Mövzusunda ən çox maraqlanılan

Cümə günü çox qiymətli və mübarək bir gündür. Bu mövzuda Peyğəmbər Əfəndimiz (səs) belə buyurmaqdadır:

"Bizlər Əhli Kitaba görə ən son gəlmişkən, qiyamət günündə fəzilət tərəfindən ən başa keçəcək olanlarıq. Bundan ötəri ki, bizdən əvvəl onlara Kitab verildi də Allahın onlara fərz buyurduğu gün bu cümə günü ikən, onlar anlaşılmazlıq çıxarıb başqa günlərə hörmət göstərdilər. Bizə isə o günə etibar etmək barəsində Haqq Təala hidayət verdi (Doğru yolu göstərdi). Artıq bu barədə insanlar bizdən geri qalmış oldular. Yəhudilərin ibadət günü sabah (şənbə), Xristianlarınkı isə o biri gündür (bazar)." (Təcrid, III, 3.)

"Adəm o gün yaradıldı, o gün cənnətdən yerə endirildi, o gün tövbəsi qəbul edildi və o gün vəfat etdi, qiyamət günü də o gün qopacaq. İns və cindən başqa heç bir varlıq yoxdur ki, dan yeri ağardıqdan gün doğulana qədər ­kıyamet bəlkə bu gün qopar qorxusu ilə qulaq şəkləməsin. Bir də o günün içində bir saat vardır ki, bir Müsəlman qul, o vaxta bərabər gəlib, o əsnada namaz qılıb Allah Təala Həzrətlərindən bir ehtiyacını diləsə, onu Allah Təala şübhəsiz ona verər." (Təcrid, III, 45; Müslim, Cümə, 17)

Cümə gününün fəziləti haqqında buyurulan bu qabil hədisi şəriflərdən ötəri, İslam alimləri arasında danışılan və xalqa/halqa düşərək zərbi-məsəl hökmünə gələn bəzi gözəl söz və qiymətləndirmələr vardır. Məsələn deyilmişdir ki, "Cümə həftənin; Ramazan ilin; Həcc isə ömürün ölçüsüdür."

Yəni şüurlu bir şəkildə cümə namazını edən; bu günü, İslami ədəbiyyatda ifadə edilən məlumatlara görə qiymətləndirən adam, bir həftə boyunca bunun bolluq və bərəkətinin təsirində yaşar, hər cümə bu təkrarlandıqca ömür boyu işıqlıq bir həyat keçmiş olar.

Bunun kimi Ramazan ayını ayə və hədislərin işığında qiymətləndirən mömin onun bolluğuyla ilin bütün ay və günlərini qiymətləndirə bilər.

Həcc ibadəti özünə fərz olan zəngin mömin də bu ibadəti səmimi bir şəkildə yerinə yetirsə, günahları bağışlanar və əgər həcc müddətin tərəfindən əldə etdiyi mənəvi işığı yaxşı istifadə edə bilsə bir ömür boyu xoşbəxt olar.

Yenə, deyilmişdir ki: "Cümə içindəki razılıq saatı, (dua və diləklərin qəbul edildiyi an) Ramazan içindəki Qədr gecəsi kimidir."

Cümə günü qüsl almaq (təpədən dırnağa yuyunmaq), lazım olan təmizlikləri etmək, dişləri fırçalamaq, xoş yüngül qoxu sürtmək, təmiz paltarlar geyinmək, gülər üzlü və sevincli olmaq yaxşı görülmüşdür. Peyğəmbərimiz (səs) Mədinə ətrafındakı kəndlərdən toz və tər qoxusu ilə cüməyə gələnlərə "Heç olmasa, bu gününüz üçün yaxşıca yuyunub təmizlənsəniz!" buyurmuşdur. (Müslim, Cümə, 9)

Cümə günləri səhər namazında Peyğəmbər Əfəndimiz (səs) Səcdə və Dehr (İnsan) surələrini oxuyardı . Bunun səbəbi bu surələrin cümə günü, olmuş və olacaq hadisələri ehtiva etməsidir. Bu səbəbdən bu surələr oxunduğu təqdirdə Hz. Adəm (as)ın yaradılışı, axirət həyatının təsviri, insanların o biri aləmdə yenidən dirilişi kimi cümə günü cərəyan etmiş və edəcək olan hadisələr xatırlanmış, bunlara olan iman təzələnilmiş olacaq.

Səcdə Surəsində Cənabı Haqq; Qurani Kərimin, insanların xəbərdar edilməsi üçün endirilmiş bir gerçək olduğunu ifadə etdikdən sonra göylərin və yerin yaradılışını xatırladar və

"Ondan başqa bir dostunuz və şəfaətçiniz yoxdur. Düşünmürsünüzmü?" (Səcdə, 32/4)

deyə soruşar. İnsanın yaradılışına toxunar və

"...Sizə qulaqlar, gözlər, ürəklər verilmişdir. Eləykən, çox az şükr edirsiniz." (Səcdə, 32/9)

buyuraraq insanları xəbərdar edər. Surənin davamında Uca Allah pozğunların dünyada ikən axirətdə təkrar dirildilmək mövzusunda inkara getdiklərini xatırladaraq, belələrinin öldükdən sonra o biri aləmdəki peşmanlıqlarını belə açıqlayar:

"Günahkarları, Rəblərinin hüzurunda başları önünə əyilmiş olaraq, 'Rəbbimiz! Gördük, dinlədik, artıq bizi dünyaya geri çevir də yaxşı iş işləyək; doğrusu qəti olaraq inandıq.' yığarkən bir görsənsə!" (Səcdə, 32/13)

Digər tərəfdən, Allahın ayələrinə inananlar, böyüklük göstərməyərək Cənabı Haqqı tərifləyib ucaldanlar, qorxu və ümid içində Haqq Təalaya yalvaranlar, Uca Mövlanın lütf etdiyi ruzilərdən sərf edənlərdir. Səcdə Surəsində ifadə edilən bir gerçək də "Ən zalım kəslərin, özlərinə Allahın ayələri xatırladılınca onlardan üz çevirənlər." olduğudur. Surənin son qisimində Uca Allah inkarçılara belə səslənər:

"İndi yurdlarında gəzib gəzdikləri, özlərindən əvvəlki nə qədər nəsilləri yox etmiş olmamız onları doğru yola sövq etməzmi? Bunlarda şübhəsiz ibrətlər vardır. Dinləməzlərmi? Quru yerlərə suyu göndərib, onunla heyvanlarının və özlərinin yedikləri əkinləri çıxardığımızı görməzlərmi? Görmürlərmi?" (Səcdə, 32/26, 27)

"Dehr (İnsan)" Surəsinin ilk ayələrində Cənabı Haqq, insanın bir spermadan yaradıldığını ifadə etdikdən sonra ona görmə və eşitmə verildiyini və doğrunu tapmaq üçün yol göstərildiyini ifadə edər. Surənin davamında açıqlandığına görə insanlar bu dünyada imtahan üzrədirlər, amma bəziləri şükr edərlər, digər bəziləri isə nankorluq edərlər. Uca Allah, bu surənin beşinci ayəsindən etibarən yaxşıların axirətdə qarşılaşacağı sonsuz mükafatı təsvir edər:

"Şübhəsiz yaxşılar kafur qatılmış bir tasdan inciyər. Bu, ancaq Allahın qullarının daşıyara daşıyara içə biləcəyi bir mənbədir. Onlar verdikləri sözləri yerinə yetirərlər, pisliyi məşhur olan bir gündən qorxarlar. Onlar içləri çəkdiyi halda, yeməyi; yoxsula, yetimə və əsirə yedirərlər."

"Biz sizi ancaq Allah rizası üçün doyururuq. Biz qarşılıq və təşəkkür gözləmirik. Doğrusu biz, çox asıq sifətlərin ol/tapılacağı bir gündə Rəbbimizdən qorxarıq." deyərlər. "Allah da onları buna görə o günün pisliyindən qoruyar, onların yüzünə parlaqlıq və sevinc verər. Səbirlərinin qarşılığı, cənnət və oradakı ipəklərdir. Orada taxtlara söykənərlər; orada yandırıcı isti və dondurucu soyuq görməzlər. Meyvə ağaclarının kölgələri üzərlərinə sallanmış və onların qoparılması asanlaşdırılmışdır. Ətraflarında gümüş qablar/örtər və büllur kasalar dolaşdırılar. Büllurları gümüş kimi parlaqdır, onları ölçüb ölçüb dağıt/paylayarlar. Orada zəncəfil qarışıq bir göstər içirilərlər. O mənbəyə (Səlsəbil) deyilir." (İnsan, 76/5-18)

Cümə günü və cümə namazı İslama məxsus ən böyük şüar və simvollardandır. Qurban Bayramından əvvəlki ərəfə günü Ərafatda həcc üçün bir araya gələn möminlər birliyi ildə bir dəfə təkrarlanmaq qeydiylə bütün dünya üzərindəki Müsəlmanların ən böyük yığıncaqlarıdır. Bunun xaricində möminlərin böyük izdihamlar halında ibadət mühitində özbaşına ən/en çox da araya gəldiyi günlər bayram namazları və cümə namazıdır. Xüsusilə cümə namazının hər həftə yenidən təkrarlanması, Müsəlmanların hər həftə bir bayram sevinci içində bir araya gəlmələri baxımından ayrı bir əhəmiyyət daşımaqdadır.

Cümə günü günorta vaxtı azan oxununca kişilərin cümə namazına getməsi fərzdir. Bu mövzuda Cənabı Haqq belə buyurmaqdadır:

"Ey iman edənlər! Cümə günü namaza çağırılınca Allahı xatırlamağa qaçışın, alveri buraxın. Bilsəniz bu, sizin haqqınızda daha xeyirlidir. Namaz qılınınca yer üzünə dağılın. Allahın lütfünü axtarın. Allahı anın ki, felah tapasınız." (Cümə, 62/910)

Bu səbəbdən bu böyük gün ibadətin şüurunda olmayan, bunun idrakından uzaq, maraqsızlıq içində qalanların qafillərdən sayılacağı hədisi şəriflərdə açıqlanmışdır. Necə ki cüməni tərk etmənin böyük günah olduğu şəxsən Peyğəmbər Əfəndimiz (səs) tərəfindən ifadə edilmişdir. Bu mövzuda Hz. Peyğəmbər (səs) belə buyurmaqdadır:

"Bəzi kəslər ya cüməni tərk etməkdən qəti olaraq imtina edərlər, yaxud da Allah onların ürəklərini möhürləyəcək, sonra özləri şübhəsiz surətdə qafillərdən olacaqlar." (Müslim, Cümə, 40)

"Üç cümə namazını, aldırmayaraq bəhanəsiz buraxıb etməyən kimsənin Allah, ürəyini möhürləyər." (etTac, I, 273)

Cümə günü və gecəsi Peyğəmbər (sas)a salavat gətirmənin savab və fəziləti böyükdür. Çünki möminlər sahib olduqları iman salamatlığını və İslam səadətini Ona borcludurlar. Cənabı Haqq Onun hörmətinə həm dünyəvi həm də ührəvi səadət və xeyiri möminlərə bəxş etmişdir. Onlara veriləcək İlahi lütf və lütfkarlıqlar cümə günü əllərinə keçəcək, cənnətdəki mövqelərinə o gün göndəriləcəklər. Cənnətə girdikləri zaman möminlərə gözlədiklərinin çox üstündə çox İlahi lütflərin yağdırılacağı "Mezid günü" o gündür.

Ayrıca dünyada o gün möminlər üçün bayramdır, o gün hulusi ürəklə Cənabı Haqqa uzanan əllər geri çevrilməz; çünki razılıq saatı (dua və diləklərin qəbul edildiyi an) o günün içindədir. O günü bayram şüuru içində idrak edən evlər bərəkətlə, həzzlə dollar. İşdə bütün bunlar Hz. Peyğəmbər (saa)ı təsdiqin və ONun izindən ayrılmadan getmənin xeyirli meyvələridir. Bu şüur içində cümə gecəsi və günü, möminlərin, səadət səbəbi olan aləmlərin əfəndisi Hz. Məhəmməd (sas)a çox salavat gətirmələri uyğun olar. Necə ki qaynaqlarda naklolunduğuna görə Hz. Peyğəmbər (səs) Müsəlmanlara, cümə günü özü üçün çox salat ü salam göndərilməsini tövsiyə etmiş və salat ü salamların o gün özünə ərz olunacağını xəbər vermişdir.

Hasili, cümə günü, Müsəlmanların həftəlik bayram günüdür, bu günün fəzilətləri saymaqla bitməz. Bu münasibətlə Müsəlmanlar cümə günü, ibadətlərinə daha çox diqqət yetirməli və Peyğəmbərimiz (sas)a salat ü salamda ol/tapılmalıdırlar. Bununla birlikdə onu daha çox sevməli və hədisi şərifləri anlamağa işləməli/çalışmalıdırlar. Cümə günü Kəhf Surəsini oxuyanlara ührəvi mükafat müjdələnilmiş, hər cümə namazının digər cüməyə qədər günahlara kəffarə olduğu ifadə edilmişdir. Cümə günü yoxsullara edilən köməyin savabı da boldur. Cümə günü vəzi nəsihət günüdür. Cümə vəzində və xütbəsində mövzular, Müsəlmanların əhəmiyyətli məsələlərinə işıq tutmalı və hər kəs bu mənəvi işıqlıq içində səhvlərini düzəltməyə, əskiklərini aradan qaldırmağa işləməli/çalışmalıdır.

Cənabı Haqq, aylar içində Ramazanı, gecələr içində Qədr Gecəsini, dünya içində Məkkəni, insanlar arasında Hz. Məhəmməd (sas)ı seçdiyi kimi günlər içində də cüməni seçmişdir.

(Kaynak: Mübarək Gün və Gecələr)

Beyət: Ulul əmrə bağlılıq sözü vermənin adıdır. Rəsulullah, əhəmiyyətli dini-siyasi hadisələr ərəfəsində, və ya İslamı qəbul edən kəslərlə ilk dəfə görüşdüyündə beyət almışdır. Beyət, ümumiyyətlə əl sıxışma şəklində olmuşdur. Beyətdə əsl olan, qanuni dövlət başçısını tanımaq, özünü ona bağlı hiss etmək və bu hissi həyatının sonuna qədər qorumaqdır. Yoxsa, millətin hər fərdinin dövlət başçısı ilə beyətə həqiqətən qatılması şərt deyil. Beyət, Hz. Peyğəmbərin vəfatından sonra, daha çox siyasi bir xarakter qazanmışdır. "İslam dövlətində idarə edənlə, idarə edilənlər arasında edilən; seçki və ya bağlılıq xarakteri daşıyan sosyo-politik əhd" mənasında istifadə edilmişdir. (1)

İlk beyətlər:

Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.), hər vəsiləylə Allahın dinini izah etməyə cəhd göstərmişdir. Hz. İbrahimin dinindən qalan və bir ənənə şəklində davam edən həcc mövsümü, Rəsulullah üçün yaxşı bir fürsətdir. Maneə törətmələrə baxmayaraq, həcc mövsümündə ətrafdan gələnlərə dini təbliğ edər, onları tövhidə çağırar. Belə bir həcc mövsümündə, Mədinədən gələn 12 adam Allahın dinini qəbul edərlər. "Allaha şirk qoşmamaq, oğurluq və zina etməmək, uşaqlarını öldürməmək, namus böhtanında olmamaq, bilinən şeylərdə Peyğəmbərə üsyan etməmək" üzrə beyət edərlər. (2)

Qaynaqlar:

1-Bkz. Çingiz Kallek, T. D. V. İslam Ans. "Beyət" md. VI, 120-122

2-İbnu Hişam, II, 75

     Məhərrəm ayında müxtəlif hadisələrin baş verdiyi məlumdur. Bunlardan biri də bu ayın “Aşura ” adlandırılan 10-cu günündə peyğəmbərimizin (s) sevimli nəvəsi hz. Hüseynin şəhid edilməsidir. Məhz bu hadisə səbəbi ilə bəzi təriqətlər bu ayda Hz. Hüseyn üçün yas tutmuş, matəm keçirmişdir və bu ənənə dövrümüzdə bəzi müsəlman ölkələri əhalisi tərəfindən hələ də davam etdirilir. Bəzilərinin “bu ayda toy-nişan mərasimləri keçirmək, bir-birilərinin qapılarına elçi getmək olmaz” demələri də bu bununla bağlıdır.

    Ancaq İslam dini nöqteyi-nəzərindən bu qadağaların heç bir əsli-əsası yoxdur. İslam dininin Allah tərəfindən endirilməsini nəzərə alsaq, bundan dolayı onun özünəməxsus qaydalarının olmasına,  xüsusilə də halal-haram məsələsinə diqqət yetirmək lazımdır.

    Belə ki, İslam dininin əsasını “tövhid” deyilən “Allahdan başqa ibadətə layiq heç bir məbud yoxdur” (Lə iləhə illəllah) düsturu təşkil edir. Bu düstura əsasən halal-haram qoymaq yalnız Allahın rübubiyyət məqamına xasdır. (Peyğəmbərin (s.a.s) bəzi halal-haram qoyması bu prinsipin tərkib hissəsidir. Çünki ona bir elçi kimi elçisi olduğu rəbbi adına halal-haram qoyma səlahiyyəti verilmişdir).

    Allah və rəsulunun qoyduğu haramın halal qəbul edərək (qəlbən buna etiqad edən) halal edən kəs islam alimlərinin yekdil rəyinə görə, dindən çıxmış sayılır. Həmçinin, eyni qaydada əksinə halalını haram qəbul etməkdə insanı dindən çıxarar.

“Allahın nazil etdiyi (kitab və şəriət) ilə hökm etməyənlər, əlbəttə, kafirdirlər!” (əl-Maidə, 44)

“Kitab əhlindən Allaha və qiyamət gününə iman gətirməyən, Allahın və Peyğəmbərinin haram buyurduqlarının haram bilməyən və haqq dini (islamı) qəbul etməyənlərlə zəlil vəziyyətə düşüb öz əlləri ilə cizyə verincəyə qədər vuruşun.” (ət-Tövbə, 29) 

Onlar Allahı qoyub alimlərini və rahiblərini, Məryəm oğlu Məsihi özlərinə tanrılar (rəblər) qəbul etdilər. Halbuki onlar ancaq bir olan Allaha ibadət etmək əmr olunmuşdu. Ondan başqa heç bir tanrı yoxdur. Allah pak və müqəddəsdir. Ona şərik qoşulan bütlərlə heç bir əlaqəsi yoxdur! (ət-Tövbə, 31)

    Peyğəmbərin (s) bu ayənin anlamı haqqında “Onlar alimlərinə rahiblərinə ibadət etmirdilər. Lakin alimləri, rahibləri onlara bir şeyi haram etdikdə onu haram, halal etdiyi şeyləri də halal qəbul edirdilər” (bax: Tirmizi, Təfsir 9).

    Bütün bunları nəzərə alaraq, dini məsələlərdə mümkün qədər susmaq, fitva verməkdən çəkinmək, bir şeyi qəti bilmədikcə fikir söyləməmək lazımdır.

    Məhərrəm ayında toy eləməyə gəldikdə, bunu deyə bilərik. Hər bir müsəlman ilin 365 günündə uyğun zaman yetişdikdə toy edə  bilər. İlin hansısa bir vaxtında toy etməyin qadağan olması haqqında Allahdan heç bir qayda gəlməmişdir. Yəni, məhərrəm ayında Allah müsəlmanlara toy eləməyi qadağan etməmişdir. Nə Quran bunu əmr etmiş, nə də Peyğəmbər (s.a.s) tövsiyə etmişdir. Amma, məsələn, bu ayda digər aylardan fərqli olaraq müharibə etmək, qan tökmək qadağan olunmuşdur. Çünki bu ay Allahın hörmətli aylarındandır.

Bunu unutmayaq ki, biz onun bunun deyil, "Bilərək qarışqaya ayaq basmayın" deyən bir dinin və "Kim qeyri-müsəlman bir vətəndaşa əziyyət edərsə qiyamət günü onun rəqibi mən olaram" deyən Hz. Muhəmməd (ə.s.m) kimi bir peyğəmbərin qurduğu bir mədəniyyətin mənsublarıyıq.

Bu günlərdə yenə içində olduğumuz axır zaman fitnəsinin müxtəlif versiyaları bir bir səhnəyə qoyulur. Təfriqə, öhdəsindən gəlməyin çıxmağın ən kəskin yoludur. "Böl, parçala, kiçik tikələr halına gətir və asanca ud!" ssenarisi Misir fironlarından bəri insanlıq ictimaiyyətində ən çox rəvac tapan silahların əvvəlində gəlir.

"Həqiqətən, Firon, ölkəsində (Misirdə) zorakılıq etdi, təkəbbürlük göstərdi. Xalqını müxtəlif təriqətlərə ayırdı. Onlardan bir zümrəni, oğlan uşaqlarını kəsmək, qız övladlarını isə sağ buraxmaq surətiylə xüsusilə zəiflətmək istəyirdi. Həqiqətən, o, fitnə-fəsad törədənlərdən idi. "(Qəsəs: 4) tərcüməsindəki ayədə, Fironun bu bölüb parçalayaraq idarə etmək kimi qəddar taktikasına işarə edilmişdir.

Şairin dediyi kimi, "Girmədən ayrılıq bir millətə düşmən girə bilməz / Bir olaraq vurduqca ürəklər ona top zərər verə bilməz".

Təfriqə ən asan və ən kəskin silahı isə, Hz. Peyğəmbər tərəfindən lənətlənmiş olan mənfi milliyyətçilik və irqçilikdir. Kim olursa olsun hansı tərəfdən olursa olsun irqçilik damarıyla hərəkət edənlər, yanlarında zülm damarını da daşıyır deməkdir. Çünki bu damar daim bölücüdür. Birbaşa separatçılıq edər və ya hər hərəkəti, hər davranışı özünə qarşı edilmiş olduğunu düşünərək fərqli bir zülm cığırından boy göstərir.

Mənfi milliyyətçilik duyğusu yerinə, insanları ən gözəl şəkildə barışdıran, bir-birinə qarşı dözüm gücünü artıran, fitnə-fəsaddan uzaqlaşdıran iman qardaşlığıdır. Elə isə müsəlman cəmiyyətlərdə milli himayə yerinə İslami himayə əsas olmalıdır.

Bədiüzzaman Həzrətlərinin ifadə etdiyi kimi, mənfi milliyyətçilik, "uğursuzdur, zərərlidir; başqasını udmaqla bəslənir, digərlərinə ədavətlə və oyanıq davranır. Bu isə, düşmənçilik və keşməkeşə səbəbdir. "(Məktubat, 322)

"Əsəbiyyəti-cahiliyyə (deyilən mənfi milliyyətçilik), bir-birinə istinad edib kömək edən qəflət, dəlalət, riya və zülmətdən ibarət mürəkkəb bir məcundur.Bunun üçün milliyyətçilər, milliyyəti məbud sayırlar. İslami himayə isə, iman nurundan inikas edib (əks olunub) dalğalanan bir ziyadır(işıqdır). "(Məsnəvi Nuriyyə, 112)

İslam cəmiyyətləri ancaq bu iman işığıyla bir-birinə bağlana bilər, həmrəylik göstərə bilər. Milliyyət duyğusu birləşdirici olmadığı kimi ədalətdən də uzaqlaşdırar. Çünki "İrqçilik və milliyyət əsasları, ədaləti və haqqı təqib etmədiyindən zülm edər. Ədalətin üzərinə getməz. Çünki ünsüriyyətpərvər (irqçi) bir hakim, vətəndaşını seçər (tərəfini saxlayar), ədalətlə davrana bilməz. "(Məktubat, 54 - 55)

"Hamınız Allahın ipindən möhkəm yapışın və parçalanmayın! Allahın sizin üzərinizdəki nemətini xatırlayın ki, siz bir-birinizə düşmən idiniz. Allah qəlblərinizi bir-birinə isindirmiş və onun lütfü ilə qardaş olmuşdunuz. Siz oddan olan bir uçurumun kənarında ikən oraya düşməkdən də sizi O qurtarmışdı. Allah Öz ayələrini sizə beləcə bəyan edir ki, bəlkə doğru yola gələsiniz. "(Əli İmran, 3/103) tərcüməsindəki ayənin əmrini yalnız sadə vətəndaşın deyil, bütün siyasətçilərin, idarəçilərin də dinləmələri, üzərində düşünmələri və bunun yeganə qurtuluş resepti olduğunu içlərinə hopdurmalı, əvvəl öz həyatlarında mənimsəmələr sonra da bunu digər insanlara əks etdirmələri -Yalnız axirət həyatı baxımından deyil- cəmiyyət həyatının sülh və dincliyi baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Əmin olun ki, biz bu ayəni oxuyarkən sanki bu günlərdə yenidən enmiş və xüsusilə Türkiyədəki sülh prosesinin nə qədər əhəmiyyətli olduğunu xatırladırmış kimi bizdə bir təsir meydana gətirdi. Heç şübhə yoxdur ki, Quranın mesajları qiyamətə qədər bütün əhəmiyyətli hadisələrə layihə olacaq və insanları irşad edəcəkdir.

Ayənin əlaqədar cümlələrinin tərcüməsini təkrar oxuyub, təfəkkür etsək, üzərində iman şüuru ilə düşünsək bu gerçəyi görəcəyimizə şübhəmiz yoxdur. Məhz o cümlələr: "Allahın sizin üzərinizdəki nemətini xatırlayın ki, siz bir-birinizə düşmən idiniz. Allah qəlblərinizi bir-birinə ısındırmış və onun lütfü ilə qardaş oluvermiştiniz. Siz oddan olan bir uçurumun kənarında ikən oraya düşməkdən də sizi O qurtarmışdı. Allah Öz ayələrini sizə beləcə bəyan edir ki, bəlkə doğru yola gələsiniz. ".

Bir neçə ildir, Allahın başda idarə edicilərimizə (Türkiyənin siyasi liderlərinə) və xalqımıza verdiyi bəsirətlə bu atəş çuxurundan uzaq bir həyat yaşayan insanlarımız, bu sülh prosesini böyük bir nemət və bir qardaşlıq layihəsi olaraq qiymətləndirmələri lazımlıdır.

