HAQQ VƏ ƏDALƏT

Bütün insani gözəllik və mükəmməlliyi ehtiva edən və insanın ruhunu fəzilətdə zirvəyə aparan İslam əxlaqı, haqq və ədalətdə də müstəsna bir özəyə, sarsılmaz bir təmələ malikdir. Çünki insanlığın dincliyi, ancaq haqq və ədaləti bərpa etməklə təmin edilə bilər.

Bəs haqq və ədalət nədir?

Ən ümumi tərifi:

Hər kəsə və hər şeyə layiq olduğu şəkildə rəftar etmək, doğru hökm vermək, balanslı və ölçülü davranmaqdır.

Bu baxımdan da bir şəxsə haqqından çox vermək, başqalarının haqqını tapdalamaq olduğu kimi, əskik vermək də, haqqı qəsb etmək, yəni ədalət pozulmasına rəvac verməkdir. Həqiqi möminlər belə bir haldan son dərəcə çəkinərlər. Yəni mömin, vicdanən, hər haqq sahibinə haqqını vermək məcburiyyətindədir.

Çünki İslam, həyatın hər mərhələsində və hər vəziyyətdə ədalətli davranmağı əmr edir. Belə ki, Allahın razı olduğu şəkildə yaşamaq, ancaq haqq və ədalət tarazlığına riayət ölçüsündə reallaşar. Yəni ədalət məfhumu, ilahi əmr və qadağaların mərkəzindədir. Bu səbəbdən bu da, möminin; əvvəl Yaradanına, sonra bütün məxluqata, sonra da öz nəfsinə qarşı ədalətli davranmasını tələb edir.

Bu halda hər mömin, ölçüb-çəkərkən, insanlar arasında hökm verərkən, danışarkən, yazarkən, şahidlik edərkən ədalətli davranmaq məcburiyyətindədir. Bununla yanaşı ilahi həqiqətlərə və ibadətlərə də lazım olan əhəmiyyəti göstərmək və onların haqqına riayət etmək məcburiyyəti də vardır. Çünki bu, Allah-subhanəhu təala-üçün bir haqq, qul üçün bir borc və vəzifədir.

Əgər bir mömin, bu şüur ilə haqq və ədalət ölçüləri içərisində yaşasa, "əhsəni-təqvim"ə, yəni "ən gözəl yaradılış konsistensiyası"na çatar. Çünki haqq və ədalət, Allahın sifətlərindəndir. "Əl-Ədl" ismi, Allah Təalanın, haqq və ədalətin mütləq sahibi və şəxsən özü olduğunu ifadə edir.

Allah-subhanəhu təalanın-bu uca adı, hər zaman təcəlli halındadır. Xüsusilə ilahi məhkəmənin qurulacağı axirətdə bütün ehtişamını təcəlli edəcək. Ayədə buyurulur:

"Biz qiyamət günü üçün ədalət tərəzisi qurarıq. Heç kəsə əsla haqsızlıq edilməz. Bir xardal dənəsi ağırlığında olsa belə onu (hər hansı bir əməli tərəziyə) gətirərik. Haqq-hesab çəkməyə Biz kifayətik." (Əl-Ənbiya, 47)

Unutmamalıyıq ki, qullarına haqq və ədalət əmr edən Allah Təala, daim məzlumların yanındadır. Dünya aləmində haqq, hüquq və ədaləti tapdalayaraq, qurtulacağını zənn edənlər, bir gün "Hakimin hakimi" Allah Təalanın hüzurunda boyun büküb hesab verəcəklər.

Deyə bilərik ki, haqq və ədalət bəhsində ən böyük hesabı, varlıqlar içərisində insanoğlu verəcək. Çünki insan, yaradılmışların ən şərəflisi olaraq bütün varlıqların özünə müntəzir edilməsi səbəbindən, onların hüquq və hüquqlarının məsuliyyətini də üzərinə almışdır. Yəni insan, yalnız özünə aid hüquqları deyil, bütün varlıqların haqqlarını qorumaqla da vəzifəlidir. Yəni bitkilərin də, heyvanların da, əşyanın da haqqlarını mühafizə məsuliyyəti, insana aiddir.

