şam İslam Dövlətinin başçısı ikən bunu da aşaraq mütləq mənada və bütün dünya müsəlmanlarını içinə alan "İslam Dövləti" nin xəlifəsi olduğunu iddia etdi.

Bağdadinin İraqda əlli min, Suriyada isə otuz min əsgərinin olduğu söylənilir. Bu əsgərlərin çoxu Ərəb və Barbarlardan olmaqla birlikdə Afrikadan Avropaya və ABŞ-a qədər bir çox ölkədən gələrək onun ordusuna qatılanların sayı da olduqca qabarıqdır.

Bu qədər insanın uzaq yaxın yerlərdən min maneəni aşaraq ona qatılmalarının səbəbləri üzərində əhəmiyyətlə dayanmaq lazımdır. Uzun bir yazının mövzusu olacaq bu səbəblər içində məlumat və təhsilin qeyri-kafiliyi, iqtisadi inflyasiyalar, xarici istila və istismarlar, din və düşüncə sahəsindəki təzyiqlər, gənc nəsilləri təmin edəcək hədəflərə uyğun üsullarla istiqamətləndirmə əskikliyi, macəra həvəsi, interneti və təbliğatı ən müvəffəqiyyətli bir şəkildə istifadə bir qruplaşmadan söhbət gedir.

Bağdadinin iddiası xilafət dövlətini yenidən qurmaq və şəriəti tətbiq etməkdir. Fəqət həm xilafət və şəriət anlayışında, həm də hədəfinə çatmaq üçün seçdiyi yol və üsulda çox böyük / dəhşətli xətalar vardır.

İslam-şəriət anlayışı sonrakı sələfilər kimi –şəriətin məqsədlərinə laqeydliklə yanaşaraq- nasların ləfzi və dar şərhinə əsaslanır. Musiqi, qadın, şəkil və heykəl kimi mövzulardakı anlayış və tətbiqləri bunun bariz nümunələridir.

Xilafət anlayışı bu gün reallaşması mümkün olan "İslam ümmətinin başçılığı" ilə üst-üstə düşmür. Bilindiyi kimi kamil mənada xilafət hicrətin otuzuncu ilində Əməvi sultanlığının başlaması ilə sona çatmış, Raşid xəlifəliyin yerini bəzən zalım olan sultanlıq almışdır. Adına yenə də israrla xilafət deyilən bu təşkilat Yavuz Sultan Səlim dövründə Osmanlıya verilmiş, Osmanlı idarəçiliyinin sona çatması ilə əldə qalan -əvvəlkinə nisbətlə- kiçik bir torpaq parçasında qurulan cümhuriyyət idarəsində Millət Məclisinin mənəvi şəxsiyyətinə (hüquqi şəxsiyyətinə) çevrildiyi deyilmişdir.

Gerçək mənada xilafəti geri gətirmək, ilk dörd xəlifənin İslam, siyasət, dövlət, ümmət anlayış və tətbiqinə dönmək deməkdir. Bağdadinin görüb elədiklərini bu çərçivəyə soxmaq mümkün deyildir.

Bir misalla kifayətlənim: Raşid xəlifələr özlərinə bir müddət və ya davamlı beyət etməyənləri nə öldürdülər, nə zimmi sayıb cizyə istədilər, nə də cəza verdilər. Hz. Əli (ra) ona beyət etmədikləri bir yana bir vaxt döyüş də elan etmiş olan Xəvariclərə belə demişdi: "Bizim məscidimizə gəlmək istəsəniz buyurun, qapılarımız açıqdır, bizimlə İslam düşmənlərinə qarşı döyüşsəniz sizi döyüşçü olaraq özümüzdən sayarıq, bunlara yaxın durmaz və bizə silah çəksəniz biz də silahla qarşılıq verərik. "

Bütün ümməti içinə alacaq və möminləri parçalayıb bir-biriylə dalaşdırmadan reallaşacaq bir İslami siyasi quruluş və rəhbərliyi gerçəkləşdirməyin yolu əsla Bağdadinin seçdiyi yol deyildir və bundan başqa beləsinə böyük bir işi qısa, orta və uzun müddətli proqramlar və tətbiqlərlə gerçəkləşdirə biləcək fikir və elm tutumu da bu hərəkətdə mövcud deyildir.

Yenə olan Müsəlmanlara olur, tökülən qanlar, sönən ocaqlar, heç edilən sərvətlər həmişə Müsəlmanlardan. Bu hərəkət Müsəlmanları birləşdirmək yerinə parçalayır, İslam adına qorxudan və qaçıran vəhşiliyi tətbiq edir, düşmənin çörəyinə yağ sürtür, istismarına şərait hazırlayır.

Müsəlmanların ağıl, bəsirət və fərasətlə hərəkət etmə qabiliyyətlərini istifadə etmələrinin də Allaha qaldığı başa düşülür; halbuki bunu onlardan Allah istəyir.

31 Hipnoz ilə müalicə islama uyğundur?

Belə bir müalicənin qadağan edildiyini göstərən bir məlumata sahib deyilik. İslam Dini insanlar üçün faydalı olan və qadağan edilməyən maddi və mənəvi hər cür müalicə şəklinə icazə vermişdir. Ancaq hipnoz kimi idarəsi çətin və səhvə yol vermə ehtimalı olan bir müalicə üsulunda diqqət yetiriləcək bəzi xüsuslar vardır. Bu işi edəcək kimsənin sahəsində mütəxəssis olması və etibarlı olması, yəni pisə istifadə etməməsi lazımdır. Bu mövzuda mütəxəssis və dindar bir həkim və psixoloğun tövsiyələrinə görə hərəkət edilə bilər.

