Muheymin isminin şərhi

8. əl-Muheymin isminin şərhi

Allah (azzə və cəllə) haqqındakı mənası: (qullarının) əməlləri, ruziləri və əcəlləri üzərində qaim olması deməkdir. Onlar üzərində qaim olması, ittila, istila və hifzi ilədir. Hər işin künhünə müşrif (nəzər edən), mustəvli (istila edən), nafiz (nüfuz edən) şəxs, o şeyə muheymin'dir.

~ Müşrif olmaq (nəzarət, kontrol) - elmə raci (rücu edən, qayıdan)'dır;

~ İstila isə - qüdrətin kamalına;

~ Hifz isə - felə racidir.

Bu mənaları cəm edən, Muheymin ismidir.

Mütləq mənada və kamil surətdə bu mənalar, Allah (azzə və cəllə)'dən başqası üçün cəm ola bilməz. Bundan dolayı: "əl-Muheymin ismi, qədim kitablarda, Allah Taala haqqında yer alan isimlərdəndir." deyilmişdir.

Tənbeh: Qəlbini muraqabə (nəzarət, kontrol) edən və bununla bərabər; əhvalını və vəsflərini, düzəltməyə mustəvli (qüdrətli) olan; düzəltmənin iqtizasınca (gərəyincə) davamlı bir şəkildə qorumağa müvəffəq olan (hər qul, qəlbinə nəzərən) muheymin deməkdir.

İşraf (yəni, nəzəri) və mustəvli olması (yəni, qüdrəti) artarsa, bəzi qullarının zahirindən istidlal və fərasət yolu ilə batinlərinə və sirlərinə ittila etdikdən (xəbərdar olduqdan) sonra, Allah (azzə və cəllə)'nin bəzi qullarını qoruya bilərlər. (Beləcə), bu isimdən nəsibi və həzzi (hissəsi) daha çox olar.

(əbu Həmid əl-Ğazzali, "əl-Maqsadu'l-Əsna fi şərh-i Əsmaillahi'l-Husna" əsərindən nəql)