Error message

  • Notice: Undefined index: und in include() (line 30 of /home/question/domains/questionsonislam.com/public_html/sites/all/modules/CUSTOM/sayfalar/theme/cok_merak_edilenler_sayfasi.tpl.php).
  • Notice: Undefined index: und in include() (line 62 of /home/question/domains/questionsonislam.com/public_html/sites/all/modules/CUSTOM/sayfalar/theme/cok_merak_edilenler_sayfasi.tpl.php).

Mövzusunda ən çox maraqlanılan

1 Namaz necə qılınar?

Namaz müəllimi kimi kiçik kitablarda bu kimi məlumatlar gözəl bir şəkildə izah edilmişdir. Belə bir ilmihal kitabı alaraq namaz mövzusunda nələri öyrənməniz lazım olduğuna baxabilərsiniz.

 

Səhər Namazının Qılınışı:

 

Səhər namazı iki rükət sünnət, iki rükət də fərz olmaq üzrə dörd rükətdən ibarətdir. Əvvəl sünnət qılınar.

 

Belə ki: Namazın şərtlərinin hamısı yerinə yetirildikdən sonra, qibləyə dönülüb səhər namazının sünnətini qılmağa ürəkdən niyyət edilər. Dil ilə yavaş: "Niyyət etdim Allah rizası üçün səhər namazının sünnətini qılmağa" deyilər. Bundan sonra, əllər qulaqların xəttinə qədər qaldırılıb, baş barmaqlar qulaq yumşağına dəydirilər. Və ovuc içləri Kəbəyə dönük şəkildə barmaq araları açılar və "Allahu Əkbər" deyilərək iftitah təkbiri alınar. Təkbir alındıqdan sonra sağ əl ilə sol əlin biləyi tutularaq, əllər göbəyin altına qoyular. (Qadınlar isə təkbir alarkən əllərini çiyin xəttinə qaldırıb sinələri üzərinə bağlarlar. Sağ əli sol əlin üzərinə qoyarlar.

 

Əllər də bu şəkildə bağlandıqdan sonra, əvvəl Sübhaneke oxunar. Sonra Əuzu-Bismillah deyilərək Fatihə Surəsi sonuna qədər oxunub "amin" deyilər. Fatihədən sonra zammı surə oxunar. Beləcə namazın qıyam və qiraət rüknləri tamamlanmış olar. Qiraət bitincə əllər yanlara salınar və Allahu Əkbər deyilərək rükuya gedilər. Rükuda barmaq araları açıq olaraq əllərlə diz qapaqları tutular. Kürək və bel yerə paralel olaraq düz hala gətirilər. Ayaqlar da bükülmədən dik tutular. Rükuda ikən üç dəfə "Sübhanə rabbiyəl-azim" deyilir. (Rüku' halında qadınlar barmaq aralarını açmazlar və dizlərini tutmazlar, yalnız əllərini dizləri üzərinə qoyarlar. Ayrıca dizlərini də dik deyil bükük saxlayarlar. Yerə paralel olacaq şəkildə əyilmələri də lazım deyildir.)

 

Sonra "Səmiallahu limən həmidəh" deyərək rükudan qalxılar. Ayaqda ikən "Rabbəna ləkəl-həmd" deyilir. Sonra "Allahu Əkbər" deyilərək səcdəyə gedilər. Səcdəyə gedərkən əvvəl dizlər, sonra əllər qoyular. Baş da əllər arasına qoyularaq alın və burun yerə yapışdırılar. Səcdədə əl və ayaq barmaqları qibləyə dönük tutular. (Qadınlar səcdədə qollarını yanlarına qarınlarına yapışdırar və yerə doğru enər və yapışarlar.) Səcdədə üç dəfə "Sübhanə rabbiyəl-a'la" deyilir. Sonra "Allahu Əkbər" deyərək səcdədən qalxılıb bir dəfə "Sübhanallah" deyəcək qədər oturular. Sonra təkrar "Allahu Əkbər" deyilərək eyni şəkildə ikinci bir səcdə edilər. İkinci səcdənin təsbehləri deyildikdən sonra "Allahu Əkbər" deyilərək təkrar ayağa qalxılar. Beləcə birinci rükət bitmiş ikinci rükətə qalxılmış olar. İkinci rükətdə yalnız Bismillah çəkilərək Fatihə və zammı surə oxunar. Yuxarıda təsvir etdiyimiz şəkildə rükuya və səcdəyə gedilər. İkinci səcdədən sonra sol ayaq yerə yayılıb üstünə oturular. Sağ ayaq isə barmaqları qibləyə dönük şəkildə içəri qıvrılar. İki səcdə arasındakı oturuşlar da eynilə belədir. (Qadınlar ayaqlarını sağ tərəfə yatırdaraq oturarlar). Bu oturuşda əvvəl "Təhıyyat" oxunar. Arxasından "salavatlar və dualar" oxunar. Duaların oxunuşu bitincə əvvəl sağ tərəfə dönülərək: "Əssələmi əleykum və rahmətullah" deyə salam verilər. Sonra da sol tərəfə eyni şəkildə salam verilər.

 

Beləcə iki rükətli səhər namazının sünnəti bitmiş olar. Səhər namazının sünnətinin bütün qiraət, təsbeh və təkbirləri gizli olaraq edilər. Səhərin fərzi də eynilə sünnəti kimi qılınar. Yalnız başda niyyət edərkən "Bu günki səhər namazının fərzini qılmağa" deyə niyyət edilər. Bir də niyyətdən əvvəl iqamə oxunar. (Qadınlar iqamə oxumazlar). Səhər namazının fərzinin qiraətləri səsnən oxuna bilər.

 

Günorta Namazının Qılınışı:

 

Günorta namazı dörd rükət sünnə, dörd rükət fərz və iki rükət də son sünnət olmaq üzrə on rükətdir. Əvvəl sünnəti qılınar. Sünnəti qılmaq üçün əvvəla bu şəkildə niyyət edilər: "Niyyət etdim ya Rəbbi bu günki günorta namazının sünnətini qılmağa..." Sonra eynilə səhər namazının sünnəti kimi iki rükət qılınar. İkinci rükətdə oturulduğunda yalnız "Təhıyyat" oxunar. Salavat və dualar oxunmadan "Allahu Əkbər" deyərək üçüncü rükətə qalxılar. Üçüncü və dördüncü rükətlər də eynilə birinci və ikinci rükətlər kimi qılındıqdan sonra, ikinci dəfə oturular. Bu oturuşda Təhıyyat ilə birgə salavat və dualar da oxunaraq salam verilər. Beləcə günortanın sünnəti tamamlanmış olar. Üçüncü rükətə qalxıldığında Fatihədən əvvəl yalnız Bismillah çəkilər. "Sübhanəkə və əuzu" oxunmaz.

 

Günortanın fərzi də sünnəti kimidir. Tək niyyət edərkən günortanın fərzini etməyə niyyət edilər. Bir də üçüncü və dördüncü rükətlərdə yalnız Fatihə oxunar, zammı surə oxunmaz. Bu, yalnız günortanın fərzində deyil, bütün fərz namazlarda belədir. İlk iki rükətdə zammı surə oxunar. Üç və dördüncü rükətlərdə oxunmaz.

 

Günortanın son sünnəti də eynilə səhərin sünnəti kimi qılınar. Yalnız niyyət edərkən "günortanın son sünnətinə" deyə niyyət edilər. Günortanın sünnə və fərzində qiraət gizli edilər.

 

Əsr Namazının Qılınışı:

 

Əsr namazı, dördü sünnət, dördü də fərz olmaq üzrə səkkiz rükətdir. Əvvəl sünnəti qılınar. Əvvəla: "Bu günki əsrin sünnətini qılmağa" deyə niyyət edilər. Sonra eynilə günortanın sünnəti kimi qılınar. Tək ikinci rükətin sonundakı ilk oturuşda, günortanın sünnətində yalnız "Təhıyyat" oxunarkən, əsrin sünnətində salavatlar da oxunar. Dualar oxunmadan, "Allahu Əkbər" deyilərək üçüncü rükətə qalxılar. Üçüncü rükətdə də namaza yenidən başlanar kimi, "Sübhanəkə" oxunaraq "Euzə-Bismillah" çəkilər və Fatihə ilə zammı surə oxunar. Dördüncü rükət isə günortanınkı kimi normal şəkildə qılınar.

 

Əsrin fərzi, günortanın fərzi kimidir. Yalnız niyyətlər fərqlidir. Əsr də günorta kimi gizli oxuyuşla qılınar.

 

Axşam Namazının Qılınışı:

 

Axşam namazı üçü fərz, ikisi sünnət olmaq üzrə beş rükətdir. Əvvəl fərz qılınar. Əvvəl axşamın fərzinə niyyət edilərək namaza durular. İlk iki rükət digər namazların fərzləri kimi qılındıqdan sonra oturular. Yalnız "Təhıyyat" oxunaraq üçüncü rükətə qalxılar. Üçüncü rükətdə yalnız Fatihə oxunaraq rükuya və səcdəyə gedilər. Səcdələr bitincə ikinci dəfə oturular. Təhıyyat, salavat və dualar oxunaraq salam verilər.

 

Fərzdən sonra sünnətə niyyət edilərək eynilə səhərin sünnəti kimi iki rükət sünnət qılınar. Axşam namazının fərzi də, səhərin fərzi kimi yəni səsli bir oxuyuşla qılına bilər.

 

Şam Namazının Qılınışı:

 

Şam namazı, dördü sünnət, dördü fərz, ikisi son sünnət və üçü də vitr olmaq üzrə on üç rükətdir. Şamın sünnəti əvvəl niyyət edilərək eynilə, əsrin sünnəti kimi qılınar. Yəni ilk oturuşda, Təhıyyatdan sonra salavatlar da oxunar.

 

Şamın fərzinin qılınışı isə, niyyət xaric günorta və əsrin fərzinin eynisidir.

 

Son sünnət də, axşamın sünnətiylə eyni şəkildə qılınar. Fərq yalnız niyyətlərdədir.

 

Vitr Namazının Qılınışı:

 

Vitr namazı isə üç rükətdir. Qılınışı belədir: Əvvəl niyyət edilərək namaza durular. Birinci və ikinci rükətlər eynilə səhərin sünnətində təsvir etdiyimiz şəkildə qılınar. İkinci rükətin sonunda oturular, Təhıyyat oxunaraq üçüncü rükətə qalxılar. Üçüncü rükətdə Bismillah çəkilib Fatihə və zammı surə oxunar. Bundan sonra rükuya əyilməyərək əllər qulaqlara qaldırılıb təkbir alınar. Və təkrar əllər bağlanıb, kunut duaları oxunar. Kunut duaları bitdikdən sonra rüku' və səcdəyə gedilər. Səcdədən sonra oturularaq Təhıyyat, salavat və dualar oxunaraq salam verilər.

 

Kunut duasını bilməyən kimsə, "Rabbəna afina fididinə hasənətən və fil-axirəti hasənətən və qına əzaban-nar" ayəsini oxuya bilər. Üç dəfə "Allahummə'ğfirli" də deyə bilər. Üç dəfə "Ya Rəb" deməsi də caizdir.

 

* Vitr namazı yalnız Ramazanda camaatla qılınar. İmam olan şəxs namazı səslə qılar; kunut isə gizli oxunar. Ramazan xaricində vitri camaatla etmək məkruhdur.

 

OXUNACAQ SURƏ VƏ DUALARI

 

Kunut Duaları:

 

Allahummə inna nəstə'inukə və nəstağfirukə və nəstəhdikə və nümünü bikə və nətubu iləykə və nətəvəkkəlu əleykə və nusni aleykə'l-hayra kulləhu nəşkurukə və la nəkfurukə və nəhləsi və nətruku məhrum yəfcuruk.

 

Allahummə iyyakə na'budu və ləkə nusalli və nəscudu və ileykə nəsə və nahfidu nərcu rahmətəkə və nahşa azabəkə innə azabəkə bilkuffari mülhık.

 

Sübhanəkə Duası

Subhanəkə allhummə və bi hamdik və təbarakəsmuk və təala cədduk (və cəllə sənauk) və la ilahə ğayruk. ("və cəllə sənauk" yalnız cənazə namazında oxunar, digər zamanlarda oxunmaz.)

 

Fatihə Surəsi:

Elhamdu lilləhi rəbbilələmin. Ərrahmanirrahim. Maliki yəvmiddin. İyyakə na'budu və iyyakə nəstəin. İhdinas-sıratal mustəkim. Sıratalləzinə ən'amtə əleyhim gayrilmagdubi əleyhim və ləddallin. (amin)

 

Fil Surəsi:

Əzab tərə kəfə fə'alə rabbukə biəshabilfil. Əzab yəc'al kəydəhum fi tadlil. Və ərsələ əleyhim tayran əbabil. Tərmihim bihicaratin min siccil. Fəcə'alehum kəasfin mə'kul.

 

Qureyş Surəsi:

Liilafi Qureyş. İlafihim rihlətəşşitə vəssayf. Fəlya'budu Rəbbə hazəlbeyt. Əlləzi ət'aməhum min cunun və amənəhum min havf.

 

 

Kövsər Surəsi:

İnna ətaynakəlkəvsər. Fəsalli lirabbikə vənhar. İnnə şaniəkə huval'əbtər.

 

İxlas Surəsi:

Qul huvallahu əhad. Allahussaməd. Ləm yəlid və ləm yuləd. Və ləm yəkun ləhi kufuvən əhad.

 

 

 

 

Əttahıyyatu duası:

Əttəhıyyatu lilləhi vəssaləvatu vəttayyibat. Əssəlamu əleykə əyyuhən-Nəbiyyu və rahmətullahi və bərəkatuh, Əssəlamu aləyna və ala ibadillahis-Salihin. Əşhədu ən la ilahə illəllah və əşhədu ənnə Muhammədən abduhu və Rəsuluh.

 

Allahummə salli duası:

Allahummə salli ala Məhəmmədin və ali əli Məhəmməd. Kəma salleytə ala İbrahimə və ala əli İbrahim. İnnəkə hamidun məcid.

 

Allahummə barik duası:

Allahummə barik ala Məhəmmədin və alə əli Məhəmməd. Kəma baraktə ala İbrahimə və alə əli İbrahim. İnnəkə hamidun məcid.

 

Rabbena duası:

Rabbəna afina fididinə hasənətən və fil'ahırəti hasənətən və qına azabənnar.

2 Yadplanetliler vardır?

Dünya xaricindədə başqa varlıqlar vardır. Ancaq o varlıqlar nurani varlıqlardır. Şəriətin dilində onlara Melaike və Ruhaniyat deyilər.