-Bu Fitnə zamanında hər kəsin maksimum dərəcədə diqqətli olması, danışarkən, qərar qəbul edərkən, nəsihət edərkən sözlərini nəfs və duyğularının selinə buraxmaması, ağıl, izan, vicdan və iman şüuru süzgəcindən keçirməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Bu mövzuda bir neçə hədisi şərif xatırlamaqda fayda var. Ümmətinə ən şəfqətli rəis olan Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) buyurur ki: "Müsəlman müsəlmanın qardaşıdır, ona zülm etməz, onu düşmənə təslim etməz .. Kim qardaşının bir ehtiyacını aradan qaldırmağa çalışsa, Allah da onun ehtiyacını aradan qaldırar .. Kim bir müsəlmanın bir çətinliyini aradan qaldırsa, Allah da qiyamət günündəki çətinliklərindən bir çətinliyini aradan qaldırar .. Kim də bir müsəlmanın qüsurunu örtərsə, Allah da qiyamət günü onun qüsurunu örtər. "(Buxari, Məzalim, 3)

Demək ki, möminlərin hüququ ümumi insan haqları içində ayrı bir xüsusiyyət ayrı bir əhəmiyyət kəsb edir.

İman şüurunu daşıyan hər mömin: "Kim qardaşına (kəsici, ürküdücü) bir dəmiri doğrultsa bundan imtina etmədiyi müddətcə (yalnız bu hərəkətindən ötəri) mələklər onu lənətləyəcəkdir ..." (Müslim, Birr, 125) mənasındakı hədisin xəbərdarlığına əlbəttə qulaq verəcəkdir. Deyil bir mömin qardaşını öldürmək, onu zarafatla qorxutmaqdan belə bütün qüvvətiylə çəkinəcəkdir.

İnsanları cəhənnəmə sürükləyən pisliklərin əvvəlində dillərin qopardığı məhsullar (pis sözlər) olduğunu ifadə edən Hz. Peyğəmbər: "Allaha və axirət gününə iman edən kəs ya xeyirli / gözəl, faydalı şeylər söyləsin ya da sussun." (Zəvaid, 10/299) buyurmaqdadır.

Demək ki, insan danışarkən söylədiyi sözlərin faydalımı, zərərlimi olduğunu, təmir edicimi, təxrib edicimi olduğunu ölçməli ona görə söz söyləməlidir.

Quranda "Fitnənin qatildən daha böyük"olduğu ifadə edilmişdir. (Bəqərə: 191, 217) Bunun mənası budur: Elə fitnələr var ki, bir qatil deyil, bir çox qətl vaqe olmasına səbəb ola bilər. Onun üçün hər kəs xüsusilə siyasətçilər, xüsusilə bu günlərdə dillərinə sahib çıxmalıdır. Bu yaxşı bilinməlidir ki, bir söz üzündən meydana gələn pisliklərin, cinayətlərin, fitnə-fəsadın ilk ortağı bu söz söyləyənlərdir. Bunun günahı çox böyükdür. Allaha və axirətə iman edən kəslər hesablı-kitablı danışmağa alışmalısınız.

-Küçə Dilini istifadə edənlər, küçəni ayağa qaldıranlar, küçənin sakitləşməməsi üçün səy göstərənlər, küçədən mədət umaraq tərəfdar olanlar, küçədən siyasi və ya başqa bir növ gəlir (pay) əldə etməyə çalışanlar, küçədə meydana gələn bütün pisliklərin səbəbkarı olaraq, qıranlar, parçalayanların, yox edənlərin , kəsənlərin, yandırıcı maddə atanların, yandıranların, millətin və dövlətin mallarına bilərək zərər verənlərin, qatillərin cinayətlərinə və günahlarına ortaq olarlar. .

Küçələrin fitnəsinə diqqət çəkən və fitnələrin olduğu bir mühitdə insanların nə qədər diqqətli olmalarının gərəyinə işarə edən Peyğəmbərimizin (ə.s.) bu sözləri hər kəsin qulağına sırğa olmalıdır: "Elə fitnələr olar ki, o dövrdə yaşayan ayaq üstə durandan daha xeyirlidir. Ayaq üstə dayanan yeriyəndən daha xeyirlidir. Yeriyən qaçandan daha xeyirlidir .. "(Muslim, Fitən, 10)

 Demək ki, bu kimi mühitlərdə hər hərəkət mənfi bir hərəkəti tətikləyə bilər.

-Əhəmiyyətli bir xüsus da "Heç kim başqasının günahından ötəri günahkar sayıla bilməz." (Ənam: 164) mənasına gələn ayənin işarə etdiyi kimi, "cinayətin şəxsiliyi" prinsipinin unudulmamasıdır.

Son sözü əsrin mücəddidi və islahatçısı olan Bədiüzzaman həzrətlərinə buraxırıq:

"Əhadîs-i şərifədə gəlmişdir ki: Axır zamanın başakeçəcək olanSüfyan və Dəccal kimi zındıqları və müdhiş, zərərli şəxsləri İslamın və bəşərin ehtiras (güclü istək) və ixtilafından istifadə edərək az bir qüvvətlə bəşəri hərc-mərc edər və böyük İslam aləmini əsarət altına alar. .

Ey əhli-i iman! Zillət içində əsarət altına girməmək istəyirsinizsə, ağlınızı başınıza alın! İxtilafınızdan istifadə edən zalımlara qarşı (Möminlər ancaq qardaşdırlar) -məalındakı ayənin- müqəddəs qalası içinə girib sığının. Yoxsa nə həyatınızı mühafizə edə və nə də hüququnuzu müdafiə edə bilərsiniz.

Məlumdur ki; iki qəhrəman bir-biriylə boğuşarkən; bir uşaq, ikisini də döyə bilər. İki dağ bir tərəzidə bir-birinə qarşı müvazinədə dayansa, bir kiçik daş, müvazinələrini pozub onlarla oynaya bilər; birini yuxarı, birini aşağı endirər.

Budur, ey əhli-iman! Güclü istəklərinizdən və düşmənçilik bəsləyən tərəfgirliyinizdən qüvvətiniz heçə enər, az bir qüvvətlə əzilə bilərsiniz.  İctimai həyatla əlaqə varsa, (Möminin möminə qarşı duruşu bir binanın bir-biriylə birləşmiş daşlarının duruşu kimidir) ali düsturunu həyat düsturu edin, dünyəvi səfalətdən və axirət bədbəxtliyindən qurtulun! "(Məktubat, 270)

Cavab 1:

Qurani Kərimin heç bir sözü ya da hərfi belə dəyişikliyə düşmədən bizə qədər gəldiyi mövzusunda İslam alimləri arasında görüş birliyi vardır.

 Hətta Quranın Surə və ayələrinin sayı və tərtibi də, eynilə əlimizdəki Müqəddəs kitablarda olduğu kimi vəhy ilə təsbit edilmişdir. Alimlərin çoxu, dəyişik hədis rəvayətlərini də göz qarşısında saxlayaraq bu fikiri mənimsəmiş və son işlər də bunu dəstəkləmişdir. Ayələrin Qurandakı mövcud tərtibindəki sıralamanın, vəhy ilə təsbit edildiyinə dair alimlər arasında hər hansı bir görüş ayrılığının olmadığı da deyilmişdir. (Bx. Suyuti, İtkan, I/76-83)

 Deyilə bilər ki, Quran ayələrinin, əlimizdəki Müqəddəs kitablarda olduğu kimi, var olan tərtibi, vəhy ilə təsbit edildiyinə dair, bütün ümmətin ittifaqı vardır.

Bilindiyi kimi, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.), hər il Ramazan ayında, o günə qədər enmiş olan Quranı Hz. Cəbrayıl ilə qarşılıqlı olaraq oxuyardı. Son Ramazanda, bu qarşılıqlı oxuma, iki dəfə reallaşmışdır. Bakıllani, İbn Enbari kimi bir qisim alimlər, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.)ın bu oxuması, bu anda əlimizdəki mövcud tərtibə görə olub, ona təməl təşkil etdiyini söyləmişlər. (Bx. İbn Həcər, Fethu'l-Bari, IX/42.)

 "Şübhəsiz ki, Quranı biz endirdik və onu qoruyan da biz olacağıq" (Hicr, 15/9) tərcüməsindəki ayədə ifadə edildiyi üzrə, Quranın qorunması doğrudan Allahın hifz və inayətiylə təmin edilmişdir.

 Bu həqiqətə baxmayaraq, köhnə qaynaqlarda, bəzi ayələrin Qurana qoyulmadığını eyham edən bir qisim qəribə rəvayətlər söz mövzusu edilmişdir. Bunlardan biri sözdə Rəcim ayəsiylə əlaqədar olanıdır. Bu mövzuda iki rəvayət şəkli vardır.

 "İçinizdən kimsə, Quranın bütününü əlində tutuğunu söyləməsin:

- Rəvayətə görə, Hz. Aişə izah edir: "Rəcim ayəsi və böyüklərin on dəfə süd əmmələri mövzusunda ayə enmişdi. Bu ayə, çarpayımın altında bir səhifədə yazılı idi. Rəsulullah (s.ə.s.) vəfat edincə biz onunla məşğul olduq, o sıralarda bir heyvan (keçi) gəlib onu yeddi"(İbn Macə, Nikah, 36).

Qeyd: Bu şərhləri də oxumanızı tövsiyə edərik:

İbnu Abbas (r.ə.) izah edir: "Hz. Ömər (r.ə.)ı xütbə verərkən dinlədim. Belə demişdi:

"Allah Təala həzrətləri Məhəmməd (s.ə.s.)ı haqq (din ilə) göndərdi və Ona Kitabı endirdi. Bu endirilənlər arasında rəcm ayəsi də vardı! Biz bu ayəni oxuduq və əzbərlədik. Ayrıca, Rəsulullah (s.ə.s.) zina edənə rəcm cəzasını tətbiq etdi, ondan sonra da biz tətbiq etdik. Mən bu narahatlığı daşıyıram: Aradan uzun zaman keçincə, bəziləri çıxıb: "Biz Kitabullahda rəcm cəzasını görmürük deyib Allahın kitabında endirdiyi bir fərzi tərk edərək dəlalətə düşə biləcək.

Cümə; cəm olmaq, toplanmaq mənalarına gəlir. Cümə günü, Müsəlmanlar üçün çox əhəmiyyətli bir gündür. Bu gündə Müsəlmanlar məsciddə toplanıb birlikdə Cümə namazını qılarlar. Topluca edilən bu ibadət, o günü bayram günü dəyərinə yüksəldər. Bu səbəblə Cümə gününə Seyyidül-əyyam, yəni, günlərin etibarlısı, əfəndisi də deyilir. Bütün xeyirli işlərin Cümə günü meydana gəldiyi; tarix boyunca bir çox qüdsi hadisələrin həmişə Cümə günü zühur etdiyi rəvayət edilər. Hədisi şərifdə belə buyurular:

 

"Üzərinə günəşin doğulduğu ən xeyirli gün, Cümə günüdür. Adəm (ə.s.) o gündə yaradılmış, o gün Cənnətə qoyulmuş, o gün Cənnətdən çıxarılmışdır. Qiyamət də ancaq Cümə günü qopar. " (Müslim, Cumuə, 5)

 

Çoxlarının zənn etdiyi kimi Cümə günü, iş görmək, xeyirli və faydalı mövzularla məşğul olmaq haram deyil. İş qörmə qadağası, yalnız namaz qılma vaxtına məxsusdur. Namaz xaricində işləmək, alış-veriş etmək mübahdır. Onsuz da ayədə də, namazdan sonra yer üzünə ruzi axtarmaq üzrə dağılın, əmr edilməkdədir.

     Qur`an terroru lənətləmiş, anarxiya çıxarmağı və fitnə-fəsad törətməyi ən dəhşətli hadisə adlandırmışdır. İslam hər bir terror, zülm və xəyanəti qadağan edir. Hər cür anarxist hərəkətə, pozuculuğa şiddətlə qarşı çıxır. İslamiyyət zərərə zərərlə qarşılıq verməz. İslam dini ədaləti bərqərar etmək, azğın nəfslərin zülm və istibdadını qırmaq, insan vicdanını orta yola gətirmək üçün Allah tərəfindən göndərilmişdir. Ona görə də İslam dini bu məsələyə çox həssas yanaşır. Belə ki, Qur`an haqsız yerə bir kəsin canına qıymağı, qan tökməyi bütün bəşəriyyətə qarşı işlənmiş ən dəhşətli bir cinayət kimi xarakterizə edir.

     Həqiqətən də, Allah-Təala:

 “... kim bir adamı öldürməyən və ya yer üzündə fəsad törətməyən bir şəxsi öldürərsə, sanki bütün insanları öldürmüşdür. Kim də onu ölümdən xilas edərsə, sanki bütün insanları xilas etmiş hesab olunar”,– buyurur. (“Maidə” surəsi, 5/32).

     Qur`an terrorla yanaşı, hər cür fitnə-fəsadı da lənətləmişdir. Qur`an-i Kərim fitnə çıxaran, cəmiyyətdə fitnəyə vəsilə olan və rəhbər vəzifələrə keçdikləri zaman fitnə toxumları əkənlərin fəsad və şərlərinə diqqət çəkmiş, toplumdakı pozuculuğun ən dəhşətini, fitnənin təhlükələrini açıq şəkildə ortaya qoymuşdur.

 “İş başına keçdimi, yer üzündə fitnə-fəsad törətməyə, əkinləri və nəsilləri məhv etməyə çalışar. Allah isə fitnə-fəsadı sevmir”. (“Bəqərə” surəsi, 2/205).

      Qur`an fitnəni yasaqlamışdır. Bir ayədə Uca Allah belə buyurur:

 “Fitnə isə qətldən də böyük günahdır”. (“Bəqərə” surəsi, 2/217).

     Qur`anın bu kimi ayələrindən tam mənası ilə bəhrələnən bir müsəlmanın ruhunda düşmənçilik, kin, vəhşət yoxdur. Ən böyük düşməni ilə bir növ qardaşlığı vardır. Mömin “Yadadılanı Yaradana görə sevirik” həqiqətini mənimsəyib. Mömin bir məhəbbət fədaisidir. Düşənçiliyə vaxtı yoxdur. Allah-Təala müqəddəs Qur`an-i Kərimdə bir qisim insanların zərərlərinin qarşısının digər insanlar tərəfindən alınması nəticəsində məbədlərin zərərlərdən qorunduğunu bildirir və inananların diqqətini sözügedən zərərlərin qarşısının alınmasına yönəldir.

“... Əgər Allah insanların bəzilərini digərləri ilə dəf etməsəydi, içərisində Allahın adı çox zikr olunan monastırlar, kilsələr, sinaqoqlar və məscidlər dağılıb gedərdi. Allah Ona yardım edənlərə mütləq yardım edər. Şübhəsiz ki, Allah Qüvvətlidir, Qüdrətlidir”. (“Həcc” surəsi, 22/40).

      Həzrət Muhamməd (sallallahu aleyhi və səlləm) rəhmət və şəfqət peyğəmbəridir. Qur`an-i Kərimdə Allah-Təala:

 “(Ya Rəsulum!) Səni də aləmlərə ancaq bir rəhmət olaraq göndərdik”,– buyurur (“Ənbiya” surəsi, 21/107).

     Həzrət Peyğəmbər də gözəl əxlaqı əməli surətdə hər cəhətdən həyatında ən gözəl şəkildə sərgiləmiş, həyatı boyunca səhabələrini fitnədən çəkindirmişdir. Olduqca yüksək ciddiyyət və həssaslıqla fitnədən uzaq durmağı əmr etmişdir.

“Fitnədən çəkinin! Çünki o zaman dil qılınc zərbəsi kimidir”. (İbn Macə, “Fitən”, 24).

      “Burası yəqindir ki, bir fitnə bir ayrılıq və bir ixtilaf mənbəyidir. Belə hal yarandıqda qılıncını götürüb Uhuda get! Qırılana kimi onu daşa vur. Sonra da evində otur. Hətta sənə günahkar bir əl və ya ölüm gələnə kimi (evindən çıxma). (İbn Macə, “Fitən”, 24).

“Qiyamət qopmamışdan az əvvəl qaranlıq gecələrin parçaları kimi fitnələr vardır. İnsan o fitnələr vaxtı mömin kimi sabaha çıxar, axşama kafir olar. Mömin kimi axşama yetişən, kafir kimi sabaha çıxar. O fitnə zamanı oturan ayaq üstə durandan daha xeyirlidir. Piyada gedən qaçandan xeyirlidir. Elə isə yaylarınızı qırın, kirişlərinizi parçalayın, qılınclarınızı da daşa vurun. Sizlərdən birinin evinə girsələr, Həzrət Adəmin iki oğlundan xeyirlisi olun (ölən olun, öldürən deyil). (Əbu Davud, “Fitən”, 2, Tirmizi, “Fitən”, 33).

İslam heç bir zaman, heç bir məsələdə elmə zidd olmamışdır. Əksinə onu təşviq etmişdir. Dini qaynaqlar bunun gözəl nümunələriylə doludur. Quran da, kainat da Allahın kitabıdır: Birincisi kəlam sifətindən gəlir, digəri isə qüdrət sifətindən.

Elm adamları, dinə inansalar da, inanmasalar da kainat kitabını oxumaqda və Yaradanın qüdrət əsərlərini təfsir etməkdədirlər.

Hər elm, özünə xas bir dil ilə davamlı Allahı bildirir. Məsələn, botanika elmi, bizə bir ağacın xüsusiyyətlərini izah edər. Ağacın torpaqdakı qidaları necə aldığını, yarpaqlara qədər necə daşıdığını, meyvələrin necə meydana gəldiyini, böyümənin nə şəkildə olduğunu göstərər. Beləcə, qarşımıza hüceyrələrdən ibarət olan, kökü, gövdəsi, budağı, yarpağı, çiçəyi və meyvəsiylə mükəmməl bir maşın çıxar. Üstəlik də canlıdır. İndi insafla düşünək: Bu möcüzə maşını ağılsız, şüursuz, elmdən, iradədən və qüdrətdən məhrum sadə bir torpaq necə yaradar?

Yenə bunun kimi zooloji elmi, ağlımıza bir heyvanın iç dünyasının qapılarını açdı. Hər heyvanın fövqaladə bir fabrik olduğunu anladıq. Arı, bal edir; əlsiz bir böcək olan ipəkqurdu ipək toxuyur; qoyun süd çıxarır. Bunların hər biri Rəbbani bir fabrikdir. Özlərinə isnad edilən o sənətə möcüzələrini öz elm, iradə və qüdrətləriylə etmiş deyildirlər.

  Qur`an terroru lənətləmiş, anarxiya çıxarmağı və fitnə-fəsad törətməyi ən dəhşətli hadisə adlandırmışdır. İslam hər bir terror, zülm və xəyanəti qadağan edir. Hər cür anarxist hərəkətə, pozuculuğa şiddətlə qarşı çıxır. İslamiyyət zərərə zərərlə qarşılıq verməz. İslam dini ədaləti bərqərar etmək, azğın nəfslərin zülm və istibdadını qırmaq, insan vicdanını orta yola gətirmək üçün Allah tərəfindən göndərilmişdir. Ona görə də İslam dini bu məsələyə çox həssas yanaşır. Belə ki, Qur`an haqsız yerə bir kəsin canına qıymağı, qan tökməyi bütün bəşəriyyətə qarşı işlənmiş ən dəhşətli bir cinayət kimi xarakterizə edir.

     Həqiqətən də, Allah-Təala:

     “... kim bir adamı öldürməyən və ya yer üzündə fəsad törətməyən bir şəxsi öldürərsə, sankibütün insanları öldürmüşdür. Kim də onu ölümdən xilas edərsə, sanki bütün insanları xilas etmiş hesab olunar”,– buyurur. (“Maidə” surəsi, 5/32).

     Qur`an terrorla yanaşı, hər cür fitnə-fəsadı da lənətləmişdir. Qur`an-i Kərim fitnə çıxaran, cəmiyyətdə fitnəyə vəsilə olan və rəhbər vəzifələrə keçdikləri zaman fitnə toxumları əkənlərin fəsad və şərlərinə diqqət çəkmiş, toplumdakı pozuculuğun ən dəhşətini, fitnənin təhlükələrini açıq şəkildə ortaya qoymuşdur.

     “İş başına keçdimi, yer üzündə fitnə-fəsad törətməyə, əkinləri və nəsilləri məhv etməyə çalışar. Allah isə fitnə-fəsadı sevmir”. (“Bəqərə” surəsi, 2/205).

      Qur`an fitnəni yasaqlamışdır. Bir ayədə Uca Allah belə buyurur:

     “Fitnə isə qətldən də böyük günahdır”. (“Bəqərə” surəsi, 2/217).

     Qur`anın bu kimi ayələrindən tam mənası ilə bəhrələnən bir müsəlmanın ruhunda düşmənçilik, kin, vəhşət yoxdur. Ən böyük düşməni ilə bir növ qardaşlığı vardır. Mömin “Yadadılanı Yaradana görə sevirik” həqiqətini mənimsəyib. Mömin bir məhəbbət fədaisidir. Düşənçiliyə vaxtı yoxdur. Allah-Təala müqəddəs Qur`an-i Kərimdə bir qisim insanların zərərlərinin qarşısının digər insanlar tərəfindən alınması nəticəsində məbədlərin zərərlərdən qorunduğunu bildirir və inananların diqqətini sözügedən zərərlərin qarşısının alınmasına yönəldir.

    “... Əgər Allah insanların bəzilərini digərləri ilə dəf etməsəydi, içərisində Allahın adı çox zikr olunan monastırlar, kilsələr, sinaqoqlar və məscidlər dağılıb gedərdi. Allah Ona yardım edənlərə mütləq yardım edər. Şübhəsiz ki, Allah Qüvvətlidir, Qüdrətlidir”. (“Həcc” surəsi, 22/40).

      Həzrət Muhamməd (sallallahu aleyhi və səlləm) rəhmət və şəfqət peyğəmbəridir. Qur`an-i Kərimdə Allah-Təala:

     “(Ya Rəsulum!) Səni də aləmlərə ancaq bir rəhmət olaraq göndərdik”,– buyurur (“Ənbiya” surəsi, 21/107).

     Həzrət Peyğəmbər də gözəl əxlaqı əməli surətdə hər cəhətdən həyatında ən gözəl şəkildə sərgiləmiş, həyatı boyunca səhabələrini fitnədən çəkindirmişdir. Olduqca yüksək ciddiyyət və həssaslıqla fitnədən uzaq durmağı əmr etmişdir.

    “Fitnədən çəkinin! Çünki o zaman dil qılınc zərbəsi kimidir”. (İbn Macə, “Fitən”, 24).

      “Burası yəqindir ki, bir fitnə bir ayrılıq və bir ixtilaf mənbəyidir. Belə hal yarandıqda qılıncını götürüb Uhuda get! Qırılana kimi onu daşa vur. Sonra da evində otur. Hətta sənə günahkar bir əl və ya ölüm gələnə kimi (evindən çıxma). (İbn Macə, “Fitən”, 24).

    “Qiyamət qopmamışdan az əvvəl qaranlıq gecələrin parçaları kimi fitnələr vardır. İnsan o fitnələr vaxtı mömin kimi sabaha çıxar, axşama kafir olar. Mömin kimi axşama yetişən, kafir kimi sabaha çıxar. O fitnə zamanı oturan ayaq üstə durandan daha xeyirlidir. Piyada gedən qaçandan xeyirlidir. Elə isə yaylarınızı qırın, kirişlərinizi parçalayın, qılınclarınızı da daşa vurun. Sizlərdən birinin evinə girsələr, Həzrət Adəmin iki oğlundan xeyirlisi olun (ölən olun, öldürən deyil). (Əbu Davud, “Fitən”, 2, Tirmizi, “Fitən”, 33).

İslam, birlik əmr edən bir köməkləşmə və lütfkarlıq dinidir. Allah, Qurani Kərimində, "Yaxşılıqda və təqvada (Allahın qadağanlarından çəkinməkdə) köməkləşin, günah və düşmənlik üzərinə köməkləşməyin." (Maidə Surəsi, 2) deyə əmr edir.

Bir başqa ayəsdə belə buyurur:

" Ey insanlar! Biz sizi kişi və qadından yaratdıq. Sonra bir-birinizi tanıyasınız deyə, sizi xalqlara və qəbilələrə ayırdıq. Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətli olanınız Ondan ən çox qorxanınızdır. Həqiqətən, Allah Biləndir, Xəbərdardır. ( Hucurat Surəsi, 13)

Ayənin başında iştirak edən, "Ey insanlar!" xitabı, tanış olma və köməkləşmənin yalnız Müsəlmanlara deyil bütün insanlığa şamil olduğunu ifadə etməkdədir.

Köməkləşmənin əhəmiyyətli bir əsası şəfqət və mərhəmətdir.

Bir ayədə, "Allah insanlara qarşı şəfqətli və mərhəmətlidir." (Bəqərə Surəsi, 143) buyurularaq, insanlar bu yüksək sifətlərə təşviq edilərlər. Bu mövzuda Peyğəmbər əfəndimizin bir çox hədisi vardır. Bunlardan yalnız ikisini təqdim edək:

"İnsanlara ağrımayana Allah da ağrımaz." ( Müslim, Fedail, 66)

"Mərhəmət etməyənə mərhəmət edilməz." ( Buxari, Ədəb, 18)

Bu ayələrdən və hədislərdən İslamın köməkləşmə və məhəbbət üzərinə qurulduğu aydın olmaqdadır. Onsuz da bu sifətlər insanlığın mahiyyətində vardır; ondan ayrı düşünülə bilməz.

İslam dini beş şərt üzərinə bina edilmişdir. Bunlar oruc tutmaq, namaz qılmaq, həccə getmək, zəkat vermək və kəlməyi şəhadət gətirməkdir.

İslamın bir şərti Ramazan ayında oruc tutmaqdır. Müsəlman oruc tutmaqla nəfsini tərbiyə edərək, onun azğınlığından özünü qoruyar. Ayrıca çəkdiyi aclıq əzabı ilə ürəyində kasıblara qarşı bir mərhəmət hissi inkişaf edər.

İslamın bir başqa şərti namaz qılmaqdır. Hər gün beş vaxtda Allahın hüzurunda dayanıb rüku və səcdə ilə acizlik və qüsurunu idrak ilə ubudiyetini göstərməkdir. Namaz bütün bir ibadət və bütün bir şükrdür. Hər Müsəlmanın üzərinə fərzdir. Peyğəmbərimiz, "Namaz dinin dirəyidir, (Tirmizi, İman-8) buyurmuşdur.