Bu baxımdan Allah dostları, digər varlıqların hüquqlarına riayət barəsində də son dərəcədə həssaslıq göstərərək bizlərə nümunə olmuşlar. Bu misal çox mənalıdır:

Bəyazid-i Bistami-rahiməhullah-, bir yerə səyahət edərkən bir ağac altında dayanır və yemək yeyir. Ardından yoluna davam edir. Bir müddət getdikdən sonra, torbasının üzərində bir qarışqa görür və:

"-Allahın bu məxluqunu vətənindən ayrı saldım" deyərək geri dönür. Qarışqanı təkrar o ağacın altına qoyur.

Şair Firdovsi, Şahnamə adlı əsərində nə gözəl söyləyir:

"Bir yem dənəsi aparan qarışqanı dahi incitmə! Çünki onun da canı vardır. Can isə, şirin və xoşdur. "

Üstəlik qiyamət günü insanoğlu ilə birlikdə digər varlıqlar da diriləcəklər və dünyada ikən tapdalanan haqqlarını alacaqlar. Beləliklə bir heyvana cəfa vermək, onu həddindən çox yormaq, hətta lazımsız yerə yaş bir budağı qoparmaq belə dinən qadağan edilmişdir. Hətta zərərli bir məxluqu zərurət səbəbindən öldürərkən belə zülm etmək caiz görülməmişdir. Məsələn, bir ilanı öldürərkən belə, əziyyət etmədən, bir vuruşda öldürmək əmr edilmişdir.

Xülasə hər mömin, haqq və hüququn dərin mənasını ən gözəl şəkildə qavramaq və həyatı boyunca da ədalət tərəzisinə düzgün riayət etmək məcburiyyətindədir. Mömin üçün, haqq və ədaləti yaşamaq və sahibinə vermək, ən böyük fəzilətdir. Təkamül yolunda məsafə qət edən qullar üçün daha böyük bir fəzilət dı vardır ki, o da: 

ƏDALƏTDƏ ƏFV ETMƏ FƏZİLƏTİDİR

İman və əxlaqda yüksək bir üfüqə çatan kamil möminlər özlərinə qarşı işlənən qüsurlara, ədalət yerini, əfv və mərhəmətlə qarşılıq etməyi seçərlər. Çünki axirətdəki ilahi mizanda Allahın-cəllə-cəlaluhu-, özlərinə ədalətlə deyil, əfv, mərhəmət, lütf və ehsan ilə qarşılıq verməsinə ümid edərlər. Bu gözəl əxlaq, Allah Təala tərəfindən bu cür təqdir edilir:

"(Günahkarı) cəzalandırmaq istəsəniz, sizə nə cəza verilibsə, siz də (ona) eynilə cəza verin. Əgər səbr etsəniz, bu, səbr edənlər üçün daha xeyirlidir." (Ən-Nəhl, 126)

Bütün məsələ, axirətdə Allahın lütf və kərəmiylə qarşılıq görmək deyildirmi? Bunun üçün saleh və arif qullar, bu gün öz şəxslərinə edilən əza və cəfalara eyniylə qarşılıq verməz və cəzalandırmağa da yönəlməzlər. Allah üçün səbrə sarılıb, qəzəblərini udarlar. Daim əfv və dözüm yolunu tutarlar. Beləcə Allahın qullarını bağışlaya-bağışlaya, ilahi əfvə layiq hala gəlməyə çalışırlar.

