Mövzusunda ən çox maraqlanılan

1 Hz. Adəm (ə) -dən əvvəl insan sivilizasiyaları olubmu?

Va aleykumussalam va rahmətullah!

Adəm aleyhissalamın yaranmasının müddətini və ya tarixini bildirən heç bir hədis yoxdur. Tapılan insan qalıqlarının daha qədim olması bunun Adəm aleyhissalamdan əvvəl olmasına heç bir şəkildə dəlalət etmir. Adəm əleyhissalamdan əvvəl hansısa bir sivilizasiyanın olması qəti olmamaqla yanaşı insanın olmaması qətidir. Hər həqiqəti bilən Allahdır.

Hz. Adəm (as) 'dən öncə dünya da yaşayan bir insan topluluğu yoxdur. Bəhsi keçən topluluq cin növündəndir. Cinlər də insanlar kimi yaxşılığa və pislik və azğınlıq edə bilər və fəsad çıxara bilər bir nəfsə sahibdir.

İnsanlığın atası Adəm əleyhissəlamdır. Bu səbəblə ondan öncə başqa insanların olduğunu qəbul etmək, bu mövzudakı ayələrə zidd hökm vermək anlamına gəlir.

İnsanlardan öncə bu dünyada cinlərin yaşadığına dair rəvayətlər vardır. Necə ki bu ayədə keçən "Xəlifə" təbiri Adəm əleyhissalamdan öncə şüurlu varlığın olduğunu göstərir:

"Düşün o zamanı ki, Rabb'in mələklərə xitabən:"Mən yerdə bir xəlifəni yaradacağam!" dedi. Mələklər də:" Yerdə fəsad çıxaracaq, qan tökəcək kimsələri mi yaradacaqsan! Halbuki biz, həmdinlə səni təsbeh və təqdis edirik." dedilər. Rabb'in də:"Sizin bilmədiyinizi mən bilirəm! " deyə onlara cavab verdi." (Bəqərə, 2/30; İşaratül-İ'caz, səh.201)

"Xəlifətun - Xəlifə": Bu təbir, yer kürəsinin insanların həyatına əlverişli şərtləri daşımazdan əvvəl, burada şüurlu bir varlığın, məxluqun yaşamış olduğuna və o varlığın həyatına o zamandakı yer kürəsinin vəziyyətləri müvafiq və əlverişli olduğuna işarədir. O şüurlu varlıqlar isə cinlərdir. Ayrıca,

"Mən cinləri və insanları yalnız Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım." (Zariyat, 51/56)

ayəsində cinlər öncə keçməkdədir. Bu da cinlərin insanlardan öncə yaradıldığına bir işarədir.

Cənab-ı Haqq, sual soruşmaları üçün icazə verdiyi zaman mələklər müşavirə əsnasında, "Orada qan tökəcək və fitnə çıxaracaq birini yaradacaqsan?" deyə soruşmuşdular. Mələklərin bu suallarını etiraz mənasında, -haşa- Allah'ı tənqid şəklində düşünməməlidir. Çünki mələklərin Cənab-ı Haqqın fellərinə etiraz etmə qabiliyyətləri yoxdur. Onlar günahsız varlıqlardır. Günah işləməzlər və işləyə bilməzlər də. Bu səbəbdən, belə bir etiraz etməyə məsumiyyətləri əngəldir. Elə isə, sual sormalarının hikməti nədir?

Mələklərin daha öncə şahid olduqları bir məlumatları vardı. Necə ki daha öncə yer üzündə yaşayan cinlər, dünyada fəsad törətmiş, orada qan tökmüş, zülm etmişdilər. Mələklər bunları bilirdilər. İnsanların da Allah'a üsyan edəcəklərindən, yer üzündə təkrar fəsad çıxaracaqlarından qorxdular və belə bir sual soruşdular. Mələklər bu məlumata, ya Allah'ın bildirməsiylə bələd olmuşlar və ya lövhi-məhfuz`a baxıb oradan öyrənmişlər yaxud da insana qəzəbi və şəhvani qüvvələrin veriləcəyindən anlamışlar.