Quranda dünya və yerüzü "ard" olaraq keçər, başda Adəm Əleyhissalam olmaq üzrə bütün peyğəmbərlərin yer üzünə, dünyaya göndərildiyi bildirilər. Bu vaxt bəzi səma qatlarında İbrahim, İdris və İsa Aleyhimüssəlam kimi peyğəmbərlərin mövqesinin olduğu da mirac hədisində ifadə edilər.


Ancaq bu yaşadığımız dünyadan başqa həyata uyğun fərqli planetlər olsa belə orada insan kimi mükəlləf və məsul varlıqların yaşadığı mövzusunda bir ayə və ya hədis yoxdur.

Dünyadan başqa səkkiz və son məlumatlara görə on bir planetin daha olduğu variddir, amma oralarda belə bir varlıq növünün yaşadığı barəsində nə dini, nə də elmi bir sübut yoxdur.

Bu vaxt bu gerçəyi də gözdən iraq tutmamaq lazımdır. Bu köhnə planet olan dünyamızda bu qədər canlı, ruh sahibi, ağıl və şüur sahibi varlıqlar olduğu kimi digər planet və ulduzlarda, göy cisimlərində oraların həyat şərtlərinə görə, oranın quruluşuna və mövqesinə görə ruhani varlıqlar vardır. Bu məsələyə Bədiüzzaman Səid Nursi bu şərhi gətirər:

"Bu sonsuz fəzanı aləm və bu möhtəşəm səmavat, bürcləriylə, ulduzlarıyla, şuur, həyat, ruhlarla doludur."



Məmməd Paksu

3 İstixarə etmək nə deməkdir?

Bildiyiniz kimi, bir kitabı təsadüfi açaraq ilk qarşılaşılan yeri oxuyub ondan bir mesaj çıxarmağa təfə'ül deyilməkdədir. Qurani Kərimdə, inancsızların izah edildiyi və onların təhdid edildiyi bir çox ayə olduğu üçün, bu ayələrdən biri çıxınca insanın ümidsizliyə düşmə ehtimalı olduğundan ötəri və obyektiv bir qayda olaraq qəbul edilə bilməyəcəyini göstərmək məqsədiylə İslam üləması Quran ilə təfə'üldə olmağın tərəfdarı olmamışlar. Bununla birlikdə, Şah Vəliyullah Dəhləvi kimi böyüklər arasında Quran ayələriylə təfə'üldə olanlar da vardır.

Ancaq bir kimsə bu mövzuda özü üçün təfə'ül etsə belə bir başqası üçün etməsi doğru deyil. Bunu pul qarşılığı edənlərədə inanmayın və bunlardan uzaq durun.

 

İstixarə nədir?

Ticarət, evlilik, səyahət və bənzəri bir işə təşəbbüs göstərən kimsə, o işin özü üçün xeyirli olub olmayacağı barəsində tərəddüdə düşsə, şübhəsini aradan qaldıracaq, tərəddüdünü ortadan qaldıracaq hal çarələri axtarmaq istər. Bu barədə ediləcək ilk iş, edilməsi istənən məsələnin qanuniliyinin və halallığının araşdırılması, dini ölçülərə uyğun gəlib uyğun gəlmədiyinin araşdırılmasıdır. Adamın özü bir nəticəyə gələbilmədiyi təqdirdə ən sağlam yol, o məsələni münasib olan səlahiyyətli birinə məsləhətləşmək, onun fikirini almaq, lazım olsa məsələni hərtərəfli bütün təfərrüatıyla danışmaq; qısaca müşavirə etməkdir. Müşavirə ediləcək insanın da təcrübəli, məlumatlı və sözünə etimad edilən olması lazımdır.

Bir məsələni öz aralarında müşavirə etməyi, oturub danışmağı möminlərin xüsusiyyətlərindən sayan Qurani Kərim, "Onların işləri aralarında müşavirə ilədir"1 buyurarkən, müşavirə edərkən ehil kəslərin seçilməsini, fikirlə və inanc baxımından xarici olanlarla müşavirə edilməməsi barəsində də xəbərdarlıq etməkdədir:

"Ey iman edənlər! Sizdən olmayan kəsləri dost edib sirlərinizə ortaq etməyin. Onlar sizi zərərə soxmaqda qüsur etməzlər. Sizə çətinlik verəcək şeylərdən xoşlanarlar. Sizə düşmənlikləri sözlərindən müəyyən olmuşdur; aşkar etməyib də ürəklərindən gizlədikləri düşmənlik isə daha böyükdür. Biz sizə dostunuzu və düşməninizi beləcə göstərib ayələrimizi açıqladıq-əgər ağıl etsəniz. "2

Görüldüyü kimi bəsirət sahibi mömin, öz xüsusi məsələsini, hər önünə gələnə açmamalı, təsadüfi adamın fikirini almamalıdır. Çünki özünə köməkçi olacaq birini axtararkən çox dəfə onunla danışması nəticəsində səhv qərara gəlməsindən ötəri səhvə yol verəcəyini hesab etməlidir. Çünki insanın aldığı bəzi qərarlar həyatı boyunca özünü bağlaya bilər, təsiri altına ala bilər. Təhsil, iş və evlilik kimi. Tam ölçüb biçmədən bir iş quran kimsə, belə ki bir gün gəlir, işinin tərs getdiyini görər, iflasa getdiyin anlar, nəticədə sərmayəsini də itirə bilər. Bu hal maddi həyatına, həm də mənəvi həyatına çox böyük təsir edər. Yenə araşdırmadan bir evlilik həyatı quran insan bu tələsikçiliyin və tədbirsizliyin cəzasını həyatı boyunca çəkə bilər, dünyasını zəhər edə bilər. Bunun üçün müşavirəni özümüzə vərdiş halına gətirməli, ən sadə məsələmizi də təcrübəli və səlahiyyətli birinə soruşmadan etməməliyik.

Bütün həyat mərhələləriylə ümmətinə mükəmməl bir nümunə olan Sevimli Peyğəmbərimiz hər məsələsini yaxınları və Səhabələriylə müşavirə edər, onların da fikirini alar, elə qərar verər, işə başlardı. Halbuki özü bir peyğəmbər olması səbəbiylə vəhyə məzhər idi; hər kəsdən ağıllı, dərin fikirli, sağlam düşüncəli bir insan idi. Vəhylə sabit olmayan az qala bütün məsələlərdə Səhabələriylə müşavirədə olardı. Ümmətini də müşavirəsiz iş etməmələri üçün tənbeh edər və müşavirə edənin heç bir zaman peşman olmayacağını ifadə edərdi:

"İstixarə edən kimsə zərər görməz, müşavirə edən peşmanlıq duymaz, iqtisada riayət edən məişət tərəfindən ailə bəlasını çox çəkməz. "3 Diqqət yetiriləcəyi kimi hədisi şərif möminin ictimai həyatını üç təməl əsasa riayət etməyə bağlamışdır: Müşavirə, istixarə və iqtisad. Xüsusilə bunlardan müşavirə və iqtisadın nə qədər əhəmiyyət daşıdığı şübhə edilməz bir gerçəkdir.

Hədisi şərifdə tövsiyə istixarə də, müşavirə etdiyi halda ürəkdən rahat olmayan və hissən təmin ola bilməyən kəslərin müraciət edə biləcəyi bir sünnədir.

İstixarə, lüğət mənası etibarilə, Allahdan xeyr diləməkdir. Yəni ediləcək bir işin yaxşımı, pismi olduğunu yaxud o işi dərhalmı, yoxsa bir müddət sonramı etmənin daha yaxşı nəticə verəcəyini anlamaq və ürəyin o məsələyə sakitləşməsini Allahdan diləmək və istəməkdir.

İstizarə Peyğəmbərimizin bir sünnəsidir. Ümmətinə tövsiyə etdiyi bir dua və ibadət şəklidir. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) istixarənin necə ediləcəyini, hansı duanın oxunacağını şəxsən öyrətmişdir. İstixarənin əhəmiyyəti barəsində Cabir min Abdullah belə deməkdədir:

"Rəsulullah (s.ə.s.) bizə Qurandan bir surə öyrədən kimi böyük kiçik işlərimizin hamısında istixarəyi öyrətdi və belə buyurdu:

‘Sizdən biriniz bir işə ürəkdən əzm etdiyi zaman, iki rükət namaz qılsın. "4
İstixarə namazı iki rükətdir. İmam Qəzali bu namazın birinci rükətində Fatihədən sonra Qul ya eyyühe'l-kafirune, ikinci rükətində də Qul hüvellahu ehad surələrinin oxunmasını tövsiyə edər. 5

Namazı qıldıqdan sonra Peyğəmbərimizdən (s.ə.s.) rəvayət edilən bu dua oxunar:

"Allahım, bu işimin haqqımda xeyirli olacağını tək Sən bildiyin üçün mənə doğrusunu göstərməyini niyaz edirəm. Sənin sonsuz qüdrətinə inanıram, kömək gözləyirəm. Uca lütfündən lütf etməyini istəyirəm. Şübhəsiz Sənin hər şeyə gücün yetər; mən isə heç bir şeyə güc çatdıra bilməm. Sən hər şeyi bilərsən, mən isə heç bir şey bilməm; Sən bütün qeybləri bilərsən, Allahım, bu iş mənim dinim, yaşayışım, işimin aqibəti, dünyam və axirətim haqqında xeyirli isə bunu mənə nəsib et. Sonra bunda mənim üçün feyik və bərəkət bədənə gətir. Əgər bu iş mənim dinim, yaşayışım, işimin aqibəti, dünyam və axirətim haqqında xeyirli deyilsə, bunu məndən, məni bundan uzaqlaşdır. Bu barədə könlümdə bir meyl buraxma. Mənim üçün xeyirlisi nə isə onu asanlaşdır. Sonra da məni təqdir buyurduğun bu xeyrlə məmnun et. "6

Dua oxunarkən, "bu iş" şəklində keçən yerlərdə edilməsi istənən iş zikr edilər. Bu şəkildə duanın Türkcəsi oxuna biləcəyi kimi, Ərəbcə əslini oxumaq daha fəzilətlidir. Duanın əsli, verdiyimiz bu qaynaqlarda olduğu kimi, elmihal kitablarında da mövcuddur.
Adam istixarə etdikdən sonra ürəyi hansı tərəfə meyl etsə onu etməli, istixarədən əvvəlki hökm və qənaətini buraxmalı, öz mövzusuna söykənməlidir. İstixarəyə baxmayaraq bir təmayül və könül sakitləşməsi görülmədiyi təqdirdə, istixarəyi təkrarlaya bilər. Bu sünnədir. Bununla əlaqəli olaraq Ənəs min Malikin (r.ə.) rəvayət etdiyi bir hədisdə Rəsulullah (s.ə.s.) belə buyurmuşdur:

"Ey Ənəs, bir işi etməyi niyyət etdiyin zaman o iş haqqında yenidən yeddi dəfə istixarə et. Sonra ürəyindən keçən mövzunula bax. Çünki xeyir ürəyində doğan mənadadır. "7

İş tələsik olub da istixarəyi təkrarlamaq mümkün deyilsə belə dua edilər: "Allahım, haqqımda xeyirli olan nə isə onu nəsib et. Məni öz halıma buraxma."

İbni Abidin, istixarə edən kimsənin diləyinin uyğun olub olmadığına işarə olaraq belə bir qeydə yer verər:

"Yatmadan əvvəl dua oxunar və dəstəmazlı olaraq qibləyə yönələrək yatılar. Yuxuda ağ və ya yaşıl görülsə o işin xeyr olduğuna, qara və qırmızı görülsə də şər olduğuna işarə edər. Şərli olandan qaçınmaq zərurət edər. "8

Bütün bunlarla birlikdə istixarə, müşkül vəziyyətlərdə möminlər üçün ruhi və mənəvi bir qüvvətdir. Bir işdə tərəddüddə qalan bir mömin iki rükət namaz qılaraq Cənabı Haqqa yönələr. Təşəbbüs göstərəcəyi iş, seçəcəyi həyat yoldaşı, dini, dünyası və axirəti üçün xeyirlidirsə könülündə bu işə qarşı bir fərahlıq oyandırmasını, bədənində bu işi edə bilməyə qüdrət və qüvvət yaratmasını; əgər bu iş dini, dünyası və axirəti üçün xeyirli deyilsə könlündəki meyli yox etməsini Cənabı Haqqdan niyaz edər. İçində də bir yüngüllük duyar. İstixarə etdiyi şey haqqında özü üçün xeyirin görüləcəyinə ürəkdən əmin olar. Nəticəsinədə razı olar.

1. Şura Surəsi, 38.
2. Ali İmran Surəsi, 118.
3. Təcrid Tərcüməsi, 4:135.
4. Buxari, Küsuf: 75.
5. İmam Qəzali. Əhyası İlahiyyat. (Darı İhyai'l-Kütübü'l-Arabi) 1:207.
6. İbni Macə, İkametetü's-Salat: 188.
7. Təcrid Tərcüməsi, 4:143.
8. İbni Abidin, 1:461.

4 Dəstnamaz necə alınır?

Dəstəmaz: Dəstəmaz almaq istəyən hər bir kəs, ilk olaraq qəlbində niyyət edir. Sonra Bismilləh deyərək əllərini üç dəfə biləklərə qədər yaxalayır. Ağzını və burnunu üç dəfə, üç ovuc su ilə yuyur. Sonra üzünü və qollarını dirsəklərinə qədər üç dəfə yuyur. Başına (əlini isladaraq iki əli ilə başını ön tərəfindən başlayaraq arxaya, sonra əks istiqamətdə) və qulaqlarına (şəhadət barmağını qulaq boşluğuna, baş barmağını isə qulağın arxa tərəfinə qoyaraq) bir dəfə məsh çəkir, ayaqlarını üç dəfə topuqlara qədər yuyur. Sonra bu duanı oxuyur: “Əşhədu ən lə iləhə illəllah, vəhdəhu lə şərikə ləhu və əşhədu ənnə Muhəmmədən abduhu və rasuluhu. Allahumməc alni minət-təvvabin vəc əlni minəl mutətahhirin”.

Dəstəmaz alarkən əllərin və ayaqların yuyulmasında ilk olaraq sağ tərəfi yumaq sünnədəndir. Həmçinin ümumiyyətlə əzaların yuyulması ardıcıl və fasiləsiz olmalıdır.

Təyəmmüm: təyəmmüm müəyyən zəruri və çətin hallarda: - su olmadıqda və ya xəstələnmə təhlükəsi zamanı edilir.  Təyəmmüm almaq üçün əllər torpağa vurulur və üzə sürtülür, sonra sol əli sağ, sağ əli isə sol əlin üzərinə sürtərək məsh çəkilir.

Dəstəmazı pozan amillər: Cinsiyyət orqanlarından çıxan ifrazat. Qadına şəhvət ilə yaxınlaşmaq. Dərin yuxu.