32 Qız qaçırmaqla bağlı sual...

Və aleykum Salam. Məhərrəm ayına məxsus belə bir şey yoxdur.

Qız qaçırmaq caizdirmi?

İbtidai cəmiyyətlərdə, qaba qüvvəyə söykənən zorakı evliliklər çox yaşanmışdır.Belə dövrlərdə və elə çevrələrdə nə bir qızcığaz öz istədiyini özü seçim etməkdən əmin ola bilər, nə də qızı böyüdən ana ata balalarının gələcəyindən qorxu duymadan yaşaya bilərlər. Çünki hər an bir qaba qüvvə sahibinin hücumuna məruz qala bilərlər. Qızlarını qaçırmağı başına qoymuş bir ibtidai düşüncə, hər şeyi alt-üst edə bilər. Ana ata və ailəni asanca dövrə xaricinə itələyib, razılığı olmayan qızı qaçıraraq sonunda evlənməyə razı olacaq vəziyyətə gətirə bilər.

Bu cür zorakı evliliklər qaba qüvvənin hakim olduğu ibtidai cəmiyyətlərdə qorxuducu ölçüdə yaşanmışdır. Belə bir qaçırma hadisəsindən sonra iki ailə də başdan bunu namus məsələsi edib düşmən kəsilmiş, bir müddət bu düşmənçiliklərini davam etdirdikdən sonra çarəsiz qalıb olanları unutmağa çalışmaq və bir razılaşma zəmini tapıb barışmaq məcburiyyətində olduqlarını anlamışlar. Yəni bir bədbəxt və xoşagəlməz başlanğıc təməli üzərinə xoşbəxt ailə yuvası inşa etməyə məcbur qalmışlar.

Qaba qüvvəylə işini həll etməyi seçən təcavüzkarın, bundan sonra razılığa uyğun mədəni insan görünüşü verməsini isə, ayının kimsəyə qapdırmamaq üçün ov ətini torpağa basdırıb iyləndirərək kimsənin yeməyəcəyi hələ gətirdikdən sonrakı təcavüzdə vaz keçmə halına bənzədirlər. Əti iyləndirdikdən sonra artıq kimsənin əlindən alma təşəbbüsünə keçməyəcəyindən əmin olan ayı, təcavüzdə vaz keçər, ətrafıyla uyğun hala gəlir.

Təbii bu təşbih və şərh, razılığı olmayan qızı zorla qaçırıb, artıq kimsənin istəməyəcəyi hala gətirən zorba üçün edilmişdir. Əgər qızın rizası daxilində bir qaçışdırsa bu, əlbəttə vəziyyət eyni ağırlıqda bir təşbihə layiq olmaqdan çıxar; kaş ki ailəsiylə razılaşaraq qurulsaydı bu qohumluq təmənnisinə dönüşər.

Bu cür qız qaçırma hadisələrində laqeydliyə uğramaması lazım olan ilk təcili məşruiyyət (qanunilik) çarəsi, nigah! .. Qızı qaçırmaqla halallıq gəlməz. Halallıq ancaq razılığı "bəli" deyən qızın nigahından sonra düşünülə bilir. O səbəblə nigah müqaviləsi təxir edilə bilməyəcək ilk təcili meşruiyyət (qanunilik) çarəsi olan bir məcburiyyətdir.

Hənəfiyə görə ən azından iki ədalətli şahidin hüzurunda edilən sərbəst istəyə bağlı nigâh, etibarlıdır. Ancaq belə bir nikahdan sonrakı münasibət məşruiyyət ərz edər, haramlıqdan qurtarar, halallıq gətirər. Yetər ki, tərəflər ən azı iki şahidlə evlilik haqqlarını isbat etmə imkanına qovuşmuş, inkar ehtimalından xilas olsunlar.

Şafi görə isə, iki yad şahid kafi olmaz. Qızın vəlisinin icazə və razılığı da olması lazım gəlir. Yəni qaçırmaqla qanuni evlilik başlamaz. Hadisədən xəbəri olan ana atanın izni ilə edilən nigahdan sonra məşru (qanuni) evlilik düşünülür.

Anlaşılan odur ki, qız qaçırmaq surətiylə ailə qurmq təşəbbüsləri, qızın razılığı xaricindədirsə tamamilə məşruluqdan uzaq ibtidai bir zorbalıq. Razılığı gerçəkləşdirilmişdirsə, bu dəfə nikah hadisəsi ilk çarə olaraq ən öndə görünür.

Bundan ötəri İslamda qurulacaq yuvanın təməli, ailəni sıradan çıxardan qaba qüvvəyə və ibtidailik (primitivlik) üzərinə atılmaz. Xoşbəxt ailə yuvası qarşılıklı anlayış və razılıq təməli üzərinə inşa edilir. Bu səbəblə ailələr gənclərin xoşbəxt olacaqları seçimlərinə dəyər verməlidirlər. Beləcə qaçma, qaçırma hadisəsinin da baş məsul şəxsi halına gəlməməlidirlər. Bəzən bir inad və heç üzündən böyük səhvlər edilir, təmiri mümkün olmayan təxribatlar qaçınılmaz olur.

Gənclər isə hər tərəfi qırıb tökmə bahasına etdikləri icazəsiz seçimlərinin səhvini, ancaq hisslərinin təzyiqindən qurtulduqdan sonra anlaya bilir, onlar da dərin peşmanlıqlar duyurlar. Amma iş işdən keçmiş, bu peşmanlıqlar fayda gətirməz hala gəlmişdir.

Artıq bundan sonrakı çarə, aranı açacaq şəkildə keçmişi qurdalamaq deyil, tam əksinə birlik bərabərliyi təmin edəcək şəkildə gələcəyə baxmaq, gənclərin gələcəyini düşünməkdir ...