İslamın şərtlərindən biri də həccdir. Maliyyə vəziyyəti və səhhəti yerində olan möminlərə ömürlərində bir dəfə, müəyyən bir zamanda Kəbəni ziyarət etməsi fərz olmuşdur. Fərz olan bu ibadətin ən böyük hikmətlərindən biri Müsəlmanlara dünya səviyyəsində bir görüşmə və tanış olma zəmini hazırlamasıdır.

İslamın bir şərti də zəkat verməkdir. Cənabı Haqq, zənginlərə mallarından dinin təyin etdiyi müəyyən bir miqdarını Müsəlman olan kasıblara, Allah rizası üçün, vermələrini fərz etmişdir. Zənginlərin kasıblara verdikləri bu mallara zəkat deyilir. Bu kasıbın haqqıdır. İslam, Müsəlmanları zəkat xaricində də kasıblara kömək etməyə təşviq etmişdir. Bunlara da sədəqə deyilir.

Bir insanın Müsəlman ola bilməsi üçün kəlmeyi-şəhadət gətirməsi lazımdır. Bu şahidliyin mənası belədir: "Allahdan başqa haqq məbud olmadığına, Həzrəti Məhəmmədin də onun qulu və elçisi olduğuna şahidlik edərəm."

Bu şahidliyin birinci qisimi, "Allahın varlığını və birliyini, ortağı və bənzəri olmadığını", ikinci şərti isə "Həzrəti Məhəmmədin (s.ə.s.) Allahın qulu olub insanlara həm imanın əsaslarını və İslamın şərtlərini təbliğlə vəzifəli olduğunu" ifadə edər.

Şəri dəlillərin əsası Allahın kitabı ilə Peyğəmbərin sünnəsidir. Dinimizin başlıca hökmləri bu iki qaynaqdan alınmışdır. Peyğəmbərimiz zamanında şəri hökmlər şəxsən Peyğəmbərimizdən alınar, öyrənilərdi. Dinin təməl ünsürləri olan ayələr endikdən sonra bu ayələr şəxsən Peyğəmbər Əfəndimiz tərəfindən izah edilərdi. Rəsulullah Əfəndimizin (s.ə.s.) etdiyi bu izahlardan və içtihatlardan şəri dəlillərin ikincisi olan sünnə təşəkkül etdi. Peyğəmbərimizin axirətə təşrifindən sonra meydana gələn yeni hədislərdən ötəri icma və müqayisə kimi iki dəlilə daha ehtiyac söz mövzusu oldu. Bəli zamanın yenilənməsi ilə hadisələrin işıqlanması bu ehtiyacı zəruri etdi. Necə ki bir hökm əgər Kitabda açıqca mövcud isə onunla əməl olunar. Kitabda yoxsa sünnəyə müraciət edilər. Orada da olmazsa icma və müqayisəyə müraciət edilər.

1-) Qurani Kərim:

Dinin təməl ünsürünün birincisi, Qurandır. Qurani Kərim bütün bəşəriyyətin rəhbəri olan İlahi bir kitab və əbədi hidayət qaynağıdır. İnsanın əbədi səadət və salamatlığı bu qutsi kitabın hökmlərinə, əmr və tövsiyələrinə uyğun gəlməklə mümkündür. Çünki İslam dini, Quran ilə kamal tapmışdır. İslam şəriətinin əsası və təməli Odur. Dinə aid prinsiplər Onda xülasə halında iştirak etmişdir. Zaman və məkanın dəyişməsiylə Ondakı hökmlər dəyişməz. Əzəldən gəldiyi kimi əbədə gedəcək.

2-) Sünnə:

İslam dininin Qurani Kərimdən sonra ən böyük təməli hədislər və sünnədir. Sünnə qüvvətini Qurandan alar və Onun birinci təfsiridir. Müçtəhitlər Qurandan hökm çıxardıqları kimi hədislərdən də Şəri hökmləri çıxarmışlar. Buna görə İslam dininin Qurandan sonra ən böyük əsas qaynağı Sünnədir.

Demək ki, Quran da hədis də vəhyin səmərəsidir. Ancaq Quran vəhyin ən yüksək mərtəbəsində gəlmişdir. Çünki Quranın həm ləfzi, həm mənası Allahdan olduğu üçün Quran birinci dərəcədə isə də Quranı anlama və həyata tətbiq nöqtəsində hədis və sünnə ön plana çıxmaqdadır. Çünki Quranın gətirdiyi öz halındakı həqiqətləri anlamaq ancaq sünnə ilə mümkündür. Bu səbəblə hədis və sünnənin gətirdiyi hökmlərə də sıx sarılmaq və fərdi və ictimai həyata tətbiq etmək zəruridir. Çünki sünnə, kitabın təfsir və bəyanıdır.

Cənabı Haqq, Hz. İsanı administrativ işlərlə vəzifələndirməmişdi. Bu səbəblə Xristianlıqda dövlət idarəsinə dair heç bir hökm yox idi. Yalnız imani və əxlaqi əsaslar olardı.

Lakin keşişlər İncildə varmış kimi göstərərək, iqtidarı əllərinə götürmələrini təmin edəcək hökmlər uydurdular. Bunun üçün də ənənələrdən və köhnə müqəddəs kitablardan ictimai qaydalar və siyasi prinsiplər çıxararaq İncilə əlavə etdilər. Yəni Hz. İsanın təbliğ etdiyi dində dəyişiklik etdilər. Bundan sonra Xristian xalqı keşişlər idarə etməyə başladılar. Beləcə "keşişlər dövləti" ortaya çıxdı. Bu idarə şəkli də "teokrasi" olaraq adlandırıldı.

Teokrasi idarəsi "Ruhanilərlərə (keşişlərə) qeydsiz şərtsiz təslimiyyət və kor-koranə təqlid" anlayışını gətirdi. Daha sonraları isə, "keşişlərin və ruhani rəislərin riyasət və təzyiqləri" şəklinə döndü.

Görüldüyü kimi teokrasi, Orta əsrlər keşişlərinin idarəsidir. İslamda isə belə bir idarə şəkli qətiliklə yoxdur. Onun təbliğ etdiyi dövlət və idarə şəklində pisliyin, zülm və basqıya rast gəlmək belə mümkün deyil.

Onsuz da Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) Hz. İsa kimi yalnız axirətlə əlaqədar olan imani və əxlaqi əsasları deyil, dünya və axirət həyatını birlikdə tənzimləyən imani, əxlaqi və siyasi hökmləri birdən təbliğ buyurmuşdur. Bu xüsuslarda ən incə bir nöqtəni belə bildirmiş, şəxsən tətbiq edərək də göstərmişdir. Bu səbəbdən, İslamda digər dinlərdə olduğu kimi, din bir təzyiq ünsürü olaraq istifadə edilməmiş, insanların hər cür maddi və mənəvi səadətinə vəsilə olmuşdur.

Ayrıca İslamda idarəçinin hər sözünə qeydsiz şərtsiz təslim olmaq və onu kor-koranə təqlid etmək də yoxdur. Müsəlmanlar xəlifəyə hesab soruşa bilərlər, anlamadıqları xüsusların izahını istəyə bilərdilər. Hz. Ömərin bu barədə bir çox tətbiqi vardır. Müsəlmanlar administrativ baxımdan ən üst səviyyədə olan bu şəxsə, "Haqq və həqiqətdən ayrılsan, səni qılıncımızla istiqamətləndirərik." deyə xəbərdarlıqda ola bilmişlər. Hz. Ömər isə bu növ xəbərdarlıqlara məmnun olmuş, onlara qarşı minnətdarlığını ifadə etmişdir.

Bütün bu xüsuslar teokrasinin İslamla yaxından uzaqdan bir əlaqəsinin olmadığını göstərməkdədir.

1- Sualınıza ən gözəl cavab olduğuna inandığımız zəngin əhatəli bir ayənin tərcüməsi belədir:

"Biz mütləq sizi bir az qorxu ilə, bir az aclıq ilə, yaxud mala, cana və ya məhsullara gələcək nöqsanlıqlarla sınayarıq. Sən səbr edənləri müjdələ! Onlar elə kəslərdir ki, başlarına müsibət gəldiyində, ‘Biz Allaha aidik və vaxtı gəldiyində əlbəttə ona dönəcəyik' deyərlər. Rəbbləri tərəfindən bol bağışlama və rəhmətə tabe olanlar onlardır. Hidayətə çatanlar da ancaq onlardır"(Bəqərə, 155-157).

Heç bir müsibət, bir tikanın batması da qarşılıqsız qalmaz, onun da bir mükafatı vardır. Bu hədisdə bu həqiqəti görməkdəyik:

Hz. Əbu Hureyre izah edir: Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) belə buyurdu:  "Bir Müsəlmana hər hansı bir müsibət, bir çətinlik, bir kədər, bir əziyyət, bir qəm toxunsa, hətta özünə bir tikan belə batsa, mütləq Allah bunları onun günahlarına kəffarə edər" (Buxari, Marda,1; Müslim, Birr, 52).

Səbirlə əlaqədar çox hədislər vardır. Misal olaraq  İmam Əhmədin rəvayət etdiyi bu hədislə kifayətlənək:

Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) buyurdu ki; "Allahın möminlər üçün ön gördüyü qərarı məni olduqca sevindirməkdədir. Belə ki; özünə bir xeyir yaxşılıq toxunsa Rəbbinə həmd edər və şükr edər. Başına bir müsibət gəlsə həmd edər və səbr edər. Hər vəziyyətdə -hətta xanımının ağzına qoyacağı bir loxmadan ötəri də - mömin üçün bir bir mükafat vardır"(Əhməd b. Hənbəl, 1/173).

Bu hədis də göstərir ki, möminin həyatı daim qazanclı çarxlar içində dönməkdədir. Çətinliklərdə səbir edər, mükafat alar, fərahlıqda şükr edər, mükafat alar. Nə xoşbəxt istiqamət dairəsində həyatını keçirən möminlərə!

2-  Bir müsəlmanın başına gələn hər çətinlik onun haqqında mütləq xeyirdir: Ya keçmiş günahlarını silər, ya gələcək bəla və müsibətlərə mane olar, ya ilahi bir xəbərdarlıqdır, ya da mənəvi mövqeyinin daha da artması üçün bir imtahandır.

Bu məsələ çox istiqamətlidir. Yalnız bir neçəsinə təmas edək.

Haqq din fənnə qarşı ola bilməz

Din deyilincə iki ayrı məfhum xatirə gəlir. Biri "haqq din", digəri "batil dinlər". Batil dinlər, ya insanların öz xəyallarından doğan, yaxud bir haqq dinin təhrif edilməsiylə ortaya çıxan bir sıra axmaq inanclardır. Haqq din isə, bu kainatı qüdrətiylə yaradıb, hikmətiylə və elmiylə tənzimləyən, dünyanı insanlara beşik, günəşi lampa edən, zəmini çiçəklərlə, səmanı ulduzlarla təchiz edən Cənabı Haqqın bir əmridir.

Haqq kitab, Allahın fərmanı və bu kainat Onun mülkü və məxluqudur. Necə ki bu aləm üçün, "kainat kitabı" deyilmişdir. Hər bir elm bu kitabdan bir səhifənin, bir cümlənin, yaxud bir nöqtənin təfsiri, açıqlanmasıdır. İnsan bədəni bu kitabdan yalnız bir söz. Ondakı hər orqan üçün nə qədər əsərlər yazılmış. Diş, bir tək hərf kimi, ondakı incə sirr üzərində nə qədər tezislər edilmiş. Bir hüceyrə, bir atom, bu kainat kitabının bir nöqtəsi hökmündədir. Onların təfsirləri ayrı bir elm qolu olaraq inkişaf edib. O halda, aləmdəki hikmətləri təfsir edən və gizli gözəllikləri ortaya çıxaran elmlərin ilahi fərmana zidd olması düşünülə bilməz.

Bəzi ətraflar, elmin hər kəşfini, dinə qarşı qazanılmış bir zəfər kimi elan edirlər. Bu, elmi inkar edən bir batil din üçün doğru ola bilər. Yaxud Avropanı əsrlərcə elmdən uzaq tutan və "dünya dönür" dediyi üçün Galileyi engizisyon önünə çıxardan kilsəyə qarşı ağlın zəfəri sayıla bilər. Amma, bir Müsəlman bu cür inkişafları: "Allahın qüdrət kitabı olan bu kainatdan bir sirrin daha həll edilməsi" şəklində qiymətləndirər. Və yenə bir Müsəlman, bütün mədəniyyət möcüzələrini insan ağlının meyvəsi olaraq görər və bunları, insana bağışlanan istedadın və ona verilən fürsətin bir nəticəsi olaraq bilər. "Arıya bal etməyi ilham edən, qoyunu süd fabriki edən Cənabı haqq, insan ağılına da belə möcüzə meyvələr verdirir." deyə düşünər. Yeni kəşfləri eşitdikcə, Allahın elminə və hikmətinə qarşı heyranlığı və heyrəti daha da artar.

Postmodern Düşüncələr kitabında Prof. Dr. İbrahim Özdəmir, "Müsəlmanın İnsanlarla Qardaşlığı" başlığı altında İslamın keçmişindəki tətbiqlərindən nümunələr verilmişdir. Bu çox əhəmiyyətli tətbiqlərlə sizi baş-başa buraxıram. İnsanlığın axtardığı barış İslamda? Birlikdə düşünək.

Qurana görə insan varlıqların ən şərəflisidir. Allahın dünyadakı xəlifəsidir. Bu səbəblə insana çox əhəmiyyət verilmiş və ucaldılmışdır. Bir insanı günahsız yerə öldürmək, bütün insanlığı qətl etməyə bərabər tutulmuşdur.

Hz. Peyğəmbər, qeyri müslim belə olsa cənazələrə hörmət göstərmiş və beləcə insan olma sifətinin, filan dinə mənsub olma sifətindən əvvəl gəldiyini göstərmişdir. Müsəlmanların, digər din mənsublarına qarşı xoşgörüş və dialoqa dayanan bir ənənə meydana gətirmələrində bu anlayışın böyük payı var.

Digər tərəfdən, Müsəlmanların öz xaricindəkilərə baxışları Qurandakı qanunlara dayandığından, heç bir zaman hakimiyyətləri altındakı insanları dinlərini dəyişdirməyə və Müsəlman olmağa məcbur etməmişlər. Bu, Quranın "Dində məcbur etmə yoxdur." qanununun təbii bir nəticəsi olaraq görülməlidir.

Beləcə fəth edilən bölgələrdəki insanlar heç bir məcbur etməyə məruz qalmamış, əksinə cizyə vergisi ödəmək şərtiylə din və inanclarında sərbəst buraxılmışlar.

Hz. Peyğəmbərin bu bəyanları, Müsəlman idarəçilərə daim işıq tutmuşdur: "İnsanlara əzab edənə Allah da əzab edər. Kim bir müsəlman olmayana zülm edər və ona gücünün xaricində iş yüklərsə, qiyamət günü məni qarşısında tapacaq."

İnanc mövzusunda məcbur etmə, dinin özünə zidd olduğundan, daha İslamın ilk günündən etibarən belə bir məcbur etməyə yer verilməmişdir. Bu səbəblə Hz.

Peyğəmbərə (s.ə.s.), "əsl vəzifəsinin təbliğ olduğu, insanları hidayətə çatdırma olmadığı" bir ayədə açıqca ifadə edilmişdir.

Bu mövzuda Hz. Peyğəmbərin tətbiqləri də təbii ki Qurandakı qanunlar çərçivəsində reallaşmışdır. Bilindiyi kimi, Hz. Peyğəmbər Məkkədən

Mədinəyə hicrətlə birlikdə, Yəhudi cəmiyyətiylə bir yerdə yaşamağa başlamışdır. Hz. Peyğəmbər Yəhudi cəmiyyətiylə olan əlaqələrini yazılı bir mətin şəkildə ortaya qoymuşdur.

Keçmişdə olduğu kimi indiki vaxtda da səadət çox vaxt qarışdırılır. Bu səhv qiymətləndirmə, gələcəyə də keçəcəyinə bənzəyir.

Bəziləri, sərvət və mövqeyini, şan və şöhrəti, lüks və dəbdəbəni səadətlə eyni zənn edərlər. Halbuki ətraflarında nə qədər insanlar görərlər ki, dünyanın hər cür imkanına qovuşmuş və dilədikləri hər zövqü dadma gücünə sahibdirlər, amma xöşbəxt deyildirlər. Kimi xanımıyla dolanışıqsızdır, kimi oğulunun avaralığından dərdlidir. Kimi, anasının amansız dərdinə şəfa axtarmaqdadır. Kiminin bazarda bir xeyli alacağı vardır, ödənməməkdədir. Kimi ortağıyla problemlidir.

Belə minlərlə, on minlərlə səbəb, insana dünyanın rahat yeri olmadığını aralıqsız dərs verər.

İlahi Fərman xəbər verir:

"Sizə, bir imtahan verərək, şər və xeyrlə sınayacağıq. Hamınız da nəhayət bizə çeviriləcəksiniz." ( Ənbiya Surəsi , 35)

Buna görə dünya bir imtahan meydanıdır.

Bir hədisdə də, dünya "axirətin tarlası" olaraq təqdim edilər.

Bu dünya, rahat yeri deyil, imtahan meydanı və axirətin tarlası olaraq yaradılmış. Bu imtahan salonunda, insanlar davamlı səy göstərər, tər tökərlər. Və bu tarlada, axirətləri adına hər gün bir bağ yığıb günlərini yorğun-arğın bitirərlər.

Allah Elçisi (s.ə.s..) xəbər verir: "Dünyada rahat yoxdur."

Gecə və gündüz bir-birini qovduğu, xəstəliklərlə səhhətin növbəli insanı yoxladığı, çətinliklərlə asanlıqların yenə ard arda insanı qucaqladığı, fırtınayla sükunətin insan ruhunda növbəli hökm etdiyi bu qəribə dünyada, rahat və dinclik tapmaq nə mümkün!

Dünyada rahat yoxdur, amma mömin üçün səadət vardır. İnsan bu dünyada imanı dadmış və saleh əməlin yolunu tutmuşsa, ağrılı-şirin hər hadisədən axirəti adına bir sıra faydalar əldə edər. Və ən əhəmiyyətlisi, bu dünyanın rahat yeri olmadığını bilmənin verdiyi rahatı dadar və narahatlıqdan xilas olar.

Allah Rəsulundan (s.ə.s.) bir səadət düsturu: "Dünyada ya qərib bir insan, ya da yolçu kimi ol." Bu hədisdə səadətin iki əhəmiyyətli qaynağına diqqət çəkilmiş və iki ayrı səadət resepti birlikdə təqdim edilmişdir:

Birinci resept: Bu dünyada qəribə olduğunu, bu qürbət elində, əsl yurdu olan cənnət üçün bir şeylər qazanmağa gəldiyini bilmək. Özünü belə bilən və dünyaya belə baxan bir insan, bu fani həyata könül bağlamaz. Onun keçici problemlərinə gərəyindən çox əhəmiyyət verməz. Bu qürbət diyarından bir gün köçəcəyini bilər. Gözü həmişə o səadət yurdundadır.

"Sən burada qonaqsan və buradan da digər bir yerə gedəcəksən. Qonaq olan kimsə, bərabərcə gətirə bilmədiyi bir şeyə ürəyini bağlamaz." ( Məsnəvi Nuriyyə)

İkinci resept: "Yolçu olduğunu bilmək və eləcə yaşamaq." Belə bir insanın bütün məsələsi idealındakı şəhərə çatmaqdır; avtobusda ön yaxud arxa kreslolarda oturması çox əhəmiyyət daşımaz.

İslâm Kəlməsinin Lüğəti Mənası

    İslam kəliməsi lüğətdə; təslim olmaq, boyun əymək, itaət etmək mənalarına gəlir. Allah Təalanın əmrlərinə təslim olub itaət etməyə əsaslanan bir din olması səbəbiylə bu dinə İslam deyilmişdir.

Termin Mənası

   Allah tərəfindən peyğəmbərlər vasitəsilə insanlara bildirilən, dünyada və axirətdə insanları xoşbəxtliyə qovuşduracaq həyat şəkli, etiqadi və əməli bir nizamdır. İslam, ağıl sahibi insanları öz seçimləriylə birbaşa xeyirli olan şeylərə aparan ilahî bir qanundur.

İslam'ın Mahiyyəti

    İslam'ın mənası, təslim olmaqdır; Allah'ın əmr və qadağanlarına təslim olmaq. Allah'ın hökmlərinə təslim olmadan İslam olmaz. (bax. Ənam, 162 və Nisa, 65) İnsan, Allah`ın yaratdığı quldur.

   Allah, elmi ilə hər şeyi əhatə etdiyində və hikmət sahibi olduğundan qulluğun gərəyi, O`na təslim olmaqdır. Həyatın qanunları insanın Allah'a təslim olmasını tələb edir. Çünki bu qanunları da, insanı da ən yaxşı bilən Allah`dır.

   Bütün kâinat və içindəki hər şey o yaradıcının qanunlarına itaət etməkdədir. Ona görə bütün kainatın dini İslam'dır. Günəş, ay, ulduzlar daim Müsəlmandır. Dünya, hava, su, işıq, ağaclar, daşlar və heyvanlar da Müsəlmandır. İslam, Allah'a itaət edib təslim olmaq mənasına gəldiyi üçün, bütün bu varlıqların üsyan etmədən Allah`a itaət etdiklərini görməkdəyik. Yəni təslim olmalarına, Müsəlman olmalarına şahidik.

"Allah'ın dinindən başqasınımı axtarırlar? Halbuki göylərdə və yerdə olanların hamısı istər-istəməz O`na təslim olmuşdur və O`na qaytarılıb gətiriləcəklər. "(Al-i İmran, 3/83)

    Bu ayədə göydə və yerdə olanların təslimiyyəti insana nümunə olaraq göstərilir və deyilir ki "Ey insan, bax sən də belə təslim olmalısan!" Hz. Ali`nin (Allah ondan razı olsun) də dediyi kimi "İslam təslimdir, təslimiyyətdir." Allah'a təslim olmayan kimsə, Müsəlman sayılmaz. İnsan nəyə təslim olmuşsa ona qul olmuş deməkdir. İslam, imanın bir təzahürü, zahirə əks olunmasıdır. İman etmədən təslimiyyət, yəni imansız İslam olarmı? Olsa belə məqbul deyildir. Münafiqlər inanmadan təslimiyyət göstərən insanlardır. Dövrümüzdə də lazım olduğu şəkildə iman etmədiyi, Allah'ın hökmlərini həzm edə bilmədiyi, başqa ideologiyaları (dinləri) mənimsədiyi halda özlərini "Müsəlman" olaraq tanıdan insanlar bu sinifə daxildirlər. İslamiyyətin (təslimiyyətin) etibarlı ola bilməsi üçün könül razılığı ilə, qeydsiz və şərtsiz tam bir təslimiyyətlə Allah'ın şəriətinə təslim olmaq lazımdır.

   İnsan da öz azad iradəsi və seçimiylə Allah'a təslim olarsa, İslamı seçib müsəlman yaşayarsa, kâinatın boyun əydiyinə təslim olduğundan artıq o, kainatla barışıb harmoniya təmin edər. Zamanla yox, kainatla ayaqlaşmaq gərək. Beləcə bu insan, Allah Təalanın dünyadakı xəlifəsi, təmsilçisi olar.

    İslam dinini, hərtərəfli olaraq qısaca təyin etmək mümkün deyildir. Onun hərtərəfli tərifi ancaq Qur'an və sünnənin vəhdəti ilə edilə bilər. Çünki İslamın məzmunu və sərhədləri Qur'an və sünnətlə çəkilmişdir. İslam, Qur'an'dan və sünnədən öyrənilə bilər. Uca Allah bu dini hər cəhətdən mükəmməl və hərtərəfli etmişdir. Belə ki, İslam hökmü açıqlanmamış heç bir məsələ yoxdur. Bir məsələ mubahdırmı, haramdırmı, məkruh və ya sünnədirmi, vacib və ya fərzmidir; edilən hər hansı bir fəaliyyət və ya inancın hökmü göstərilmişdir. İnanc, ibadət, siyasət, sosial, iqtisadiyyat, savaş, sülh, hüquq və ya insanı maraqlandıran başqa hər hansı bir məsələ olsun; onunla əlaqədar dində mütləq bir hökm vardır və ya müctəhidlər, hökmünü Qur'an və sünnədən yola çıxaraq müəyyən edərlər. Allah, Qur'an-ı Kərimin xüsusiyyətini belə açıqlayır:

"Sənə bu kitabı (Qur'an'ı) hər şeyi bəyan etmək, açıqlamaq üçün göndərdik." (Nəhl, 16/89 və yenə bax.Yusuf, 111)

    Qur'an və sünnədə hökmü açıqca ifadə edilməyən məsələlər haqqındakı hökmü, İslam ümmətinin müctəhid alimləri, kitab və sünnəyə əsaslanaraq çıxararlar.

    Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm İslam'ı fərqli şəkillərdə təsvir etmişlər. Bu təriflərdən biri bu şəkildədir:

"İslam, beş əsas üzərinə bina edilmişdir (qurulmuşdur). Allah'dan başqa ilah olmadığına və Muhammədin (sav) O'nun qulu və Rəsulu olduğuna şəhadət etmək, namaz qılmaq, zəkat vermək, Beyt`i (Kəbəni) həcc etmək və Ramazan orucunu tutmaqdır." (Buxari, İman 1; Müslim, İman 22; Nəsai, İman 13; Tirmizi İman 3)

   Yuxarıdakı hədis, İslam binasının bu beş təməl üzərində qurulmuş olduğunu açıqlamaqdadır. Diqqət yetirilməsi lazım olan xüsus, bu beş əsas, İslam'ın təməlləridir amma, İslam'ın hamısı deyildir. Bir evin yalnız təməllərdən ibarət olduğu necə deyilə bilməzsə, İslam'ın bu beş təməldən ibarət olduğunu iddia etmək də eyni şəkildə yanlışdır. Qur'an-ı Kərimi açıb oxuyan görəcək ki, bu beş xüsusun xaricində əxlaqdan, iqtisaddan, sosial məsələlərdən, siyasətdən, sülhdən, savaşdan, xeyirdən, şərdən ... söz edilmişdir. İslam, təməl və binadan meydana gəlmişdir. Təməl, bu beş rükündür. Bina isə, insan həyatıyla əlaqədar İslam'ın digər hökmləridir. Müsəlmanın vəzifəsi, İslam'ı tamamilə tanımaq və bütün olaraq iqamə etmək, ayaqda tutmaqdır.