 

Yer üzündə insanlardan öncə kimlər vardı?

Qur'an-ı Kərimdə keçən bəzi ifadələrdən yer üzündə insanlardan əvvəl insanlar kimi mükəlləf bir qisim varlıqların da yaşadığı aydın olmaqdadır. Ancaq bunların necə bir varlıqlar olduğu haqqında qəti bir şey söyləmək mümkün deyil. Bu barədə Bədiüzzaman bunları söyləməkdədir:

"Mən yer üzündə özümə bir xəlifə yaradacağam" (Bəqərə, 2/30) ayəsindəki "Xəlifə" təbiri, dünyanın, insanların həyatına əlverişli şərtlərə sahib olmazdan əvvəl yer üzündə idraklı (düşünən) bir məxluqun olmuş olduğuna və o məxluqun həyatına o zamandakı yerin əvvəlki vaziyetleri müvafiq və uyğun olduğuna işarədir. "Xəlifə" təbirinin bu mənaya dəlaləti, hikmət gərəyidir. Amma məşhur olan mənaya görə, o idrak sahibi məxluq, cinlərin bir cür (növü) imiş; etdikləri fəsaddan dolayı insanlar ilə dəyişdirilmişlərdir. (1)

Hədisçilər və təfsirçilərin fikirlərini toplayan Abdullah Aydemir, "Təfsirdə İsrailiyyat" adlı əsərində bu mövzuda ortaya atılmış görüşlərə dəlil təşkil edən, "Bir zaman Rəbbin mələklərə:" Şübhəsiz mən yer üzündə bir xəlifə yaradacağam 'demişdi. Mələklər də: 'Biz səni həmdinlə təsbeh və tənzih etdiyimiz halda -Orada fəsad çıxaracaq, qanlar tökəcək- kimsə yaradacaqsan?' deyə cavab vermişdilər. Allah (da): "Sizin biləməyəcəyinizi hərhalda mən bilirəm 'demişdi." ayəsinin təfsiri münasibətiylə, təfsirçilərin bir çox şeyə təmas etdiklərini, bunlardan birinin də ərzin (yer üzü) Adəm'dən öncəki sakinlərinə aid məlumatlar olduğunu söyləyər.

Abdullah İbn Ömər (ra): "Cân oğulları deyə anılan cinlər, Adəm (as) 'in yaradılmasından iki min il əvvəl yer üzündə idilər. Yer üzünü fitnə və fəsada vermək surətiylə pozduqları və qanlar töküb cinayətlər işlədikləri üçün, Allah onlara qarşı mələklərdən mütəşəkkil bir ordu göndərdi. Mələklər tərəfindən yaxşıca hırpalanan bu fəsadçılar dənizlərdəki adalara sığınmaq surətiylə canlarını qurtara bildilər. Bunun üzərinə Cənab-ı Haqq mələklərə: "Mən yer üzündə bir xəlifə yaradacağam ...." dedi.

İbn-i Abbas belə deyir: İnsan palçıqdan yaradıldı. Yer üzündə ilk öncə cinlər yaşayırdılar. Onlar ərzdə qanlar axıtdılar, bir-birlərini öldürdülər. Allah onlara İblisin komandanlığında mələklərdən əsgərlər göndərdi. İblis ilə onun əmri altında olanlar, o biri cinlərlə döyüşərək, onları dənizlərdəki adalara və dağların ətrafına qoydular. Bu zəfəri qazandıqdan sonra İblisin qəlbində qürur doğuldu və: "Mən, kimsənin etmədiyi bir iş etdim" deyə öyündü. Allah onun qəlbində doğan bu qüruru bildi. İblisin yanındakı mələklər bunu bilmirdilər. Cənab-ı Haqq, İblisin yanında olanlara: "Mən yer üzündə bir xəlifə yaradacağam" dedi. Buna qarşılıq olaraq mələklər: "Sən, bizim özlərini qovmağa məmur edildiyimiz cinlərin etdiyi kimi orada fəsad törədəcək və qan tökəcək biri mi yaradacaqsan?" dedilər. (2)

(1) İşaratül-İ'caz, s. 201.