Buna görə də bu düsturla Əbu Bəkr-radıyallahu anhu-, qızı Aişə anamıza böhtan atan şəxsi bağışlamış və ona sədəqə verməyə davam etmişdir. Bu uca əxlaqa təşviq edən bu ayə nə qədər mənalıdır:

"Aranızda olan fəzilət və sərvət sahibləri qohum-əqrəbaya, miskinlərə və Allah yolunda hicrət edənlərə (heç bir şey) verməyəcəklərinə and içməsinlər. (Onları) əfv edib, (cəzalandırmaqdan) vaz keçsinlər! Məgər siz (bu yaxşılıq müqabilində) Allahın sizi (günahlarınızı) bağışlamağını istəmirsiniz? Allah (bəndələrini) bağışlayandır, rəhm edəndir!" (Ən-Nur, 22)

Beləliklə arif qullar,

وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ۚ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ

"Yaxşılıqla pislik eyni ola bilməz! (Ey mömin kimsə!) Sən (pisliyi) yaxşılıqla dəf et! (Qəzəbə səbrlə, cəhalətə elmlə, xəsisliyə comərdliklə, cəzaya bağışlanmaqla cavab ver!) Belə olduqda aranızda düşmənçilik olan şəxsi, sanki yaxın bir dost görərsən!"(Fussilət, 34) ayəsinə uyğun hərəkət edərlər.

Bu əxlaqın Qurani-Kərimdəki ən gözəl nümunəsindən biri də, qardaşlarının ağır zülmünə məruz qalan Yusuf-aleyhissalam-dır. O böyük peyğəmbər, özündən kömək istəməyə gələn qardaşlarına özünü tanıtmadan onlara daim ikram və ehsanlar etdi. Onlar da bu comərd ikramlardan sonra onun Yusuf olduğunu anlayınca, şahid olduqları bu yüksək fəzilət qarşısında haqqı təslim etdilər və:

قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِنْ كُنَّا لَخَاطِئِينَ

"Onlar: “Allaha and olsun ki, Allah səni bizdən üstün etmişdir. Biz isə (sənin barəndə), sözsüz ki, günah etmişik!” – dedilər." (Yusuf, 91)

Həzrət-i Yusuf isə böyük bir əfv nümunəsi nümayiş edərək:

قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ۖ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

"(Yusif) dedi: “Bu gün sizə (etdiklərinizə görə) heç bir məzəmmət yoxdur. Allah sizi bağışlasın! Çünki O, rəhm edənlərin ən rəhmlisidir! (Mən Allahdan sizin bağışlanmanızı diləyərəm. O da sizi bağışlayar!)" (Yusuf, 92) deməklə, fəzilətini daha da ziyadə etdi.

Ayrıca:"...O məni zindandan çıxartdı və şeytan mənimlə qardaşlarımın arasına ədavət saldıqdan sonra sizi səhradan (yanıma) gətirdi...." (Yusuf, 100) ifadəsiylə, günahı qardaşlarına deyil, iblisə izfə etdi. Sonra da: "Mən bir kölə olaraq satıldım. Sizin sayənizdə Misirdə də peyğəmbər övladı olduğum bilindi" dedi və fəzilət üstünə fəzilət sərgilədi.

Beləcə qardaşlarının, vaxtilə özünə etmiş olduğu zülm və haqsızlıqların üzərinə bir əfv pərdəsi çəkərək onları bağışladı. Nəticə etibarilə, sərgilədiyi bu üstün fəzilət və əxlaq sayəsində onları özünə məst elədi.

Bu uca əxlaqdan yola çıxaraq deyə bilərik ki, günahkarlar haqqında ədaləti mərhəmətə çevirərək onları bağışlamaq, tamam ayrı bir islah və irşad metodudur. Təbii ki, günahkarın peşmanlıq və peşmanlıq duyması şərtiylə

Unutmamalıyıq ki, günahkar şəxsin bir daha o günahı işləməməyə dair səmimi peşmanlıq duyması halında onu bağışlamaq, məzəmmətdən, daha çox xeyirlidir. Lakin günahkarın belə bir peşmanlıq göstərmədiyi vəziyyətlərdə bağışlamaq, bir fəzilət olmaqdan çıxar. Yəni mərhəmət və əfv tövsiyəsi, günahkar şəxsin davranış və xarakterinə görə nəticə verir.

Məsələn günahında israr edən fasiq və zalım bir adamı bağışlamaq, onu zülm və haqsızlığa cəsarətləndirmək, hətta təşviq etməkdən başqa bir nəticə verməz. Belə olduqda isə şəxsə qarşı işlənən qüsurları bağışlamaq, bir islah ehtimalımız görünmürsə, günahkarın cəzalandırılmasını istəmək, qurbanın ən təbii haqqıdır.