    Bu məşhur hədis-i şərifin işığı altında İslam'ın təməllərini iki yerə ayıra bilərik: Şəhadət kəlmələri ilə ifadə edilən iman və əhəmiyyətinə görə dörd əməlin zikr edilməsindən anlaşılan saleh əməl .. İslam, şəhadət kəliməsi və imanın rükûnlarıyla ortaya çıxan inancdır. İslam; namaz, zəkat, oruc və həcc ilə ortaya çıxan ibadətlərdir. Bunlara İslam'ın rükunları, təməlləri deyilir. İslam'ın geri qalanı isə, bu təməllər üzərinə qurulan binadır. Bu binanı meydana gətirən ünsürlər İslam'ın həyat sistemləri, nizamlarıdır: Siyasi nizam, iqtisadi nizam, əxlaqi nizam, hərbi nizam, sosial nizam, təhsil nizamı və s İslam'ın hakimiyyətini təmin etməsi üçün ayrıca müeyyidələri vardır. (Müeyyide: Hüquq və əxlaqi əmrlərin yerinə yetirilməsini təmin edən qüvvət, sanksiya ilə əlaqədar qayda deməkdir.) Bu müeyyideler; cihad, marufu əmr edib münkərdən çəkindirmək; fitri cəzalar, Allah'ın dünya və axirətdə verdiyi Rabbanî cəzalardır.

    O halda İslam; inanc, ibadət, həyat sistemləri və müeyyidələrdir.

     İslam, insanın içi və çölü, qəlbi və qəlibi, ağılı və vicdanı, arzusu və nifrəti, duyğusu və həssaslığı ilə Allah'a təslim olub boyun əyməsidir. Qəlbini və ağılını, əlini və ətəyini, içini və çölünü Allah'ın hökmü xaricindəki hər cür təsirdən qurtarmaqdır. İslam, ümumi nizam, həyatın hər cəbhəsiylə əlaqədar qanun və vəhylə əmr edilib, peyğəmbərlə təbliğ edilən, insan davranışlarının proqramıdır. Bu proqrama tabe olana savab; tabe olmayana cəza vardır. İslam, Allah Təalanın nazil etdiyi ehkam (hökmlər), əqidə, ibadət, əxlaq, muamelat, Qur'an və sünnədəki xəbərlərin cəmidir.

   İslam'ın ziddi, cahiliyyədir. (Cahiliyyə bir inanc və yaşam forması olaraq İslam'ın xaricindəki hər cür küfrün ortaq adıdır. Küfr deməkdir.) İslam'ın hər parçasının qarşısında mütləq cahiliyyə vardır. İslam bütün detallarıyla cahiliyyənin əleyhdarıdır. Çünki İslam'dan hər bir cüz, Allah'ın hər şeyi içinə alan elminin əsəridir. Ona qarşı olan hər düşüncə və hərəkət də, mütləq cahiliyyədir. Çünki o, məhdud insan elminin əsəridir. Üstəlik insanın həva və arzuları özünə qalib gələ bilər; gözəli çirkin, çirkini də gözəl görə bilər.

"Yoxsa onlar cahiliyyə idarəsinimi istəyirlər? Yaxşı anlayışlı bir cəmiyyət üçün, hökm qoyma baxımından Allah'dan daha gözəl kim vardır? "(Maidə, 5/50)

    Bəzi insanlar, cahiliyyə yolunda gedənlərin bir qisminin hərəkət, yaşayış və ya bəzi sistemlərində ortaya çıxan gözəl və tərəqqini gördükdə, şübhəyə düşərlər. Bunun səbəbi, İslamiyyətdən olan bir şey, bəzən cahiliyyə ilə qarışar. İslam'dan olan o şey, orada da gözəl görünər. Cahil insan, İslam'ın həqiqətini bilmədiyi üçün bu nizama bağlanar. Əgər bu insan haqqı bilsəydi, o cahiliyyə sistemində gördüyü bəzi yaxşılıqların İslam'a aid olduğunu anlayacaq, qaynağa və əsla yönələcəkdi.

    İnanclarda İslam və cahiliyyə vardır. İbadətlərdə İslam və cahiliyyə vardır. Əxlaqda, siyasətdə, təhsildə, savaş, sülh və sosial məsələlərdə İslam və cahiliyyə vardır. İnsanla əlaqədar bütün məsələlərdə, bütün qanun və qaydalarda İslam və cahiliyyə vardır. Din və ibadətlərdəki cahiliyyə, cahiliyyələrin ən təhlükəlisidir. Onun üçün Allah Təala, sağlam etiqadla yanaşı bəzi cahiliyyə hərəkətlərini görənləri bağışlayar amma, inanc və ibadətləri cahiliyyə inanc və ibadətləri olan kimsəni, İslam'ın bütün əxlaqıyla axlaqlansa belə qətiyyən bağışlamaz.

"Allah O`na şərik qoşmağı əsla bağışlamaz. Amma bunun xaricində istədiyini bağışlayar. "(Nisa, 4/48)

    Allah Təala İslam'ı bir bütün olaraq göndərmişdir. Kim hamısını alarsa, bax o Müsəlmandır. Kim onun bir qismini alar və bir qismini almazsa, İslam'la cahiliyyəni bir-birinə qarışdırmış olar.

"Yoxsa siz Kitabın bir qisminə inanıb, digər qismini inkarmı edirsiniz? Sizdən bunu edənlərin cəzası dünyada rəzil və rüsvay olmaqdan başqa bir şey deyildir. Qiyamət günündə isə əzabın ən şiddətlisinə atılacaqlardır. Allah sizin etdiklərinizdən qafil deyildir. "(Bəqərə, 2/85)

    Hər Müsəlmanın, cahiliyyənin bütün adət və qaydalarından təmizlənmiş olması və İslam'ın bütününü alması lazımdır.

İslam Dini'nin Qayəsi

   İslam'ın gətirdiyi hökmlər, insanların xoşbəxtlik etmək məqsədi daşıyır. Bu hökmlərə uyğun hərəkət edənlər, həm dünya həm də axirət səadətini qazanacaqdır. İslam, insanın qəlbini, əqli düşüncələrini və əməllərini islah edərək, onları yüksəldərək bu səadətlərə qovuşdurar. Cəmiyyətin səadəti də fərdin səadətinə bağlı olduğundan, insanın xoşbəxtliyi eyni zamanda cəmiyyətin də xoşbəxtliyidir. İslam, bu hədəfi reallaşdırmaq üçün bəzi hökmlər qoymuşdur. Bunlara şər`i hökmlər deyilir.

İslam Dini'nin Hökmləri

    İslam Dininin hökmləri dörd qisimdir.

    a) İman (Etiqadi hökmlər): İnsanın dində qəbul etməsi və rədd etməsi lazım olan xüsuslarla bağlı hökmlərdir. İnsana nələri qəbul etməsi, nələri rədd etməsi lazım olduğunu bu hökmlər öyrədir. İnsan, iman əsaslarına inanmaqla mənəvi qidasını almış, qəlbini yanlış inanclardan təmizləyərək gerçək dəyərini qazanmış olur.

   b) Əməl: Əməl, insanların etdiyi işlərdir. Edilməsi və ya edilməməsi lazım olan hərəkətlərdir. Hansı əməllərin, hansı şərtlərlə necə ediləcəyini və necə səhih olacağını açıqlayan hökmlərə, əməli hökmlər deyilir. Dua etmək, zəkat vermək, cihad etmək, elm təhsil etmək kimi.

    c) Əxlaq: Hal və hərəkətləri, davranışları, İslamî və insanî əlaqələri açıqlayan hökmlərə deyilir. Əxlaqın gözəlləşməsinə və vicdanın tərbiyəsinə aid olan hökmlərdir. Pis söz və yalan söyləməmək, özü üçün istədiyini başqası üçün də istəmək ... kimi.

   d) Hüquq (muamelat, uqubat): İman, əxlaq və şəxsi əməl kimi mövzulardan başqa, xüsusilə dövlət rəhbərliyini, cəmiyyət idarəsini və iqtisadi vəziyyətləri ehtiva edən mövzuları, evlənmə, boşanma, miras paylanması, ticari və siyasi işləri, qısaca İslam dövlətinin qanun və qaydalarını müəyyən edən bütün hökmlərdir.

    İslam, insan həyatının imtina edilməz də olsa bir parçası deyil; hər baxımdan insan həyatının bütünüdür. İslam, insanın gündəlik iyirmi dörd saatını və doğumdan ölümünə hər sahədəki hər istiqamətini əhatə edir və müəyyən edir. Tualet ədəbindən dövlət rəhbərliyinə çatana qədər insanın bütün həyatını əhatə edər. İslam, insan həyatının bütünüdür. İnancı, ibadəti, əxlaqı və hüququ ilə bir bütündür. Parçalanmaz və ya hər hansı bir şeylə sintez edilə bilməz. Atma və qatmaları, xurafat və bidətləri qəbul etməz. Allah tərəfindən tamamlanmış əskiksiz bir nizamdır.

İslam'ın Ümumi Xüsusiyyətləri

   1) Rəbbanîlik: (Rəbbə aid olmaq, ilahî olmaq) İslam, haqq və ilahî dindir. Vəhyə əsaslanır. Hədəf və qayədə Rəbbanidir. Allah`ın razılığı bir müsəlman üçün hər şeydə vaz keçilməz məqsəddir. İslam'ın qaynağı və metodu da Rəbbanidir.

   2) İnsanilik: (İnsan fitrətinə uyğunluq) Qur'an insanlara endirilmiş, peyğəmbərlər insanlar arasından seçilmişdir. İslam insana, insanın ağılına böyük əhəmiyyət vermiş, fitrətinə uyğun hökmlər qoymuşdur. İslam'a görə insan, yer üzündə ən gözəl şəkildə və xəlifə olaraq yaradılmış, ruhi ünsür ilə mötəbər edilərək kainat onun xidmətinə verilmişdir. İslam, insanın heç bir güc və enerji mərkəzinə etinasız yanaşmaz. Onların hamısını islaha, işləməyə və inkişafa doğru istiqamətləndirər. İnsan, daşıya biləcəyi ölçülərdə yüklənən bu öhdəlikləri çiyninə yükləyərək sülh, güvən və hüzur içində yoluna davam edir. Bu öhdəliklər insanın öz fitrətinə uyğun gəlir. Könlünün və vicdanının səsiylə bütünləşir. Fitrətini islah etməyi hədəf götürər. İslam'ın bütün hökmləri insanın dünya və axirət səadətinə yönəldilmişdir.

    3) Əhatəli və ümumbəşəri: İslam, əbədiyyəti əhatə edəcək uzunluqda, bütün insanları əhatə edəcək genişlikdə, dünya və axirət işlərini ehtiva edəcək dərinlikdədir. Mesajı və hökmləri bütün zamana, bütün dünyaya, bütün insanlığa yönəldilmişdir. İnsan həyatının beşikdən məzara bütün mərhələlərini və həyatın bütün sahələrini tənzim edər. İslam'ın təlimləri də əhatəlidir. Bu əhatə dairəsi, inancda, ibadətdə, təsəvvürdən, əxlaq və fəzilətdə, tənzimləmə və qanunlarda özünü göstərir.

    4) Vasatlık və tarazlıq: İslam; tarazlıq, orta yol, ədalət, ölçü kimi təməl dinamikləri olan bir dindir. İfrat və təfritdən uzaqdır. İnsanı azdırmaz və əzdirməz. İnsanın gücü belə tarazlı bir nizam qurmağa kifayət deyildir. İnanc, ibadət, əxlaq və təşriidə vasat (ədalət və tarazlıq) ünsürlərini asanlıqla görə bilərik. Dünya - axirət, maddə - mana, zəngin - kasıb arasında tarazlıq vardır. İnsanın içi və çölü, ruhu və bədənini, fərd və cəmiyyəti, fərd və dövləti, qadın və kişini, ailə və milləti tarazlayar. Hər birinin bir-birinə qarşı haqq və vəzifələrini müntəzəm, tarazlı və uyğun bir şəkildə müəyyən edər.

     5) Açıqlıq və dəqiqlik: İslam'ın inanc əsasları, dini qavramlar sadə və açıq aşkardır. Başa düşülməsi, anladılması və qəbul edilməsi asandır. Ağlı, məntiqi məcbur etməz.

   6) Xalis din: Analiz və sintez, atma və qatma qəbul etməyən, qaynağı sağlam və dəyişdirilməz olduğundan təhrif edilə bilməyəcək bir dindir. Bidət və xurafatlara qapılarını qapamışdır. Allah tərəfindən tamamlanmış və razı olunmuş tək haqq dindir.

   7) Tövhid: İslam, hər şeydən əvvəl tövhid dinidir. Ən mükəmməl Allah inancını yerləşdirər. İslam'da Allah'ın sifətləri insanlara və digər varlıqlara verilməz. Allah'ın heç bir şeyə bənzəmədiyi vurğulanır. İnsan və başqa varlıqlar tanrılaşdırılamaz. Allah'dan başqasına tapınılmaz, dua edilməz.

   8) Bütün peyğəmbərləri təsdiq: Allah tərəfindən göndərilən bütün peyğəmbərlərə inanılar. Peyğəmbərlər arasında ayrı-seçkilik edilməz.

    9) Hakimiyyət Allah'ın: Qanun, hüquq və prinsip müəyyənləşdirmək, qanun qoyma işi yalnız Allah'a aiddir. İslam; hökm, hakimiyyət, suverenlik və nüfuzun Allah'a verildiyi, əzən və əzilən, qula qulluq edənin olmadığı bir cəmiyyət meydana gətirər.

   10) Sağlam qaynaq: İslam'ın təməl qaynağı Qur'an-Kərimdir. Qur'an, qiyamətə qədər təhrif edilə bilməyəcək bir kitabdır. Dünyanın hər tərəfindəki Qur'an nüsxələri eynidir.

   11) Kainatla harmoniya: Kainat və içindəki varlıqların hamısı Allah'a təslim olub itaət etdiklərindən Müsəlman sayılırlar. İslam'ı seçib təslim olan insan da kainatla harmoniya içində, eyni qanunlara itaət etmiş olar. Beləcə insanın əməyi və enerjisi kainatın imkanlarıyla bütünləşir. İslam, insanı kainatdakı təbii güclərlə qarşıdurmaya və çarpışmağa salmaz.

    12) Tək cəmiyyət (ümmət) meydana gətirər: İslam, uyğun, tutqun və həmrəylik içində hərəkət edən bir cəmiyyət (ümmət) formalaşdırar. Əqidə bağıyla bir araya gələn, irq, rəng, vətən, ölkə və sinif ayrı-seçkiliyi etməyən bu cəmiyyətin təməl dinamikləri (hərəkətə keçirən xüsusiyyətləri) qardaşlıq, köməkləşmə, bərabərlik, ədalət, haqqı və səbri tövsiyə etmək, yaxşılığı etmək, pisliyə qarşı mübarizə etmək. Zina, fuhuş, oğurluq, haqsızlıq, faiz ... kimi pis əxlaq və çirkin ənənələrin aradan qaldırıldığı, insanların yeyib içmək, sığınmaq və cinsi doymazlıqlarının əngəlləndiyi fəzilətli, iffətli bir cəmiyyət meydana gətirər. Küfrün tək millət olduğu kimi; bütün müsəlmanlar da, bir-birlərini ancaq qardaş qəbul edən tək bir millətdir.

    13) Asanlıq və müjdə: İslam; dili, irqi, keçmişi, nə olursa olsun kəlmə-i şəhadət gətirib buna uyğun yaşayan hər kəsi müsəlman sayır. Bərabərlik və ədalət əsasına dayanır. Kimsənin məcbur Müsəlman edilməsini qəbul etməz. Qəlbləri fəth edərək yayılmağı əsas alar. Hökmləri yaşanılacaq asanlıqdadır. İbadətlərin edilməsində gücümüz nəzərə alınaraq bir çox asanlıqlar göstərilmişdir. Gücün çatmadığı çətinliklər əmr edilməz. İslam'ın rəhmət, əfv və müjdə tərəfi ağır gələr. İslam, insanın ruhi və bədəni bütün ehtiyaclarını xoşgörüşlə qarşılayıb, asanlıqla və bəsit şəkildə həll gətirər. Amma bütün bu asanlıqlara baxmayaraq, tənbəllik və dünyaya həddindən artıq meyildən dolayı qulluğunu ehmal edənlər, laqeyd yanaşanlar Allah'ın əzabıyla xəbərdarlıq edilərlər.

    14) Ağla və elmə önəm verər: İslam vəhy dini olmasıyla yanaşı, ağla böyük önəm verər. Ağla xitab edər, ağıllını məsul tutar. Elmə də üstün dəyər vermiş, elm öyrənməyin hər Müsəlmana fərz olduğunu bildirmiş, çalışma, öyrənmə və düşüncə kimi mövzulara lazım olan yeri vermişdir. Yalnız unutmamaq lazım ki, İslam ağılçı yox, ağıllıların dinidir.

    15) İnsan haqqları: Heç bir sistemdə (dində) görülə bilməyəcək qədər insan haqqlarını qoruyan İslam, insanın bu haqqlarını qorumağa alar:

      a. Din təhlükəsizliyi: İslam, din haqqını və dini yaşamaq azadlığını zəmanət altına alar.

      b. Nəfs (can) təhlükəsizliyi: İslam, yaçamaq haqqını təmin edər.

      c. Ağıl təhlükəsizliyi: Elm və təfəkkürü əmr edən İslam, içki və narkotik kimi ağla zərər verəcək şeyləri qadağan və ağılı hər cür qəzalardan qoruyucu tədbirlər alar.

   d. Nəsil təhlükəsizliyi: ismət, şərəf və namusun qorunmasını və sağlam nəsillər yetişdirilməsini təmin etmək üçün İslam lazım olan hər cür şəraiti hazırlayar.

      e. Mal təhlükəsizliyi: İslam malı qorumaq üçün, oğurluq və s. cinayətlərə gedən yolları bağladığı kimi, insanlara kifayət qədər dolanışıq qaynaqlarına sahib olma haqqını və imkanını verər.

    Xülasə İslam, hər insanın qürurunu, namusunu, azadlığını, dinini, malını, canını, dolanışığını və işini zəmanət altına alar.

     İslam, insan haqqları mövzusunda hələ də çatıla bilməz yerdədir. İnsani qardaşlıq prinsipinə yer verir. İrqçiliyi və təqvanın xaricində üstünlük anlayışlarını rədd edir. İslam'ın əmr və qadağanları, hökmləri, ibadətləri, cəza anlayışı ... bərabərliyi isbat etməkdədir. Digər nizamlarda bu cür bərabərlik nəzəriyyədə belə yoxdur. Bərabərlik adına ədalətsizliyə də göz yummaz. Qadın - kişi bərabərliyi deyərək cinsi fərqliliklərin gözardı edilib istismar edilməsinə yol açacaq ifratçılıqlara da keçid verməz.

İslam'ın, Əvvəlki Peyğəmbərlərin Şəriətiylə Əlaqəsi

    a) İslam bütün peyğəmbərlərə gələn dinlərin adıdır (bax. əl-Bəqərə, 130 - 133). İnsanlıq dünyaya peyğəmbərlə (Hz. Adəmlə) gəlmişdir. Zamanın şərtlərinə və insanlığın ehtiyaclarına görə Allah Təala peyğəmbərləri fərqli şəriətlərlə (huquqlarla) göndərməsinə baxmayaraq; etiqad (inanc) hər peyğəmbərdə eyni olmuşdur.

   b) Əvvəlki peyğəmbərlərin təbliğ etdikləri dinlər bir qövmə göndərilmişdi. Hz. Muhammədə (s.a.v.) gələn İslam, ümumbəşəri bir dindir. Yəni bütün kainata və bütün insanlığa Allah (c.c.) tərəfindən təqdim edilmiş, qiyamətə qədər qüvvədə olacaq bir həyat şəklidir.

    c) Hz. Muhamməd'in (s.a.v.) təbliğ etdiyi İslam Dini, əvvəlki peyğəmbərlərin təbliğ etdiyi dinlərin hökmlərini (şəriətlərini) nəsx edib ortadan qaldırmışdır.Yani bu anda etibarlı olan şəriət Hz. Muhamməd`in (s.a.v.) şəriətidir.

    d) İslam dini, Hz. Muhamməd`dən (s.a.v.) əvvəl Allah (c.c.) tərəfindən göndərilən bütün kitabları və peyğəmbərləri təsdiq edir.

    İslam haqqında bir neçə ayə

"Allah qatında gerçək din, əlbəttə, islamdır." (Al-i İmran, 3/19)

"Kim İslam'dan başqa bir din ardınca gedərsə, ondan (bu din) heç vaxt qəbul olunmaz və o, axirətdə də ən böyük zərərə uğrayanlardan." (Al-i İmran, 3/85)

"Kim nəfsini (bütünlüklə) Allah'a, O'nu görər kimi təslim edərsə, şübhəsiz ki o, ən möhkəm qulpa yapışmışdır. Bütün işlərin sonu ancaq Allah'a dayanar. "(Loğman, 31/22)

"Bu gün sizin dininizi kamil etdim. Sizə olan nemətimi tamamladım və sizə din olaraq İslam'ı verib ondan razı oldum ... "(Maidə, 5/3)

İslam'ın Rükünləri

    İslam'ın rükunları (təməlləri) beşdir: Allah'dan başqa ilah olmadığına və Muhamməd'in Allahın rəsulu olduğuna şahidlik etmək, namazı iqamə etmək, zəkat vermək, Beyti həcc etmək, Ramazan orucu tutmaq ...

    Peyğəmbərimizin İslam'ı təsvir etdiyi Cəbrayıl hədisi deyə bilinən hədisdə və mövzunun başında zikr etdiyimiz İslam'ın beş təməl üzrə bina edildiyini bildirən hədisdə (cahil xalqın yanlış olaraq İslam'ın beş şərti dediyi) bu beş təməlin sayıldığını bilirik. Şəhadət və ya tövhid kəlimələri dediyimiz imanın rükûnlarını (əsas prinsiplərini) irəlidə tövhid mövzusunu işlərkən detallarıyla görəcəyik.

    Saleh əməl nədir? Saleh əməl, Allah qatında razı olunan əməllərdir. Bu əməl (davranış) iki xüsusiyyət daşıyır: Biri, İslam şəriətinə uyğun olması, ikincisi; niyyətinin Allah rizası üçün və O'na ibadət üçün olmasıdır. Bir əməl, bu iki xüsusiyyəti və ya bunlardan birini daşımazsa Allah qatında razı olunan əməllərdən, yəni əməl-i salehdən olmaz. Belə bir əməlin mükafatı və savabı da yoxdur. Uca Rəbbimiz buyurur ki:

"Kim Rəbbinə qovuşmağı ümid edərsə, saleh əməl işləsin, Rəbbinə ibadətdə heç bir kəsi şərik qoşmasın ..." (Kəhf, 18/110)

    Saleh əməlin İslam'daki yeri ciddi olaraq çox böyükdür. Çünki bu əməllər Allah'a, axirət gününə iman etməyin meyvəsidir. Kəlmey-i şəhadətin (tövhidin) mənası, saleh əməl işləmək və bu yola girməklə meydana çıxar. İslam sözünün təslimiyyət mənasına gəldiyini və bu təslimiyyətin də Allah'ın əmrlərinə itaət edib təslim olmaq demək olduğunu xatırladığımız zaman əməlsiz, itaətsiz, ibadətsiz İslam'ın ola bilməyəcəyi ortaya çıxar. Saleh əməlin İslam'daki əhəmiyyətindən dolayı bir çox ayələr onu tərifləyər. Bu ayələrin bəzisi onu imana yaxınlaşdırar, bəzisi gözəl mükafatını açıqlayar, bəzisi da xüsusilə axirət həyatında verəcəyi faydadan bəhs edər.

"And olsun əsrə ki, şübhəsiz insan ziyandadır (zərər görəcək). Ancaq iman gətirib saleh əməl işləyənlər, bir-birinə haqqı və səbri tövsiyə edənlər istisna olmaqla. "(Əsr, 103 / 1-3)

    Digər örnək ayələr üçün məsələn bax. Maidə, 9; Rad, 29; Nəhl, 97; Kəhf, 30; Məryəm, 76; Ənkəbut, 7, 9.

    Əməlin qəbulu üçün İslam'ı mənimsəmək şərtdir. Bundan dolayıAllah, iman ilə saleh əməl birlikdə zikr etmişdir. Bir kimsə, Allah rizası niyyətiylə və İslam şəriətinə uyğun bir əməl də işləsə, əgər o şəxs Qur'anda bildirilən həqiqi İslam'ı bütünlüklə qəbul edib mənimsəmədikcə o əməli Allah onun üzünə çırpacaq. Belə bir əməl üçün nə bir savab, nə də bir mükafat vardır. (bax. Al-i İmran, 3/85)

    Saleh əməl çox müxtəlifdir. İbadət olsun, muamelat olsun, Cənab-ı Haqqın əmr etdiyi şeylərin hamısıdır. Müsəlman, Rəbbinə itaət, şəriətə boyun əyməyi və Allah'ın razılığını tələb etməyi düşünərək bir əməl işlədiyi zaman, saleh əməl əhlindən olar.

    Bu saleh əməlin başında (dar mənasıyla) ibadətlər gəlir. İbadətlərin də başında namaz, oruc, həcc və zəkat gəlir. Bunlar İslam'ın təməlləridir. Bu ibadətlərdə etinasızlıq və ya önəmini kiçik saymaq caiz deyildir. Bunun üçün İslam'ı təsvir edən məşhur hədisdə açıqca bildirilmişdir.