Allah (cc) intiqam arxasında qaçanları deyil, əfv və xoş görünüş içində olanları sevər. Böyüklüyün şanından olan da əfvdir; qisasçı bir düşüncə küsülülüyü davam etdirmək deyildir.

Yazıçı:

Əhməd Şahin

33 Hicabla (təsəttürlə) örtünməyin şəkli necə olmalıdır?

Və aleykum Salam.

Müsəlman qadının geyim şəkli necə olmalıdır? Dizin altına qədər gələn ətək ilə təsəttür təmin edilmiş olarmı? Baş örtüyünü çiyinlərdədir aşağı endirmək şərtdirmi?

Müsəlman qadının geyimində əsas məsələ, təsəttürü (örtünmə, hicab) təmin etməsidir. Əli və üzü xaricində bütün bədənini örtməsi, açıq qalmamasıdır. Geyilən bir paltarın təsəttürə uyğun olması üçün də alt tərəfini göstərməyəcək şəkildə qalın və övrət yerlərini örtəcək qədər uzun olmalıdır. Bunun üçün altı göstərəcək şəkildə incə və şəffaf olan bir paltar ilə örtünmə reallaşmış olmaz.

Qadınların üzləri ilə əllərindən başqa bütün bədənləri övrətdir. Üzləri ilə əlləri namazda və namaz xaricində fitnə qorxusu olmadıqca övrət deyil. Ayaqlarının övrət olub olmaması ixtilaflıdır. Səhih qəbul edilən görüşə görə qadınların ayaqları da övrət deyil. Digər bir görüşə görə namazda qadının ayaqları övrət sayılmazsa da namaz xaricində övrət yeri sayılır. Bu ixtilafdan qurtulmaq üçün ayaqlarını örtmələri yaxşı olur. Səhih olan görüşə görə qadınların qolları qulaqları və sallanmış saçları da övrətdir.

Bu məsələyə əsas təşkil edən hədis-i şəriflərin məalı belədir:

Hz. Aişənin rəvayətinə görə, bacısı Hz. Esma bir gün Peyğəmbərimizin hüzuruna getdi. Üzərində alt tərəfini göstərəcək şəkildə incə bir paltar var idi. Rəsulullah (s.ə.s.) onu görüncə üzünü çevirdi və belə buyurdu:

"Ya Əsma, bir qadın büluğ çağına yetişib -üzünü və əllərini göstərərək- bunlardan başqa bir tərəfinin görünməsi səhih olmaz." (Əbu Davud, Libas 31)

Səhih-i Müslimdə Əbu Hüreyrə (ra) tərəfindən bir rəvayətdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.), geyindiyi halda açıq olan, yəni incə və şəffaf paltar ilə gəzən qadınların cəhənnəmlik olduqlarını, cənnətin qoxusunu belə ala bilməyəcəklərini bildirirlər. 2

İkamə min Əbi Alkamə anasının belə dediyini rəvayət edir:

"Əbdürrəhmanın qızı Hafza başında, saçını göstərəcək şəkildə incə bir hicab olduğu halda Hz. Aişə (ra) 'nin hüzuruna girdi. Hz. Aişə (ra) başından örtüyünü alaraq ikiyə qatladı, qalınlaştırdı." 3

Hz. Ömər (ra) isə, şüşə kimi şəffaf olmasa da, geyindiyi zaman alt tərəfini yaxşıca bəlli edən paltarın qadınlara geyindirilməməsi barəsində möminlərə xəbərdarlıq etmişdir. 4

İmam Səraxsi bu nəqldə sonra, qadının geydiyi paltar çox incə də olsa yenə eyni hökmü daşıyır, şəklində bir şərh gətirir. Daha sonra da, "geyindiyi halda açıq" olan tərcüməsindəki hədisi qeyd edir və belə deyir:

"Bu növ bir paltar şəbəkə (ağ) kimidir, örtünməyi təmin etməz. Bunun üçün yad kişilərin bu şəkildə geyinmiş bir qadına baxması halal olmaz." 5

Paltarın şəffaf olmasındakı ölçü, cildin rəngini müəyyən etməsidir. Çöldən baxıldığı zaman paltarın altından insanın bədəni görünürsə, paltar incə də olsa, qalın da olsa belə bir paltar ilə örtünmə reallaşmış olmaz. Bu məsələ Hələbi Sağir'də belə ifadə edilir:

"Geyimlərin altını, cildin rəngini müəyyən edəcək şəkildə incə olsa, bununla övrət yeri örtülmüş olmaz. Lakin qalın olsa da, üzvə yapışsa və üzvün şəklini alsa (üzvün şəkli görünən hala gəlsə), bu vəziyyətdə örtünmə hasil olduğu üçün yasaqlanmaması gərəkdir, namaz caiz olur. "6

Məsələ digər məzhəblərdə də eyni şəkildə ifadə edilir. Maliki məzhəbinin görüşü belədir:

Geyimlər şəffaf olar, dərinin rəngini dərhal bəlli etsə, bununla örtünmə olmaz. Bu şəkildə qılınan namazın mütləq iadə edilməsi (yenidən qılınması) lazımdır. İncə və dar olduğu üçün əzan şəklini bəlli edən paltarı geymək də məkruhdur. Çünki bu bir şəxsiyyətsizlik sayılır və sələf uləmasının geyim tərzinə müxalif hərəkət edilmiş olunur.7

Hənbəli məzhəbinin görüşü isə bu şəkildədir:

Vacib olan örtünmə, dərinin rəngini müəyyən etməyəcək şəkildəki örtünmə. Əgər geyilən paltar dərinin rəngini müəyyən edəcək tərzdə incə olar və bədənin ağlıq və qırmızılığı görünərsə namaz caiz olmaz. Çünki bununla örtünmə reallaşmış olmaz. Əgər rəngini örtər də, həcmini bəlli edərsə namaz caiz olar. Çünki örtü qalın da olsa bundan qaçmaq mümkün deyildir. 8