(2) Təbəri, Təfsir, I, 195-214; Tarix, I / 1,107-112;

 

 

Hz. Adəmdən qiyamətə qədər insanlığın ömrü 7000 (yeddi min) ildir, deyə bir hədis var mıdır?

Bəli, bu mövzuda bəzi rəvayətlər vardır. Bu rəvayətlərin keçdiyi mənbələrdən bəziləri bunlardır:

Kənzul-Ummal, h.no: 16459.

Təzkirətu'l-Məvduat, I / 223.

Saxavi, əl-Makasıdu'l-həsənə (Deylemî'dən nəqlən), I / 693, h.no: 1243.

Munavî Feyzü'l-Qədr, III / 547; h.no: 4278 (Deylemî'dən nəqlən).

 

Bəyazid Bistami, Miftahu'l-Cifr adlı əsərində, "Sabilər və digər üç səmavi dinin mənsublarının dünyanın ömrünün 7000 il olduğunda ittifaq etdiklərini" söyləyər.

Qur'an'da insanlığın və kainatın yaşı barədə məlumat var mıdır?

Qur'an-ı Kərimdə insanlığın keçmişi və kainatın təşəkkül zamanı ilə əlaqəli müxtəlif ayə və hədislər mövcuddur. Ancaq, bunlarda məsələ, ya işarə növ'indən nəzərə verilmiş, ya da təşbihlərlə ifadə edilmişdir. Bu səbəblədir ki, gərək Hz. Adəm (as) 'in nə qədər zaman öncə yaradıldığı və gərəksə kainatın yaşının nə olduğu barəsində müxtəlif rəvayətlər söz mövzusudur.

Qur'an-ı Kərimdə, göylərin və yerin altı gündə, ərzin iki gündə, bitki və heyvanların isə dörd gündə yaradıldığı nəzərə çatdırılır. (Hud, 11/7; Furkan, 25/59; Fussilet, 41/9-12.)

Bir hədisdə də, Allah'ın torpağı şənbə, dağları bazar günü, ağaçları bazar ertəsi, mədənləri çərşənbə axşamı, Nur'u çərşənbə günü, heyvanları cümə axşamı günü, Hz. Adəm (as) 'i də cümə günü əsr vaxtının sonunda yaratdığı göstərilir. (Canan, l., Kütüb-i Sitte Muhtasarı Tercüme ve Şerhi. VI/393, Akçağ Basım Yayın Pazarlama, Hadis no: 1692, 1989, Ankara.)

Cənabi-Haqq, bir ayəti-kərimədə bir günün, bizim saydığımız günlərlə min il, bir başqa ayədə isə, əlli min il olduğunu nəzərə çatdırır. Bu səbəbdən burada "gün" təbirindən nəyin başa düşülməsi lazım olduğu xüsusunda tam bir aydınlıq olmadığı üçün, İslam alimləri arasında mövzuya fərqli yanaşmalar olmuşdur. (Hac, 22/47; Mearic, 70/4.)

Kosmosda hər bir planet və ulduzun hərəkəti fərqlidir. Dünya öz ətrafında bir gündə dönərkən, Merkuri bu dönüşünü, dünya günü ilə 58.5 gündə edər. Dünyanın günəş ətrafındakı fırlanması bir il ikən, Plutonun günəş ətrafında bir dəfə fırlanması 248 ildir. (Taşkın, T. Uzay ve Ötesi. Boğaziçi Yayınları, İkinci baskı, 1-280, 1995.)

 

 

2 Ərik, albalı, alma kimi meyvə qurdları necə meydana gələr?