   İslam'da ibadətlərin əhəmiyyəti böyükdür. İbadətlər, insanın Rabbıyla olan əlaqəsini tənzimləyər və bəlli bir şəkildə Allah'a qarşı qulluğunu ortaya qoyar. İbadətlər, Allah'ın qulları üzərindəki xüsusi haqqıdır. Bu ibadətlərə diqqət göstərmək və başqalarını öncə imanı əsaslara, sonra ibadətlərə dəvət etmək lazımdır. İbadətlər əskik olduğu halda, insanın imanının qüvvətlənməsi və qəlbində kök salması mümkün deyildir. Hətta küfrün hakimiyyətinin çevrə şərtlərinin hər tərəfinə uzandığı dövrümüzdə namaz başda olmaq üzrə, ibadətlərə zəiflik göstərən insanların imanları çox böyük təhlükələrə girər. Yəni insanın namaz və digər ibadətləri layiqincə yerinə yetirmədən mömin qalması çox çətindir. Bunlar, balıq üçün su, insan üçün hava yerindədir.

    Bu ibadətlər içində namazın əqaid baxımından daha böyük əhəmiyyəti vardır. İslam; namazı, Müsəlman və kafir arasını ayırd edici bir əlamət olaraq açıqlamışdır. Nə səyahət, nə müharibə, nə xəstəlik halında namazda laqeydlik caiz deyildir. Onu tərk etmək və bu mövzuda tənbəllik göstərmək münafiqlərin adətidir. Qul, Rəbbinə döndüyü zaman ondan  ilk soruşulacaq şey namazdır. Namaz, Allah'a olan qulluğunu və kəlmə-i tövhidin mənasını insana davamlı xatırladan bir ibadətdir. Namaz, sahibini hər cür çirkinliklərdən, fuhşiyatdan və pisliklərdən çəkindirər. Namazın əhəmiyyəti mövzusunda Qur'an'daki ayələrdən bəzilərinin surə və nömrələrini verək: Rum, 31; Bəqərə, 1-3, 153 və 238; Nisa, 103; 142; Ənkəbut, 45 ..

    Müsəlman, namaza "Allahu Əkbər" ilə çağırılır; onunla namaza başlayır, namaz müddətində tez-tez onu təkrarlayır. Çünki Allah, hər böyükdən daha böyük, hər qüvvət və qüdrət sahibindən daha ucadır. Qul, hər şeydən daha böyük və əziz olan Allah'a bağlandıqca, O'ndan başqa heç bir kimsədən qorxmaz. Başqasına qulluq etməkdən çəkinər.

   Oruc, həcc, zəkat və digər bütün ibadətlər, imanı yardım edər, nəfsi pisliklərdən təmizləyir, qulu Rəbbinə bağlar. Orucda, Allah sevgisini bədənin istəklərinə seçim etmə halı vardır. Müsəlmanı, ixlas, iradə və səbir hallarına tapşırıq xüsusiyyətlərini daşıyır. Zəkat, müsəlman üçün xəsislik xəstəliyindən təmizlənməyi təmin edən maliyyə bir ibadətdir. Malın əsas sahibinin Allah olduğu, özünün isə bir əmanətçiləri başqa biri olmadığını insan zəkatla daha yaxşı qavrayar. Zəkat, mal sevgisinə, Allah razılığını və sevgisini üstünlük etməkdir. Cəmiyyətin möhtac seqmentinə hissə ayırmaq, belə ki, sosial ədalətin təmin edilməsinə xidmət etməkdir. Həcc isə, Müsəlmanın əməli tərbiyəsidir.

    Həcc ibadəti Müsəlmanın feilən açıq və müəyyən bir şəkildə qulluğunu ortaya qoyduğunu görürük. Elm, cihad, yaxşılığı əmr, pislikləri qadağan etmək, səbr, təvəkkül, təqva, Allah sevgisi və O'nun əzabından qorxmaq ... kimi əmrlər, Qur'an'ın üzərində israrla dayandığı saleh əməllərin başında gəlir.

İslamın Təbliği

    İnsanlıq tarixi davam etdiyi müddətcə, İslam, hər kəsə təbliğ edilməlidir. Bu dəvət və təbliğin əsl məqsədi, insanları qula qulluqdan qurtarıb yalnız tək olan Allah'a bağlamaqdır. Bu vəzifəni yerinə yetirəcək insanlar mütləq olmalıdır.

"İçinizdən insanları xeyirə çağıracaq, yaxşılığı əmr edib pislikdən uzaqlaşdıracaq bir camaat olsun. Məhz onlar qurtuluşa qovuşanlardır. "(Al-i İmran, 3/104)

    ayət-i kəriməsi bu vəziyyəti möhkəmlətməkdədir. İslam, hər kəsə, amma xüsusilə müsəlman görünənlərə götürülməlidir. Çünki onların İslam bildikləri şeylər İslam deyildir. Bu vəziyyət mütləq düzəldilib onlara həqiqət göstərilməlidir.

    İslamî dəvətin qayələrindən biri də, İslam'ı inhisarına alıb ona kimsəni çatdırmayanların əlindən İslam'ı alıb hər kəsin ona çatmasını təmin etməkdir. İslam, heç bir gücün nəzarətində ola bilməz. Heç bir güc İslam'ın bəzi ibadətlərini əlinin altına alıb çətinləşdir bilməz. Bunu edənlər, istər İslam adına etsinlər, istərsə cahiliyyə adına etsinlər; hər iki vəziyyət də Allah'a qarşı böyük bir ədəbsizlikdir. Çünki Allah Təala, O`na çatma yolunda nə qədər əngəllər varsa aradan qaldırılması istəyir.

    Hətta o əngəllərə qarşı cihadı hər Müsəlmana fərz etmişdir. Ta ki, insanlar saf və aydın olan İslam'ı öz istəkləriylə tanısınlar, öyrənsinlər və onu qəbullansınlar. İnsanları, insanların hakimiyetindən, dəyər verdikləri ağalardan, böyük qardaşlardan, atalardan, babalardan, əfəndilərdən və bağlanıb qaldıqları adətlərdən qurtarıb, həyatın hər mərhələsində Allah'ın nizam və hakimiyyəti olan İslam'a çatdırmaq ... Bax, İslam budur və bütün peyğəmbərlər də bunun üçün göndərilmişlər .

İslam'ı Həyata Hakim Etmək

    Bu qaydanın tətbiqi insan həyatının tamamilə Allah`a yönəlməsidir. Beləcə insan oğlu bütün işlərində və həyatın hər mərhələsində Allah`ın hökmünə müraciət edərək buna tabe olar və Allah'ın hökmünü öz düşüncə və görüşün seçim edər.

    Allah'ın hökmlərini insanlara çatdırıb təbliğ edən Rasülullah`dır (s.a.v.). Bu qayda isə İslam'ın ilk şərti olan şəhadət kəlməsinin ikinci rüknünü təmsil edir.

"Şübhəsiz ki, Muhamməd (s.a.v.) Allah'ın Rəsuludur." (Fəth, 48/29)

    Bax İslam'ın əsaslandığı və təmsil etdiyi əsas prinsipin ikincisi. Bu qayda bütün istiqamətləriylə həyata tətbiq edildiyi zaman, ən mütəkamil bir nizam ortaya çıxar. Bax Allah'ın razı olduğu nizam budur.

     İslam'ın hədəfi, cahiyyəni ortadan qaldırmaqdır. Bunun üçün də yeni və fəal bir heyətin formalaşdırılması lazımdır. Bu heyət, yaşamaq tərziylə, düşüncə quruluşuyla, sosial nizamı ilə, dəyər mühakiməsi və qaynağıyla, qısaca hər şeyiylə İslam metoduna uyğun hərəkət edən bir camaatdır. Məhz, belə bir heyət ancaq yenidən İslam ümmətini meydana gətirər və Allah`ın bu bəyanatına məzhər olar:

"Siz, insanlar içindən seçilib çıxarılmış ən xeyirli bir ümmətsiniz. Çünki yaxşılığı əmr edər, pisliyə qarşı çıxar və Allah'a inanarsınız. "(Al-i İmran, 3/110).

"Məhz beləcə sizləri mötədil bir ümmət etdik. Insanlara şahid (örnək) olasınız və Peyğəmbər də sizə nümunə olsun deyə ... "(Bəqərə, 2/143)

Bir zamanlar tez-tez deyilən bir xəstəlik var: Dinin, tərəqqiyə mane olduğunu sanmaq və Xristian ölkələrdən geri qalmaq səbəbini İslam dinində axtarmaq.

Söz mövzusu problemin cavabını Nur Müəllifinin araşdırmalarını əsas alaraq ortaya qoymağa çalışaq:

Nur Külliyyatından Ləmaat adlı əsərdə belə bir suala yer verilər: Bir zaman bir sail dedi:

"Madam ki haqq üstündür, ona üstün gəlinməz. Kafirlərin Müsəlmanlara, qüvvətlinin haqlıya qalib gəlməsinə nə deyərsiniz?"

Bu problemin cavabı dörd ayrı istiqamətiylə verilər.

Sualda keçən qüvvət anlayışına da belə toxunular: "Qüvvətin bir haqqı var, bir sirri xilqəti var."

Müvəffəqiyyətli olmaq, düşməninizə, yaxud rəqiblərinizə qalib gəlmək istəyirsinizsə qüvvətli olmağa işiniz lazımdır. Çünki, qüvvətin də bir haqqı vardır. O haqqı kim əlində tutarsa qalib gəlməsi qüvvətlə olabiləcəkdir. Poladla taxtanı vuruşdursanız taxtanın məğlub düşəcəyi müəyyəndir.

İkinci olaraq, məsələ insandakı sifətlər aləmi cəhətdən ələ alınar. Bütün gözəl sifətlər Allah kəlamında zikr edilmiş və Rəsulullah (s.ə.s.) tərəfindən də ən gözəl şəkildə sərgilənmişdir. Bu var ki tətbiqdə nəfsin, şeytanın, xarab cəmiyyət quruluşunun və daha nə qədər faktorun təsiriylə, bir Müsəlman bu gözəl sifətlərin bütününü həyatında sərgiləməyi bilməz. Yenə bir qeyri müslimdə, gördüyü təhsilin və cəmiyyət quruluşunun bir məhsulu olaraq bəzi gözəl sifətlər ola bilər. Bunlar ondakı müslim sifətlərdir. Bir iş görüləcəyi zaman, ürəklərdəki inanclar deyil, bu sifətlər vuruşarlar.

Mövzunun üçüncü ölçüsünə də diqqət çəkilər:

Allahın iki ayrı qanunlar mənzuməsi olduğu nəzərə verilər. Bunlardan biri insanın iradi hərəkətlərini nizam altına alan Quran hökmləridir. Digəri isə kainatın və içindəki əşyanın nizamını təmin edən qanunlardır. Birincisi bildiyimiz şəriətdir. İkincisinə də şəriəti yaratma deyilir. Təbiət qanunları bu ikinci şəriətdəndir.

Quran hökmlərinə itaət və üsyan edənlərin mükafat və cəzalarını əksəriyyətlə axirətdə görəcəkləri, yaratma şəriətə uyanların yaxud uyğun gəlməyənlərin isə böyük əksəriyyətlə qarşılıqlarını bu dünyada görəcəkləri ifadə edilər. Buna görə yaratma şəriətə uyğun gəlməyən bir mömin cəzasını müvəffəqiyyətsizlik, səfalət, pərişanlıq olaraq bu dünyada çəkər. Bu qanunlara uyğun gələn bir qeyri müslim isə İlahi iradəyə bilməyərək də olsa uyğun hərəkət etməsinin mükafatını bu dünyada görər.

Bir hədisdə "Bəlaların çoxu peyğəmbərlərə, sonra dərəcəsinə görə Allahın digər sevimli qullarına gəlir." buyurular. Peyğəmbərlərin çoxunun ümmətlərindən, təhqir görmələri, ölkələrindən qovulmaları, işgəncələrə tabe tutulmaları Rəbbani bir sirr İlahi bir hikmətdir. Onların çəkdikləri çətinliklər, Nur Müəllifinin ifadəsiylə bir mənfi ibadətdir. Səbir əsasına dayanan, təvəkkül və razılıq əsasına dayanan amma dözülməsi olduqca çətin olan bu ibadətin mükafatı da eyni ölçüdə böyükdür. Bu çətinliklərlə başda peyğəmbərlər olmaq üzrə Allahın sevimli qulları həm mənən tərəqqi edərlər, həm də çox vaxt bunun qarşılığı olaraq haqq iddiaları gec də olsa insanların ürəklərində yer tutar. Onlara zülm edənlər qəbirlərində əzab çəkərkən, onların ümmətləri dünyada haqqı yaşar və yaşadarlar.

Bu bir İlahi hikmətdir. Və Haqq dostlarına, bu sirr ilə gələn bəla və müsibətlərin ilk üç maddəylə bir əlaqəsi yoxdur.

Tərəqqinin qaynağı elmdir. İnsanlar üçün qaçınılması lazım olan ən böyük düşmən cahillikdir. Çünki bütün tərəqqi və təkamüllərin qaynağı cahillikdir. Quran, yüzlərlə ayəsində insanları dini və dünyəvi elmləri öyrənməyə təşviq edər. Bunlardan ikisini təqdim edək:

"Heç bilənlərlə bilməyənlər bir olar?" (Zumər Surəsi, 9)

"Əgər bilmirsinizsə, zikr (elm) əhlinə soruşun" (Nəhl Surəsi , 43)

Peyğəmbərimizin elmə təşviq edən bir çox hədisi vardır. Bunlardan bir neçəsi belədir:

"Beşikdən məzara qədər elm təhsil alın."

"Hər şeyin bir yolu var. Cənnətin yolu elmdir."

"Elm Çində belə olsa, gedin, alın. "(Beyhaki, Şuabu'l-İman, Beyrut, II. 254 )

"Hikmət möminin malıdır. Harada tapsa alar." (Tirmizi, Elm 19)

"Qadın və kişi hər Müsəlmana elm öyrənmək fərzdir." (İbn Macə, Müqəddimə, 17)

Bilindiyi kimi, Peyğəmbər Əfəndimiz, Mədinədəki ilk iş olaraq məscid ilə birlikdə mədrəsəsini təsis etdi. O mədrəsədə oxuyan o günün tələbələrinə "əhli suffa" deyilirdi. Bunlar bütün həyatlarını elm və mədəniyyətə vermişdilər. Günümüzə qədər gələn bütün İslam məktəb və mədrəsələrinin təməli bu Suffa Mədrəsəsidir.

Əgər din inkişafa mane olsaydı, əsri səadətdəki gözlər qamaşdıran o tərəqqi, Avropanın ustadı olan Əndülüsdəki o təkamül, dünyanı heyrətləndirən Səlcuqlu və Osmanlı mədəniyyətləri bədənə gələ biləridimi! İslam aləmində İmam Qəzali, İbni Sina, Farabi, İmam Rəbbani, Mövlana Cəlaləddin Rumi kimi minlərlə alim yetişə bilərmiydi!

Müsəlmanların İslam ruhundan uzaqlaşdıqları, daha doğrusu, planlı bir şəkildə uzaqlaşdırdıqları son bir əsrlik dövrü əsas alıb, on dörd əsrin bütün tərəqqi və təkamüllərini görməzlikdən gəlmək insaf ölçülərinə sığmaz.

"Heç bir kimsə, kimsənin yükünü daşıyacaq deyil." Bu təməl əxlaqi prinsip Quranda beş dəfə keçməkdədir (Ənam Surəsi, 164; İsra Surəsi, 15; Fatır Surəsi, 18; Zumər Surəsi, 7 və Nəcm surəsi, 38 ). Bütün insanlıq dünyası Quranın bəyan etdiyi bu prinsipə hava və su kimi şiddətlə möhtacdır. Bəşər tarixində icra edilən bütün zülm və haqsızlıqların altında bu prinsipin tapdalanması yatmaqdadır. Bu ayədən çıxan birinci məna, "Heç bir günahkar başqasının günahını yüklənməz. Hər kəsin günahı özünə aiddir."

Bir həkim bir səhv etsə, bütün həkimlərin peşəsi əllərindən alınmaz, bir avtomobil qəza etsə, digər vasitələr yoldan məhrum edilməz, bir Müsəlman və ya Xristian bir cinayət törətsə, onun günahı bütün Müsəlman və Xristianlara mal edilə bilməz. Bir insanın günahından ötəri onun yaxınları, qohumları və kənd və qəsəbəsindəki sakinləri məsul tutula bilməz. Bir adamın günahından bütün tayfası və qohumlarına sanksiya tətbiq olunmaz; onlar, töhmət və tahakküm altına alına bilməz.

Müdafiə edilməkdən aciz kimsəsizlər, uşaqlar, yaşlılar, qadınlar, heyvanlar, quşlar, böcəklər bütünlüklə məhv edilmiş olar. İşin sonunda, həm himayədən məhrum günahsız insanlar, həm məbəd və tarixi əsərlər, həm də ekoloji tarazlıq tarimar edilmiş olar ki, belə bir tətbiq nə insanlığa nə də heç bir əxlaqi dəyərə sığmaz.

Bu səbəblə İslam, kin və intiqamı gələcək qurşaqlara miras olaraq buraxmaz, günahkarı cəzalandırar, günahı doğuracaq mühiti islah etməyə çalışar, bəşərin ruhuna sevgi və söhbəti, dostluq və qardaşlığı təlqin edər. Kin və vəhşilikdən, terror və fitnədən şiddət və dəhşətlə çəkindirər.

Ayənin ikinci mənası, doğan uşaq günahsız olaraq doğular, heç bir hesaba, heç bir cəzaya məruz qalmaz. Öhdəçilik çağına gələnə qədər bu özəlliyi qorunar. Bu qayda, "insanın günahkar olaraq doğular" şəklindəki anlayış ilə, "peyğəmbər və ya əzizlərin özlərini fəda edərək insanları günahlardan qurtaracağı" - Xristian dinində mövcud olan səhv inanc - şəklindəki anlayışı da qəbul etməz.

İslam dini, insanlığı maddi və mənəvi kəmala qovuşduran və bəşərin səadət və salamatlığını təmin edən bütün əsasları ehtiva edər. Ona tabe olan fərd və cəmiyyətləri feyizden səadətə, səadətdən təkamülə sövq edər. Həyatın qorunmasına böyük əhəmiyyət verər. Fərd və cəmiyyətin dincliyini pozmağa çalışanları ən şiddətli cəzalar verər. Birlik və bərabərliyi, lütfkarlığı və köməkləşməyi əmr edər. Cəmiyyət həyatını anarxiya və terrordan uzaq tutar.

Gözəl əxlaqı, bütün şöbələriylə, bəşərin istifadəsinə təqdim edər. Heç bir məsələsi yoxdur ki, minlərlə faydası olmasın, maddi və mənəvi xəstəliklərə bir dərman, bir şəfa olmasın. İslam dini elm və hikmətə istinat edər; ağıl sahiblərini öz iradələriylə xeyr və səadətə sövq edər. Cahilliyi ən böyük düşmən qəbul edər; insanları daim təfəkkürə təşviq edər. İslam dininin bütün insanlığa nə böyük bir rəhmət olduğunu anlamaq üçün, dünyanın əsri səadətdən əvvəlki və ondan sonrakı halını nəzərə almaq lazımdır.

İslamdan əvvəl, bütün dünya dəlalətin, terror və anarxiyanın insafsız pəncələri altında qıvrılırdı. Dünyanı qovuran bu vəhşilik və dəhşətdən Ərəb yarımadası da payını almışdı. İnsanlar qız övladlarını diri diri torpağa basdırmaqla fəxr edərdilər. Xurafatlara inanarlar və öz əlləri ilə etdikləri bütlərə ibadət edər, onlardan kömək diləyərdilər.

O qaranlıq dövrdə, Quranın nuru Ərəb Yarımadasının bir küncündən günəş kimi çıxdı. Küfr və zülmün ən qatı təbəqələrini parçaladı. Ülvi təcəllisiylə gözləri qamaşdırdı, feyiz və hidayətiylə ruhları təmizlədi, ağılları parlatdı, vicdanları ziyalandırdı. Şirki qaldırıb ürəklərə tövhidi yerləşdirdi. Zülmü qaldırıb yerinə ədaləti təsis etdi. Sinələrdən kini və düşmənliyi çıxardı, yerlərinə məhəbbət, şəfqət və mərhəməti yerləşdirdi.

Quranın bu təsiri tək əsri səadətə olmamışdır. Ondan sonra da hansı millət İslamı qəbul etmiş və həyatına tətbiq etmişsə həm elm və mədəniyyətdə, həm də sənaye və ticarətdə irəliləmiş və digər millətlərə nümunə olmuşdur. Bunun ən parlaq misalları, Əndülüs, Səlcuqlu və Osmanlı mədəniyyətləridir.

İslam, Dörd böyük düşmən ilə mübarizə edər. Bunlar :

1- Mütləq Küfr (İnancsızlıq) :İslam hər cür inancsızlıq və etiqadsızlıqla mübarizə edər. İmansızlıq, düşüncə qıtlığıdır, ruhda laqeyd və diqqətsizlikdir, idrakda səthilikdir. İnsan, düşündüyü zaman insandır. İnsanı heyvandan ayıran xüsusiyyət onun mühakimə etmə gücü və idrak kafiliyidir. Ağlı başında olan hər insan ən az bu qədər bir mühakimə etməlidir : "Bir iynə ustasız olmaz, bir hərf katibsiz ola bilməz. Necə bu möhtəşəm kainat sahibsiz və ustasız olar? Əlbəttə bu möhtəşəm kainatın bir sahibi əbədisi, bir maliki əzəlisi vardır. Səmada ulduzlar qədər, zəmində çiçəklər qədər Allahın varlıq və qüdrət dəlilləri oxunmaqdadır. Bütün varlıqlar, Allahın sənətidir, düz, ölçülü və mükəmməl olaraq yaradılmışlar. Əlbəttə sənət, sənətkarını göstərər, əsər ustasından xəbər verər." ( nursi, Sözlər, 59)

2- Mütləq Cahillik : İslamın mənşəsi elm, əsası ağıldır. Cahillik də küfr kimi dəhşətli bir qaranlıqdır. İslam, cahilliyin baş düşmənidir. Ağlını işlətməyən və cahillik ilə döyüşməyənləri Qurani Kərim "murdar" olaraq xarakterizə etməkdədir (Yunus 10/100). Bu səbəblə İslam, elm təhsilini qadın və kişi hər kəsə fərz etmişdir.( İbni Macə, Müqəddimə, 17) İslam, "beşikdən məzara qədər elm" əsasını gətirmişdir. Hz. Peyğəmbər, "İki günü bərabər olan zərərdədir", "Elm Çində də olsa gedib alınır" (Beyhaki,Şuabul- iman, II, 254) buyurmuşdur. Necə ki Məkkə dövründə İslamın ölüm-qalım döyüşü olaraq xarakterizə edilən Bədir Döyüşündə Hz. Peyğəmbər döyüş əsirlərini öldürməmiş, müsəlmanlara oxuma-yazma öyrətmək qeydiylə sərbəst buraxmışdır. (baxın. Prof. Dr. M. Hamidullah, İslam Tarixi)

3- Mütləq Pozğunluq : İslam, insan sağlamlığını hədələyən, ağlı yatırdan, nəsilləri pozan, sərvətləri uçuran, əxlaqı dəyərləri alt-üst edən hər cür pozğunluğa, günah və əxlaqsızlığa qarşı çıxar. Günahlar, insan fitrətini pozar, ictimai tarazlığı alt-üst edər. Bu səbəblə İslam, insanın insanlığa layiq bir şərəf və etibar ilə yaşamasını əsas alar. Cəmiyyətin çürüməsini və məhv olmasını önləməyə çalışar.

4- Mütləq Terror : Kimdən gəlirsə gəlsin, qaynağı nə olursa olsun terror, bir insanlıq günahıdır. Günahsız və müdafiə etmədən məhrum insanları hədəfləyən bu cinayət, ən dəhşətli bir xəyanət və qorxunc bir zülümdür. İslam, tarix boyunca zülmü alqışlamamış, həmişə məzlumun yanında olmuşdur. Bu dəhşətli zülmü nə insan nə də İslam qəbul edər.

Hz. Əbu Hureyrə (r.ə.) izah edir: "Rəsulullah (s.ə.s.) buyurdu ki:

"Ayaqqabıları tükdən bir qövmlə döyüşmədikcə qiyamət qopmaz. Siz, üzləri örtüklü qalxanlar kimi, gözləri kiçik, burunları yastı olan bir qövmlə döyüşmədikcə qiyamət qopmaz." [Buxari, Cihad 95, 96, Menakıb 25; Müslim, Fiten 62, (2912); Əbu Davud, Melahim 9, (4303, 4304); Tirmizi, Fitən 40, (2216); Nəsəi, Cihad 42, (6, 45).

ŞƏRH:

Burada, Müsəlmanların mütləq döyüşəcəkləri bir qövmün fizioloji təsviri edilməkdə, lakin adı verilməməkdədir. Bu təsvirə görə, ayaqqabıları, qoyun yunu, keçi tükü və ya dəvə yunu kimi şeylərdən emal ediləcək. Üzləri də qalxan kimi geniş və burunları da yastı olacaq.

Mühəddislər, bu qövmün Türklər olduğunda müttəfiqdirlər. Buxarinin bu hədisə verdiyi bablardan birinin adı; بَابُ قِتَالِ التُّرْكِ "Türklərlə Döyüş Babı"dır. Hədisin burada yazılan vəchində Türk sözü keçməsə də, Buxarinin eyni babda qeyd etdiyi ardınca hədisdə Türk sözü də keçər: "Kiçik gözlü, qırmızı üzlü, yastı burunlu, üzləri örtüklü qalxanlar kimi olan, (tükdən məmul paltar geyən) Türklərlə döyüşmədiyiniz müddətcə qiyamət qopmaz.."

Hədisdə, üzün qalxana bənzədilməsi Beyzaviyə görə üzün geniş və yumru olmasındandır, örtüklü deyilməsi də sərtliyidir.

Ayaqqabılarının tükdən olmasından məqsəd, bəzi şərhcilərə görə, saçlarının ayaqqabılarına dəyəcək qədər uzun olmasıdır. Bəziləri də: "Bundan məqsəd onların, ayaqqabılarını hörülmüş və yundan olmalarıdır" demişdir. Bu gün çobanların və hətta kəndlilərin hələ istifadə etdikləri və keçədən edilən "kepenk"in nəzərdə tutulmuş olması da olabiləcəkdir. Ayaqqabılarının da tükdən olması, keçmiş dövrlərdə geyilən və tükü yolunmamış dəridən edilən çarığa işarə də ola bilər. Çarığın iç qismi, yerin sərtliyini yüngülləşdirmək məqsədiylə keçə ilə bəslənib möhkəmləndirilməsi də hədisi təyid edən bir vəziyyətdir.