Şafi məzhəbinin görüşü isə belədir:

Vacib olan, dərinin rəngini müəyyən etməyəcək paltarları geyinməkdir. İncəliyindən ötəri dərinin rəngini bəlli edən bir paltarı geymək caiz olmaz. Çünki belə bir paltar ilə təsəttür reallaşmış olmaz. Yəni, incəliyinə görə dərinin ağlığını və ya qaralığını göstərən paltar təsəttür üçün kifayət deyildir. Yenə, paltar qalın olsa da, toxunuşu etibarilə altından övrət yerlərinin bir hissəsini göstərsə, yenə yetərli şəkildə örtünmə təmin edilməmiş olar. Diz qapaqları və bud kimi bədənin incəlik və qalınlığını müəyyən edən bir paltar ilə qılınan namaz səhihdir, çünki təsəttür təmin edilmişdir. Fəqət üzvləri müəyyən etməyəcək şəkildə bir örtük istifadə etmək müstəhəbdir.9

Bütün bu nəqllərdən belə bir nəticəyə çatmaq mümkündür:

Qadının özünə nigah düşən kişilərin yanında geymiş olduğu paltar, tənin rəngini müəyyən edəcək və göstərəcək şəkildə incə isə, bununla örtünmə reallaşmış olmayacağından geyilməsi caiz olmaz. Bu geyəcək, bir paltar, köynək və ətək olduğu kimi, hicab və corab da ola bilər.

Buna görə təsəttürün dini olaraq məqbul ola bilməsi üçün bəzi şərtləri vardır, onlara diqqət etmək lazımdır:

- Paltarın bədəni göstərəcək tərzdə incə olmaması,

- Diqqət çəkəcək qədər bəzəkli və rəngli olmaması,

- Bədənin xəttlərini göstərəcək şəkildə dar olmaması lazımdır.

Bədənin üzvlərini yaxşıca bəlli edəcək şəkildə geyilən dar şalvar və dar köynəklə namaz səhih olsa da, baxanların diqqətini çəkib təhrik edəcəyindən dinə halal olmaz. Mərhum İbn-i Abidin də əsərində bu xüsusa işarə etməkdədir.10

Digər tərəfdən qadınlar lazımi örtüyü təmin etmək məcburiyyətində olduqları kimi, kişilərin diqqətini çəkəcək baxışlardan, danışıqlardan və gediş tərzindən da çəkinmələri lazımdır:

"Mömin qadınlara da de ki, gözlərini (harama baxmaqdan) qorusunlar; namus və iffətlərini əsirgəsinlər. Görünən qisimləri müstəsna olmaq üzrə, zinətlərini nümayiş etməsinlər. Baş örtüklərini yaxalarının üzərinə (qədər) örtsünlər. Ərləri, ataları, ərlərinin ataları, öz oğulları, ərlərinin oğulları , qardaşları, qardaşlarının oğulları, bacılarının oğulları, öz qadınları (mömin qadınlar), əllərinin altında olan (kölələri), kişilərdən, qadına ehtiyacı qalmamış (cinsi gücdən düşmüş) xidmətçilərdən, yaxud hələ qadınların gizli qadınlıq xüsusiyyətlərinin fərqində olmayan uşaqlardan başqasına zinətlərini göstərməsinlər . gizlətdikləri zinətləri aydın olsun deyə, ayaqlarını yerə vurmasınlar. Ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız. " (Nur, 24/31)

Məhz azad qadınların, bu istisna edilmiş kəslərdən başqasına zinətlərini göstərməmələri, öz iffət və qorunmaları və gözəl dolanışığı nöqtəsindən çox əhəmiyyətli olduğu kimi, yad kişilərə təsir etmək, günaha soxmamaq, ədəb və iffət təlqin etmək nöqtəsindən də çox önəmlidir. Xüsusilə bu nöqtəni də düşündürmək və təsəttür əmrinin qüvvət və əhatəsini bir daha xatırlatmaq üzrə, hərəkət tərzlərinin belə düzəldilməsi üçün buyurulur ki: gizlətdikləri zinətləri aydın olsun deyə ayaqlarını yerə vurmasınlar, yəni başdan ayağa örtündükdən sonra yeriyərkən də ədəb və təmkin ilə getsinlər. Örtüp gizlədikləri süni və ya təbii bəzəklər bilinsin deyə, qıç oynadıb ayaq vurmasınlar, çəkici yerişlə nəzərlər çəkməsinlər; çünki kişiləri təhrik edər, şübhə oyadar. Lakin unudulmaması lazımdır ki, qadının bu mövzuda müvəffəqiyyəti daha əvvəl kişilərin iffəti və vəzifələrinə diqqəti və cəmiyyətdə olanların səyi və diqqəti ilə də əlaqədar olaraq, bunlar da Allahın köməyi ilə ayaqda dura bilər. Onun üçün bu nöqtədə Rəsulullah (sav) dən bütün müsəlmanlara xitab və kişiləri zikr edib qadınları da içinə alacaq bir şəkildə buyurulur ki:

Və ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki qurtuluşa çatasınız.Demek ki xarab bir cəmiyyətdə qurtuluş ümid olunmaz, cəmiyyətin pozuqluğu da qadınlardan əvvəl kişilərin qüsur və xətalarındandır. Bundan ötəri başda kişilər olmaq üzrə kişi qadın bütün möminlər imana yaramayan və cahiliyyət izləri olan qüsur və səhvlərindən tövbə ilə Allaha dönüb Allahın köməyinə sığınıb əmrlərinə etina və diqqət göstərməlidirlər ki, kollektiv qurtuluşa yönəlsinlər. O halda hər kəsin qurtuluşu baxımından iş sahibləri və əlaqədar şəxslər bu əmrlərə də diqqət göstərməlidir.11

Haşiyələr:

1. Əbu Davud, Libas: 31.