    Formas, şəkli nəcə olursa olsun, bunu qəti olaraq deyə bilərik ki, o canlını o meyvələrdə yaradan Allahdır. Onun bu yaratması, normal aşılama yolu ilə də ola bilər, Hz. Adəm (as) və Hz. İsa (ə.s.)-ın yaradılmasında olduğu kimi aşılamasız da ola bilər.  Bildiyimiz kimi, Hz. Adəm aleyhissalam ilk insan olduğuna görə o bir ata və anadan yox, torpaqdan yaradılıb, Hz İsa aleyhissalam isə o səbəblərin biri olmadan  yəni, atasız yaradılıb. Çünki, Allah hakim (hikmətli iş görən) adının təcəllisiylə işlərini ümumiyyətlə səbəblər pərdəsi altında etməklə yanaşı, bəzən də qüdrətinin bir təcəllisi olaraq səbəblər xaricindəki bir yolla da yaradır.

    Kainatdakı heç bir canlı, təsadüf və özbaşınalığın nəticəsi deyildir. Bütün varlıqlar və bunların ortaya çıxması, inkişafı və fərqliləşməyi, tamamilə Allahın qüdrət, iradə və elminin əsəridir. Ancaq, varlıqların ortaya çıxmasında bir sıra səbəblər rol almaqdadır. Uşaq üçün, ana və ata bir səbəbdir. Alma meyvəsinin səbəbi də, alma ağacıdır.

    Eyni şəkildə, meyvənin içindəki qurdların meydana gəlməsində də, bəzi səbəblər vəzifə almaqdadır. Bunların necə meydana gəldiyini bilməyən kəslər, bunların meyvənin özündən gəldiyini, ya da özbaşına ortaya çıxdığını zənn edirlər. Bu mövzuda ən çox insanı yanıldan albalı meyvəsindəki daxili qurdlardır. İlk baxışda, çöldən meyvənin içinə heç bir girişin olmadığı görünür. Elə isə meyvə daxili qurdu burada necə əmələ gəlmişdir?

   İndi bunu anlamaq üçün albalı meyvəsinin ilk təşəkkülünə qayıdaq və inkişaf prosesini addım-addım təqib edək. Albalı meyvəsi, albalı çiçəyinin inkişafı və fərqliləşməsiylə meydana gəlir. İlk mərhələdə çiçəkdə dişi orqan sayılan və meyvəni verəcək olan eskiz, qaralama vardır. Eyni çiçəkdə, çiçək tozlarını daşıyan kişi orqanlar da mövcuddur. Çiçəkdəki orqanlar müəyyən bir yetkinliyə çatınca, çiçək tozları tərəfindən tozlanma olur və beləcə döllənən və meyvə eskizi deyilən yumurtalıq inkişafa başlayır. Hələ tac yarpaqları düşmədən bu mərhələdə, albalı daxili qurdu kəpənəyi tərəfindən, bu meyvə eskizinə, yəni çəyirdəklə zər arasına yumurta buraxılar. Bu yumurta, tədricən inkişaf edən meyvənin xarici qabığının içində qalar. Buraxılan yumurtadan qurd çıxar və meyvə ilə bəslənər. Hər albalı meyvəsində ancaq bir dənə meyvə daxili qurdu ola bilər. Bunun səbəbi də budur:

   Döllənmiş meyvə eskizinə yumurtanı buraxan kəpənək, bu meyvə eskizinin ətrafını bir maye ilə suvayar və ya bir qoxu buraxır. Eynilə bir almanın ətrafının alma şəkəri tərəfindən qapadıldığı kimi. Bu səbəbdən, daha sonra bura gələn kəpənəklər, bu meyvəyə qurd buraxıldığını anlayar və ona yumurta buraxmazlar.

    Hər meyvədəki daxili qurdun inkişafı və yumurta buraxılma dövrələri ilə bu yumurtaları buraxan canlılar fərqlənir. Məsələn, almanın daxili qurd yumurtaları, ümumiyyətlə alma meyvəsi fındıq böyüklüyünə çatınca buraxılır. Meyvələrin cinsinə görə yumurta adətən ağcaqanadın yumurta xortumuyla meyvənin içinə buraxılır. Bu xortumun açdığı dəlik, tədricən meyvənin inkişafı əsnasında bağlanılmaqdadır. Biz də, o qurdun meyvənin içinə necə girdiyini təyin edə bilmirik. Zamanla meyvənin içində yumurtadan çıxan qurd, meyvənin içi ilə bəslənər və meyvənin daxili qurdu şəklini alar.