"Bədiüzzamana görə, "Türklər Fahrı Kainat (s.ə.s.)ın da tərifinə məzhər olmuşdur: ". Bir neçə yerdə Türklərdən əhəmiyyətlə bəhs etmiş hədis var. Lakin bu hədisin həqiqi surəti nə olduğunu, yanımda kutubu hədisiyə olmadığından bilməyirəm. Bir nümunəsi Sultan Fateh haqqındakı hədisdir."

İslam, Müsəlmana, ətrafıyla yaxşı əlaqə yaratmasını, insanları özündən məmnun etməsini əmr edər. Necə ki Allah Elçisi (s.ə.s.) Müsəlmanı belə təsvir edər:

"Müsəlman, əlindən və dilindən kimsəyə zərər gəlməyən insandır." (1)

Barışdan, xoşgörüşdən, dialoqdan hər vaxt Müsəlman qazanclı çıxar. Çünki Müsəlman həmişə haqqın və doğrunun nümayəndəsidir. Haqq və doğrular isə insanlığa ancaq barışla, xoşgörüşlə, dialoqla yayılar; hirslə, şiddətlə, qorxutma və qarşıdurmayla deyil.

Baxın Hucurat Surəsindəki xəbərdarlıq da barış və həmrəyliyi haralara daşımaqdadır: "Ey insanlar! Biz sizi bir kişi və bir qadından yaratdıq, müxtəlif qövm, qəbilə və irqlərə böldük ki bir-birinizlə tanış olasınız, köməkləşəsiniz. "(2)

Görürsünüz ki ayə, irqləri, qövm, qəbilə və dövlətləri bir-biriylə döyüşsünlər, vuruşsunlar, qüvvətliləri zəiflərini əzsinlər deyə yaratdıq demir. Tam əksinə, tanış olsunlar, köməkləşsinlər deyə xəbərdarlıq edir.

Tanış olub köməkləşincə nə olacaq? Müsəlman özündə olmayan texnologiyanı yaxşı münasibət qurduqlarından alacaq, özündə bol olan bir çox şeylərin istehsalını da onlara ixrac edəcək. Ayrıca təmsil etdiyi haqq və doğruları da bu anda göstərəcək.

Beləcə həm maddi, həm də mənəvi baxımdan insanlığa xidmət edəcək, təmsil etdiyi İslamı təqdim etmə fürsəti tapacaq.

Qurani Kərim bu mövzuda Müsəlmanı səbirli olmağa dəvət edərkən fövqəladə açıq xəbərdarlıqlarda da olmuşdur.

Mədinədə müşriklərlə Müsəlmanlar bir yerdə yaşayırdılar. Bilindiyi üzrə müşriklər, möminlərin tam ziddi inanc və düşüncədə idilər; amma bir yerdə yaşayırlar, bir çətinlik söz mövzusu olmurdu. Bundan da Allah Rəsulu (s.ə.s.) məmnun olurdu. Çünki barışdan İslam qazanır, Müsəlmanı görən müşriklər vicdanlarıyla baş-başa qalıb mühasiblik edir, İslama girirdilər.

Qaynaqlar

(1) Tirmizi, İman 12, (2629); Nəsəyi, İman 8, (8, 104, 105).

(2) Hucurat, 13

Hicri təqvim Hz. Muhəmmədin (s.a.s) Məkkədən Mədinəyə hicrət etməsi ilə başlamışdır. Bu tarix, miladi 16 iyul 622-ci ildir. Ayın orbiti üzərində dönüşünə əsaslanaraq tərtib edildiyi üçün buna "Hicri Qəməri" və ya "Qəməri İl" kimi adlar verilmişdir. Hicri təqvim Peyğəmbərimizin (sas) vəfatından sonra, günlərin hesablanmasında ortaya çıxan bəzi qarışıqlıqlar üzərinə təşkil edildi.

Hicri təqvim ayın aypara şəklində göründüyü ilk gecəni ayın əvvəli olaraq qəbul edir. Ayın təkrar görünüşünə qədər keçən müddəti bir ay, on iki ay da bir il sayılır. Bu təqvimə görə ayın dünya ətrafındakı dönüşü iyirmi doqquz yarım gün olaraq qəbul edilir. Bu səbəblə bir ay 29, bir ay da 30 gün olaraq qəbul edilir. Beləcə miladi təqvimdə bir il 365 gün, Qəməridə də 354 gün olaraq hesablanır. Buna görə hicri aylar miladi aylardan hər il on bir gün əvvəl gəlir. Bu hal hicri ayların mövsümlərə rast gəlməsinə səbəb olur. Bu səbəbdəndir ki, hicri təqvimin bir ayı olan Ramazan bəzən qış, bəzən də yaz mövsümlərinə və ya digər mövsümlərə rast gələrək  ilin bütün mövsümlərini, həftələrini, aylarını və günlərini dolaşır. Otuz altı il oruc tutan biri də ilin hər ay və günlərində oruc tutmuş olar.

Hicri təqvimdə yeni il Muhərrəm ayının 1-ci günüdür.Muhərrəm ayını, Səfər, Rəbiuləvvəl, Rəbiulaxır, Cəmaziyələvvəl, Cəmaziyəlaxır, Rəcəb, Şaban, Ramazan, Şəvval, Zilqədə və Zilhiccə ayları təqib edir.

Hamımız müsəlmanıq Əlhəmdulilləh. Amma hamımız Müsəlmançılığımızın gərəkdirdiyi şeyləri təssüf ki, yaşamırıq ... Biz Müslümançılığın gərəkdirdiyi yaşama tərzinə "dindarlıq" deyirik. Kim inandığı kimi yaşayırsa ona dindar insan sifətini taxır, dindar adam deyə yad edirik. Bu sifət onsuz da onun haqqıdır.

Siz dindarlığı, zamanın pislik və fitnəsinə qarşı geyilən qoruyucu bir zireh olaraq da qəbul edə bilərsiniz. Əslində dindarlıq, sahibini yalnız axirətdə Cənnətə qoyan bir yaşama tərzi olmaqla qalmayıb, dünyada da hüzura, səadətə sövq edən bir yaşama tərzidir.

Necə ki, İsa Peyğəmbərin doğumu ilə Həzrəti Muhəmmədin (sas) hicrətinə başlanğıc təşkil edən ilin əvvəllərində, dindar olanla olmayanın yaşayışını ibrətlə seyr edirsiniz. Dindar olanlar yeni il gecələrində düşünərkən, şüur ​​altında belə olsa deyirlər ki:

- Yeni il gecəsinin mənası, saylı ömür illərindən birinin daha bitməsi, ölüm deyilən qəti aqibətə bir az da yaxınlaşılması, gənclik günlərinin tükənib, ixtiyarlıq çağlarıdır gəlməsi deməkdir. Necə ki, hər yeni ildə qara saçlara biraz da ağlar düşür, ağların sayı isə biraz da çoxalır.

Elə isə, belə gecələrdə daha çox səfalətə, daha çox səfahətə düşmək yerinə daha çox axirətə, daha çox əbədi aləmə meyili olmaq lazımdır. Çünki bu sürətli gediş, -istər iqrar (təsdiq) et, istər inkâr- qəbirə, o biri dünyaya doğrudur.

Məhz dindarlıq belə düşündürüb, belə tədbirli hərəkət etdirdiyi üçündür ki, dindar insanın keçən illərindən peşmanlığı azdır. Amma özünü dini ölçülərlə əlaqəli görməyən dinin ipini buraxmış insanlarda isə, hər yeni ildə belə bir mühakimə və düşüncədən əsər yoxdur. Tam bir şüur ​​və idrak məhrumiyyəti içindədirlər .. Ölümə bir il də yaxınlaşmanın dəlilini təşkil edən gecədə, həm əxlaqından, həm mənəviyyatından, həm də pulundan zərərlər görür, peşman olacağı hərəkətləri edərək çoxaldır. Bir neçə saatlıq bu əyləncə və səfahətin arxasından ömür boyu kədər və peşmançılıqlar gəlir ...

Onu ömürboyu belə peşmançılıqlara sövq edən şey, İslamın gərəkdirdiyi şeyləri yaşamaması, yəni dindar ola bilməməsidir. Əgər dinin əmrlərinə sadiq qalacaq bir iman qüvvəti, dindarlıq əlaməti qazana bilsə, hər yeni il tam əksini düşünməsinə, özünə səliqə-sahman verib iman və əxlaq baxımından yüksəlməsinə səbəb olacaq, keçmişindən peşmanlıq duyan bir səfahət və səfalətə düşməyəcəkdir ...

Demək ki, yeni il gecələrində bəzilərini o hala salıb, bəzilərini də bu hala salan şey dindar olub olmamaqdan başqa bir şey deyildir.

Görünən odur ki, şəxsi düşündürüb məsud və bəxtiyar edən şeyin dindarlıq olduğu qətidir. Fərdi mühakiməsizləşdirib səfalətə sürükləyən şey də dininə qarşı etmiş olduğu sayğısızlıqdır.

Demək imtahan dünyasıdır bu. Hər ikisinə də yol açıqdır. İstəyən oraya, istəyən də buraya yönəlir. Kimi yeni ildə şüurunu ləğv edir, kimi də əhya ...

Biz dindarlığımıza görə şükür edir , bizi belə düşündürüb, əməl etdirən Rəbbimizə həmd edirik.

İslam çox qısa bir zamanda geniş bir sahəyə yayılmışdı. Bu dərəcə geniş və məşhur bir coğrafiya üzərində İslamın bütün məna və incəliklərini, hikmət və həqiqətlərini, yeni Müsəlmanlığı qəbul etmiş millətlərə, intiqal etdirmək, fərqli qövmləri İslami birlikdə əritmək və yoğurmaq, hələ yeni qurulmuş bir İslam Dövləti üçün fövqəladə çətin iş idi. İslamın çatdığı hər yerdə, İslama kütlələr halında girənlər olurdu. Hərçənd bu vəziyyət, Müsəlmanları sevindirirdi. Lakin, mənəvi xəmir lazımlı şəkildə yoğurula bilmir, ideal mənada Müsəlmanlar çox  yetişə bilmir, bu səbəbdən də ideal hiss və yaşayış baxımından Müsəlmanlar arzu edilən konsistensiyada inteqrasiya oluna bilmirdi. Xalq təbəqələri, işlənməmiş xam torpaq kimi idilər. Bu vəziyyət, xüsusilə özünü İranda açıq bir şəkildə göstərirdi.

Yeni Müsəlman olmuş kəslər, köhnə səhv inanclarından tamamilə xilas olmamışdılar. Əsrlərdən bəri müddət gəlmiş xurafat və batil inancların təsirində qalaraq ruhları, ağılları, ürəkləri boyanmış bu insanlara İslamın qorxu və xəyaldan, saxta və xurafatdan uzaq olan aydın, dəqiq, həqiqətlərini olduğu kimi qəbul etmək xeyli çətin gəlirdi. İslam bu fanatik insanlar tərəfindən haqqıyla həzm edilə bilmir və haqq din ürəklərə və hisslərə tam mənasıyla yerləşmirdi. Psixoloji olaraq istəyirdilər ki köhnə inanclarını, ənənələrini də İslamla birlikdə davam etdirsinlər. Digər tərəfdən, xilafət mövqeyi də, bu ölkədə xəbərdarlıq və irşat xidmətini lazım olan səviyyədə edə bilmirdi.

Bu əhəmiyyətli vəzifənin laqeydlik edilməsi nəticəsində, bu yeni diyarlar uzun müddət sahibsiz qaldı. Fəth zamanında aldıqları ilk feyz və elmlə Qurana və imana aid həqiqətləri hamısıyla əhatə edə bilməmişdilər. İşdə, Yəhudi kimi dessas bir qövm, bu ictimai vəziyyətdən faydalanmağı bacardı.

İbni Səbanın, İranda mənfi fikirlərini yerləşdirməsində əhəmiyyətli bir faktor da xalqın psixoloji quruluşu idi. Onların iç dünyasında, ağıldan çox hiss hökm edirdi. Könülləri həqiqətdən çox əfsanə və xurafatlara açıq idi. Hadisələri məntiq və mühakimə içində təhlil edə bilmir, fikir süzgəcindən haqqıyla keçirə bilmirdilər.

Digər tərəfdən əsrlərcə gedən səltənətlərinin və milli qürurlarının, vaxtilə kölə hesab etdikləri Ərəblər tərəfindən söndürülməsini də heç cür həzm edə bilmir, ağıl planında olmasa belə, hiss planında İslama qarşı bir həzmsizlik göstərirdilər.

İbni Səba, bütün bu faktorları qiymətləndirməsini bildi. Yoldaşlarını yığaraq onlara, "Biz əsl hərbə yeni başladıq. Bilmiş olun ki, bu, Müsəlmanlar arasında qiyamətə qədər davam edəcək bir döyüşün başlanğıcıdır. İndi, biz Əlini müqəddəs edəcəyik. Ona, yerinə görə 'üluhiyyət' yaraşdıracağıq, yerinə görə 'peyğəmbərdir' deyəcəyik, yerinə görə də 'xilafətin, Əlinin haqqı olduğunu, lakin Əbubəkr, Ömər və Osmanın Onun bu haqqını qəsb etdiklərini izah edəcəyik."

İbni Səba və yoldaşları, bu qərarı aldıqdan sonra ətrafındakı adamlarını, bu fikirləri yaymaq üzrə vəzifələndirdilər. Bunlar, "Xilafət Əlinin haqqı idi. Xilafətə layiq Əli və övladlarıdır. Bu haqq, onlardan qəsb edildi. Üç xəlifə, xüsusilə Ömər, bu haqqı qəsb etməklə Allahın iradəsinə qarşı gəldilər... Allahın iradəsinə itaət üçün Əlidən yana çıxmaq lazımdır..." deyə təbliğlərə başladılar. Bu təbliğlər, xalq tərəfindən qəbul görüncə, daha da irəli gedərək insanlara ilahlıq isnad edən "Hulul Əqidəsini" İslam inancına soxmaq üçün səy göstərdilər. İslam inancını əsl xəttindən azdıran, tövhid əqidəsinə zidd bir inancı yaymağa başladılar. "Hulul Əqidəsi' İranlıların köhnə dinlərində də vardı. Bu baxımdan, bu batil etiqad onlarda asanlıqla tərəfdar tapdı.

Əbu Səhləbə nəql edir: Rəsulullah (sallallahu aleyhi və səlləm) belə buyurdu:

"Allah bu ümməti yarım gündən aciz buraxmaz" (Əbu Davud, Melahim, 18; Müsnəd, 4/193)

Münavi, bu hədisin sənədinin möhkəm olduğunu söyləmişdir. (Avnu'l-Məbud, 11/512). Heysemi, bu hədis Səhih olduğunu ifadə etmişdir (bax. Mecmau'z-Zevaid, 6/219). Əbu Davud və Taberaninin Əbu Sa'lebe'den rəvayət etdikləri hədisin səhih olduğunu vurğulamışdır (Keşfu'l-Hafa, 2/149)

Bu hədisi rəvayət edənlərdən biri olan Sad b. Əbi Vakkasa yarım gündən məqsədin nə olduğu soruşulmuş o da, "beş yüz ildir" deyə cavab vermişdir. (Müsnəd, 1/170) Hz. Sad(Allah ondan razı olsun) bu şərhi "Şübhəsiz Rəbbinin yanında olan bir gün sizin saydığınızın min ili kimidir!" (Həcc 47) ayəsinə görə etmiş olmalıdır.

Cəlaləddin Suyuti "əl-Kəşfi An Mücavezeti Hazihi-l Ümməti əl-Elfe" adlı bir Risalə təlif etmişdir. Bu Risalədə bir çox səhih hədisləri təhlil etmiş və bu ümmətin ömürü min beş yüz ili çox keçməyəcəyinə dair qənaətini ifadə etmişdir. (bxx. əl-Havi li'l-Fetavi, Suyuti,  2/248; Ruhul Bəyan, Bursəvi, (Ərəbcə) 4/262, Əhməd bin Hənbəl, İlel, s, 89)

İsmayıl Haqqı Burusevi də, yenə bir çox qaynaqlardan dəlillər gətirərək, eyni hökmü qeyd etmişdir. Bədiüzzaman da, bu məsələni, xüsusi bir ilham və kəşf nəticəsində və eyni zamanda bir hədisin cümlələrinin  həm məna, həm uzlaşma, həm cifir və əbcəd qaidələriylə görmüş və isbat etmişdir.

İlk insan Hz. Adəm`dən bu yana nə qədər zaman keçmişdir? Və bu barədə irəli sürülən yüz minlər illik tarixlər, nə dərəcə doğrudur? Bu gün qəbul olunmuş  görüşə görə, dünya 5 milyard il əvvəl isti və sıx bir qaz idi. 4 milyard il əvvəl isə, tünd bir alov topu halında idi. Həyat isə 1 milyard il əvvəllə dayanır.

Bu təxmin, əsrlər boyunca zamanın həmişə eyni axdığı və sabit qaldığı düşünülərək edilir. Halbuki zamanın dəyişən bir ölçü olduğu və onun, atomda, şüalarda, hadisələrin əvvəlində və sonunda fərqli bir seyr(gedişat) izlədiyi aydın oldu.

Zaman, məsələn, ilk əsrlərdə genişləmə göstərib durğun axa bildiyi kimi, əsrimizdəki şəkliylə də daha sürətli bir gedişatə təqib edə bilir. İlk əsrlərdəki iri heyvan və bitkilərin, indikilərə nisbətlə on qat daha çox yaşadıqlarına baxılacaq olsa, o əsrlərdə zamanın on qat daha yavaş axdığı deyilə bilər. Bu vəziyyətdə yaş hesablamalarını, indiki zaman axışına görə təxminən (1/10) onda bir ölçüsündə kiçiltmək məntiqli olar.

Buna görə Günəş Sisteminin 4 milyard deyil 400 milyon, həyat başlanğıcının 1 milyard il deyil 100 milyon il əvvəl ortaya çıxdığı və 100 min il olduğu fərz edilən insanlıq tarixinin 10 min il olduğu nəticəsi ortaya çıxar.

Peyğəmbərimiz "Mən insanlığın ikindi vaxtında gəldim." buyurur. Digər bir hədisində isə "Mənim ümmətimin ömürü 1500 ili çox keçməyəcək." buyurmuş. Günün dörddə ya da beşdə biri olan ikindidən axşama qədərki vaxtı 1500 il qəbul etdiyimizdə, insanlığın ömürünün 6000 - 7500 il arasında olduğu ortaya çıxar. Digər bir məşhur hədis rəvayətində isə bu açıqca ortaya qoyulmuşdur: "Adəmdən qiyamətə qədər insanlığın ömürü yeddi min ildir." Görüldüyü kimi bu üç hədis bir-birini təsdiq etməkdə və tamamlamaqdadır. Muhbiri Sadiq olan Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) axırzamanla əlaqədar verdiyi xəbərlər bir-bir ortaya çıxmaqdadır. (bax. Bədiüzzaman Səid Nursi, Barla Lahikası, s, 324-326 Ənvar Nəşriyyat)

Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s)  belə buyurmuşdur:

"Heyvan kəsdiyiniz zaman kəsimi yaxşı edin (acı çəkdirməyin). Və sizdən biri bıçağını kəskin etsin (itiləsin) və kəsdiyi heyvanı rahatlatsın. "(Muslim, Zəbaih: 57; Əbu Davud, Ədahi 11-12)

Bu səbəblə heyvanların iti bir alətlə və üsuluna uyğun olaraq kəsilməsinə diqqət etmək sünnədir. (bax. Zuheylî, əl-Fiqhul-İslami, 3/262) Bu ifadəyə görə hər hansı bir heyvan üsuluna uyğun kəsilmədiyi zaman ona əziyyət edildiyi və acı çəkdiyi aydın olur.

Ancaq üsuluna uyğun olaraq kəsilən heyvanların ağrını hiss etmədiyi deyilə bilər. Allahın lütf və kərəmiylə hiss etmə duyğularının azaldılması və acı hissindən xilas olmalarından söhbət gedə bilər. Bu hal Allahın mərhəmətinin bir göstəricisidir.

Bu səbəblə kəsilmək üçün yatırılan bir heyvan bir şey hiss etməz. Yalnız bıçaq kəsdiyi vaxt hiss etmək istər; fəqət o his belə gedər, o ələmdən də qurtular, İnşəAllah. (bax. Nursi, Şüalar, On Birinci Şüa)

"Madam edən bilir eləcə də bilən danışır." qaydasına görə bütün heyvanları yaradan və onları insanların xidmətinə təqdim edən Rəbbimiz istifadə etdiyimiz heyvanları nemət olaraq təyin etmişdir. Əti yeyilən heyvanlar insanlara ruzi olaraq yaradılmışlar. İnsan bu heyvanları kəsdikdə onların ruhları cənnətə gedir. Bədənləri isə insan bədənində vəzifə yerinə yetirməyə davam edəcəkdir. Onların yaradıcısı olan Allah, əlbəttəki, onlara ən gözəl vəzifələr və ən gözəl bir gələcək hazırlamışdır.

İmamı Rəbbani həzrətləri buyurur ki: (Əhli sünnə alimləri, sözbirliği ilə "Allahu təala dünyada görülməz" buyurdu.) (Məktubat, 283)

Qurani Kərimdə buyuruldu ki: (Onu [Allahı> gözlər idrak edə bilməz.) (Ənam:103)

İmamı Nəvəvi, (Gözlər idrak edə bilməz demək, Onun şəxsinin həqiqətini gözlər idrak edə bilməz deməkdir. Yoxsa görmək haqqdır) buyurdu.

Övliyanın böyüklərindən Mövlana Xalidi Bağdadi həzrətləri buyurur ki: (Dünyada Allahı gördüm deyən zındıqdır. Övliyanın ürək gözü ilə görməsi görmək deyil.) (Etiqadnamə)

İmamı Qəzali həzrətləri də, (Allahı dünyada görmək mümkün olmaz) buyurur. (Əhya)

Allahu təala, Hz. Musaya buyurdu ki: (Sən məni görə bilməzsən.) (Əraf: 143)

İmamı Rəbbani, Mövlana Xalidi Bağdadi, Seyid Abdülkadiri Geylani həzrətləri kimi böyük şəxslər isə, Peyğəmbər əfəndimizin Miracda Allahı gördüyünü, ancaq bunun dünya görməsi ilə deyil, axirət görməsi ilə görmək olduğunu bildirdilər.

Dünyada Allahı görmək qeyri-mümkün olduğu üçün, Hz. Aişə, (Rəsulullah Allahı gördü deyən yalan danışmış olar) buyurdu. (Buxari)

http://www.sorularlaislamiyet.com/article/14699/hatmi-enbiya-nedir.html

Quran ayələrində hər hansı bir əskiklik və ya çoxluq yoxdur. Peyğəmbərimizə gələn hər əmr və qadağan Allahın vəhylə bildirməsi nəticəsi olurdu. Ancaq bu əmr və qadağanın bir qismi yalnız məna olaraq gəlirdi. Peyğəmbər Əfəndimiz də onları ümmətinə izah edirdi. Digərləri isə həm məna həm də sözük olaraq gəlir və Peyğəmbər əfəndimizin onlara heç bir qatqısı olmadan olduğu kimi qalırdı. Bunlar Quran ayələridir. Mənası Allahdan olub mənasını peyğəmbər əfəndimizə aid olanlar və ya Quran ayəsi olmayan vəhylər isə Qurana girmirdi. Oxunan bir quran ayəsi olmadığı üçün Qurana girməyən ayələr vardı. Rəcimlə əlaqədar olan vəhy də bunlardan biridir. Bu səbəblə bu ayənin hökmüylə əməl edilir. Ancaq Oxunan Quran ayəsi olmadığı üçün də Quran da yoxdur. Yəni hökmüylə əməl edilir.

İmam Şafi, məşhur əsəri el-Ümmdə bunları yazar: "Peyğəmbərin fərz etdiyi hər şey vəhy ilə olmuşdur. Bir oxunan vəhy (vəhyi metluv) vardır, bir də bir başa Hz. Peyğəmbərə vəhy edilən və Hz. Peyğəmbərin sünnə etdikləri vardır." Şafi, bu ikinci növ vəhyin, istər bəzilərinin dediyi kimi Cəbrayıl tərəfindən Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) ürəyinə ilkə edilən bir məlumat olsun, istərsə insanları doğru yola çatdırması üçün şəxsən Allahın özünə bildirdiyi bir məlumat olsun, hər kəsi bağlayıcı olduğunu söyləməkdədir .

Mövzuyla əlaqədar İsmayıl L. Çakanın qiymətləndirməsi isə belədir: "Qurani Kərim, həm ləfzi həm də mənasıyla vəhy olduğu üçün ona vəhyi metluv (oxunan vəhy) deyilməkdədir. Sünnə isə, vəhyin bir növ tərcümə və məfhumu olduğundan bilvasitə vəhydir. Lakin sözlük olaraq vəhy xüsusiyyətinə sahib deyil. Bu səbəblə də ona vəhyi qeyri metluv deyilməkdədir.

İsmayıl Lütfü Çakana görə, Hz. Peyğəmbər, vəhy, üstün bəşəri ağıl və nəbəvi ağıl ya da peyğəmbərlik təcrübəsi  deyilən üçlü bir elm əldə etmə imkanına malikdir. Vəhy kimi, digər insanların çatması mümkün olmayan bir məlumat qaynağıyla uzun müddət təmasda olan bəşəri ağlın ən üst səviyyəsinə sahib olan Hz. Peyğəmbərdə, bacarıqı peyğəmbərlik deyilən bir peyğəmbəranə ictihad qabiliyyət və təcrübəsinin meydana gələcəyi şübhəsizdir. Bu bacarıq sayəsində də Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.), başqalarının intiqal edə bilmədiyi bir sıra İlahi həqiqətləri qavrayıb ən uyğun ifadə və tətbiqlərlə insanlara izah edər. Sünnənin xüsusi ilə Quranı və Allahın muradını anlayıb, təfsir etmədə və tətbiqdə, özünə uyğun gəlilməsi qəti olan və başqaları baxımından çatıla bilməz ölçüsü, buradan qaynaqlanmaqdadır.