Digər tərəfdən fərdi və şəxsi məsələlərdə, qüsurlu şəxsin islahı üçün onu bağışlamaq, fəzilət və təqvaya daha uyğun olmaqla birlikdə, başqalarını və ya hər kəsi maraqlandıran məsələlərdə, ədalətin tam olaraq yerini tapması lazımdır. Əks halda cəzasız qalan cinayətlər, günahkarların daha da azğınlaşmasına səbəb olar. Bundan da bütün bir cəmiyyət zərər görər, hər kəsə zülm olar.

Həyat rəhbərimiz Allah Rəsulu-sallalahu aleyhi və səlləm-, özünə qarşı edilən qüsurları bağışlayardı. Lakin başqalarına qarşı işlənən haqsızlıqlara dözümlü yanaşmaz, haqq sahibləri haqqlarını alana qədər təskinlik tapmaz, dinclik tapa bilməzdi. Beləcə mütləq ədaləti təmin edərdi. Beləliklə haqq və ədalət sahibi olmanın bir ölçüsü də budur.

Bu şəkildə ədalətli ola bilən kəslər, eyni şəkildə ədalətli davranışlara layiq olarlar. Yəni insanlarla münasibətimizdə əvvəl özümüz ədalətli olmalıyıq ki, başqalarından da ədalət gözləməyə haqqımız olsun. Çünki bəşəri həyatın dinclik və səadəti, haqq və ədalət tərəzisinin qarşılıqlı tarazlıqda tutulmasına bağlıdır.

Xülasə bütün bu həqiqətlər ətrafında ədalət məfhumu, cəmiyyətlərdəki nizam, intizam və dinclik üçün imtina edilməz, həyati bir ehtiyacdır.

Lakin bu məfhum, insanoğlunun, Rəbbinə qarşı sahib olmalı olduğu şüur və hisslərində çox fərqli bir məzmun kəsb edir.

Yəni İlahi ədalət anlayışı, indiki vaxtda bir çox insanın səhv yola düşdüyü mühüm bir məsələdir. Çünki bu dünyada hər kəs bərabər imkanlara sahib deyil. Bəziləri varlı, bəziləri kasıb, bəziləri doğuşdan şikəst, bəzisi sağlam, bəzisi uzun ömürlü, bəzisi qısa ömürlüdür. Bunu təqdir edən də Allah-Təala olduğuna görə, xaricdən, kobud bir ağılla və nadan bir könüllə baxıldığında bu vəziyyət, ilahi ədalətə zidd kimi görülür. Ancaq sözdə həqiqət görünən bu iddialara, iman və hikmət pəncərəsindən baxıldığında məsələ tamamilə aşkardır.

QURUCU GÜC VƏ YIXICI GÜC

Mütləq gücün qaynağı Allahdır. O, hər şeyə qadirdir. Qalibdir, hikmət sahibidir, Qüdrətlidir, Mutəkəbbirdir. Var olan hər şey Onun iradə və qüdrətiylə var olmuşdur. Onun gücü həmişə etməyə, islaha, təmirə istiqamətlidir. Zalımları həlak etməsi də ədalətin təcəllisi, nizamın davam etməsi üçündür. Əsla zülm etməz. Allah zalımları sevməz.

"...düşmənçilik ancaq zalımlara qarşı olur." (Bəqərə, 193)

Əsmau'l-Husnanın təcəllisi və qulları imtahan etmək üçün bəzilərini daha güclü, daha varlı, bəzilərini də daha zəif və daha kasıb etmişdir. Hər kəs öz mövqesiylə imtahan edilməkdədir. Məsuliyyətlər də imkanlar nisbətindədir.