5 Qadın əzan oxuyabilər?

İslam alimlərinin çoxuna görə, qadının əzan oxuması və qamət gətirməsi məkruhdur. Çünki səsləri nəğməli olaraq çıxacağından fitnəyə səbəb olar. Qılınan namazın əda və ya qəza olması hökmü dəyişdirməz. Ancaq bəzi imamlar, qadın özü üçün və digər xanımlar üçün əzan və qamət gətirə bilər, demişdir.

Məsələn, İmamı Malik "qamət gətirsələr gözəl olar" deyərkən, İmamı Şafii "Əzan və qamət oxumaları gözəldir" hökmünü verər, İbni Münzir"in rəvayətinə görə isə, Həzrəti Ayşə həm əzan oxuyar, həm də qamət gətirərmiş. (1)

Buna görə, bir qadın əzan və qamət oxumaqla mükəlləf deyil, ancaq istəsə öz başına oxusa savabını alar. Ancaq özünə nikah düşən kişilərin yanında səsli əzan və ya qamət oxuya bilməz.

1 Bidayetü'l-Müctehid, 1:110; əl-fıkhu'l-İslami və Edilletühu, 1: 422.

6 Ev kirası

Halaldır.

Bu kimi daşınmaz əmlakın gəlirləri üzərindən zəkat verilər. Əmlakın dəyəri üzərindən zəkat verilməz. Evini kirayəyə verən bir kimsə kirayə gəlirinin üzərindən zəkatını verər. Buna görə bu evin illik kirayə gəlirindən zəkatının verilməsi lazımdır. Ancaq bu pulu yığmayıb xərcləmişsə yenə zəkat lazım deyil.

Əgər yığılan pul nisab miqdarını keçərsə onda zəkatı ödənilir əks halda ehtiyac yoxdur. Nisab miqdarı 80 gr. qızılın indiki qiymətidir, Əgər illik qazanc sizin borclarınızı çıxmaq şərti ilə 80 gr. qızılın qiymətindən çox edərsə çox olan miqdarın zəkatı yəni 1/40 hissəsi (2,5%)  zəkat olaraq ödənilir. Zəkatın hamısını bir nəfərə vəya bölərək bir çox ehtiyacı olana verəbilərsiniz, 1 il ərzində zəkat ödənilməlidir.

Nisab miqdari ilə əlaqədar geniş məlumat almaq üçün:

http://www.sorularlaislamiyet.com/subpage.php?s=article&aid=1659

 

7 Allahdan başqasını sevmək caizdir?

 

Bəli insanların içinə bu sevgini qoyan Allahdır. Ancaq hər duyğunun harada və necə istifadə ediləcəyini də bizə bildirmişdir.

 

Bu duyğuları əsl sahibi olan Allaha verdikdən sonra o zaman Allah adına Onun məxluqatını sevmək də ibadət olar. Bizə verilən duyğuları səhv yerdə istifadə etmək doğru deyil. Ancaq bəzən məxluqata aşiq olanların, zamanla həqiqi eşqi tapıb Allaha çatdıqları sonra da hər şeyi Allah adına sevdikləri olmuşdur.

 

Eşq, ifrat məhəbbət deməkdir. Məhəbbət, bilmənin və tanımanın və yaxud mütləq kamala muttali olmanın; qarşı tərəfdə də kamal, camal -məcazi eşq baxımından- məlahət kimi xüsusların olmasıyla bəzən meydana gələn insandakı fitri bir haldır.

 

İnsan, tanımadığını və bilmədiyini sevməz; sevə biləcəyini tanıyıb bilsə sevər. Kafirlərin Allahı sevməməsi və Rəsulu Əkrəmə qarşı hörmətsiz olmaları tanımama və bilməmədən qaynaqlanmaqdadır.

 

Məhəbbətin ifrat dərəcəsinə eşq deyilir. Normal məhəbbətdə olmasa da eşqdə bəzən müvazinətsizcə rəftarlar görülə bilər. Bir başqa mənada eşq, məhbubundakı qüsurları görməməzlik, gözünə ondan başqa xəyalin girməməsi və onu hər şeyin və hər kəsin üstündə qəbul etmə halıdır. Məsələn adamın, günəşin gözəlliyini məhbubunun gözəlliyi yanında sönük görməsi, "Məhbubum mənim yanımda olsa cənnətin hurilərini istəməm" deməsi və ya "Cənnət başqalarının olsun. Mənə məhbubum yetər.." kimi iddialar, aşiq sözləri və məcazi eşq baxımından da ağıl və məntiqlə təlif edilə bilməyəcək pərvasızca iddialardır. Bu eşqdir ki, Məcnunu səhraya salmış və Fərhadı da böyük dağı deşmə macərasına aparmışdır.

 

Allahdan başqasına -nə olursa olsun- könül vermək, onu sevmək, aşiq və mübtəla olmaq məcazi eşqdir. Məsələn Məcnunun, Fərhadın və Zəlihanın məhəbbəti, bir məcazi məhəbbətdir. Bir də ifrat məhəbbətin fitri qərəzsiz, olanı vardır ki, buna da ana və atada olan şəfqəti misal verə bilərik. Əsasən şəfqət, Allahın Rəhman və Rəhm adlarından gəlməkdədir. Allahın insanlara və məxluqata qarşı olan müqəddəs və uzaq sevgisinin, dəyişik yanlarıyla insanlarda olanına şəfqət deyilir.

 

Allahı sevmək, hər cür əlaqənin kənarındadır. Bu sevgini vicdanında bir az olsun hiss edən nələr eşidər. Cənabı Haqqı sevmənin başladığı andan etibarən hər sevgi bilvasitəlik rənginə bürünər. Ayrıca Allahı sevdiyiniz nisbətdə ondan qeyrisinə qarşı eşq əlaqəniz yavaş yavaş sönər. Siz artıq hər şeyi ondan ötrü sevməyə başlarsınız. Məsələn Hz. Əlini, kürəkəni Rəsulullah, Onun Heydəri Kərrarı, Şahı Mərdəni, müharibə meydanlarının kükrəyən aslanı olduğu üçün sevərsiniz. Allahı sevmə zirvəsinə yüksəldiyiniz zaman Rəsulu Əkrəmi Allahın elçisi olduğu üçün sevərsiniz. Onun qarşısında yeri, mövqeyi və risalətini daha yaxşı görüb oxuduqca bu dərinlikdən ötəri sevgi bir heyranlığa çevrilər. Bu bir zövq və hal məsələsidir. Bunu dadan bilər; dadmayan bilməz.

İnsanın Allahı sevməsi yaxşı bir şeydir. Xüsusi ilə insan, vicdan sistemiylə Allahı tam belə bilirsə Onu dəlicəsinə sevər. Çünki sevginin məkanı vicdandır.

8 İmanımızı necə qüvvətləndirək?

İman bir nurdur, Allah`ın bir lütfüdür. Lakin iman eyni zamanda bir elmdir, öyrənilməsi lazım olan bir həqiqətdir. İmanımızın güclənməsinin iki yolu vardır:

Biri və ən birincisi Kitab və sünnə xəttində əhli sünnənin əqidəsini öyrənmək və dövrümüzün gərəyi olaraq bunu araşdırma süzgəcindən keçirməkdir.

İkincisi: Saleh əməl işləyərək, günahlardan çəkinərək qəlbini təmizləmək, nəfsini sorğu sual etmək surətiylə mənəvi sahədə tərəqqi etməkdir.

Ancaq bu əsrin gedişatı bu ikinci yolu olduqca çətinləşdirmişdir. Bu səbəblə araşdırmalı iman dərsini verən əsərləri oxumaq son dərəcə əhəmiyyətlidir. Bu dövrün xüsusiyyətinin bir gərəyi olaraq, dini elmlərin yanında fən elmlərinin də oxunması zəruri hala gəlmişdir. Çünki, qəlbin nuru dini elmlər olduğu kimi, ağlın ziyası da fən elmləridir. Bu ikisini birlikdə dərs verən ən əhəmiyyətli əsərlərdən birinin Risaləyi Nur külliyyatı olduğunu söyləyə bilərik. Təbii ki, bunun yanında, Mövlanə Cəlalədin Rumi, İmam Qəzali, İmam Rəbbani, İmam Mavərdi, İmam Kuşeyri kimi şəxslərin kitablarından da çox gözəl istifadə edilə bilər.

İmanı qoruma və möhkəmləndirmək möminin ən əhəmiyyətli məsələsidir. Əvvəlcə imanı qorumaq üçün təqvaya önəm vermək lazımdır. İman təqva qalasında qorunar. Təqva olmazsa iman yıxılma təhlükəsiylə qarşı-qarşıyadır. İmanı möhkəmləndirmək üçün imani əsərləri bolca oxumaq və mütaliə etmək lazımdır. Elm ilə gələn imani məsələlər ağıl otağından keçmədən insan lətaiflərinə sirayət  etməz. Öncə ağlın tətmin olmasılazımdır.


Təfəkkür çox əhəmiyyətlidir. İbrahim (ə.s.) təfəkkür vasitəsiylə aya və ulduzlara baxaraq Rəbbini tapması Qurani Kərimdə izah edilməkdədir. Təfəkkür ilə iman inkişaf edər. Bu səbəbdəndir ki hədisdə "bir saat təfəkkür bir il nafilə ibadətdən üstündür" deyilmişdir.


Ətrafın insan üzərində çox böyük təsiri vardır. Günahlar insan üzərində imansızlıq təbliği edər. Təbliğin insan üzərində çox böyük təsiri vardır. Fərqində olmadan insanın şüur altında imansızlıq yaranar. Bu səbəbdən günahlı mühitlərdən əldən gəldiyi qədər uzaq qalınmalıdır. Çöldə sərbəst işlənən günahlar sanki axirətin olmadığını və cəzanın olmadığını təbliğ edərlər. Bu təbliğin pis təsirlərindən qorunmaq üçün əldən gəldiyi qədər günahlı mühitlərdən uzaq qalınmalı və hər yerdə əldən gəldiyincə əmri bil məruf nəhyi əl münkər (yaxşılığı əmr edib, pislikdən çəkindirmə) etməyə çalışmalıyıq. Məruz qalınan pis təbliğin zərərlərini kompensasiya etmək üçün imani məsələləri bolca mütaliə etmək və təbliğə əhəmiyyət vermək lazımdır. Əməli salehə əhəmiyyət verən təqva dairəsində yaşayan insanlarla birlik artırmaq lazımdır. Bu istiqamətiylə də camaatın əhəmiyyəti daha diqqətə çarpan olaraq görülməkdədir. Günahlar necə imansızlıq təbliği edirsə elə də əməli saleh də iman təbliği edir.






İmanın Mahiyyəti Nədir?


İman, mahiyyət etibarı ilə, Allahın insanlara ən böyük lütfkarlığıdır. Allah onu dilədiyi qullarına nəsib edər. Nə var ki bu nəsiblənmədə, qulun heç bir rolunun olmadığı da deyilə bilməz. Əksinə, insan əvvəl öz seçim və iradəsini istifadə edərək, iman və hidayətə istəkli olacaq. Bu tələb və istək üzərinə Cənabı Haqq da ona iman və hidayət nəsib edəcək. Bu səbəblə İslam böyükləri imanı, "Cənabı Haqqın, istədiyi qulunun ürəyinə, o qulun cüzi iradəsini sərf etməsindən sonra qoymuş olduğu bir nurdur" deyə təsvir etmişlər.


İmanda Mərtəbə və İnkişaf Söz Mövzusudur?


Bir nüvə, necə böyüyüb ağac olana qədər böyük inkişaf göstərirsə, iman da elədir. İslam alimləri, imanı əvvəl iki mərtəbəyə ayırmışlar:


1- Təqlidi iman, 2- Təhqiqi iman...


Təqlidi İman: Ana - atadan, müəllimdən, mühitdən öyrəndiyi şəkildə, məsələ üzərində heç bir ağıl icra etmədən iman əsaslarına bağlanmaq deməkdir. Təqlidi iman, inanc əsaslarına, şüuruna və təfərrüatına tabe olaraq bir inanma olmadığı üçün, xüsusilə bu zamanda bəzi şübhə və vəsvəsələrə məruz qala bilər və sarsılıb yıxılma təhlükəsi keçirə bilər:


Təhqiqi iman isə: İmana aid bütün məsələləri dəlilləriylə, təfsilatlı və təfərrüatlı bir surətdə bilmək, təsdiq etmək, tərəddüdsüz inanmaqdır. Belə bir iman şübhə və vəsvəsələr qarşısında sarsılıb yıxılmaqdan özünü qoruya bilər. Təhqiqi imanın da bir çox mərtəbəsi vardır. Bu mərtəbələri İslam alimləri başlıca üç qisimə ayırmışlar:


1 – Elməl-yaxın mərtəbəsi: İmani məsələləri elmən, tam təfərrüat və təfsilatıyla, dəlilləriylə bilmək və inanmaqdır.


2 – Aynəl-yaxın mərtəbəsi: İmani məsələləri gözlə görmüş, düzgünlüklərini şəxsən müşahidə etmiş kimi bilmək və inanmaqdır. Gözlə görməklə elmən bilmək, insana qənaət verməsi baxımından çox fərqlidir. İnsan bir şeyi tərəddüdsüz, qəti olaraq belə bilər, amma bir də gözləriylə görüncə qənaəti qat qat artar. Amerikanın varlığını elmən bilməklə, şəxsən görmək kimi... İmanın aynəl-yaxın mərtəbəsi də, iman əsaslarına gözlə görmüş qətiyyətində inanma halıdır.


3 - Haqqal-yaxın mərtəbəsi: İmani məsələləri görməkdən ayrı, şəxsən yaşayaraq, içinə girərək qəbul və idrak etmək deməkdir. İmanın bu üç mərtəbəsini izah baxımından belə bir misal verilməkdədir: Bir yerdən tüstü yüksəldiyini uzaqdan görməklə insan bilər ki, o yerdə alov yanmaqdadır. Tüstüsünü görmək surətiylə alovun varlığını bilmək, elməl-yaxın inanmaqdır. Sonra, tüstü çıxan yerə gedib alovu gözümüzlə gördüyümüzü fərzetsək, bu da alovun varlığına aynəl-yaxın inanmaqdır. Bir də alovun şəxsən yaxınına gedib istiliyini hiss etmək, əlimizi alova doğru tutub yandırıcılığını hiss etmək surətiylə alovun varlığını bilmək vardır ki, buna da haqqal-yaxın inanma deyilər.



İmanın İnsan Üçün Əhəmiyyəti Nədir?