2. Müsəlman, Libas.-125.

3. Muvatta ', Libas: 4

4. Beyhəqi. Sünən, 2: 235

5. əl-Məbsut, 10: 155-

6. Hələbi-i Sağır, s.141. l.Mənânu'l-Cəlu, 1: 136

8. İbni Qudəmə. əl-Muğni, 1: 337.

9. əl-Məcmu, 3: 170-172.

10. Rəddül-Muxtar, 5: 238.

11. Almalılı, Təfsir.

(Bax. Məmməd Paksu, Qadın, Evlilik və Ailə)

 İslamın nəzərdə tutduğu bir örtünmə şəkli vardırmı? Örtünmənin məqsədi nədir? Təqva libası nə deməkdir? Bu zamanda təsəttür olarmı? ..

Örtünmə yaradılışın gərəyidir.

Örtünmə, insanı zinaya aparan yolları kəsən ən əhəmiyyətli faktorlardan biridir. Örtünmə fitridir, yaradılışın gərəyidir. Baxın Bədiüzzaman Həzrətləri bu məsələni tərcümə olaraq necə izah edir:

Örtünmə, qadınlar üçün çox təbiidir və fitrətləri bunu tələb edir. Çünki qadınların özlərini sevdirməyə, nifrət etdirməməyə və alçaldılmağa məruz qalmamağa qarşı təbii bir meyilləri var. Sonra qadınların% 60-70i qocalıq və çirkinlik kimi səbəblərdən ötəri özünü hər kəsə göstərmək istəməz. Və ya qısqanclıq səbəbi ilə özündən daha gözəllərə nisbətlə çirkin olmamaq istər. Tecavüz və suçlamalardan qorxduğundan, hücuma məruz qalmamaq və əri nəzərində xainliklə günahlandırılmamaq üçün fitri olaraq örtünmək istərlər.

Məlumdur ki, insan sevmədiyi kəslərin baxışından sıxılar, narahat olur. Həm əxlaqi cəhətdən pozulmamış gözəl bir qadın nazik və hadisələrdən tez təsirləndiyindən baxışlardan əlbəttə sıxılar, hətta bu diqqətli baxışlardan "Bu alçaqlar bizi göz həbsinə alıb narahat edirlər" deyə şikayət edən bir çox xanım var.

Demək ki, mədəniyyətin örtünməyə qarşı çıxması, bir mənada qadınlıq aləminə aid təbii və fitri qanunlara qarşı çıxmasıdır. Halbuki Quran örtünməyi əmr etməklə bir şəfqət abidəsi, sonsuz və qiymətli bir həyat yoldaşı ola biləcək qadınları aşağılamaqdan, alçaldılmaqdan, əsirlik və səfillikdən qurtarır.

Həm qadınlarda xarici kişilərə qarşı fıtraten bir utancaqlıq var. Utancaqlıq isə örtünməyi tələb edir. Bundan başqa qadının təbiəti örtünmə ilə yad kişilərin şəhvani arzularını açmamaq və təcavüzə meydan verməməyi əmr edir. Bu kimi pis düşüncələrə dur deyəcək fikirlərə sədd çəkəcək olan şey, qadının qalası hökmündəki təsəttürüdür (hicabının).

Günümüzdə qadının içində olduğu ürək ağrıdan vəziyyət, gənclərimizin içinə düşmüş olduğu əxlaqi böhran və bu vəziyyətin meydana gətirmiş olduğu çox pis yan təsirlər, təsəttür əleyhinə olanların, örtünmə əmrinə "əsirlikdir" deyənlərin üzünə qarşı şapalaq kimi enir.

Qadın və kişi arasındakı çox şiddətli olan məhəbbət və əlaqə yalnız dünyaya aid bir ehtiyacdan ötəri qaynaqlanmaz. Bir qadın ərinə yalnız dünya həyatına məxsus bir həyat yoldaşı deyildir. Əbədi həyatda da qadın yenə ərinə əbədi bir həyat yoldaşı olacaqdır.

Elə isə qadının qabaqda özünə əbədi bir yoldaş olaraq qalmağa davam edəcək ərindən başqasına maraq, əlaqə və səmimiyyət göstərməməsi, ərindən başqasının baxışlarını öz gözəlliyinə çəkməməsi, ərini bu barədə incitməməsi və kıskandırmaması gərərkdir.

Çünki mömin bir ərin, özündə olan iman səbəbi ilə xanımıyla olan əlaqəsi yalnız dünya həyatına və gözəllik vaxtına məxsus deyil və müvəqqəti bir sevgi də deyildir. Bu əlaqə qadının axirətdə ərinə əbədi bir həyat yoldaşı olması istiqaməti ilə əsaslı və ciddi bir sevgi, bir ehtiramla əlaqəlidir. Həm yalnız gənclik və gözəllik vaxtında deyil, bəlkə qocalıq və çirkinlik zamanında belə o ciddi sevgi və hörməti daşıyır. Əlbəttə buna qarşılıq qadının da öz gözəlliklərini ərinin nəzərinə xas qılması və sevgisini yalnız ona göstərməsi insanlıq gərəyidir.

Bir ailənin xoşbəxtliyi bəy və xanımın bir-birinə əminlik duyması, səmimi bir hörmət və sevgi göstərməsi ilə meydana gəlir. Tesettürsüzlük və açıq saçıqlıq isə bu təhlükəsizliyi pozar, qarşılıqlı hörmət və sevgini də qırar.