   Nəticə olaraq; meyvə qurdları fərqli şəkillərdə inkişaf edir. Ancaq hamısında ortaq nöqtə, mütləq şəkildə bir canlının məhsulu olmalarıdır. Belə ki, kəpənək və ya ağcaqanadlar, yumurtalarını, birbaşa çiçəklərin inkişafı əsnasında buraxmaqda, ya da, müəyyən bir yetkinliyə çatmış meyvələrin içərisinə xortumlarıyla qoymaqdadırlar. Meyvənin içərisində bu yumurtalardan qurdlar çıxır və inkişaf edərək meyvənin daxili qurdunu hasil edir.

Adem Tatlı (Prof.Dr.)

3 BUGÜNKÜ DÖRD QAN QRUPU NECƏ ORTAYA ÇIXDI?

Bu sualı ortaya atan, Hz. Adəm ilə Hz. Həvvada eyni qan qrupu olduğunu haradan bilir? Onların qanını tədqiq edib?

Hər insanda hər bir xarakter bir gen cütü, yəni iki gen tərəfindən idarə edilir. Bu genlərdən biri anadan, digəri atadan gəlmişdir.

Qan qrupunu təyin edən genlər; A, B və 0 genləridir. Hər bir fərddə bu genlər bu şəkillərdən biri halında ola bilər: AA, A0, BB, B0, AB və 00.  0 geni, A və B genlərinə görə çəkingən (resessiv) bir quruluşa malikdir. Bu səbəbdən AA genləri A qan qrupunu verdiyi kimi, A0 genləri də A qan qrupunu verəcəkdir. Eyni şəkildə BB və B0 genləri, B, BB genləri AB və 00 genləri də 0 qan qrupunu hasil edəcəkdir. Bir başqa ifadə ilədesəkA qan qrupunda olan bir kəsdə bu qan qrupunu təyin edən genlər ya AA və ya A0 şəklindədirlər. Hz. Adəmin A0 və Hz. HəvvadaB0 genləri olması halında aşağıdakı hal ortaya çıxır:

 

 

 

 

 

 

 

 


Sxemdən göründüyü kimi, Hz. AdəmdəA, Hz. Həvvada da B qan qrupunun heterozigot genetik quruluşda olması halında, günümüzdəki dörd qan qrupu da meydana çıxacaqdır.

Burada açıqlanması lazım olan xüsus, Hz. Adəmə aid A0 genetik quruluşdakı qan qrupunun, Hz. Həvvaya B0 olaraq necə keçmiş olduğudur. Diqqət yetirilsə, istər Hz. Adəm və istərsə də Hz. Həvvanın yaradılışı, normal ana və atalı artma qanununa uymur.

Bu yaradılışda bildiyimiz mənada ana və atanın olmaması, buradaMendel qanunlarının tətbiqini qeyri-mümkün edir. Bu səbəbdən Hz. Adəmdəki A qan qrupunun Hz. Həvvaya B qan qrupu olaraq keçməsinin Mendel qanununa uymamasını normal qəbul etmək lazımdır. Çünki burada ilk yaradılış sözün mövzusudur.

Kainatda cərəyan edən hadisələri təsadüf və təbiətin etdiyi vəhm edildiyi müddətcə, bu tip sualların ardı arxası kəsilməyəcəkdir. Halbuki hadisələrin meydana gəlməsi və ya gəlməməsinə Cənabı-Haqqın sonsuz qüdrət və nəhayətsiz elmi nöqtəsindən baxmaq gərəkdir. O vaxt qan qruplarının və ya bütün insanlığın ortaya çıxarılmasının bir insan və ya qan qrupunun yaradılması qədər asan olduğu görüləcəkdir.

Adem Tatlı (Prof.Dr.)