1. İman, insanın yaradılma səbəbidir. Yəni o, Yaradanını imanla tanımaq və ibadət etmək üçün yaradılmışdır. İnsan bu yaradılış məqsədinə uyğun hərəkət etsə axirətdə əbədi səadətə nail olacaq, cənnətə girəcək, əks halda cəhənnəmə atılacaq, əbədi bədbəxtliyə məruz qalacaq.

Bu baxımdan iman, insan üçün əbədi səadəti qazanma vəsiləsidir və cənnətə giriş açarıdır. İmansız cənnətə girilməz. Bu cəhətlə insanın iman etməsi və bu imanını son nəfəsinə qədər itirmədən və ya zəiflətmədən mühafizə etməsi, dünyadan da, dünya içindəki hər şeydən də daha qiymətli bir nemətdir. İmanın bu böyük əhəmiyyətindən ötəridir ki, Peyğəmbərimiz bir hədisində: "İmanınızı la ilahə illəllah deyərək yeniləyin" buyurmuş; imanı yeniləmənin və mühafizə etmənin əhəmiyyətinə diqqətimizi çəkmişdir. "İmanın hər an zəifləmə və itmə ehtimalımı var ki, davamlı yenilənməsi əmr edilir?" kimi bir sual ağla gələ bilər.

İmanı yeniləmə mövzusunu Bədiüzzaman, ağla gələn bu suala da cavab olacaq şəkildə belə izah etməkdədir: "İnsanın həm şəxsi, həm aləmi hər vaxt təzələmə etdikləri üçün, hər vaxt yeniləmə imana möhtacdır. Çünki insanın hər bir fərdinin mənən çox fərdi var. Ömürünün illəri sayı qədər, bəlkə günləri sayı qədər, bəlkə saatları sayı qədər bir fərdi qeyri sayılar. Çünki, zamana girdiyi üçün, o fərdi vahid bir model hökmünə keçər, hər gün bir fərdi qeyri şəklini geyər…." (Məktubat)


Üçüncü nöqtə isə: Şəriətin zahirinə zidd düşən və bəzi din alimlərinin nəzərində küfr belə sayılan bəzi sözlərdən, insanın hamısıyla uzaq qala bilmədiyidir. Bu səbəblə də, La ilalhə illəllah deyərək imanı yeniləməyə zərurət vardır. İmanı qüvvətləndirmənin və mühafizə etmənin bir başqa yolu da onu təqlidi mərtəbədən qurtarıb təhqiqi hala çevirməkdir. Bu da ancaq iman həqiqətlərini təhqiqi bir surətdə dərs verən, ağla gələ biləcək hər cür şübhə və vəsvəsələrə cavab verən imani əsərləri oxumaq və davamlı imani mövzularda söhbətlər etmək surətiylə olar. İnsan imanını təqliddən təhqiqə çıxarsa, artıq onun üçün imanını itirmək, son nəfəsdə axirətə imansız getmək kimi bir vəziyyət söz mövzusu olmaz. İslam alimləri, şiddətlər vaxtında şeytanın bütün hiylə və vəsvəsələri ilə gəlib insanı aldatmağa və imanını almağa çalışacağını söyləmişlər. Buna görə də şiddətlər vaxtından qorxduqlarını ifadə etmişlər. İnsan, şiddət vaxtındakı bu kimi təhlükələrdən, təhqiqi iman sayəsində qoruna bilər. Çünki təhqiqi imanda, iman yalnız ağılda qalmış deyil; ürəyə, ruha, digər duyğu və lətifələrə də sirayət edib yerləşmiş haldadır. Şeytan insanın ağlındakı imanını zədələsə belə, əli, o biri duyğulara yerləşmiş olan imanı almağa çata bilməz. Beləliklə də adam, yenə imanlı qalmış, imanla vəfat etmiş olar.


2. İman, eyni zamanda, insan üçün böyük bir mənəvi qaynağı və möhkəm bir istinad nöqtəsidir. Həqiqi imanı əldə edən insan, bütün kainata meydan oxuya biləcəyi kimi, imanının qüvvəti nisbətində başına gələn hadisələrin təzyiqindən də xilas ola bilər. Tarixlərə şan verən, dastanlar yazdıran zəfərlərimiz, heç şübhəsiz imanın insana qazandırdığı güc və qüvvətə gözəl bir misaldır. İmanlı insan, başına nə dərəcə böyük bir hadisə gəlirsə gəlsin, imanın verdiyi təvəkkül və təslimiyyətlə, qədərə razılıq duyğusu ilə o hadisə və müsibətləri mətanətlə qarşılaya bilər; səbir və dözüm ilə sinə gələ bilər. Ümidsizliyə düşməz. Üsyan və fəryada müraciət etməz. Bu, ona imanın qazandırdığı güc və qüvvətdən irəli gəlməkdədir. İmansız insanların sadə bir hadisə, kiçik bir müsibət üzündən intihar edib həyatlarına son verəcək dərəcədə ümidsizliyə qapıldıqları çox sıx görülən hadisələrdəndir. İslam ölkələrində intihar, az qala heç görülməzkən, dünyanın ən mədəni ölkələrində intihar hadisələrinin hər keçən gün artması da bunu göstərməkdədir. İmanın insana qazandırdığı qüvvət və müqavimət göstərmə gücünə, Peyğəmbər Əfəndimiz hədislərində bu şəkildə işarə buyurmuşdur: "Mömin yaşıl bitkilərə bənzər. Əskik olmayan fəlakət küləkləri onu əyər, lakin qıra bilməz. Əksinə həyat və səhhət tapmasına səbəb olar. Münafiq (və kafir) isə, quruyan bitki kimidir. Fəlakət küləklərindən yarpaqları tökülər, gövdəsi qırılıb həyatı sönər."


"Heyrətlənilər möminin halına. Ona yaxşılıq gəlsə şükr edər, pislik gəlsə səbr edər. Beləcə hər iki halını da haqqında xeyirli edər."


9 Qəbir əzabının səbəbləri nələrdir?

Hər günahın, hər haramın Qəbir əzabına səbəb olacağını düşünərək tərk etmək; hər yaxşılığın, hər ibadətin də qəbir nemətinə vəsilə olacağını hesab edərək yerinə yetirmək lazımdır. Bəzi rəvayətlərdə qəbir əzabına səbəb olacağı ya da qəbir nemətinə vəsilə olacağı açıqlanan əməllər vardır. Ancaq bunlar bir nümunədir. İslamın bütün qadağan edilənlərin əzaba, əmrlərinin də nemətə səbəb olacağını söyləyə bilərik.

 

Əzab, Allahı tanımayan və ya əmrlərinə qarşı gələnlərə dünyada və axirətdə verilən ilahi cəzadır. Əzab "tərk etmək, imtina etmək, imtina etdirmək" kimi mənalara gələn "azb" kökündən ad olub "işgəncə, əziyyət və əzab" mənasında istifadə edilər. Quranda 490 yerdə keçən əzab, ümumiyyətlə ilahi əmrlərə qarşı gələnlərə verilən cəzanın adı olaraq istifadə edilər. Quranda əzab mənasında keçən başqa sözlər də vardır. Bunlardan ən çox təkrarlananlar " nar, cəhənnəm, ricz, bes və ikab"dır. Əlaqədar ayələrin araşdırılmasından aydın olduğuna görə ilahi əzab dünyada, qəbir həyatında və axirətdə olmaq üzrə üç mərhələdə reallaşmaqdadır. 1

 

Qəbir əzabına səbəb olan əməlləri hədislərdən öyrənməkdəyik. Bunları bu şəkildə sıralaya bilərik:

1- Qəbir əzabı qiybətdən və sidikdən çəkinməmə səbəbiylə olmaqdadır.

 

Buxari və Müslim, Abdullah b. Abbas (r.ə.)ın belə söylədiyini rəvayət etmişlər: Rəsulullah (s.ə.s.) iki qəbirin yanından keçdi və belə buyurdu: "Bu qəbirlərdə yatanlar əzab görməkdədirlər. Amma böyük bir şeydən ötəri əzab görmürlər". Rəsulullah (s.ə.s.) daha sonra sözünə belə davam etdi: "Bəli bunlardan biri, insanlar arasında söz daşıyardı. Digəri isə sidiyini üzərinə sıçratmaqdan çəkinməzdi. 2

2- Ölən adamın arxasından ağı deyilməsi halında ölü qəbirdə bu ağı səbəbiylə əzab görməkdədir.

 

Ömər İbni Xattab (r.ə.) Rəsulullah (s.ə.s.)in belə dediyini rəvayət etmişdir: "Ölü qəbirdə ağı səbəbiylə əzab görər. "3  Bu mövzudakı hədislər çoxdur. Bu hədislərdə ölünün arxasınca edilən ağı səbəbiylə əzab görəcəyinə dəlalət vardır. Ancaq bu vəziyyətdə bu problem ortaya çıxmaqdadır: Adam başqasının etdiyi bir şeylə niyə əzab görər? Bu suala verilən cavablar fərqli fərqli olub Hz. Aişə bunu qəbul etməmiş və "kimsə kimsənin günahını çəkməz"4 ayəsiylə dəlil gətirərək başqasının ağı deməsi səbəbiylə ölünün qəbirdə əzab çəkməyəcəyini söyləmişdir. Əbu Hureyrə də bu mövzuda Hz. Aişə ilə eyni fikirdədir. 5 Bəzi alimlər də bu hədisi şərh etmişlər və "bu vəziyyət ağı deyilməsini vəsiyyət etmiş isə elədir. Vəsiyyət etməmişsə əzab görməz" demişlər. 6

 

3- Qəbir əzabı qənimət mallarından gizləmək səbəbiylədir.

 

Ömər İbni Xattab (r.ə.) belə dedi: "Heybər qəzvəsi günü idi. Nəbi (s.ə.s. )'in səhabələrindən bir qrup gəldi və "filan şəhiddir. Filan şəhiddir" dedilər. Sonra bir adamın yanından keçdilər: "filan kimsə də şəhiddir" dedilər. Nəbi (s.ə.s. ): "Xeyr, mən onu qənimətdən oğurladığı bir jilet -və ya əba- içində cəhənnəmdə gördüm" buyurdu. 7

 

Görüldüyü üzrə adam şəhid olsa belə cəhənnəmə gedə bilməkdədir. Bunun səbəbi də hər nə qədər şəhidlik, adamın bir çox günahına kəffarə olsa da qənimət malına xəyanəti və qul haqqlarını ortadan qaldırmaz. Bu səbəblə, Peyğəmbər Əfəndimiz şəhid olduğu xəbər verilən bir adamın qənimətdən oğurladığı bir jiletdən ötəri cəhənnəmdə olduğunu bildirmiş, qənimət malına xəyanətin və qul haqqının bağışlanılmayacağını ümmətə öyrətmişdir. 8

 

4- Qəbir əzabı borc səbəbiylədir. Adam ödəmədiyi borcları ödənənə qədər əzab görər. Bu mövzuda Əbu Hüreyrədən Rəsulullah (s.ə.s.)in belə buyurduğu rəvayət edilmişdir: "Möminin borcu ödənənə qədər ruhu borcuna bağlıdır. "9

 

Ölən kimsənin dünya ilə əlaqəsi kəsilər. Ancaq bu hədis, bu əlaqənin bir mövzuda davam etdiyini bildirməkdədir: Borc. Borclu olaraq ölən möminin ruhu qovuşacağı gözəl və yaxşılıqlara borcu ödənənə qədər çata bilməz. Bir başqa anlayışa görə, borclu ölmüş mömin haqqında, ilk iş olaraq borcunun ödənib ödənmədiyinə baxılar. Hər iki şərhə görə də borclu ölən mömin üçün borcu, bir növ ayaq bağıdır, onu yerindən tərpətməz. 10 Borc Beyhakinin ifadə etdiyinə görə qəbir əzabına səbəb olan şeylərdən biridir. 11

 

5- Allah Təalaya üsyan olan hər davranış da qəbirdə əzaba səbəbdir. Çünki qəbirdəki əzabın Kafir və Münafiqlərlə, Allaha üsyankar olan mömin qullara olacağı ifadə edilməkdədir. 12

 

6- Ayaq yolundan təmizlənməyi tərk etmənin də qəbirdə əzaba səbəb olacağı deyilmişdir. 13

 

7- Kömək etmə gücü və imkanı varkən məzluma kömək etməyi tərk etmək də qəbir əzabına səbəb olan əməllər arasında zikr edilmişdir. 14

 

8- Allahın zikrindən üz çevirmək də qəbir əzabına səbəb olan davranışlardandır. Cənabı Haqq Qurani Kərimdə: "Mənim kitabımdan üz çevirən bilsin ki onun dar bir dolanışığı olar və qiyamət günü də onu kor olaraq həşr edərik"15 buyuraraq Allahın zikrindən üz çevirmənin qəbir əzabına səbəb olacağını ifadə etmişdir. Ayədə keçən dar dolanışığı Peyğəmbərimiz şəxsən özü qəbir əzabı olaraq açıqlamışdır. 16

 

Qəbirdə əzaba səbəb olan əməllərin yanında bir sıra əməllər də vardır ki onlar da adamı qəbirdəki əzabdan mühafizə edərlər. Bu əməlləri bu şəkildə sıralamaq mümkündür:

 

1- Allaha itaət edib onun əmrlərinə qarşı gəlməkdən çəkinmənin qəbir əzabından qoruyacağı deyilmişdir. 17  Necə ki Cənabı Haqq: "Kim inkar etsə inkarı öz əleyhinə olar. Faydalı iş işləyən kəslər özləri üçün rahat bir yer hazırlamış olarlar. Çünki Allah inanıb faydalı iş işləyənlərə lütfündən cavab verəcək. Doğrusu o inkarçıları sevməz. "18 buyurmaqdadır. Mücahid ayədə keçən, "özləri üçün rahat bir yerin" qəbir olduğunu xəbər verməkdədir. 19

 

2- Allah yolunda sərhəddə keşik çəkmək qəbir əzabından adamı qoruyacağı ümid edilən əməllər arasındadır. Səlman (r.ə.) Rəsulullah (s.ə.s. )'i belə buyurarkən eşitdim demişdir: "Bir gün və bir gecə hüdud keşiyi tutmaq, gündüzü oruclu gecəsi ibadətli keçirilən bir aydan daha xeyirlidir. Əgər adam bu keşik əsnasında vəzifə başında ikən ölsə, etməkdə olduğu işin savabı qiyamətə qədər davam edər, şəhid olaraq ruzisi də davam edər və qəbirdəki sorğu mələklərindən güvən içində olar"20

 

Bir kimsə əsgərlik vəzifəsi edərkən vəzifə başında ölsə, o şəhid olaraq Rəbbinə qovuşar. Şəhidin əməl dəftəri bağlanmaz və dünyada işlədiyi gözəl və xeyirli işlərin savabı da qiyamətə qədər davam edər. Şəhid qəbirdə mələklərin sorğulamalarından və qəbir əzabından azad tutular. Sağlam bir imana və cihad ruhuna sahib olmaq bunun yeganə şərtidir. 21

 

3- Allah yolunda şəhid olmaq da qəbir əzabından qoruyan əməllərdəndir. Cənabı Mövla "Allah yolunda öldürülənlərə "ölülər" deməyin. Əksinə onlar diridirlər. Lakin siz anlamazsınız"22 buyurmaqdadır. Bir başqa ayə bu mövzuda bir az daha məlumat verməkdədir : "Allah yolunda öldürülənləri əsla ölü sanmayın. Əksinə onlar diridirlər. Allahın lütf və kərəmindən özlərinə verdikləri ilə sevincli bir halda Rəbləri yanında bol bol nemətlər içindədirlər. "23 Görüldüyü kimi şəhidlər bizim fərq etmədiyimiz bir həyatı yaşamaqda və Allahın nemətləriylə nemətlənməkdədirlər.