Nəslin çoxalması hər kəsə görə istənilən bir şeydir. Heç bir millət və idarə bunun əksini müdafiə etməmişdir. Peyğəmbər Əfəndimiz, "Evlənin, çoxalın. Mən qiyamətdə sizin çoxluğunuzla fəxr edəcəyəm" (İbn Macə, Nigah 1) buyurmuşdur. Halbuki açıq saçıqlıq evlənməyi çoxaltmır, azaldır. (Bu gün üçün bəzi Avropa ölkələrində evlənmə mükafatları verilərək evlilik müəssisəsinin dirildilməsinə çalışıldığı bir gerçəkdir.)

Üstəlik məmləkətimiz Avropa ilə qiyas (müqayisə) edilə bilməz. Çünki Avropa ölkələri soyuq təbiətli yerlərdir. İslam aləmi olan Asiya qitəsi isə ona nisbətən isti məmləkətlər. Bilindiyi kimi ətraf mühitin insan əxlaqı üzərində təsiri vardır. Həssas və küsəyən təbiətli olan isti ölkə insanlarının şəhvani hisslərini də davamlı təhrik edəcək olan açıq saçıqlıq əlbəttə bir çox sui-istifadələrə, israflara və nəslin zəifliyinə səbəbdir. Bir ayda və ya iyirmi gündə ola biləcək fitri ehtiyaca qarşılıq olaraq hər bir neçə gündə özünü israfa məcbur zənn edər. O zaman hər ayda on beş gün qədər heyz kimi nasazlıqların münasibəti ilə qadına yaxınlaşmamağa məcbur olduğundan nəfsinə məğlubdursa fuhşiyata (hədsiz işlər) da meyl edər. (Lem'alar, 24. Lema, s. 318-323)

İslamın nəzərdə tutduğu bir örtünmə şəkli vardırmı?

 

İslamda şəkil etibarilə sabit bir paltar tərzi olduğu deyilə bilməz. Nə Peyğəmbər Əfəndimiz, nə də səhabə Kiram üçün xüsusi bir paltar şəkli yoxdur. Onsuz da İslamiyyət kimi bütün insanlığı əhatə edən universal bir dini məcburi paltarlar içində qiymətləndirmək onun universallığının tərsdir. İnsanlığın İftixar cədvəlini həyatı boyunca geyim-keçiminə baxanda tək tip bir paltarla qarşılaşmarıq. Allah Rəsulu, bəzən peştamal, bəzən urba, bəzən gözəl bir əntari geyərdi.

Abdullah b. Cabir belə deməkdədir: "Vallahi ay işığında üzərində bir əntariylə, köynəyiyə Allah Rəsulunu gördüm. Bir kəs üzərindəki geyimlə ancaq bu qədər gözəl ola bilərdi." Bir başqa səhabə isə bir gün Allah Rəsulunun kürəyində gördüyü gözəl bir köynəyi istəyir. Allah Elçisi də çıxarıb ona hədiyyə edər.

Onun həyatında bir paltar standartına, belə bir təlqinə rast gəlmək mümkün deyildir. Cəmiyyətdə ümumiyyətlə qəbul edilən paltar tərzi nədirsə Allah Elçisi eynisini və ya bir bənzərini geyərdi. Bəzən bunu da dəyişdirərək və inkişaf etdirərək geyərdi. Bu gün geyilən qara cübbələrin Hz. Peyğəmbərə söykəndirilməsi də doğru deyil. Allah Elçisi ümumiyyətlə göz alıcı ağ geyərdi. Ağ, qırmızı, bəzən də yaşıl geydiyi olardı.

Kostyumun şəklinə və rənginə ilişib qalınmamalıdır. Bunlar müzakirə mövzusu halına gətirilərək əsla ixtilafa səbəb verilməməlidir. Məhz əcdadımız Osmanlılar, İslamı almış və onu mədəniyyətimizlə kaynaştırmışlardır. Qılıq-qiyafəsi ilə deyil, alması lazım olanları almış, Kayı boyu öz ölkəsində, nə geyinirsə onu da davam etdirmiş və zamanla inkişaf etdirmişdir. cepkənləriylə (kostyumun jiletinə oxşar geyim) ehtişam vaxtlarımıza aid qiyafəmizlə, dəridən hazırlanmış kostyumlarımızla da uzun zaman Avropada örnək alınmışdır.

Örtünmə Allahın əmridir

 

Cahiliyyə dövründə başını örtən qadınlar, hicablarını kürəklərinə bağlayar və ya arxalarına sallayardılar. Allah Təala, Nur surəsinin 30-31. ayə-yi kərimələriylə İslamdan əvvəlki bu adəti qətiliklə yasaqlayaraq mömin qadınların öz-özünə görünən istisna olmaqla görünən başqa zinətlərini, zinət yerlərini açmamalarını və baş örtüklərini, saçlarını, başlarını, qulaqlarını, boyun, sinə və kökslərini yaxşıca örtəcək şəkildə yaxalarının üzərinə salmalarını əmr etmişdir.

Hz. Aişə, "Allah ilk mühacir qadınlara rəhmət eyləyə, Uca Allah, 'Mömin qadınlar hicablarını yaxalarının üzərinə salsınlar' ayəsini endirən kimi, onlar ətəklərindən bir parça kəsərək, onunla başlarını örtdülər" (Buxari, Təfsir-u Surəti'n-Nur 13; Əbu Davud, Libas 33) deyər.