Hz. Peyğəmbərin bir-birindən fərqli iki şəxsiyyəti vardır :

1-Bəşəri istiqaməti

2-Risalət istiqaməti

Hz. Peyğəmbər, bəşəri istiqaməti etibarı ilə bizim kimi bir insandır.İstidən soyuqdan təsirlənər. Sabah nə olacaq, gələcəkdə nələr olacaq bilə bilməz.

Risalət istiqaməti ilə isə, vəhyə tabedir. Allahdan gələn mesajlara bir alıcı vəziyyətindədir.

Peyğəmbərin bir bəşər olması, Onun üçün bir nöqsanlıq deyil, əksinə bir kamaldır. Bir bəşər deyil, bir mələk olsaydı, insanlara öndər ola bilməzdi, rəhbərlik edə bilməzdi.

Səhabələr, Hz. Peyğəmbərin bəşəriyyət və risalət istiqamətlərini ayırd edə bilirdilər. Məsələn, Bədir döyüşü əvvəli Rəsulullah ordunu bir yerə yerləşdirdiyində səhabələrdən Hubab b. Münzir "Ya Rəsulullah, əgər bura yerləşməmiz Allahdan sənə gələn bir vəhylə deyilsə, suları tutub düşmənə görə üstünlüklü bir vəziyyətdə olmamız daha uyğundur" deyər. Hz. Peyğəmbər uyğun hesab edər. Hubabın fikirinə görə hərəkət edilər.

Rəsulullah risalət istiqaməti ilə bir sıra qeybi sirlərə tabedir. Bunun ən böyük dəlili başda qurandır. Quranı Kərimdə bunun çox nümunələrinə rast gəlməkdəyik.

"Peyğəmbər, yoldaşlarından birinə gizlicə bir sirr söyləmişdi. Lakin yoldaşı, bunu başqasına xəbər verdi. Allah bunu, peyğəmbərinə bildirdi. Peyğəmbər, bir qisimini söyləyib bir qisimindən imtina etmişdi. Peyğəmbər bunu xəbər verincə yoldaşı "bunu sənə kim xəbər verdi" dedi. Peyğəmbər, "Alim və Habir olan Allah xəbər verdi" dedi" (Təhrim, 3)

Biz səni ancaq aləmlərə rəhmət olaraq göndərdik. Bu ayədə Hz. Məhəmmədin, ancaq aləmlərə rəhmət üçün göndərildiyi ifadə edilməkdədir. Rəhmət ağrımaq mənasını verməkdədir. Ayənin mənası budur: Allah insanlara ağrıdığından ötəri onları xurafatlardan, pis xasiyyətlərdən qurtarmaq və doğru yola yönəltmək üçün Hz. Məhəmmədi göndərmişdir.

Qurani Kərim, gərək Hz. Peyğəmbəri (s.ə.s.) gərəksə onun sünnəsini bir çox istiqaməti ilə ələ almışdır. Edilən bir araşdırmaya görə, mövzuyla əlaqədar müqəddəs kitabımızda iştirak edən ayələrin sayı 115 dənədir.

Quranda olmayan xüsuslarda, Hz. Peyğəmbərə (s.ə.s.) hökm qoyma, haram və halal təyin etmə səlahiyyəti, yenə şəxsən Cənabı Haqq tərəfindən verilmişdir. Beləliklə, Quranda olmayan xüsuslarda, Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) sünnəsi şəri və İslami bir qaynaqdır.

Məhəmməd içinizdən heç bir kişinin atası deyil, lakin Allahın elçisi və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi haqqıyla bilər. Bu ayə də Peyğəmbərimizin risalətini təsdiq edən ayələrdəndir.

Allaha qul və kölə olmanın xaricində, hər insan azad olaraq yaradılmışdır. Azadlıq insanın imtina edilməz bir haqqı, ayrılmaz bir xüsusiyyətidir. Bununla birlikdə, insanın, insan olma etibarı ilə şərəfindən gələn bir azadlıq haqqı, az qala tarixin bütün dövrlərində əlindən alınmışdır. Müxtəlif hərb və basqınlar nəticəsində insanlar azadlıqlarından məhrum edilmiş, bir mal kimi alınıb satılar hala gətirilmişdir. Xüsusilə Roma hüququ və Yunan fəlsəfəsi köləliyi zəruri bir ehtiyac halına gətirmiş, insanları bir əşya kimi bazara tökmüşdür.

Digər tərəfdən hər millət, düşməninin qüvvətini azaltmaq, əhalisini azaltmaq və öz qüvvətini artırmaq üçün əsirlik müəssisəsini yaşatmağı zərurət halında görmüşdür.

İslamdan əvvəl Ərəblər arasında da köləlik bütün şiddət və dəhşəti ilə davam edirdi. Qəbilələr arasındakı vuruşmalar və yağmalamalar aralıqsız olaraq davam edirdi. Düşmən tərəfdən əsir olaraq alınan qadın, kişi və uşaqlar köləliləşdirilirdi. Cahiliyyə Ərəblərinin nəzərində köləlik heyvanlıqdan aşağı dərk edilirdi. Bunun üçün onları insanlıq xarici işlərdə işlədirlər, hər cür zülm və işgəncəni rəva görürdülər. Bəzən onları aç susuz buraxaraq ölümə tərk edirlər, bəzən də öldürürdülər. Qadınları nökər olaraq istifadə edirdilər. Belə ki sanki nökərlik təşviq edilən bir şey halına gəlmişdi. Sırf bunun üçün başqa qövmlərə basqınlar təşkil edirlər, kişiləri öldürərək qadınlarını əsir alırdılar.

Görüldüyü kimi, köləliyi və nökərliyi ilk dəfə İslam icad etməmişdir. Bəzi zərurətlər səbəbi ilə hər nə qədər ortadan qaldırmamışsa da, onu tamamilə azadlığa yol aça biləcək şəkildə islah etmişdir.

Tarixin hər dövründə insanlıq xarici işlərdə istifadə edilən zülm və işgəncənin hər cürünə rəva görülən kölələr, ancaq İslam sayəsində rahat bir nəfəs ala bilmişlər. Dinimiz köləlik müəssisəsini vəhşi və ibtidai surətdən çıxarıb, insani bir həyata qovuşdurmuşdur. Köləyə bir çox haqq verilmiş və bunlar dövlətin himayəsi altına alınmışdır.

Məmməd Paksu

Prof. Dr. Hayrettin Karaman

DAİŞ sözü (qısaltması) Ərəbcə "əd-Dəvlətu'l-İslamiyyə fil-İraq vəş-Şam" adında keçən sözlərin başındakı hərflərdən meydana gəlir. İŞİD qısaltması da eyni adın Azəricəsinin yəni "İraq Şam İslam Dövləti" ifadəsindən düzəlmişdir. İnsanlara zülm etdiyi, terror törətdiyi, dünya xalqını İslamdan və Müsəlmanlardan qorxar hala gətirdiyi ... üçün bunların quruluşuna "İslam dövləti deməyək" deyiriksə İŞİD yerinə DAİŞ deyərək bu məqsədə çata bilmərik. Məncə uyğun olanı "əl-Bağdadi Hərəkatı" deməkdir.

Əsl adı İbrahim olan Əbu Bəkir əl-Bağdadi 1971-ci ildə İraqın Samerra şəhərində dünyaya gəldi. Lisey təhsilindən sonra Bağdad Universitetində hüquq, bu olmazsa təhsil almaq və ya dil öyrənmək istədi, balı bunlara çatmadığı üçün İslam Şəriəti Fakültəsinə girdi, tələbəlikdən sonra Quran və tilavət üzərində magistr və doktorantlıq müdafiə etdi. Kiçik qardaşı Səddamın ordusunda əsgər ikən ölmüşdü. Özü gözlərindəki görmə qüsuru səbəbiylə əsgərliyə götürülmədi.

Bağdadi Hərəkatı, Bin Ladenə bağlı olan və 2004-cü ildə İraq əl-Qaidəsini quran Əbu Musab əz-Zərkavî'yə bağlı idi. 2014-ün Fevral ayına qədər bu bağlılıq davam etdi. Əl-Qaidə bu hərəkəti ifratkar gördüyü üçün bu tarixdən sonra onunla əlaqəsini kəsdi.

Bağdadi 2014-cü ildə xəlifəliyini elan etdi və əvvəl İraq Şam İslam Dövlətinin başçısı ikən bunu da aşaraq mütləq mənada və bütün dünya müsəlmanlarını içinə alan "İslam Dövləti" nin xəlifəsi olduğunu iddia etdi.

Bağdadinin İraqda əlli min, Suriyada isə otuz min əsgərinin olduğu söylənilir. Bu əsgərlərin çoxu Ərəb və Barbarlardan olmaqla birlikdə Afrikadan Avropaya və ABŞ-a qədər bir çox ölkədən gələrək onun ordusuna qatılanların sayı da olduqca qabarıqdır.

Bu qədər insanın uzaq yaxın yerlərdən min maneəni aşaraq ona qatılmalarının səbəbləri üzərində əhəmiyyətlə dayanmaq lazımdır. Uzun bir yazının mövzusu olacaq bu səbəblər içində məlumat və təhsilin qeyri-kafiliyi, iqtisadi inflyasiyalar, xarici istila və istismarlar, din və düşüncə sahəsindəki təzyiqlər, gənc nəsilləri təmin edəcək hədəflərə uyğun üsullarla istiqamətləndirmə əskikliyi, macəra həvəsi, interneti və təbliğatı ən müvəffəqiyyətli bir şəkildə istifadə bir qruplaşmadan söhbət gedir.

Bağdadinin iddiası xilafət dövlətini yenidən qurmaq və şəriəti tətbiq etməkdir. Fəqət həm xilafət və şəriət anlayışında, həm də hədəfinə çatmaq üçün seçdiyi yol və üsulda çox böyük / dəhşətli xətalar vardır.

İslam-şəriət anlayışı sonrakı sələfilər kimi –şəriətin məqsədlərinə laqeydliklə yanaşaraq- nasların ləfzi və dar şərhinə əsaslanır. Musiqi, qadın, şəkil və heykəl kimi mövzulardakı anlayış və tətbiqləri bunun bariz nümunələridir.

Xilafət anlayışı bu gün reallaşması mümkün olan "İslam ümmətinin başçılığı" ilə üst-üstə düşmür. Bilindiyi kimi kamil mənada xilafət hicrətin otuzuncu ilində Əməvi sultanlığının başlaması ilə sona çatmış, Raşid xəlifəliyin yerini bəzən zalım olan sultanlıq almışdır. Adına yenə də israrla xilafət deyilən bu təşkilat Yavuz Sultan Səlim dövründə Osmanlıya verilmiş, Osmanlı idarəçiliyinin sona çatması ilə əldə qalan -əvvəlkinə nisbətlə- kiçik bir torpaq parçasında qurulan cümhuriyyət idarəsində Millət Məclisinin mənəvi şəxsiyyətinə (hüquqi şəxsiyyətinə) çevrildiyi deyilmişdir.

Gerçək mənada xilafəti geri gətirmək, ilk dörd xəlifənin İslam, siyasət, dövlət, ümmət anlayış və tətbiqinə dönmək deməkdir. Bağdadinin görüb elədiklərini bu çərçivəyə soxmaq mümkün deyildir.

Bir misalla kifayətlənim: Raşid xəlifələr özlərinə bir müddət və ya davamlı beyət etməyənləri nə öldürdülər, nə zimmi sayıb cizyə istədilər, nə də cəza verdilər. Hz. Əli (ra) ona beyət etmədikləri bir yana bir vaxt döyüş də elan etmiş olan Xəvariclərə belə demişdi: "Bizim məscidimizə gəlmək istəsəniz buyurun, qapılarımız açıqdır, bizimlə İslam düşmənlərinə qarşı döyüşsəniz sizi döyüşçü olaraq özümüzdən sayarıq, bunlara yaxın durmaz və bizə silah çəksəniz biz də silahla qarşılıq verərik. "

Bütün ümməti içinə alacaq və möminləri parçalayıb bir-biriylə dalaşdırmadan reallaşacaq bir İslami siyasi quruluş və rəhbərliyi gerçəkləşdirməyin yolu əsla Bağdadinin seçdiyi yol deyildir və bundan başqa beləsinə böyük bir işi qısa, orta və uzun müddətli proqramlar və tətbiqlərlə gerçəkləşdirə biləcək fikir və elm tutumu da bu hərəkətdə mövcud deyildir.

Yenə olan Müsəlmanlara olur, tökülən qanlar, sönən ocaqlar, heç edilən sərvətlər həmişə Müsəlmanlardan. Bu hərəkət Müsəlmanları birləşdirmək yerinə parçalayır, İslam adına qorxudan və qaçıran vəhşiliyi tətbiq edir, düşmənin çörəyinə yağ sürtür, istismarına şərait hazırlayır.

Müsəlmanların ağıl, bəsirət və fərasətlə hərəkət etmə qabiliyyətlərini istifadə etmələrinin də Allaha qaldığı başa düşülür; halbuki bunu onlardan Allah istəyir.

Və aleykum Salam.

Müsəlman qadının geyim şəkli necə olmalıdır? Dizin altına qədər gələn ətək ilə təsəttür təmin edilmiş olarmı? Baş örtüyünü çiyinlərdədir aşağı endirmək şərtdirmi?

Müsəlman qadının geyimində əsas məsələ, təsəttürü (örtünmə, hicab) təmin etməsidir. Əli və üzü xaricində bütün bədənini örtməsi, açıq qalmamasıdır. Geyilən bir paltarın təsəttürə uyğun olması üçün də alt tərəfini göstərməyəcək şəkildə qalın və övrət yerlərini örtəcək qədər uzun olmalıdır. Bunun üçün altı göstərəcək şəkildə incə və şəffaf olan bir paltar ilə örtünmə reallaşmış olmaz.

Qadınların üzləri ilə əllərindən başqa bütün bədənləri övrətdir. Üzləri ilə əlləri namazda və namaz xaricində fitnə qorxusu olmadıqca övrət deyil. Ayaqlarının övrət olub olmaması ixtilaflıdır. Səhih qəbul edilən görüşə görə qadınların ayaqları da övrət deyil. Digər bir görüşə görə namazda qadının ayaqları övrət sayılmazsa da namaz xaricində övrət yeri sayılır. Bu ixtilafdan qurtulmaq üçün ayaqlarını örtmələri yaxşı olur. Səhih olan görüşə görə qadınların qolları qulaqları və sallanmış saçları da övrətdir.

Bu məsələyə əsas təşkil edən hədis-i şəriflərin məalı belədir:

Hz. Aişənin rəvayətinə görə, bacısı Hz. Esma bir gün Peyğəmbərimizin hüzuruna getdi. Üzərində alt tərəfini göstərəcək şəkildə incə bir paltar var idi. Rəsulullah (s.ə.s.) onu görüncə üzünü çevirdi və belə buyurdu:

"Ya Əsma, bir qadın büluğ çağına yetişib -üzünü və əllərini göstərərək- bunlardan başqa bir tərəfinin görünməsi səhih olmaz." (Əbu Davud, Libas 31)

Səhih-i Müslimdə Əbu Hüreyrə (ra) tərəfindən bir rəvayətdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.), geyindiyi halda açıq olan, yəni incə və şəffaf paltar ilə gəzən qadınların cəhənnəmlik olduqlarını, cənnətin qoxusunu belə ala bilməyəcəklərini bildirirlər. 2

İkamə min Əbi Alkamə anasının belə dediyini rəvayət edir:

"Əbdürrəhmanın qızı Hafza başında, saçını göstərəcək şəkildə incə bir hicab olduğu halda Hz. Aişə (ra) 'nin hüzuruna girdi. Hz. Aişə (ra) başından örtüyünü alaraq ikiyə qatladı, qalınlaştırdı." 3

Hz. Ömər (ra) isə, şüşə kimi şəffaf olmasa da, geyindiyi zaman alt tərəfini yaxşıca bəlli edən paltarın qadınlara geyindirilməməsi barəsində möminlərə xəbərdarlıq etmişdir. 4

İmam Səraxsi bu nəqldə sonra, qadının geydiyi paltar çox incə də olsa yenə eyni hökmü daşıyır, şəklində bir şərh gətirir. Daha sonra da, "geyindiyi halda açıq" olan tərcüməsindəki hədisi qeyd edir və belə deyir:

"Bu növ bir paltar şəbəkə (ağ) kimidir, örtünməyi təmin etməz. Bunun üçün yad kişilərin bu şəkildə geyinmiş bir qadına baxması halal olmaz." 5

Paltarın şəffaf olmasındakı ölçü, cildin rəngini müəyyən etməsidir. Çöldən baxıldığı zaman paltarın altından insanın bədəni görünürsə, paltar incə də olsa, qalın da olsa belə bir paltar ilə örtünmə reallaşmış olmaz. Bu məsələ Hələbi Sağir'də belə ifadə edilir:

"Geyimlərin altını, cildin rəngini müəyyən edəcək şəkildə incə olsa, bununla övrət yeri örtülmüş olmaz. Lakin qalın olsa da, üzvə yapışsa və üzvün şəklini alsa (üzvün şəkli görünən hala gəlsə), bu vəziyyətdə örtünmə hasil olduğu üçün yasaqlanmaması gərəkdir, namaz caiz olur. "6

Məsələ digər məzhəblərdə də eyni şəkildə ifadə edilir. Maliki məzhəbinin görüşü belədir:

Geyimlər şəffaf olar, dərinin rəngini dərhal bəlli etsə, bununla örtünmə olmaz. Bu şəkildə qılınan namazın mütləq iadə edilməsi (yenidən qılınması) lazımdır. İncə və dar olduğu üçün əzan şəklini bəlli edən paltarı geymək də məkruhdur. Çünki bu bir şəxsiyyətsizlik sayılır və sələf uləmasının geyim tərzinə müxalif hərəkət edilmiş olunur.7

Hənbəli məzhəbinin görüşü isə bu şəkildədir:

Vacib olan örtünmə, dərinin rəngini müəyyən etməyəcək şəkildəki örtünmə. Əgər geyilən paltar dərinin rəngini müəyyən edəcək tərzdə incə olar və bədənin ağlıq və qırmızılığı görünərsə namaz caiz olmaz. Çünki bununla örtünmə reallaşmış olmaz. Əgər rəngini örtər də, həcmini bəlli edərsə namaz caiz olar. Çünki örtü qalın da olsa bundan qaçmaq mümkün deyildir. 8

Şafi məzhəbinin görüşü isə belədir:

Vacib olan, dərinin rəngini müəyyən etməyəcək paltarları geyinməkdir. İncəliyindən ötəri dərinin rəngini bəlli edən bir paltarı geymək caiz olmaz. Çünki belə bir paltar ilə təsəttür reallaşmış olmaz. Yəni, incəliyinə görə dərinin ağlığını və ya qaralığını göstərən paltar təsəttür üçün kifayət deyildir. Yenə, paltar qalın olsa da, toxunuşu etibarilə altından övrət yerlərinin bir hissəsini göstərsə, yenə yetərli şəkildə örtünmə təmin edilməmiş olar. Diz qapaqları və bud kimi bədənin incəlik və qalınlığını müəyyən edən bir paltar ilə qılınan namaz səhihdir, çünki təsəttür təmin edilmişdir. Fəqət üzvləri müəyyən etməyəcək şəkildə bir örtük istifadə etmək müstəhəbdir.9

Bütün bu nəqllərdən belə bir nəticəyə çatmaq mümkündür:

Qadının özünə nigah düşən kişilərin yanında geymiş olduğu paltar, tənin rəngini müəyyən edəcək və göstərəcək şəkildə incə isə, bununla örtünmə reallaşmış olmayacağından geyilməsi caiz olmaz. Bu geyəcək, bir paltar, köynək və ətək olduğu kimi, hicab və corab da ola bilər.

Buna görə təsəttürün dini olaraq məqbul ola bilməsi üçün bəzi şərtləri vardır, onlara diqqət etmək lazımdır:

- Paltarın bədəni göstərəcək tərzdə incə olmaması,

- Diqqət çəkəcək qədər bəzəkli və rəngli olmaması,

- Bədənin xəttlərini göstərəcək şəkildə dar olmaması lazımdır.

Bədənin üzvlərini yaxşıca bəlli edəcək şəkildə geyilən dar şalvar və dar köynəklə namaz səhih olsa da, baxanların diqqətini çəkib təhrik edəcəyindən dinə halal olmaz. Mərhum İbn-i Abidin də əsərində bu xüsusa işarə etməkdədir.10

Digər tərəfdən qadınlar lazımi örtüyü təmin etmək məcburiyyətində olduqları kimi, kişilərin diqqətini çəkəcək baxışlardan, danışıqlardan və gediş tərzindən da çəkinmələri lazımdır:

"Mömin qadınlara da de ki, gözlərini (harama baxmaqdan) qorusunlar; namus və iffətlərini əsirgəsinlər. Görünən qisimləri müstəsna olmaq üzrə, zinətlərini nümayiş etməsinlər. Baş örtüklərini yaxalarının üzərinə (qədər) örtsünlər. Ərləri, ataları, ərlərinin ataları, öz oğulları, ərlərinin oğulları , qardaşları, qardaşlarının oğulları, bacılarının oğulları, öz qadınları (mömin qadınlar), əllərinin altında olan (kölələri), kişilərdən, qadına ehtiyacı qalmamış (cinsi gücdən düşmüş) xidmətçilərdən, yaxud hələ qadınların gizli qadınlıq xüsusiyyətlərinin fərqində olmayan uşaqlardan başqasına zinətlərini göstərməsinlər . gizlətdikləri zinətləri aydın olsun deyə, ayaqlarını yerə vurmasınlar. Ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız. " (Nur, 24/31)

Məhz azad qadınların, bu istisna edilmiş kəslərdən başqasına zinətlərini göstərməmələri, öz iffət və qorunmaları və gözəl dolanışığı nöqtəsindən çox əhəmiyyətli olduğu kimi, yad kişilərə təsir etmək, günaha soxmamaq, ədəb və iffət təlqin etmək nöqtəsindən də çox önəmlidir. Xüsusilə bu nöqtəni də düşündürmək və təsəttür əmrinin qüvvət və əhatəsini bir daha xatırlatmaq üzrə, hərəkət tərzlərinin belə düzəldilməsi üçün buyurulur ki: gizlətdikləri zinətləri aydın olsun deyə ayaqlarını yerə vurmasınlar, yəni başdan ayağa örtündükdən sonra yeriyərkən də ədəb və təmkin ilə getsinlər. Örtüp gizlədikləri süni və ya təbii bəzəklər bilinsin deyə, qıç oynadıb ayaq vurmasınlar, çəkici yerişlə nəzərlər çəkməsinlər; çünki kişiləri təhrik edər, şübhə oyadar. Lakin unudulmaması lazımdır ki, qadının bu mövzuda müvəffəqiyyəti daha əvvəl kişilərin iffəti və vəzifələrinə diqqəti və cəmiyyətdə olanların səyi və diqqəti ilə də əlaqədar olaraq, bunlar da Allahın köməyi ilə ayaqda dura bilər. Onun üçün bu nöqtədə Rəsulullah (sav) dən bütün müsəlmanlara xitab və kişiləri zikr edib qadınları da içinə alacaq bir şəkildə buyurulur ki:

Və ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki qurtuluşa çatasınız.Demek ki xarab bir cəmiyyətdə qurtuluş ümid olunmaz, cəmiyyətin pozuqluğu da qadınlardan əvvəl kişilərin qüsur və xətalarındandır. Bundan ötəri başda kişilər olmaq üzrə kişi qadın bütün möminlər imana yaramayan və cahiliyyət izləri olan qüsur və səhvlərindən tövbə ilə Allaha dönüb Allahın köməyinə sığınıb əmrlərinə etina və diqqət göstərməlidirlər ki, kollektiv qurtuluşa yönəlsinlər. O halda hər kəsin qurtuluşu baxımından iş sahibləri və əlaqədar şəxslər bu əmrlərə də diqqət göstərməlidir.11

Haşiyələr:

1. Əbu Davud, Libas: 31.

2. Müsəlman, Libas.-125.

3. Muvatta ', Libas: 4

4. Beyhəqi. Sünən, 2: 235

5. əl-Məbsut, 10: 155-

6. Hələbi-i Sağır, s.141. l.Mənânu'l-Cəlu, 1: 136

8. İbni Qudəmə. əl-Muğni, 1: 337.

9. əl-Məcmu, 3: 170-172.

10. Rəddül-Muxtar, 5: 238.

11. Almalılı, Təfsir.

(Bax. Məmməd Paksu, Qadın, Evlilik və Ailə)

 İslamın nəzərdə tutduğu bir örtünmə şəkli vardırmı? Örtünmənin məqsədi nədir? Təqva libası nə deməkdir? Bu zamanda təsəttür olarmı? ..

Örtünmə yaradılışın gərəyidir.

Örtünmə, insanı zinaya aparan yolları kəsən ən əhəmiyyətli faktorlardan biridir. Örtünmə fitridir, yaradılışın gərəyidir. Baxın Bədiüzzaman Həzrətləri bu məsələni tərcümə olaraq necə izah edir:

Örtünmə, qadınlar üçün çox təbiidir və fitrətləri bunu tələb edir. Çünki qadınların özlərini sevdirməyə, nifrət etdirməməyə və alçaldılmağa məruz qalmamağa qarşı təbii bir meyilləri var. Sonra qadınların% 60-70i qocalıq və çirkinlik kimi səbəblərdən ötəri özünü hər kəsə göstərmək istəməz. Və ya qısqanclıq səbəbi ilə özündən daha gözəllərə nisbətlə çirkin olmamaq istər. Tecavüz və suçlamalardan qorxduğundan, hücuma məruz qalmamaq və əri nəzərində xainliklə günahlandırılmamaq üçün fitri olaraq örtünmək istərlər.

Məlumdur ki, insan sevmədiyi kəslərin baxışından sıxılar, narahat olur. Həm əxlaqi cəhətdən pozulmamış gözəl bir qadın nazik və hadisələrdən tez təsirləndiyindən baxışlardan əlbəttə sıxılar, hətta bu diqqətli baxışlardan "Bu alçaqlar bizi göz həbsinə alıb narahat edirlər" deyə şikayət edən bir çox xanım var.