 

4- Mülk Surəsini oxumaq da adamı qəbir əzabından qoruyan əməllərdəndir.

 

Əbu Hüreyrə (r.ə.)dan rəvayət edildiyinə görə Rəsulullah (s.ə.s.) belə buyurdu: "Quranda otuz ayədən ibarət bir surə bir adama şəfaət etdi. Nəticədə o adam bağışlandı. " 24

 

Mülk surəsi Quranın 67-ci surəsi olub 30 ayədən ibarətdir. Bu surə Mülk surəsi deyə xatırlanar və Qurandakı adı belədir. Ancaq ona Maneə, Münciyə, Vaqeyə kimi adlar da verilmişdir. Bu surənin bir adama şəfaət etməsi və bu vəsiləylə onun bağışlanmağa nail olub bağışlanması, onu davamlı oxuması və qədrini qiymətini bilməsi səbəbiylədir. Bu şəkildə davrananları Cənabı Haqq qəbir əzabından qoruyacaq və ya qiyamət günündə özlərini bağışlayacaq. Hətta surəyə "Maneə" və "Münciyə" adlarının verilməsinin səbəbi, onun məna və mahiyyətini qavrayaraq və inanaraq oxuyanın qəbir əzabı görməsinə mane olacağı və qurtuluşuna da vəsilə təşkil edəcəyi üçündür. 25

 

5- Bağırsaq xəstəliyindən ölənin də qəbir əzabından qorunacağı deyilmişdir.

 

Nəsəyi, Abdullah b. Dinar (r.ə.)ın belə söylədiyini rəvayət etmişdir; "Mən, Süleyman b Surad və Xalid b. Arfata birlikdə otururduq. Bu vaxt bir adamın bağırsaq xəstəliyindən öldüyünü söylədilər. Baxdım, mənimlə birlikdə olan (adı çəkilən) iki adam öldüyü bildirilən adamın cənazəsində olmağı arzu edirlər. Bunlardan biri digərinə: Rəsulullah (s.ə.s.): "Kim bağırsaq xəstəliyindən ölsə, qəbirində əzab görməz" deyə buyurmadı? deyə soruşdu. O biri də: "Bəli elə buyurdu" deyə cavab verdi. 26

 

Əbu Hüreyrə (r.ə.)dan rəvayət edildiyinə görə Rəsulullah (s.ə.s. ) ; "Siz kimləri şəhid sayırsınız? deyə soruşdu. Səhabələr "Ya Rəsulullah! Kim Allah yolunda öldürülsə o şəhiddir" dedilər. Peyğəmbər Əfəndimiz: "Elə isə ümmətimin şəhidləri olduqca azdır" buyurdu. Səhabələr: "O halda kimlər şəhiddir Ya Rəsulullah?" dedilər. Rəsulu Əkrəm: "Allah yolunda öldürülən şəhiddir. Yoluxucu xəstəlikdən ölən şəhiddir. Bağırsaq xəstəliyindən ölən şəhiddir. Boğularaq ölən şəhiddir" buyurdu. 27

 

Görüldüyü kimi Peyğəmbərimiz bağırsaq xəstəliyindən ölənləri də şəhid saymışdır. Biz bunlara bilindiyi kimi Hökmü Şəhid deyirik. Digər hökmü şəhidləri də bağırsaq xəstəliyindən ölənlərlə müqayisə etsək onların da qəbir əzabından qorunacağı ortaya çıxar.

 

6- Cümə gecəsi ölmənin qəbir fitnəsindən qorunmağa səbəb olacağı ümid edilməkdədir. 28

 

7- Ayaq yolunda təmizlənmək qəbir əzabından qoruyar. 29

 

8- Əmri bil Məruf Nəhyi əl-Münkər etmək də qəbir əzabından qoruyan əməllərdəndir. Çünki bunda insanlar üçün dinləri barəsində çox böyük faydalar vardır. 30

 

Hədislərdə qəbirlərdə olacaq əzab şəkilləri haqqında da məlumatlar verilmişdir. Qəbirdəki əzab qeybə aid məlumatlardan olduğu üçün ağılla bilinə bilməz ancaq Allah və Rəsulunun bildirməsiylə bilinə bilər. Orada qarşılaşılan əzab dünya şərtlərində düşündüyümüz əzabın tamamilə xaricindədir. Bizlər varlığını qəbul edərik lakin necə olacağını bilmərik. Hz. Peyğəmbərin xəbər verdiyi ilə kifayətlənərik.

 

1- Yavuz, Yusuf Şövqü, T. D. V. İslam Ensiklopediyası, c. 4, s. 302

2- Buxari, Vudu, 56; Müslim, Təharət, 34; Nəsəyi, Cənaiz, 166; Digər rəvayətlər üçün baxın. Beyhaki, Əbu Bəkir Əhməd b. əl-Hüseyn, "İsbatı Azabi'l-Kabr və Suali'l-Melekeyn", Mektebetü't-Turas, Qahirə trs s. 115

3- Buxari, Cənaiz, 34; Müslim, Cənaiz, 28; Beyhaki, a. g. e., s. 124.

4- İsra, 17/15.

5- əs-Sənani, Məhəmməd b. İsmayıl, Sübülüs-Səlam Şərhi Buluğu'l-Məram, c. 2, s. 183.

6- Beyhaki, a. g. e., s. 124; Digər şərhlər üçün baxın. əs-Sənani, Məhəmməd b. İsmayıl, " Sübülüs-Səlam Şərhi Buluğu'l -Məram min Cəmi Edilləti'l-Ahkam" ,(I-IV), Darul –Mərifət 6. nəşr, Beyrut 2000, c. 2, s. 184; Abdulcəbbar b. Əhməd, a. g. e., s. 732.

7- Müslim, İman, 182; ayrıca baxın. Buxari, Cihad, 190; Beyhaki, a. g. e., s. 125.

8- Nəvəvi, Riyazü's-Salihin Peyğəmbərimizdən həyat ölçüləri (Tərc. və şərh M. Yaşar Kandemir və Arx. ) c. 2, s. 163-164, İst. 1997.

9- Tirmizi, Cənaiz, 74; Əhməd b. Hənbəl, c. 2, s. 508; ayrıca baxın. Beyhaki, a. g. e., s. 127.

10- Nəvəvi, Əbu Zəkəriyya Muhyiddin b. Şərəf, "Şərhi Səhihi Müslim", nəşr yeri yox. 1991. (Tərc. Və Şərh) c. 4, s. 585.

11- Beyhaki, a. g. e., s. 127.

12- Taftazani, Saduddin, Şərhu'l-Makasıd, c. 5, s. 113; ən –Nəsəfi, Əbul-Muin, Təbsıratul-edille fi Usuliddin, c. 2, s. 763.

13- əl-Hənbəli, Əbul-Fərəc Zeynuddin Əbdürrəhman b. Əhməd, "Əhvalü'l-Kubur və Əhvalı Ehliha ilən-Nuşur", Daru'l-Kitabi'l-Arabi, 3. Nəşr, Beyrut 1995, s. 90.

14- əl-Hənbəli, İbn Rəcəb, a. g. e., s. 90.

15- Taha, 124.

16- Baxın. Beyhaki, a. g. e., s. 71.

17- Beyhaki, a. g. e., s. 130.

18- Rum, 30/44-45.

19- Beyhaki, a. g. e., s. 130.

20- Müslim, İmarət, 163; Ayrıca baxın. Fəzailül-Cihad, 2; Nəsəyi, Cihad, 39; İbn Macə, Cihad, 7.

21- Nəvəvi, , Riyazüs-Salihin (Tərc. Və Şərh M. Yaşar Kandəmir və Arx. ) c. 6, s. 24, İst. 1997.

22 -Bəqərə, 154.

23- Ali imran, 169-170.

24- Əbu Davud, Salat, 327; Tirmizi, Fəzailül-Quran, 9; ayrıca baxın. İbn Macə, Ədəb, 52.

25- Nəvəvi, a. g. e., c. 5, s. 139.

26- Nəsəyi, Cənaiz, 111; Tirmizi, Cənaiz, 65.

27- Müslim, İmarə, 165, ayrıca baxın. İbn Macə, Cihad, 17.

28- Beyhaki, a. g. e., s. 141.

29- əl-Hənbəli, İbn Rəcəb, s. 90.

30- əl-Hənbəli, İbn Rəcəb, a. g. e., s. 90.

 

Özcan YILMAZ

10 Qəza namazı, bilərək qılınmayan fərz və vacib namazlar qəza edilər?

       Namaz, dinimizdə yerinə yetirilən ibadətlərin ən əhəmiyyətlisidir. Kəlmeyi-şəhadətdən sonra, İslam binasının üzərinə qurulduğu beş əsasdan birincisidir. Ağıllı və yetkinlik çağına çatan hər müsəlmana, istisnasız fərzdir. Kitab, sünnə və icma ilə sabitdir. Tərk edilməsi və -gecikdirməyi caiz edən qanuni bir bəhanə olmadan - vaxtında əda edilməyib, qəzaya buraxılması, ən böyük günahlardan biridir. Beləliklə, hər müsəlmanın beş vaxt namazını vaxtı içində qılması; gecikdirməyi caiz edən qanuni bir bəhanə olmadıqca, heç bir vaxtın namazını qəzaya buraxmaması lazımdır.

      Bilindiyi üzrə, beş vaxt namaz və Ramazan orucu kimi, qılınması müəyyən vaxtlara bağlanmış olan ibadətlərdə, həm ibadətin yerinə yetirilməsi, həm də əmrin təyin olunan zaman içində yerinə yetirilməsi olmaq üzrə iki ayrı mükəlləfiyyət söz mövzusudur. Bu cür ibadətləri, dinimizin təyin etdiyi vaxtı içində edənlər, hər iki mükəlləfiyyəti birdən yerinə yetirmiş olarlar. Vaxtında əda etməyib, daha sonra qəza edənlər isə, bu iki məsuliyyətdən yalnız birini yerinə yetirmiş olarlar.

      İslami hökmlərə görə, heç kim gücünün çatmadığı bir şey ilə yüklənməz və bundan ötəri məsul tutulmaz. Necə ki Qurani Kərimdə (Bəqərə Surəsi, ayə : 286): "Allah adamı ancaq gücünün çatdığından məsul tutar..." buyurulmuşdur. Beləliklə, bir ibadəti qanuni bir bəhanə səbəbiylə vaxtı içində etməyib, daha sonra qəza edən adam məsul olmaz. Lakin qanuni bir bəhanə olmadığı halda namazlarını vaxtında qılmayanlar, daha sonra bunları qəza etməklə əmri, vaxtı içində yerinə yetirməmə məsuliyyətindən xilas olmuş olmazlar. Bu kimilərin ayrıca tövbə və istiğfarda olmaları və bu məsuliyyəti kompensasiya edəcək yaxşı işlər və nafilə ibadətlər etmələri lazımdır. (1) Necə ki Qurani Kərimdə (Hud Surəsi, ayə: 114): "Yaxşılıqlar pislikləri (günahları) aradan qaldırar." buyurulmuşdur.

Qaynaqlar:

(1) Əhməd b. Məhəmməd ət-Tahtavi, Haşiyə al Meralcı'1-felah, sh. 358. İst., 1985; Alaüddin əl-Haskefi; et-Dürrii'1-münteka, 1/144, İst., 1328; a. mlf., et-Dürrü 1 muxtar, 1/485 (Reddü'1-muhtar kənarında). Bulak, 1272; İbn Abidin, Rəddi 1-Muhtar, 1/485, Bulak, 1272; H. Zehini Əfəndi, Neməti İslam (Kitabı s-salat), sh. 453, İst., 1326; Haseneyn M. Mahluf, Fetavayı Şer'iyye, 1/242-243, Qahirə, 1391/1971.

İrfan Ucal

Din İşləri Ali Təşkilatı Üzvü

Bu yazı Aktual Dini Mövzular (Diyanət İşləri Başçılığı Nəşrləri, 399, Xalq Kitabları, 118 ISBN: 975-19-2085-X saylı, (Ankara 1999, s 37-51) kitabdan alınmışdır)

11 Nəsh və Mənsuh Nə Deməkdir?

Əmr və qadağanlarla əlaqədar şəri (dini) bir hökmün, ondan sonra gələn şəri bir dəlil (hökm) ilə qaldırılması, istifadəsinin sona çatdığının xəbər verilməsi, açıqlanması Hökmü qaldırılan dəlilə, nəsih; qaldırılan hökmə mənsuh deyilir

Peyğəmbər əfəndimiz (s.ə.s.) Mədinəyə hicrət etdikdən sonra bir müddət Qüdsdəki Məscidi Axsaya yönələrək namaz qılırdı. Bu, Rəsulullahın hərəkəti (işlə əlaqədar) bir sünnəti idi Sonra bu sünnə, " (Ey Məhəmməd s.ə.s.!) Sənin, üzünü göyə doğru çevirdiyini görürük Bunun üçün səni razı olduğun qibləyə çevirəcəyik İndi, üzünü (Məkkəyə) Məscidi haram (Kəbə) tərəfinə çevir Harada olursunuzsa olun üzünüzü o məscid tərəfinə çevirin" tərcüməsindəki Bəqərə surəsinin yüz qırx dördüncü ayəsi ilə nəsh edilmişdir (Fahreddin Razi)

 

Məhəmməd (s.ə.s.) peyğəmbərlərin  sonuncusudur Onun dini bütün dinləri nəsh etmişdir Onun kitabı, keçmiş kitabların ən yaxşısıdır Əvvəlki şəriətlərin (haqq dinlərin) hamısını özündə yığmışdır Onun şəriəti qiyamətə qədər davam edəcək. Kimsə tərəfindən dəyişdirilməyəcəkdir İsa (ə.s.) göydən enəcək, Onun şəriəti (dini) ilə əməl edəcək, yəni Onun ümməti olacaq (İmamı Rəbbani)

 

Bir hökmün nəsh və ya mənsuh olduğu ya Peyğəmbər əfəndimizin bildirməsi ilə və ya Əshabın açıq bildirməsi ilə və ya iki bir-birinə zidd dəlilin (ayənin) enməsi və ya hədislərdə vürud (gəlmə, buyurulma) tarixləri ilə ilə və ya haqqında icma baş verməsi ilə bilinər. (Molla Hüsrəv, Həddimi)

 

Allahu təala qulları haqqında dilədiyi kimi qənaət edə bilər; qullarını bir zaman bir hökmə, başqa bir zaman da başqa bir hökmə tabe tuta bilər Buna kimsə etiraz edə bilməz Allahu təala, hikmət sahibi və qullarına çox mərhəmətli olduğu üçün, qullarının faydaları üçün bəzi hökmləri nəsh edə bilər Zamanın dəyişməsi ilə insanların məsləhətləri, faydalarına olan şeylər dəyişə biləcəyi üçün, bəzi hökmlərdə nəshin meydana gəlməsi ağlan caizdir, mümkündür. Bu vəziyyət canlı da mümkündür və olmuşdur da Necə ki, Adəm (ə.s.) zamanında bacı ilə evlənmək caiz ikən, ondan sonra gələn şəriətlərdə (haqq dinlərdə) bu xüsus nəsh edilmişdir Yenə Yaqub (ə.s.) zamanında iki bacını bir kişi alması caiz ikən, İslam bunu nəsh etmişdir (Fahreddin Razi, İmamı Suyuti)

12 Diş ətindən qan gəlməsi dəstəmazı pozar?

Dişlər qanadığında gələn qan tüpürcəkdən çox olsa dəstəmaz pozular az isə pozulmaz.