Bu ayə-yi kərimə nazil olan kimi, ənsar və mühacir qadınların, ətəklərindən bir parça kəsərək, onunla başlarını örtməyə tələsmələri, Hz. Aişənin bacısı Hz. Əsma'nın, incə bir paltar ilə Hz. Peyğəmbərin hüzuruna çıxdığı zaman, Əfəndimizin, "Yetkinlik çağına gələn bir qadının əlləri və üzü xaricində qalan yerlərini göstərməsinin caiz olmadığını" (Əbu Davud Libas, 32) bildirməsi qadınların yuxarıda sayılan zinət yerlərini örtməklə mükəlləf olduqlarına işarə etməkdədir.

Yenə Hz. Peyğəmbərin, biləklərinin dörd barmaq yuxarısını işarə edərək "Allaha və axirət gününə iman edən bir qadına, yetkinlik çağına gəlincə üzü və buraya qədər əlləri xaric, hər hansı bir yeri açması caiz deyildir" (Əbu Davud, Libas 33) buyurması, sözü gedən ayədəki əmrlərin məcburi olduğuna dəlildir.

Burada bir də Allah Rəsulunun "Qasiyətun âriyətun" ifadəsiylə izah etdiyi "örtülü açıqlar" üzərində bir iki cümlə ilə dayanaq. Bir xanımın geyinib örtünməsinə məqsəd, bədənindəki cazibəsini gizləməsi, baxanları təhrik etməməsidir. Əfəndimizin bu ifadələrindən aydın olduğuna görə geyilən şey içini göstərməyəcək şəkildə qalın olmalı, eyni zamanda bədənin xətlərini də bəlli etməməli.

Örtünmənin qayəsi nədir?

Dinimizin əmr etdiyi örtünməkdən məqsəd, qadının zinətini və zinət yerlərini həyat yoldaşı və ya məhrəmi olmayan kişilərə göstərməməsi və yad kişilər tərəfindən görülməsinə meydan verməməsidir. Bu etibarla örtüyün; saçın, dəri rənginin və ya zinətlərin görünməsinə mane olacaq qalınlıqda, bədən xəttlərini göstərməyəcək xüsusiyyətdə olması lazımdır. Bu mövzuda, yuxarıda tərcüməsi zikr edilən hədisi-şəriflər xaricində, daha bir çox hədis-i şərif vardır. (Müslim, Libas 34, Cənnət 13; Müsnəd, 2/356)

Əhzab surəsinin 60-cı ayəsində də "Ey Peyğəmbər! Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin qadınlarına de: (Evden çıxarkən) üstlərinə bədənlərini yaxşıca örtən üst geyimlərini giysinler. Bu, onların iffətli bilinmələrini və bundan ötəri incitilməmələrini daha yaxşı təmin edər" buyurulmaqdadır.

Bu ayədə Müsəlman xanımların evlərindən çıxarkən, üstlərinə bədən xəttlərini müəyyən etməyəcək bir xarici paltar geymələri, ev paltarıyla küçəyə çıxmamaları əmr edilməkdədir. Nur surəsinin 60-cı ayəsində isə, yaşlanmış qadınların, 31. ayədə örtülməsi əmr edilən zinət və zinət yerlərini örtmək qeydi ilə (palto, plaş, çarşab kimi) üst geyimlərini üstlərinə geymədən çölə çıxa biləcəkləri ifadə edilərək belə buyurulmaqdadır:

"Bir nigah ümidi bəsləməyən, uşaqdan kəsilmiş yaşlı qadınların zinətlərini, (naməhrəmə) göstərmədən, xarici paltarlarını çıxarmasında, özlərinə bir günah yoxdur. Yenə də üst geyimli olmaqları, özləri üçün xeyirlidir. Allah eşidəndir, biləndir."

Nəticə olaraq, qadınların, bədənin əl, üz və ayaqları xaricində qalan qisimlərini, aralarında dinə evlilik caiz olan kişilərin yanında, bədən xəttlərini və rəngini göstərməyəcək xüsusiyyətdə bir paltar (örtük) ilə örtmələri, baş örtüklərini, saçlarını, başlarını, boyun və sinələrini yaxşıca örtəcək şəkildə yaxalarının üzərinə salmaları, dinimizin, kitab, sünnə və İslam alimlərinin ittifaqı ilə sabit olan qəti əmridir. Müsəlmanların bu əmrlərə uymaqları dini bir borcdur.

"Ən gözəl geyim, təqva geyimidir"

Rəbbimiz bir ayə-yi kərimədə belə buyurur: "Ey Adəmin övladları! Baxın sizə ədəb yerlərinizi örtəcəyiniz geyim, bəzənəcəyiniz paltar endirdik. Lakin unutmayın ki ən gözəl libas, təqva libasının. Məhz bunlar Allahın ayələrindəndir. Olar ki, insanlar düşünər də dərs alarlar. " (Əraf, 7/26)

Paltardan də əhəmiyyətli olan, təqva duyğusu və həya hissidir. Örtülməsi lazım olan yerləri örtmək, namusu qorumanın ilk şərtidir. Allahın hikməti, digər bir çox canlı varlığın quruluşuna, həya və örtünmə duyğusu qoymayıb sağlam, gözəl və təbii bir libas vermişdir.

Yalnız həya duyğusu verdiyi insanı çılpaq yaratmışdır. Beləcə insan, həm örtünmə əmrini yerinə yetirməyin savabına çatmaqda, həm də dünyadakı xəlifəlik vəzifəsini isbat etməkdədir. Çünki bütün yer üzünə yayılan heyvan və bitkilərdən və digər maddələrdən əldə etdiyi geyimləri tikib geyməklə, bütün varlıqlar üzərindəki qənaət və idarə gücünü, xəlifəliyinin təzahürlərindən birini göstərir.