Demək ki, mədəniyyətin örtünməyə qarşı çıxması, bir mənada qadınlıq aləminə aid təbii və fitri qanunlara qarşı çıxmasıdır. Halbuki Quran örtünməyi əmr etməklə bir şəfqət abidəsi, sonsuz və qiymətli bir həyat yoldaşı ola biləcək qadınları aşağılamaqdan, alçaldılmaqdan, əsirlik və səfillikdən qurtarır.

Həm qadınlarda xarici kişilərə qarşı fıtraten bir utancaqlıq var. Utancaqlıq isə örtünməyi tələb edir. Bundan başqa qadının təbiəti örtünmə ilə yad kişilərin şəhvani arzularını açmamaq və təcavüzə meydan verməməyi əmr edir. Bu kimi pis düşüncələrə dur deyəcək fikirlərə sədd çəkəcək olan şey, qadının qalası hökmündəki təsəttürüdür (hicabının).

Günümüzdə qadının içində olduğu ürək ağrıdan vəziyyət, gənclərimizin içinə düşmüş olduğu əxlaqi böhran və bu vəziyyətin meydana gətirmiş olduğu çox pis yan təsirlər, təsəttür əleyhinə olanların, örtünmə əmrinə "əsirlikdir" deyənlərin üzünə qarşı şapalaq kimi enir.

Qadın və kişi arasındakı çox şiddətli olan məhəbbət və əlaqə yalnız dünyaya aid bir ehtiyacdan ötəri qaynaqlanmaz. Bir qadın ərinə yalnız dünya həyatına məxsus bir həyat yoldaşı deyildir. Əbədi həyatda da qadın yenə ərinə əbədi bir həyat yoldaşı olacaqdır.

Elə isə qadının qabaqda özünə əbədi bir yoldaş olaraq qalmağa davam edəcək ərindən başqasına maraq, əlaqə və səmimiyyət göstərməməsi, ərindən başqasının baxışlarını öz gözəlliyinə çəkməməsi, ərini bu barədə incitməməsi və kıskandırmaması gərərkdir.

Çünki mömin bir ərin, özündə olan iman səbəbi ilə xanımıyla olan əlaqəsi yalnız dünya həyatına və gözəllik vaxtına məxsus deyil və müvəqqəti bir sevgi də deyildir. Bu əlaqə qadının axirətdə ərinə əbədi bir həyat yoldaşı olması istiqaməti ilə əsaslı və ciddi bir sevgi, bir ehtiramla əlaqəlidir. Həm yalnız gənclik və gözəllik vaxtında deyil, bəlkə qocalıq və çirkinlik zamanında belə o ciddi sevgi və hörməti daşıyır. Əlbəttə buna qarşılıq qadının da öz gözəlliklərini ərinin nəzərinə xas qılması və sevgisini yalnız ona göstərməsi insanlıq gərəyidir.

Bir ailənin xoşbəxtliyi bəy və xanımın bir-birinə əminlik duyması, səmimi bir hörmət və sevgi göstərməsi ilə meydana gəlir. Tesettürsüzlük və açıq saçıqlıq isə bu təhlükəsizliyi pozar, qarşılıqlı hörmət və sevgini də qırar.

Nəslin çoxalması hər kəsə görə istənilən bir şeydir. Heç bir millət və idarə bunun əksini müdafiə etməmişdir. Peyğəmbər Əfəndimiz, "Evlənin, çoxalın. Mən qiyamətdə sizin çoxluğunuzla fəxr edəcəyəm" (İbn Macə, Nigah 1) buyurmuşdur. Halbuki açıq saçıqlıq evlənməyi çoxaltmır, azaldır. (Bu gün üçün bəzi Avropa ölkələrində evlənmə mükafatları verilərək evlilik müəssisəsinin dirildilməsinə çalışıldığı bir gerçəkdir.)

Üstəlik məmləkətimiz Avropa ilə qiyas (müqayisə) edilə bilməz. Çünki Avropa ölkələri soyuq təbiətli yerlərdir. İslam aləmi olan Asiya qitəsi isə ona nisbətən isti məmləkətlər. Bilindiyi kimi ətraf mühitin insan əxlaqı üzərində təsiri vardır. Həssas və küsəyən təbiətli olan isti ölkə insanlarının şəhvani hisslərini də davamlı təhrik edəcək olan açıq saçıqlıq əlbəttə bir çox sui-istifadələrə, israflara və nəslin zəifliyinə səbəbdir. Bir ayda və ya iyirmi gündə ola biləcək fitri ehtiyaca qarşılıq olaraq hər bir neçə gündə özünü israfa məcbur zənn edər. O zaman hər ayda on beş gün qədər heyz kimi nasazlıqların münasibəti ilə qadına yaxınlaşmamağa məcbur olduğundan nəfsinə məğlubdursa fuhşiyata (hədsiz işlər) da meyl edər. (Lem'alar, 24. Lema, s. 318-323)

İslamın nəzərdə tutduğu bir örtünmə şəkli vardırmı?

İslamda şəkil etibarilə sabit bir paltar tərzi olduğu deyilə bilməz. Nə Peyğəmbər Əfəndimiz, nə də səhabə Kiram üçün xüsusi bir paltar şəkli yoxdur. Onsuz da İslamiyyət kimi bütün insanlığı əhatə edən universal bir dini məcburi paltarlar içində qiymətləndirmək onun universallığının tərsdir. İnsanlığın İftixar cədvəlini həyatı boyunca geyim-keçiminə baxanda tək tip bir paltarla qarşılaşmarıq. Allah Rəsulu, bəzən peştamal, bəzən urba, bəzən gözəl bir əntari geyərdi.

Abdullah b. Cabir belə deməkdədir: "Vallahi ay işığında üzərində bir əntariylə, köynəyiyə Allah Rəsulunu gördüm. Bir kəs üzərindəki geyimlə ancaq bu qədər gözəl ola bilərdi." Bir başqa səhabə isə bir gün Allah Rəsulunun kürəyində gördüyü gözəl bir köynəyi istəyir. Allah Elçisi də çıxarıb ona hədiyyə edər.

Onun həyatında bir paltar standartına, belə bir təlqinə rast gəlmək mümkün deyildir. Cəmiyyətdə ümumiyyətlə qəbul edilən paltar tərzi nədirsə Allah Elçisi eynisini və ya bir bənzərini geyərdi. Bəzən bunu da dəyişdirərək və inkişaf etdirərək geyərdi. Bu gün geyilən qara cübbələrin Hz. Peyğəmbərə söykəndirilməsi də doğru deyil. Allah Elçisi ümumiyyətlə göz alıcı ağ geyərdi. Ağ, qırmızı, bəzən də yaşıl geydiyi olardı.

Kostyumun şəklinə və rənginə ilişib qalınmamalıdır. Bunlar müzakirə mövzusu halına gətirilərək əsla ixtilafa səbəb verilməməlidir. Məhz əcdadımız Osmanlılar, İslamı almış və onu mədəniyyətimizlə kaynaştırmışlardır. Qılıq-qiyafəsi ilə deyil, alması lazım olanları almış, Kayı boyu öz ölkəsində, nə geyinirsə onu da davam etdirmiş və zamanla inkişaf etdirmişdir. cepkənləriylə (kostyumun jiletinə oxşar geyim) ehtişam vaxtlarımıza aid qiyafəmizlə, dəridən hazırlanmış kostyumlarımızla da uzun zaman Avropada örnək alınmışdır.

Örtünmə Allahın əmridir

Cahiliyyə dövründə başını örtən qadınlar, hicablarını kürəklərinə bağlayar və ya arxalarına sallayardılar. Allah Təala, Nur surəsinin 30-31. ayə-yi kərimələriylə İslamdan əvvəlki bu adəti qətiliklə yasaqlayaraq mömin qadınların öz-özünə görünən istisna olmaqla görünən başqa zinətlərini, zinət yerlərini açmamalarını və baş örtüklərini, saçlarını, başlarını, qulaqlarını, boyun, sinə və kökslərini yaxşıca örtəcək şəkildə yaxalarının üzərinə salmalarını əmr etmişdir.

Hz. Aişə, "Allah ilk mühacir qadınlara rəhmət eyləyə, Uca Allah, 'Mömin qadınlar hicablarını yaxalarının üzərinə salsınlar' ayəsini endirən kimi, onlar ətəklərindən bir parça kəsərək, onunla başlarını örtdülər" (Buxari, Təfsir-u Surəti'n-Nur 13; Əbu Davud, Libas 33) deyər.

Bu ayə-yi kərimə nazil olan kimi, ənsar və mühacir qadınların, ətəklərindən bir parça kəsərək, onunla başlarını örtməyə tələsmələri, Hz. Aişənin bacısı Hz. Əsma'nın, incə bir paltar ilə Hz. Peyğəmbərin hüzuruna çıxdığı zaman, Əfəndimizin, "Yetkinlik çağına gələn bir qadının əlləri və üzü xaricində qalan yerlərini göstərməsinin caiz olmadığını" (Əbu Davud Libas, 32) bildirməsi qadınların yuxarıda sayılan zinət yerlərini örtməklə mükəlləf olduqlarına işarə etməkdədir.

Yenə Hz. Peyğəmbərin, biləklərinin dörd barmaq yuxarısını işarə edərək "Allaha və axirət gününə iman edən bir qadına, yetkinlik çağına gəlincə üzü və buraya qədər əlləri xaric, hər hansı bir yeri açması caiz deyildir" (Əbu Davud, Libas 33) buyurması, sözü gedən ayədəki əmrlərin məcburi olduğuna dəlildir.

Burada bir də Allah Rəsulunun "Qasiyətun âriyətun" ifadəsiylə izah etdiyi "örtülü açıqlar" üzərində bir iki cümlə ilə dayanaq. Bir xanımın geyinib örtünməsinə məqsəd, bədənindəki cazibəsini gizləməsi, baxanları təhrik etməməsidir. Əfəndimizin bu ifadələrindən aydın olduğuna görə geyilən şey içini göstərməyəcək şəkildə qalın olmalı, eyni zamanda bədənin xətlərini də bəlli etməməli.

Örtünmənin qayəsi nədir?

Dinimizin əmr etdiyi örtünməkdən məqsəd, qadının zinətini və zinət yerlərini həyat yoldaşı və ya məhrəmi olmayan kişilərə göstərməməsi və yad kişilər tərəfindən görülməsinə meydan verməməsidir. Bu etibarla örtüyün; saçın, dəri rənginin və ya zinətlərin görünməsinə mane olacaq qalınlıqda, bədən xəttlərini göstərməyəcək xüsusiyyətdə olması lazımdır. Bu mövzuda, yuxarıda tərcüməsi zikr edilən hədisi-şəriflər xaricində, daha bir çox hədis-i şərif vardır. (Müslim, Libas 34, Cənnət 13; Müsnəd, 2/356)

Əhzab surəsinin 60-cı ayəsində də "Ey Peyğəmbər! Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin qadınlarına de: (Evden çıxarkən) üstlərinə bədənlərini yaxşıca örtən üst geyimlərini giysinler. Bu, onların iffətli bilinmələrini və bundan ötəri incitilməmələrini daha yaxşı təmin edər" buyurulmaqdadır.

Bu ayədə Müsəlman xanımların evlərindən çıxarkən, üstlərinə bədən xəttlərini müəyyən etməyəcək bir xarici paltar geymələri, ev paltarıyla küçəyə çıxmamaları əmr edilməkdədir. Nur surəsinin 60-cı ayəsində isə, yaşlanmış qadınların, 31. ayədə örtülməsi əmr edilən zinət və zinət yerlərini örtmək qeydi ilə (palto, plaş, çarşab kimi) üst geyimlərini üstlərinə geymədən çölə çıxa biləcəkləri ifadə edilərək belə buyurulmaqdadır:

"Bir nigah ümidi bəsləməyən, uşaqdan kəsilmiş yaşlı qadınların zinətlərini, (naməhrəmə) göstərmədən, xarici paltarlarını çıxarmasında, özlərinə bir günah yoxdur. Yenə də üst geyimli olmaqları, özləri üçün xeyirlidir. Allah eşidəndir, biləndir."

Nəticə olaraq, qadınların, bədənin əl, üz və ayaqları xaricində qalan qisimlərini, aralarında dinə evlilik caiz olan kişilərin yanında, bədən xəttlərini və rəngini göstərməyəcək xüsusiyyətdə bir paltar (örtük) ilə örtmələri, baş örtüklərini, saçlarını, başlarını, boyun və sinələrini yaxşıca örtəcək şəkildə yaxalarının üzərinə salmaları, dinimizin, kitab, sünnə və İslam alimlərinin ittifaqı ilə sabit olan qəti əmridir. Müsəlmanların bu əmrlərə uymaqları dini bir borcdur.

"Ən gözəl geyim, təqva geyimidir"

Rəbbimiz bir ayə-yi kərimədə belə buyurur: "Ey Adəmin övladları! Baxın sizə ədəb yerlərinizi örtəcəyiniz geyim, bəzənəcəyiniz paltar endirdik. Lakin unutmayın ki ən gözəl libas, təqva libasının. Məhz bunlar Allahın ayələrindəndir. Olar ki, insanlar düşünər də dərs alarlar. " (Əraf, 7/26)

Paltardan də əhəmiyyətli olan, təqva duyğusu və həya hissidir. Örtülməsi lazım olan yerləri örtmək, namusu qorumanın ilk şərtidir. Allahın hikməti, digər bir çox canlı varlığın quruluşuna, həya və örtünmə duyğusu qoymayıb sağlam, gözəl və təbii bir libas vermişdir.

Yalnız həya duyğusu verdiyi insanı çılpaq yaratmışdır. Beləcə insan, həm örtünmə əmrini yerinə yetirməyin savabına çatmaqda, həm də dünyadakı xəlifəlik vəzifəsini isbat etməkdədir. Çünki bütün yer üzünə yayılan heyvan və bitkilərdən və digər maddələrdən əldə etdiyi geyimləri tikib geyməklə, bütün varlıqlar üzərindəki qənaət və idarə gücünü, xəlifəliyinin təzahürlərindən birini göstərir.

Örtünmə bütün varlıqlar içində yalnız insana məxsus bir xüsusiyyətdir. Çılpaqlıq, insanlığın hər dövründə, vicdan və sağlam düşüncə tərəfindən daima həyasızlıq və arsızlıq olaraq xarakterizə edilmişdir.

Dinimizin örtünmə əmri, insanın ruh sağlamlığını, fitri (yaradılışdan olan) quruluş və qürurunu, cəmiyyətin ümumi əxlaqını qoruma, insanlar və cinslər arası əlaqələrdə tarazlığı qoruma, həmçinin insanın heysiyyətinə yaraşan bir cinsi həyat və ailə həyatı qurma kimi məqsədlərə istiqamətlidir. Örtünmə xəttlərinin qadın ilə kişi üçün fərqli hökmlərə bağlı olması, bu iki cinsin yaradılışlarındakı fərqli xüsusiyyətlər güdülərək edilmiş bir ayrılma.

Yaxşı hicab taxmayan iffətsiz ola bilərmi? Şübhəsiz ki, başını örtməyən qadınlarımıza iffətsiz demək mümkün deyil. Bundan başqa hər başını örtən qadına da iffətli demək məqsədəuyğun olmaya bilər. Başını örtən və örtməyən qadınlar arasında namuslu və iffətli olanlar olduğu kimi, namus və iffətdən yoxsul olanlar da ola bilər.

Ancaq məsələyə İslam əxlaqı və hökmləri baxımından baxsaq, hökm bir ölçüdə dəyişməkdədir. İslam, qadın və kişinin bədənində bəzi yerlərin övrət olduğunu, bunların yadlara (naməhrəm olanlara) göstərilməməsi lazım olduğunu bildirmiş, insanların gözləri və əlləri ilə də zina edə biləcəklərinə işarə etmişdir. (Buxari, İstizan 12; Muslim, Kader 20)

Cəmiyyət içində qadının və kişinin övrət yerlərinə şəhvətlə baxacaq insanlar hər zaman və hər yerdə olacağına görə, bunu bilən bir müsəlmanın övrət yerlərini açaraq çölə çıxması, İslami namus və iffət anlayışını zədələyən bir davranış olmaqdadır. Hicab da qadının övrət yerlərindən olan başını və boynunu bağlayan bir örtük olduğuna görə məsələ bu şəkildə qiymətləndirilməlidir. (Xeyrəddin Qaraman)

Bu zamanda təsəttür olarmı?

Zənnimcə bu sual müxtəlif məkanlarda sizin də qulağınıza gəlmişdir. Bir otobüsdeydim .Tam önümdə iki yaşlı insan oturmuşdu. Aralarında danışırdılar. Bu sırada avtobusa iki hicablı gənc qız mindi. Yer olmadığı üçün ön tərəfdə ayaq üstə dayanmışdılar. Önümdə oturan yaşlı xanım, yanındakı kişini qoluyla dürtərək "Bunları görürsənmi?" dedi. Qadın, "Bəli, görürəm və çox kədərlənirəm. Təəssüf bu gənclərə ... Deyək ki, keçmişdə başımızı örtürdük. Amma indi müasir çağdayıq. Heç bu əsrdə belə qılıq-qiyafə olarmı? Bu çağdaşlıqdan uzaqlıqla bir addım irəli gedə bilmərik" deyə cavab verdi.

Təəssüf ki, ölkəmizdə belə düşünən insanlar da var. Əvvəlcə bunu ifadə edək ki təsəttürün, zamanla heç bir əlaqəsi yoxdur. İnsan fərqli və əcaib qılıq-paltara girə bilər, amma başı işləyə bilər. Məsələn Almaniyada bir dövrdə qadın-kişi hər kəs başlarına qalpaq geyirdilər. Başına qalpaq geyən Alman axmaqlaşmamış, sənayesi və texnikasıyla üstün gəlmişdir. Dünənə qədər Avropa başını bağlayırdı. Onların başlarını qapatmaları, inkişafına mane olmamışdır. Bu məsələnin dövrlə heç əlaqəsi yoxdur.

Bu məsələni mədəniyyətlə telif etmək də mümkün deyil. "Mədəni insan açıq gəzər" sözü çox mənasızdır. Mədəniyyət, qədim dövrlərə nisbətən onlardan, onların həyat tərzindən uzaq olmaq isə, vəhşilik dövrü, açıqlıq saçıqlıq olaraq İslamın gəlməsiylə tərk edilmişdir. İslam gəlmiş, təsəttürü əmr etmişdir. Təsəttür, cazibədar hala gətirilmiş, mükəmməlləşdirilmiş, inkişaf etdirilmiş və qadının sevdiyi bir qiyafə halına gətirilmişdir.

Bu səbəbdən mədəniyyət, çox köhnə dövrlərə aid şeyləri yaşamamaqdırsa, bugünkü çılpaqlıq, İslamdan əvvəl Cahiliyyə dövründə yaşanan şeylər idi. Çıl-çılpaq, açıq-saçıq gəzmək əgər mədəniyyətdirsə, meşələrdə adamyeyənlər sinələrini də açaraq gəzməkdədirlər.

Qadının qılıq-qiyafəsinə şiddətlə reaksiya göstərənlər nəyi müdafiə edirlər? Nə üçün bu mövzuda israr edirlər? Bunu anlamaq mümkün deyil. Zənn edirik ki bu düşüncə sahibləri, başqaları haqqında bir hökm olaraq qaldırdıqları fanatizm içində özləri qərarsız qalmaqdadırlar. Fanatizm, dəlilsiz, məsnədsiz bir qisim iddialara cəhd etmək deməkdir. Möminin iddia etdiyi şeylərdə, dəlili çox qüvvətlidir.

(Baxın. Gəncliyin Cinsəllik imtahanı, M. Əli Seyhan, nəsil YAYINLARI)

Belə bir müalicənin qadağan edildiyini göstərən bir məlumata sahib deyilik. İslam Dini insanlar üçün faydalı olan və qadağan edilməyən maddi və mənəvi hər cür müalicə şəklinə icazə vermişdir. Ancaq hipnoz kimi idarəsi çətin və səhvə yol vermə ehtimalı olan bir müalicə üsulunda diqqət yetiriləcək bəzi xüsuslar vardır. Bu işi edəcək kimsənin sahəsində mütəxəssis olması və etibarlı olması, yəni pisə istifadə etməməsi lazımdır. Bu mövzuda mütəxəssis və dindar bir həkim və psixoloğun tövsiyələrinə görə hərəkət edilə bilər.

Və aleykum Salam. Məhərrəm ayına məxsus belə bir şey yoxdur.

Qız qaçırmaq caizdirmi?

İbtidai cəmiyyətlərdə, qaba qüvvəyə söykənən zorakı evliliklər çox yaşanmışdır.Belə dövrlərdə və elə çevrələrdə nə bir qızcığaz öz istədiyini özü seçim etməkdən əmin ola bilər, nə də qızı böyüdən ana ata balalarının gələcəyindən qorxu duymadan yaşaya bilərlər. Çünki hər an bir qaba qüvvə sahibinin hücumuna məruz qala bilərlər. Qızlarını qaçırmağı başına qoymuş bir ibtidai düşüncə, hər şeyi alt-üst edə bilər. Ana ata və ailəni asanca dövrə xaricinə itələyib, razılığı olmayan qızı qaçıraraq sonunda evlənməyə razı olacaq vəziyyətə gətirə bilər.

Bu cür zorakı evliliklər qaba qüvvənin hakim olduğu ibtidai cəmiyyətlərdə qorxuducu ölçüdə yaşanmışdır. Belə bir qaçırma hadisəsindən sonra iki ailə də başdan bunu namus məsələsi edib düşmən kəsilmiş, bir müddət bu düşmənçiliklərini davam etdirdikdən sonra çarəsiz qalıb olanları unutmağa çalışmaq və bir razılaşma zəmini tapıb barışmaq məcburiyyətində olduqlarını anlamışlar. Yəni bir bədbəxt və xoşagəlməz başlanğıc təməli üzərinə xoşbəxt ailə yuvası inşa etməyə məcbur qalmışlar.

Qaba qüvvəylə işini həll etməyi seçən təcavüzkarın, bundan sonra razılığa uyğun mədəni insan görünüşü verməsini isə, ayının kimsəyə qapdırmamaq üçün ov ətini torpağa basdırıb iyləndirərək kimsənin yeməyəcəyi hələ gətirdikdən sonrakı təcavüzdə vaz keçmə halına bənzədirlər. Əti iyləndirdikdən sonra artıq kimsənin əlindən alma təşəbbüsünə keçməyəcəyindən əmin olan ayı, təcavüzdə vaz keçər, ətrafıyla uyğun hala gəlir.

Təbii bu təşbih və şərh, razılığı olmayan qızı zorla qaçırıb, artıq kimsənin istəməyəcəyi hala gətirən zorba üçün edilmişdir. Əgər qızın rizası daxilində bir qaçışdırsa bu, əlbəttə vəziyyət eyni ağırlıqda bir təşbihə layiq olmaqdan çıxar; kaş ki ailəsiylə razılaşaraq qurulsaydı bu qohumluq təmənnisinə dönüşər.

Bu cür qız qaçırma hadisələrində laqeydliyə uğramaması lazım olan ilk təcili məşruiyyət (qanunilik) çarəsi, nigah! .. Qızı qaçırmaqla halallıq gəlməz. Halallıq ancaq razılığı "bəli" deyən qızın nigahından sonra düşünülə bilir. O səbəblə nigah müqaviləsi təxir edilə bilməyəcək ilk təcili meşruiyyət (qanunilik) çarəsi olan bir məcburiyyətdir.

Hənəfiyə görə ən azından iki ədalətli şahidin hüzurunda edilən sərbəst istəyə bağlı nigâh, etibarlıdır. Ancaq belə bir nikahdan sonrakı münasibət məşruiyyət ərz edər, haramlıqdan qurtarar, halallıq gətirər. Yetər ki, tərəflər ən azı iki şahidlə evlilik haqqlarını isbat etmə imkanına qovuşmuş, inkar ehtimalından xilas olsunlar.

Şafi görə isə, iki yad şahid kafi olmaz. Qızın vəlisinin icazə və razılığı da olması lazım gəlir. Yəni qaçırmaqla qanuni evlilik başlamaz. Hadisədən xəbəri olan ana atanın izni ilə edilən nigahdan sonra məşru (qanuni) evlilik düşünülür.

Anlaşılan odur ki, qız qaçırmaq surətiylə ailə qurmq təşəbbüsləri, qızın razılığı xaricindədirsə tamamilə məşruluqdan uzaq ibtidai bir zorbalıq. Razılığı gerçəkləşdirilmişdirsə, bu dəfə nikah hadisəsi ilk çarə olaraq ən öndə görünür.

Bundan ötəri İslamda qurulacaq yuvanın təməli, ailəni sıradan çıxardan qaba qüvvəyə və ibtidailik (primitivlik) üzərinə atılmaz. Xoşbəxt ailə yuvası qarşılıklı anlayış və razılıq təməli üzərinə inşa edilir. Bu səbəblə ailələr gənclərin xoşbəxt olacaqları seçimlərinə dəyər verməlidirlər. Beləcə qaçma, qaçırma hadisəsinin da baş məsul şəxsi halına gəlməməlidirlər. Bəzən bir inad və heç üzündən böyük səhvlər edilir, təmiri mümkün olmayan təxribatlar qaçınılmaz olur.

Gənclər isə hər tərəfi qırıb tökmə bahasına etdikləri icazəsiz seçimlərinin səhvini, ancaq hisslərinin təzyiqindən qurtulduqdan sonra anlaya bilir, onlar da dərin peşmanlıqlar duyurlar. Amma iş işdən keçmiş, bu peşmanlıqlar fayda gətirməz hala gəlmişdir.

Artıq bundan sonrakı çarə, aranı açacaq şəkildə keçmişi qurdalamaq deyil, tam əksinə birlik bərabərliyi təmin edəcək şəkildə gələcəyə baxmaq, gənclərin gələcəyini düşünməkdir ...

Allah (cc) intiqam arxasında qaçanları deyil, əfv və xoş görünüş içində olanları sevər. Böyüklüyün şanından olan da əfvdir; qisasçı bir düşüncə küsülülüyü davam etdirmək deyildir.

Yazıçı:

Əhməd Şahin