13 Namazda əllərin bağlanması lazımdır?

Namazda əllərin bağlanması sünnədir. Bu baxımdan əllər yana salınaraq qılınan namaz etibarlıdır. Əhli Sünnə məzhəblərindən Hənəfi, Şafi və Hənbəli məzhəbinə görə namazda əllərin bağlanması sünnədir. Maliki məzhəbinə görə isə əllərin yana salınması sünnədir. Cəfərilərə görə də əllər yana salınaraq namaz qılınar.

14 Necə salam vermək lazımdır?

Cahiliyyət dövründə yaşayan kəslər bir-birinə rast gəldikləri zaman müxtəlif sözlərlə bir-birinə kompliment deyərək sevgi və hörmətlərini göstərərdilər. Cahiliyyətin inanc, ibadət və hüquq sahəsinə dəyişiklik gətirən İslam dini ictimai sahədə də dəyişikliklər gətirdi. Və bir-birinə rast gələnlərə, kompliment demək üçün istifadə etdikləri söz və cümlələri qadağan edərək "əssələmi 'əleykum" deməyi əmr etdi.
Peyğəmbər (səv) buyurur: "İman etmədikcə Cənnətə girə bilməzsiniz, bir-birinizi sevmədikcə də iman etmiş sayılmazsınız. Sizə bir şey dəlalət edimmi ki, onu etdiyiniz təqdirdə bir-birinizi sevmiş olacaqsınız. Salamı aranızda yayın" (Müslim).
İmran bin Hüseyn deyir ki: "Biz cahiliyyətdə "Allah sənin gözünü sevindirsin" və ya "Səhər sənin yaşamağın yaxşı olsun" deyərdik. İslam dini gəlincə bundan nəhy edildik." Peyğəmbər (səv) də belə buyurur: "Bizdən başqasına özünü bənzədən kimsə bizdən deyil. Yəhudi və xristianlara özünüzü bənzətməyin. Yəhudilərin salamı barmaqlarla işarə etmək, Xristianların salamı da əl ilə işarə etməkdir"(Tirmizi)
Yuxarıda zikr edilən hədislərdən aydın olduğu kimi müsəlmanlar bir-birinə rast gəldiklərində (əssələmi 'əleykum) sözünü söyləməklə sözə başlayacaqlar.
Bəzən salam yerinə çöldən gələn kimsəyə qarşı "xoş gəldin" mənasında bu ifadənin də istifadə edildiyi nəql edilmişdir. (bk. Buxari, İman, 40, Elm, 25, Salat, 4; Müslim, İman, 24, Qonağın, 82; İbn Macə, Müqəddimə, 22; Əbu Davud, Zəkat, 6)

İndiki vaxtda istifadə edilən "sabahın xeyir", "axşamln xeyir", "abadın xeyir"  və ya "gecəniz xeyirə qalsın" kimi deyimlər, salam verilənlər üzərində dinclik, güvən və sağlamlıq meydana gətirə bilsə də "İslama aid salam"ın yerini tutmadığında açıqlıq vardır. Bəlkə bu deyimlər əsl salamlaşmadan sonra dua və xahiş xüsusiyyətində deyilə bilər.

15 Diş fırçası yoxsa misvak.

Ağız sağlamlığı baxımından dişləri misvalamak və ya fırçalamaq əhəmiyyətli sünnələrdəndir. Bu baxımdan misvak ilə bu sünnə edilə biləcəyi kimi diş fırçası ilə də sünnə yerinə gəlmiş olar.

16 Cənnətdə ailə həyatı

Cənnətə gedən qadınların yoldaşları əgər cəhənnəmə getmişsə bu qadınlar cənnətlik kişilərdən biriylə evlənə biləcəklər. Cənnətdə qadınlar üçün bunun xaricində bir yoldaş olmayacaq.

17 İmani dəlilləri öyrənək...

     Əsrimizin mühüm bir xəstəliyi iman həqiqətlərinə qarşı laqeydlik və iman həqiqətlərini isbat edən dəlillərdən üz çevirməkdir. Təəssüf ki, bu xəstəlik sadəcə qəflət əhlini deyil, mənəvi aləmdə yol getmək və tərəqqi etmək üçün ciddi çalışan Müsəlmanları belə əhatə etmişdir. Hətta bir qisim müsəlmanlar daha da irəliyə gedərək imani mövzularda dəlil axtarmağı lüzumsuz qəbul edir və: "şübhəmiz yoxdur ki dəlilə ehtiyacımız olsun." deyirlər. Yəni onlara görə iman həqiqətlərini isbat edən dəlillərlə məşğul olmaq qəlbi xəstəliklərin əlamətidir və şübhəsi olmayanlar üçün gərəksiz bir işdir. Bu görüş və etiqad tamamilə İslami bilgi əskikliyindən və cəhalətdəndir. Bu sözü ancaq İslamın dəlilə verdiyi qiyməti bilməyənlər və imanın mahiyyətindən xəbərsiz olanlar söyləyə bilər. 

     İmam Azam, Əhməd ibni Hənbəl, İmam Şafi, Süfyanı Sevri və digər bütün alimlərə görə, insanın imanı dəlili olmasa da səhihdir.  Ancaq dəlil axtarmağı tərk etdiyi üçün günahkardır və üsyankardır. Bu alimlərə görə, iman həqiqətlərinin dəlillərini bilmək vacibdir. Tərk edilməsi isə haramdır. İmam Əşari isə bir az da irəliyə gedib deyir ki: "İmanın sağlam olmasının şərti, imanın təməl məsələlərindən hər bir məsələni əqli dəlillər ilə bilməkdir." Buna görə, imanın dəlillərini bilməyən kimsə İmam Əşariyə görə, mütləq olaraq mömin  deyildir. Bu kəs hər nə qədər mütləq olaraq mömin olmasa da küfrün ziddi sayılan şeyin onda olmasına görə kafir də deyildir. Bu şəxs araşdırmağı və dəlil tələb etməyi tərk etdiyi üçün üsyankardır. İmam Əşari sonra beə deyir: "Bu şəxs digər üsyankarlar kimidir. Yəni içki içən, qumar oynayan və digər haramları işləyən üsyankarlar kimidir- Onun vəziyyəti Allaha qalmışdır. Allah istərsə onu bağışlayıb cənnətinə qoyar, istərsə günahı qədər ona əzab çəkdirər və daha sonra cənnətinə daxil edər. " (Fiqhi Əkbər Şərhi -İmamı Azam)

     Deməli, üç məzhəb imamı olan İmamı Azam, İmamı Şafi və Əhməd ibni Hənbələ görə, dəlil tələb etmək və imani məsələləri dəlilləriylə bilmək vacibdir. Bilməyən mömindir, amma dəlil axtarmağı tərk etdiyi üçün asi və günahkardır. Cümhurun ​​görüşü də budur. İmam Əşari isə dəlili, imanın sağlam olmasının şərti qəbul etmiş və iman həqiqətlərini dəlilləriylə bilməyənin mütləq şəkildə mömin olmadığını söyləmişdir.

    O halda bir müsəlmanın ilk işi: öyrənilməsi vacib olan iman həqiqətlərinin dəlillərini öyrənmək və dəlilləri öyrənməyi tərk etdiyinə görə qazandığı "asi" və "günahkar" sifətindən qurtulmaqdır. Bu, namaz qılmaq, oruc tutmaq və qurban kəsmək kimi insana lazım olan bir ibadətdir. Fərzi-kifayə deyil, möminə fərzi-ayn olan bir elmdir. İmanın mahiyyəti, neçə hissəyə bölündüyü, dəlil tələb etməyin əhəmiyyəti, imanda artma və azalmanın olub olmadığı, Qur`anın dəlil tələb etməyə verdiyi əhəmiyyəti və imanla əlaqədar digər məsələləri "İmanın dərəcələri" adlı əsərimizə həvalə edərək burada bu qapını açmırıq. İstəyənlər www.ilmedavet.com saytımızdan bu əsərin mətnini tapa bilər və ya istərsə eyni saytın "Video İzlə" bölməsinə daxil olaraq bu əsərin videosunu seyr edə bilər.

   Feyyaz İnformasiya Xidmətləri olaraq bu əsəri hazırlamaqdakı məqsədimiz Allahın varlığının dəlillərini bəyan etmək və Allahın varlığı haqqında şübhəsi olanları bu şübhələrdən qurtarmaqdır. Bu əsərdə izah edilən dəlillər son dərəcə qüvvətli olub tutarsız olduğunu ortaya qoymaq əsla mümkün deyildir.

     Bunu da çox açıq bir şəkildə bəyan edirik ki: Allahın varlığı və digər iman həqiqətlərinin isbatı mövzusundakı söz haqqı Bədiüzzaman Həzrətlərinin və Risaleyi-Nur Külliyatınındır. Heç bir əsər iman həqiqətlərini Risaleyi-Nur külliyatı qədər açıq və qəti bir şəkildə izah edə bilməz. Onsuz da bu əsər hazırlanarkən də Risaleyi-Nur Külliyatı qaynaq əsər olaraq istifadə edilmişdir.       

     Etdiyimiz bu iş Risaleyi-Nurlarda keçən həqiqətlərin şərhləri və izahlarıdır. Bu səbəbdən bu əsərin əsl həmsöhbəti Risaleyi-Nurlarla tanış olmayan oxuculardır. Bu oxucular haqqındakı ümidimiz budur ki: Bu əsər Risaleyi-Nurlar ilə onların arasında bir körpü vəzifəsi yerinə yetirər və bu əsərin mədəni və qaynağı olan Risaleyi-Nurlara qovuşmalarına bir vəsilə olar.

     O halda deyə bilərik ki: Bu əsərdən faydalananlar iki qrupdur:

     1-Risaleyi-Nurları   oxumamış   olanlar.   İnşallah  bu   əsərdəki  qüvvət    onların Risaleyi-Nurlarla maraqlanmasına səbəb olacaq və Risaleyi-Nur ilə onların qovuşmasına bir vəsilə olacaqdır.

    2-Risaleyi-Nurları oxuyanlar. Bu qrup üçün də bu əsər Risalələrdə keçən həqiqətlərin izahları olub onların təfəkkür pəncərəsinin inkişafına bir səbəb və o həqiqətlərin başa düşülməsində bir pillə olacaqdır. Bu əsərdə Allahın varlığı iki dəfə iki dörd edər dərəcəsində qəti bir şəkildə isbat edilir.

     Bizlər Feyyaz İnformasiya Xidmətləri olaraq digər iman həqiqətlərinin isbatı xüsusunda da fərqli əsərlər hazırlayıb sizlərin istifadəsinə təqdim etdik.

    İmanların qüvvətlənməsinə, təqliddən təhqiqiyə çıxmasına və Risale-i Nurlara yaxınlaşmağa bir vəsilə ola bilsək nə xoş bizlərə! İnayət və tövfiq Allahdandır.

     *İmamı Azam, Fiqhi Əkbər (Şərh edən: Əllamə Aliyyul Qari) Muqallidin İmanı s.384

Yaradılış dəlilləri

18 Yalnız Allaha inanan bir adam cənnətə gedə bilər?

Fetrət, kəsilmə, aralıq, fasilə mənalarında istifadə edilməkdədir. Dini bir termin olaraq da, iki peyğəmbər arasında keçən zaman üçün istifadə edilər.

 Buxari də keçən bir hədisdə fetrət üçün Hz. İsa (ə.s.) ilə Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) arasında keçən zaman nəzərdə tutular. 1

 Bəzi ayələrdən aydın olur ki, İslamdan əvvəl Ərəblərin peyğəmbərlərin göndərilməsi ilə əlaqədar məlumatları olduqca zəif idi. Quranda, Ərəb müşriklərinin "Rəbbimiz, peyğəmbər göndərmək diləsəydi, şübhəsiz ki, mələk bir peyğəmbər göndərərdi" dediklərini ifadə etməkdə, 2 beləcə onların peyğəmbərlik haqqındakı, bu səbəbdən haqq dinlərlə əlaqədar görüşlərinin nə dərəcə zəif olduğu ifadə edilməkdədir.

 

Ərəblər hər nə qədər Hz. İbrahimi (ə.s.) peyğəmbər olaraq bilmiş olsalar da, onun peyğəmbərliyini yalnız öz zamanıyla məhdud olduğunu qəbul edirdilər. Hz. İbrahim ilə Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) arasında keçən üç min illik uzun bir müddətdən ötəri, İbrahim Əleyhissalamın təbliğ etmiş olduğu Hənif dininin hökmlərini bilən çox yox idi.

 İslam alimləri fetrət əhlini üç qisimdə araşdırar:

 1. Cənabı Haqqın varlıq və birliyini öz ağlı və zəkasının köməyiylə düşünüb tapan və bilən kəslər: Kus bin Səidə və Cənnətlə müjdələnilən Səhabələrdən Səid bin Zeydin atası Zeyd bin Əmr kimi.