Örtünmə bütün varlıqlar içində yalnız insana məxsus bir xüsusiyyətdir. Çılpaqlıq, insanlığın hər dövründə, vicdan və sağlam düşüncə tərəfindən daima həyasızlıq və arsızlıq olaraq xarakterizə edilmişdir.

Dinimizin örtünmə əmri, insanın ruh sağlamlığını, fitri (yaradılışdan olan) quruluş və qürurunu, cəmiyyətin ümumi əxlaqını qoruma, insanlar və cinslər arası əlaqələrdə tarazlığı qoruma, həmçinin insanın heysiyyətinə yaraşan bir cinsi həyat və ailə həyatı qurma kimi məqsədlərə istiqamətlidir. Örtünmə xəttlərinin qadın ilə kişi üçün fərqli hökmlərə bağlı olması, bu iki cinsin yaradılışlarındakı fərqli xüsusiyyətlər güdülərək edilmiş bir ayrılma.

Yaxşı hicab taxmayan iffətsiz ola bilərmi? Şübhəsiz ki, başını örtməyən qadınlarımıza iffətsiz demək mümkün deyil. Bundan başqa hər başını örtən qadına da iffətli demək məqsədəuyğun olmaya bilər. Başını örtən və örtməyən qadınlar arasında namuslu və iffətli olanlar olduğu kimi, namus və iffətdən yoxsul olanlar da ola bilər.

Ancaq məsələyə İslam əxlaqı və hökmləri baxımından baxsaq, hökm bir ölçüdə dəyişməkdədir. İslam, qadın və kişinin bədənində bəzi yerlərin övrət olduğunu, bunların yadlara (naməhrəm olanlara) göstərilməməsi lazım olduğunu bildirmiş, insanların gözləri və əlləri ilə də zina edə biləcəklərinə işarə etmişdir. (Buxari, İstizan 12; Muslim, Kader 20)

Cəmiyyət içində qadının və kişinin övrət yerlərinə şəhvətlə baxacaq insanlar hər zaman və hər yerdə olacağına görə, bunu bilən bir müsəlmanın övrət yerlərini açaraq çölə çıxması, İslami namus və iffət anlayışını zədələyən bir davranış olmaqdadır. Hicab da qadının övrət yerlərindən olan başını və boynunu bağlayan bir örtük olduğuna görə məsələ bu şəkildə qiymətləndirilməlidir. (Xeyrəddin Qaraman)

Bu zamanda təsəttür olarmı?

Zənnimcə bu sual müxtəlif məkanlarda sizin də qulağınıza gəlmişdir. Bir otobüsdeydim .Tam önümdə iki yaşlı insan oturmuşdu. Aralarında danışırdılar. Bu sırada avtobusa iki hicablı gənc qız mindi. Yer olmadığı üçün ön tərəfdə ayaq üstə dayanmışdılar. Önümdə oturan yaşlı xanım, yanındakı kişini qoluyla dürtərək "Bunları görürsənmi?" dedi. Qadın, "Bəli, görürəm və çox kədərlənirəm. Təəssüf bu gənclərə ... Deyək ki, keçmişdə başımızı örtürdük. Amma indi müasir çağdayıq. Heç bu əsrdə belə qılıq-qiyafə olarmı? Bu çağdaşlıqdan uzaqlıqla bir addım irəli gedə bilmərik" deyə cavab verdi.

Təəssüf ki, ölkəmizdə belə düşünən insanlar da var. Əvvəlcə bunu ifadə edək ki təsəttürün, zamanla heç bir əlaqəsi yoxdur. İnsan fərqli və əcaib qılıq-paltara girə bilər, amma başı işləyə bilər. Məsələn Almaniyada bir dövrdə qadın-kişi hər kəs başlarına qalpaq geyirdilər. Başına qalpaq geyən Alman axmaqlaşmamış, sənayesi və texnikasıyla üstün gəlmişdir. Dünənə qədər Avropa başını bağlayırdı. Onların başlarını qapatmaları, inkişafına mane olmamışdır. Bu məsələnin dövrlə heç əlaqəsi yoxdur.

Bu məsələni mədəniyyətlə telif etmək də mümkün deyil. "Mədəni insan açıq gəzər" sözü çox mənasızdır. Mədəniyyət, qədim dövrlərə nisbətən onlardan, onların həyat tərzindən uzaq olmaq isə, vəhşilik dövrü, açıqlıq saçıqlıq olaraq İslamın gəlməsiylə tərk edilmişdir. İslam gəlmiş, təsəttürü əmr etmişdir. Təsəttür, cazibədar hala gətirilmiş, mükəmməlləşdirilmiş, inkişaf etdirilmiş və qadının sevdiyi bir qiyafə halına gətirilmişdir.

Bu səbəbdən mədəniyyət, çox köhnə dövrlərə aid şeyləri yaşamamaqdırsa, bugünkü çılpaqlıq, İslamdan əvvəl Cahiliyyə dövründə yaşanan şeylər idi. Çıl-çılpaq, açıq-saçıq gəzmək əgər mədəniyyətdirsə, meşələrdə adamyeyənlər sinələrini də açaraq gəzməkdədirlər.

Qadının qılıq-qiyafəsinə şiddətlə reaksiya göstərənlər nəyi müdafiə edirlər? Nə üçün bu mövzuda israr edirlər? Bunu anlamaq mümkün deyil. Zənn edirik ki bu düşüncə sahibləri, başqaları haqqında bir hökm olaraq qaldırdıqları fanatizm içində özləri qərarsız qalmaqdadırlar. Fanatizm, dəlilsiz, məsnədsiz bir qisim iddialara cəhd etmək deməkdir. Möminin iddia etdiyi şeylərdə, dəlili çox qüvvətlidir.

(Baxın. Gəncliyin Cinsəllik imtahanı, M. Əli Seyhan, nəsil YAYINLARI)