 2. Tövhid inancını pozub dəyişdirərək bütpərəstliyi qəbul edən və özlərinə görə din uydurub insanları öz ətrafında yığanlar: Ərəblər arasında bütpərəstliyi çıxaran Əmr bin Luhay və digər müşriklər kimi.

 3. Nə mömin, nə də müşrik hər hansı müsbət və ya batil bir inanca sahib olmayıb bütün ömürünü qəflət içində keçirən; ağıl və zehinini bu növ məsələlərlə məşğul etməyən kəslər. Cahiliyyə dövründə bu sinifə girən insanlar da vardı.

 Bu üç sinifdən ikincilər bütpərəst olduqlarından Cəhənnəmlikdir. Üçüncü sinifə girənlər isə həqiqi mənada fetrət əhli olduqlarından bunlar Cəhənnəm əhli olmayacaqlar. Çünki, özlərinə haqq və həqiqəti təbliğ edəcək bir peyğəmbər gəlmədiyi, küfrü tələb edəcək bir halları da olmadığından əhli necatdırlar. Bu barədə bütün Əhli Sünnnət ittifaq etmişlər. 3

 

1. Buxarı, Menakıbü'l-Ensar: 53.

2. Fussilət Surəsi, 14.

3. Təcridi Şarih Tərcüməsi, 4:544.

19 Fetrət əhlinin, yəni İslamdan xəbəri olmayanların məsuliyyəti var?

Fetrət, kəsilmə, aralıq, fasilə mənalarında istifadə edilməkdədir. Dini bir termin olaraq da, iki peyğəmbər arasında keçən zaman üçün istifadə edilər.

 

Buxari də keçən bir hədisdə fetrət üçün Hz. İsa (ə.s.) ilə Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) arasında keçən zaman nəzərdə tutular. 1

 

Bəzi ayələrdən aydın olur ki, İslamdan əvvəl Ərəblərin peyğəmbərlərin göndərilməsi ilə əlaqədar məlumatları olduqca zəif idi. Quranda, Ərəb müşriklərinin "Rəbbimiz, peyğəmbər göndərmək diləsəydi, şübhəsiz ki, mələk bir peyğəmbər göndərərdi" dediklərini ifadə etməkdə, 2 beləcə onların peyğəmbərlik haqqındakı, bu səbəbdən haqq dinlərlə əlaqədar görüşlərinin nə dərəcə zəif olduğu ifadə edilməkdədir.

 

Ərəblər hər nə qədər Hz. İbrahimi (ə.s.) peyğəmbər olaraq bilmiş olsalar da, onun peyğəmbərliyini yalnız öz zamanıyla məhdud olduğunu qəbul edirdilər. Hz. İbrahim ilə Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) arasında keçən üç min illik uzun bir müddətdən ötəri, İbrahim Əleyhissalamın təbliğ etmiş olduğu Hənif dininin hökmlərini bilən çox yox idi.

 

İslam alimləri fetrət əhlini üç qisimdə araşdırar:

 

1. Cənabı Haqqın varlıq və birliyini öz ağlı və zəkasının köməyiylə düşünüb tapan və bilən kəslər: Kus bin Səidə və Cənnətlə müjdələnilən Səhabələrdən Səid bin Zeydin atası Zeyd bin Əmr kimi.

 

2. Tövhid inancını pozub dəyişdirərək bütpərəstliyi qəbul edən və özlərinə görə din uydurub insanları öz ətrafında yığanlar: Ərəblər arasında bütpərəstliyi çıxaran Əmr bin Luhay və digər müşriklər kimi.

 

3. Nə mömin, nə də müşrik hər hansı müsbət və ya batil bir inanca sahib olmayıb bütün ömürünü qəflət içində keçirən; ağıl və zehinini bu növ məsələlərlə məşğul etməyən kəslər. Cahiliyyə dövründə bu sinifə girən insanlar da vardı.

 

Bu üç sinifdən ikincilər bütpərəst olduqlarından Cəhənnəmlikdir. Üçüncü sinifə girənlər isə həqiqi mənada fetrət əhli olduqlarından bunlar Cəhənnəm əhli olmayacaqlar. Çünki, özlərinə haqq və həqiqəti təbliğ edəcək bir peyğəmbər gəlmədiyi, küfrü tələb edəcək bir halları da olmadığından əhli necatdırlar. Bu barədə bütün Əhli Sünnnət ittifaq etmişlər. 3

 

 

1. Buxarı, Menakıbü'l-Ensar: 53.

2. Fussilət Surəsi, 14.

3. Təcridi Şarih Tərcüməsi, 4:544.

 

Məmməd Paksu

20 Müsəlman olmayan digər dinlərin mənsubları cənnətə girə bilər?

Cənnətin açarı imandır. Oradakı mövqe və dərəcələri təyin edən isə ibadətlər və haramlardan çəkinməkdir. Bu baxımdan iman etməmiş birinin cənnətə getməsi mümkün deyil. Tək islam alimləri özünə haqq din çatmamış insanları bunlardan müstəsna edirlər.

 

Bilindiyi kimi, dinlər üçə ayrılır: Səmavi dinlər, təhrif edilmiş dinlər və batil dinlər. "Doğrusu Allah qatında din ancaq İslamdır" (Al-İmran surəsi, 19) ayəsinin açıq hökmünə görə, bəşər ağlının məhsulu olan batil dinlər kimi, Tövrat və İncilin təhrifiylə səmavilik xüsusiyyətini itirən Yəhudilik və Xristianlıq da Allah yanında etibarlı deyil.

 

"Kim, İslamdan başqa bir din axtarsa, o kimsədən bu din əsla qəbul edilməz və o, axirətdə itirənlərdən olar." (Al-İmran surəsi, 85)

 

Din deyilincə əvvəl etiqad, sonra da ibadət ağla gəlir. Buna görə, İslam xaricində qalan dinlərdəki Allah inancı, mələk, kitab, rəsul dərki, axirət və qədər anlayışı həqiqətlə tam uyğunluq göstərmir deməkdir.

 

"Bir şey sabit olsa ləvazimatıyla sabit olar" qanunu məşhurdur. Bir şey üçün qaçınılmaz lazımlar, yəni xüsusiyyətlər, şərtlər vardır. O şeyi bunlardan ayrı düşünə bilməzsiniz. Məsələn, ruh deyildimi həyat onun lazımıdır; həyatı ruhdan ayıra bilməzsiniz.

 

Bunlardan birinə inanmayan insana mömin deyilməz. Məsələn Allaha inanan lakin axirətə inanmayan insan mömin deyil. Bu adam üçün, "Allah inancında mömin" lakin "axirət inancında kafir" kimi ikili bir təsnif edilə bilməz. Bu belə olduğu kimi, Allah inancı da təcəzzi qəbul etməz. Yəni, "Allahın varlığına inanaram, amma qədim olduğunu qəbul etməm" deyən bir insan Allaha deyil öz zehnində qurduğu bir ilaha inanmış olar.

 

Bu iki qaidəyə görə, Allaha imanın səhih ola bilməsi üçün imanın altı şərtinin hamısına Quranın bildirdiyi kimi inanılması lazımdır. Çünki Allahı tanıdan ən son və ən mükəmməl kitab odur; heç bir təhrifə və dəyişikliyə düşməyən yeganə səmavi kitab da odur.

21 Kainat altı gündə yaradıldı. Bu elmlə necə uyğun gələr?

Səma və yer altı dövrədə, mərhələ mərhələ yaradılmış. Və sonunda bu gördüyümüz möcüzələr möcüzəsi kainat çıxmış ortaya.

Onun yaradılışındakı bu hikmət təcəllisi ondakı hadisələrdə də özünü göstərmişdir. Gecə birdən örtməmiş dünyanı; gündüz də birdən gəlməmiş. Gecədən səhər vaxtına keçilmiş və onu günəşin doğuşu izləmişdir. Daha sonra günəşin yenə yavaş yavaş yüksəlməsiylə günorta vaxtına çatılmış, onu da o bərəkətli əsr vaxtı izləmiş və sonunda gecə düşmüşdür.

Gündüz birdən gəlsə, gecə birdən düşsəydi nə səhərdən söz edə bilərdik, nə günortadan, nə də axşamdan.

Bu hikmətli yaradılış, bitkilər aləmində də hökm sürmüşdür. Nüvədə ilahi bir sənət və hikmət gizlidir. Böyük ağacın bütün proqramı o kiçik aləmdə qədər qələmiylə yazılmışdır. Ondakı, genetik şifrə elm adamlarını heyrətlər içində buraxan bir mükəmməllikdə və yenə onları çarəsiz edəcək qədər dərin sirlərlə doludur.

Nüvənin açılması tamam ayrı bir möcüzədir. Fəttah adının təcəllisi. Yerin çəkilişinə baxmayaraq yuxarıya doğru başlayan hikmətli və intizamlı gediş.

Hər mərhələsi elm və hikmətlə icra edilən bu ağla sığmaz fəaliyyətlər, dünyanı dəyişik cədvəllərlə doldurar və fikir əhlini bu ilahi sənətlərə heyran buraxar.

Dünyada hikmət, axirətdə isə qüdrət hakimdir. Dünya qüdrət aləmi olsaydı, bu möhtəşəm kainat altı gün, yəni altı dövrə yerinə bir anda yaradılacaqdı. Ondakı ağaclar da bir anda bitəcək və son şəkliylə boy göstərəcəkdilər. O zaman yuxarıda sıraladığımız ilahi sənət əsərləri də bədən tapmayacaqdılar.

Nüvələr aləmi, yoxluqda qalacaq, açılmaları, böyümələri, cücərti olmaları reallaşmayacaqdı.

Nüvələr olmayınca, halıyla, yumurtalar və spermalar aləmi də yoxluqdan xilas ola bilməyəcəklər, bu aləmə gəlib, daşıdıqları rəbbani sənətləri sərgiləməkdən məhrum qalacaqdılar.

Cücərtilər olmayınca körpələr də, quzular da, buzovlar da olmayacaqdı. Minlərlə sənət birə enəcək, yüzlərlə gözəllik ortadan itəcəkdi.

Tərbiyə və tədbir hərəkətlərinin təcəlliləri görülməyəcək, yalnız icad hərəkətlərinin məhsulları, aləmdə boy göstərəcəkdi.

İlahi hikmət buna icazə vermədi və kainatı bir anda yaratmaq yerinə altı dövrədə yaratmağı təqdir buyurdu.

22 İmanı necə qüvvətləndirə bilərik?

Və aleykumussalam.

Rəsulullah Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm, imanın necə qüvvətlənəcəyini bildirmişdir. Bir hədis-i şərifdə buyurulur ki:

"Bunları etmək imanı zirvəyə çıxarar:

1. Allah'ın hökmünə qarşı səbr etmək,

2. Qəza və qədərə razılıq göstərmək,

3. Tam təvəkkül sahibi olmaq,

4. Allah'a tam təslim olmaq." (Əbu Nuaym)

İndi bu dörd maddəni qısaca açıqlayaq:

Səbir:

Bir fərzi etmək və ya bir günahdan çəkinmək səbirsiz ələ keçməz. Rəsulullah Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm`ə "İman nədir?" deyə soruşulduğunda, "Səbirdir! .." buyurdu. (Deyləmi)

Səbir, acı isə də meyvəsi şirindir. Üç hədisi-şərif tərcüməsi:

"Səbrin imandakı yeri, başın bədəndəki yeri kimidir." (Deyləmi)

"Səbr edən quldan Allah razı olar." (Deyləmi)

"Səbirli və ixlaslı cənnətə gedər." (Təbərani)

Üç ayə-i kərimə tərcüməsi də belədir:

"Səbr edənlərə mükafatları hesabsız verilər." (Zumər, 39/10)

"Səbr edənlərə (ehsanımı) müjdələ! .." (Bəqərə, 2/155)

"Sabr etməkdə yarışın! .." (Âl-i İmran, 3/200)

Hz. Xızır, "Günah işləməməyə səbr etmək sayəsində lədun elminə qovuşdum." buyurmuşdur.

Qədərə Rıza:

Allah`dan gələn hər şeyə razı olmaq böyük nemətdir. Hədis-i şəriflərdə buyuruldu ki:

"Qədərə rıza, səadət əlamətidir." (Tirmizi)

"Bu üç şeyi edən dünya və axirət xeyirinə qovuşar: Qəzaya razılıq, bəlaya səbr, rahatlıqda dua." (Deyləmi)

"Bu üç şeyi edən qırx övliyadan biri olar: Qəzaya razılıq, haram işləməməyə səbr, buğdi fillah (Allah üçün qəzəb)." (Deyləmi)

"Bu üç şey iman əlamətidir: Belaya səbir, nemətə şükür, qəzaya razılıq." (İhya, Qəzali)

"Haqq Təala buyurdu: Qəza və qədərimə razı olmayan, bəyənməyən və bəlaya səbr etməyən, məndən başqa Rəbb axtarsın! .." (Təbərani)

"Ya Rəbbi, məni qəza və qədərinə rıza göstərən, bəlana səbr edən və nemətlərinə şükür edənlərdən eylə!" deyə dua etmənin ən gözəl dualardan biri olduğu bildirilmişdir.

Təvəkkül:

Təvəkkül fərzdir. Qur'an-ı Kərim'də buyurulub:

"İmanınız varsa Allah'a təvəkkül edin." (Maidə, 5/23)

"Təvəkkül edənə Allah kafidir." (Talaq, 65/3)

"Allah təvəkkül edənləri sevər." (Ali-İmran, 3/159)

Ən böyük məqam, Allah Təâlâ'nın sevgisinə qovuşmaqdır. "Hasbiyallah! ..", Allah mənə yetişər, kâfi gəlir deməkdir. İbrahim əleyhissalam, atəşə atılarkən, "Hasbiyallah və ni'məl vəkil." dedi və xilas oldu. Allah Təâlâ, Davud əleyhissalama belə vəhy etdi:

"Bir qul, qullara deyil də mənə ixlasla təvəkkül etsə, hər kəs ona tələ qursa, ona mütləq bir çıxış qapısı açaram. Bir qul da mənə deyil məxluqa güvənsə, bütün yüksəliş səbəblərini kəsər və çöküş yollarını asanlaşdırırım." (İbni Asakir)

"Ağaca söykənmə quruyar, insana söykənmə ölər."

Allah`a təslimiyyəti:

Təslim olmaq, əsir olmaq, qul olmaq deməkdir. Allah'a təslim olmaq da Allah'ın qulu olmaq və onun hər əmrini etməyə hazır gözləmək deməkdir. Onsuz da müsəlman, Allah'a təslim olan insan deməkdir. Qur'an-ı Kərim'də də təslim olmaq əmr edilər:

"Biz yalnız Allah'a təslim olduq, deyin!" (Bəqərə, 2/1360

"Aləmlərin Rəbbinə təslim olaraq namaz qılın." (Ənam, 6/71, 72)

"Belkıs imanını bildirmək üçün, 'Aləmlərin Rəbbi olan Allah'a təslim oldum." dedi. "(Nəml, 27/44)

Hədis-i şərifdə də buyuruldu ki:

"Bu beş şey imandandır: Allah'a təslimiyyət, qədərinə razılıq, işini Allah'a həvalə etmək, ona güvənmək, müsibətə səbr." (Bəzzar)

Məhz bunları tətbiq edən imanın zirvəsinə çıxar. Ayrıca iman kitabları oxuyub iman mövzulu söhbətlərə qatılmaq çox faydalı olar. Bunun üçün Risale-i Nur təfsirini tövsiyə edirik.

Nə üçün tam mənasıyla ibadət edə bilmirəm, Allah'a xalis bir qul ola bilmirəm? Mən dini sağlam, inancları qüvvətli bir müsəlman olmaq istəyirəm, bunu əldə etmək üçün nə etməliyəm?

Nəfslə cihad necə olmalıdır?

 

 

23 ATEİZM

     İnsanın dinsiz yaşaması mümkündür?

     Gözünü bağlayan yalnız özünə gündüzü gecə edər.

  Dinsiz insanların varlığı, insanın dinsiz yaşaya biləcəyini göstərməkdədir. Ancaq bir cəmiyyət bütünlüklə dinsiz qalmağa davam edə bilməz. Demək olar ki, din duyğusu yəni bütün varlıqların üstündə sonsuz bir gücə sahib olan bir varlığa ibadət etmə duyğusu insanların yaradılışında vardır. Bu duyğunun təsirində qalmayan bir kəs yoxdur. Bu səbəblədir ki, həqiqi məbudu tapmayanlar səhv məbudları qəbul edirlər. Günəşə, aya, ulduza, daşa, ağaca sitayiş etməyə başlayırlar. Bu da bir növ dindir. 

      "Nəfsinin istəyini ilahiləşdirən şəxsi gördünmü? Allah (əzəli) elmi sayəsində onu azğınlığa saldı,qulağını və qəlbini möhürlədi, gözünə də pərdə çəkdi. Allah`dan başqa kim onu doğru yola yönəldə bilər? Məgər düşünüb anlamırsınız? " (Casiyə, 45/23) 

məalındakı ayədə bütpərəstlik və başqa yalnış din sahibləri kimi dinsizlərin də həva və həvəslərini ilah etdiklərini və bu səbəbdən də bir növ dinsizlik dininə sahib olduqlarını göstərir. İnsanın yer üzündə var olmasından bu yana əsrlərdir davam edən həyatına baxıldıqda onun heç bir zaman dinsiz yaşamadığı görüləcəkdir. İstər antropologiya, istərsə  də psixologiya və sosiologiya işləri bu gerçəyi ortaya qoymuşdur. İnsanlığın tarixi araşdırmalarında mütləq mənada dinsiz bir millət görülməmişdir.Hər hansı bir insan irqi və cəmiyyəti araşdırıldıqda orada, bəsit və batil da olsa bir dinə, bir ilah fikrinə rast gəlinmişdir. Ruh və bədən kimi, maddi və mənəvi ünsürləri özündə cəm edən insan bir tərəfdən maddi varlığının davamı üçün məşğul olub çalışarkən, digər tərəfdən ruhi qidası olan inanc duyğusunu təmin etmək məqsədi ilə, bəzən göydəki günəşə, aya və ulduzlara bəzən də yer üzündəki alova, heyvanlara və müqəddəs tanıdığı bir sıra varlıqlara sitayiş etmişdir. İrqləri, dövrləri və ölkələri ayrı, bir-birini tanımayan insanlarda görülən bu mütləq inanc birliyi, din fikrinin ümumi, Allah inancının da fitri (anadangəlmə) olduğunu isbat etmişdir. (Bax. Mehmet Emin Ay, Çocuklarımıza Allahı nasıl tanıtalım, s. 13-14, Timaş Nəşrləri, İstanbul, 1994)

     Qurani-Kərimdəki "Hər ümmətin bir peyğəmbəri vardır." (Yunus, 10/47) ayəsi cəmiyyətlərin dinsiz və peyğəmbərsiz yaşaya bilməyəcəyinə işarə edir. Yenə Hz. İbrahimin (aleyhissalam) yaradıcını axtarması və tapmasını ifadə edən Quran ayələri də (bax. 6 / 76-79; 21 / 58-67; 26 / 70-82) insanların dinə olan ehtiyacını və fitrətindəki mənəvi duyğularla Allahı tanıya biləcəyini açıq bir şəkildə göstərir. Din duyğusunun imtina edilməsi mümkün olmayan bir xüsusiyyət olduğunu görmüş olmalıdır ki, bir Yunan tərbiyəçisi olan Plutargue bunları söyləyir: "Dünyanı gəzin, divarsız, ədəbiyyatsız, qanunsuz, sərvətsiz diyarlar tapacaqsınız, lakin məbədsiz, məbudsuz diyarlar tapa bilməyəcəksiniz." Buna görə, məbəd və məbuda bağlılıq ehtiyacı, insanlığın yaradılışında mövcud ortaq bir xüsusiyyət kəsb edir. (Mürsel, Sefa, Bediüzzaman Said Nursi ve Devlet Felsefesi, s. 90- 91, Yeni Asiya nəşrləri, İstanbul, 1980) 

     Cəmiyyətlərin dinsiz qala bilməyəcəyi xüsusuna diqqətimizi çəkən Mehmet Akif Ersoy dinin sosial istiqamətdən gərəkli olduğunu bu misralarında ifadə edir:

"Hər camaatdan beş-on dinsiz zühur eylər bu hal

  Çox təbiidir. Lakin ilhadı bir qövmün pek muhal.

  Hansı millətdir ki, efradında yoxdur hissi-din?

  Ən böyük akvama bir bax, dini hər şeydən mətin. " (Safahat (Üçüncü kitab), Hakkın Sesleri, s.

258, 9 May 1929)

     İnsan mahiyyətinə baxıb düşündükcə nəzarətsiz bir şəkildə yaşaya bilməyəcəyini dərk edəcəkdir.

Ən dinsiz insanlar belə dinə sığınmağa məcburdur. Çünki insan aciz olduğu üçün hədsiz düşmən və

ehtiyacına cavab verən bir gücün himayəsinə sığınmağa möhtacdır. Bundan başqa ürəyindəki

əbədiyyət istəyini də təmin etmək istəyir. Məhz insanların bu arzularını təmin edən yeganə qüdrət

sahibi Allahdır.

24 Küfr hesab olunan təkamül nəzəriyyəsini dərs zamanı məcbur olub məllimə danışmaq insanı küfrə salarmı?

Va aleykumussalam!

"Darvin dedi ki", "Darvinə görə" deyərək danış qorxma bu səni küfrə salmaz. Qəlblərə iman nurunu yerləşdirən Allahdır.

Əlfaz-ı Küfr


25 Bütün hərəkətlərimizi Allah yaradıbsa, bizim günahımız nədir?

    Bir binanın yuxarı mərtəbəsinin hədiyələrlər, ən aşağı mərtəbəsinin isə işgəncə alətləriylə dolu olduğunu və bir şəxsin bu binanın lifti içərisində olduğunu fərz edin. Binanın bu xüsusiyyəti əvvəlcədən bildirilmiş olan bir şəxs yuxarı mərtəbənin düyməsini basdıqda hədiyələrə qovuşar, aşağı mərtəbənin düyməsini basdıqda isə əzaba uğrayacaqdır.

   Burada iradənin etdiyi tək şey yalnız hansı düyməyə basılacağına qərar verməsi və təşəbbüs göstərməsidir. Lift isə o şəxsin qüdrət və iradəsi ilə deyil, müəyyən fizika və mexaniki qanunlarla hərəkət edir. Yəni insan yuxarı mərtəbəyə öz iqtidarı ilə çıxmadığı kimi, aşağı mərtəbəyə də öz iqtidarıyla düşmür. Bununla birlikdə liftin hara gedəcəyinin təyin olunması, içindəki şəxsin iradəsinə buraxılmışdır.

    İnsanın öz iradəsiylə etdiyi bütün işlər bu ölçüylə qiymətləndirilə bilər. Məsələn, Cənabı-Haqq içki içib əylənilən yerlərə getməyin haram, məscidə getməyin isə fəzilətli olduğunu insanlara bildirmişdir.İnsan vücudu isə öz iradəsiylə, misaldakı lift kimi hər iki yerə də getməyə uyğun bir yaradılışdadır.

   Kainatdakı fəaliyyətlərdə olduğu kimi, bədənin içindəki fəaliyyətlərdə də insanın iradəsi bura qatılmır və insan bədəni, külli qanun adı verilən ilahi qanunlarla hərəkət edir. Fəqət onun hara gedəcəyinin təyin olunması insanın iradə və seçiminə buraxılmışdır. O hansı düyməni bassa, yəni hara getmək istəsə, bədən oraya doğru hərəkət edir, bu səbəbdən də gedəcəyi yerin mükafatı və ya cəzası o insana aid olur ...

26 İmanımızı necə təzələyək?

Hər dəqiqədə bədənimizdə otuz milyon hüceyrə ölür, yerinə yeniləri gəlir. Altı ayda beyin hüceyrələri xaric tamamilə dəyişirik. Altı ildə bir dəfə beyin hüceyrələri də daxil olmaqla tamamilə dəyişirik.

ət-Tabərani və əl-Hakim'in nəql etdiyi səhih bir hədisdə Peyğəmbərimiz aleyhissalam belə buyurmuşdur: 
"Şübhəsiz ki, iman, sizdən birinin sinə boşluğunda, paltarın köhnəldiyi kimi köhnələr. Buna görə də Allah Təaladan, imanınızı təcdid etməsini diləyin. " (əl-Heysəmi, Məcma'u'z-Zəvaid, I, 52. əl-Heysəmi, et-Təbəraninin isnadının həsən olduğunu söyləmişdir. əz-Zəhəbi də bu rəvayətin ravilərinin etibarlı kəslər olduğunu söyləyən əl-Hakimin bu hökmünə qatılmışdır. Baxın. Təlhisu'l-Müstədrək (əl-Müstədrək ilə birlikdə), I, 4.)

Görəsən "imamın köhnəlməsi" nədir?

Hamımız öz həyatımızda müşahidə etmişik. Xüsusilə davamlı təkrarladığımız işləri edərkən başımıza gələn bir haldır bu. Bir işi etməzdən əvvəl mühakimə edor, istişarə edir və qərar vermə mərhələsinə gələnə qədər müəyyən bir müddətdən keçirik. Bu müddət içində o iş mövzusundakı niyyətimiz də, qətiyyətimiz də tam və təzədir. Ancaq eyni işi bir neçə dəfə tekrarladığımızda yavaş-yavaş mexanikləşməyə başlarıq. Artıq o iş, hər dəfə qərar verib niyyət etmək zərurəti hiss etmdən "avtomatik olaraq" təkrarladığımız bir "rutin" halına gəlir.

Məhz "ibadət"in "ədəd"ə çevrildiyi mərhələ da tam burasıdır. Qəlbimizi və niyyətimizi diri tutmadan etdiyimiz işlər bir müddət sonra "ədəd yerini tutsun"a çevrilir və biz, əslində, doğru şəkildə etdiyimiz doğru bir iş mövzusunda belə xətaya düşməyə başlayırıq. Beş vaxt namaz mövzusunda belə, çox vaxt yaşadığımız hal, bu deyilmi?

"İmanınızı 'La ilahə illəllah" sözü ilə təcdid edin və yeniləyin. ". (Musnad, II / 359, et-Tərğib və`t Tərxib, II / 415)

İman, Allaha qəlbdən intisab və bağlılıqdan ibarətdir; bizi Yaradan'ımıza bağlayan ən güclü bağdır. Küfr, inkar və ya şirk isə bu möhkəm bağın qopması və ya qoparılmasıdır. İman, qəlbin əməlidir. Qəlbdə meydana gəlir və qəlbi nuruyla işıqlandırır. Küfr edərsə, ürək və inamın olmaması inancdır.

İmanın yenilənməsi bir əmrdir. Nisa surəsi 136. ayədə belə buyurulur:

"Ey İman edənlər! Allaha iman edin. "

Həm də iman edənlərə əmr. Yəni imanınızı təqliddən, təhqiqi imana çıxarın, imanınızı yeniləyin, imanın hədsiz mərtəbəsində tərəqqi edin, .. mənaları vardır.

Hucurat surəsi 14. ayədə buyurulur:

"Bədəvilər 'inandıq' dedilər. Də ki: Siz iman etmədiniz amma 'İslam olduq' deyin. Hələ iman sizin qəlblərinizə yerləşmədi. "

Demək imanı dəm və damarlara qarışdırmaq, təkrar edərək, bir vərdiş və xasiyyət halına gətirmək; ağıl, qəlb, ruh kimi lətifələrə sirayət etdirmək lazımdır.

İnsanın hər bir fərdinin mənən çox "fərdləri" vardır. Yəni hər bir insan, ömrünün illərinin sayı qədər, hətta günlərinin sayı qədər, hətta saatlarının sayı qədər "fərqli fərd" sayılmaqdadır. Çünki insanın həyatı zamana tabe olduğu üçün, o tək fərd bir model hökmünə keçməkdə və hər gün bir digər fərd şəklini geyinməkdədir.

Hər il fotoşəkil çəkdirsək, yan-yana qoysaq, nə qədər dəyişdiyimizi fərq edəcəyik. Ruh dəyişmədiyi üçün özümüzü eyni zənn edirik. Madam cəsəd davamlı yenilənir, o zaman cəsəddən gedənləri imanla göndərmək kimi, yeni gələn zərrə və hüceyrələri də imanın nuru ilə nurlandırmaq lazımdır. İnsan zaman altına girdiyi üçün ömrünün saatları, günləri, illəri sayı qədər ayrı fərdlər hökmünə keçdiyindən, hər bir fərdi iman nuruyla nurlandırmaq lazımdır.

Qəlbimizə və niyyətimizə nəzarət edib diri tutmaq, Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləmin buyurduğu "təcdid-i iman" ilə mümkündür ancaq. Və Üçaylar və qandil gecələri məhz bu "təcdid-i iman" üçün qaçırılmaz bir fürsətdir. Ramazanda hansımız ruhumuzun cilalandığını, qəlbimizə bir rahatlıq və aydınlıq düşdüyünü fərq etmirik ki! Məhz Üçaylar və Qandillə bu "hal"ı daha geniş bir zaman diliminə yaymağın imkanını təklif edir bizə.

Ümmətə və insanlığa xeyirlər gətirməsi duası ilə Üçaylarımız mübarək olsun.