"Allah hər kəsi yalnız qüvvəsi yetdiyi qədər yükləyər (bir işə mükəlləf edər)...(Bəqərə, 286)

Adil olmaq şərtiylə güclü olmaq əsldir. Zəiflik və acizlik müdafiə olunmaz. Ancaq Allahın güc və qüdrəti qarşısında acizlik göstərilər. Qulun gücü təkəbbürə çevrilməməlidir. Çünki təkəbbür Allaha məxsusdur və Onun haqqıdır. "Allahu əkbər" bunu ifadə edir. Haqqı iqamə etmək üçün güclü olmaq lazımdır.

"Hamısında xeyr olmaqla birlikdə güclü mömin Allah qatında daha xeyirli və daha sevimlidir." (İbn Macə, Müqəddimə: 10) Həzrəti Peyğəmbər-sallalahu aleyhi və səlləm- zəiflik və zillətdən Allaha sığınmış və sığınmağı tövsiyə etmişdir.

"Kasıblıqdan, azlıq və zillətdən, zülm etmək və zülmə uğramaqdan Allaha sığınıram." (İbn Macə, Dua, 3)

Zülmə məruz qalmamaq üçün güclü olmaq, güclü olduqda da zülm etməmək lazımdır.

"Ey iman gətirənlər! Allah qarşısında (borcunuzu yerinə yetirməkdə) sabitqədəm və ədalətli şahidlər olun. Hər hansı bir camaata qarşı olan kininiz sizi ədalətsizliyə sövq etməsin. Ədalətli olun. Bu, təqvaya daha yaxındır. Allahdan qorxun. Allah etdiklərinizdən xəbərdardır!"(Maidə, 8) 

Ədaləti ayaqda tutmanın şərti, güclü olmaqdır. Paskal nə gözəl demişdir: "Ədalətsiz qüvvət zalımdır. Qüvvətsiz ədalət acizdir." Zalim olmaq da aciz olmaq da möminə yaraşmaz. Zülmə qapı açmayan qüvvət, acizliyə düşməyən ədalət dinclik və güvənin təminatıdır. Uca Allah, Haqq düşmənlərini caydıracaq güc hazırlamamızı əmr edir. 

"(Bədr müharibəsində qaçıb) canlarını qurtaran kafirlər əsla elə zənn etməsinlər ki, (əzabımızdan) xilas olmuşlar. Onlar (Allahı özlərinə əzab verməkdən) aciz edə bilməzlər! (Allahın əzabından qaçıb qurtara bilməzlər!)

(Ey möminlər) Allahın düşmənini və öz düşməninizi, onlardan başqa sizin bilmədiyiniz, lakin Allahın bildiyi düşmənləri (münafiqləri) qorxutmaq üçün kafirlərə qarşı bacardığınız qədər qüvvə və (cihad üçün bəslənilən) döyüş atları tədarük edin. Allah yolunda nə xərcləsəniz, onun əvəzi artıqlaması ilə ödənilər və sizə heç bir haqsızlıq edilməz!" (Ənfal, 59-60) 

Ayədə işarə edilən ən əhəmiyyətli məqam, gücün dağıdıcı deyil, daşındırıcı (kafirləri qorxuducu) olmasıdır. Atalarımız nə gözəl demişdir:
"İstərisən sülhü salaha, hazır ol cəngə." Həzrəti Ömər-radıyallahu anhu-qılıncını xarici qapının önünə asarmış ki, görənlər haqsızlığa cürət edə bilməsinlər. Mühüm olan silahı istifadə məcburiyyətində qalmamaqdır. Çünki silahların danışması amansızdır. Dağıtmanın haralara qədər çatacağı müəyyən edilər bilməz, ziyanı hesablamaq mümkün olmaz. Gərəyi qədər güclü, hazırlıqlı olmaq qoruyucu həkimlik kimidir. Əsl olan xəstəliyin qarşısını almaqdır. Nəfslərinə hakim olma, zəifliklərinə qarşı müqavimət göstərmə gücü göstərə bilməyənlərin iqtisadi və hərbi gücə malik olaraq dünyamıza hökm etməyə cəhd etmələri yaşadığımız fəlakətlərin əsas səbəbidir. Can mülkünə hökm edə bilməyənlər dünya-cahan mülkünə hökm etmək istəyirlər. Belələrinin gücü nəzarətsiz və təhlükəlidir. Dəli və quldurun əlində silah nə qədər təhlükəlidirsə, belələrinin əlində də o dərəcə təhlükəlidir. Söz qəbul etmək istəməyənlərin söz sahibi olmaları fəlakətdir. Həzrəti Peyğəmbər-sallalahu aleyhi və səlləm:

 "Güclü şəxs güləşdə rəqibini məğlub edən deyil, hirsləndiyi zaman nəfsini məğlub edəndir" (Buxari, Ədəb, 76) 

Belə kəsləri Allah-subhanəhu təala- tərifləyir və belə buyurur:

"O müttəqilər ki, bolluqda da, qıtlıqda da (mallarını yoxsullara) xərcləyər, qəzəblərini udar, insanların günahlarından keçərlər. Allah yaxşılıq edənləri sevər.. "(Ali Imran, 134) 

Onlar gücü sui-istifadə etmirlər. İqtidar sərxoşu olmazlar. Güc və qüdrət və qüvvətin Allaha aid olduğuna, özlərinə əmanətlər verildiyinə inanarlar. Uyğunsuz davranmazlar, fironlaşmazlar. Süni gücünə aldanıb ilahlıq göstərən fironun aqibətini düşünərlər. Qürurun alçaldıcı, təvazökarlığı ucaldan olduğunu idrak edərlər.

"O kəslər ki, əgər onları yer üzündə yerləşdirsək (onlara bir yer versək), namaz qılar, zəkat verər, (insanlara) yaxşı işlər görməyi əmr edib, pis işlər görməyi qadağan edərlər. Bütün işlərin sonu (nəticəsi) Allaha aiddir. (Allah qiyamət günü əməllərinə müvafiq olaraq möminlərə mükafat, kafirlərə isə cəza verəcəkdir)." (Həcc, 41) 

Əmr etmək, qadağa qoymaq güclə olar. Bu güc pisliyi əmr etmə, yaxşılığı qadağan etsə, tərsinə istifadə həlaka qapı açımış olar. Müasir dünyamızda, xüsusilə texnologiyanın təmin etdiyi yeni imkanlarla qazanılan güc, qurmaqdan çox, yıxmaqda istifadə edilir. İldə bir trilyon yeddi yüz milyard dollar silahlanma və hərbi xərclərə köçürülərkən, çörək, su və dərman tapa bilməyən milyonlarla insan ya aclıqdan ölməkdə və ya fəlakət içində yaşamağa məhkum olmaqdadır. Bu pulun onda biri belə yoxsulluğun aradan qaldırılması üçün sərf edilsə dünyada yoxsulluq və fəlakət ortadan qalxar. Gücün sui-istifadə edilməsinin gətirib çıxardığı istismar və sui-istifadələr getdikcə dünyamızı yaşanmaz hala salır. Dünya qaynaqları haqq üzrə paylaşılsa terrora da, hərb də fürsət tapmaz. Gücün dağıdıcı deyil, qurucu ola biləcəyinə dair çox təəccüblü bir misal qeyd edək. Bilindiyi kimi Osmanlı imperiyası ən güclü və uzun ömürlü imperiyalardandır. Fəth etdiyi yerlərə istismar deyil, ədalət və xidmət apardığı məlumdur. Ən zəif dövrlərində belə tarixdən gələn gücü, zülmün qarşısını almaqda təsirli olmuşdur. Buna dair maraqlı bir misal budur: 19. əsrdə Almaniyanın Mülhaim şəhərindəki Ren çayının bir tərəfində Almanlar, o biri tayında Fransızlar yaşayırdı. Fransızlar, hər il çayın Almanlardaki qisiminə keçib məhsulun hamısını yığıb aparırdılar. O əsnada, birliyini təmin edə bilməyən gücsüz Almanlar isə buna çox səs çıxara bilmirdilər. Bir şey olduqda çarəni Osmanlı sultanına müraciət etməkdə tapırdılar. Fransızların bu haqsız mövqeyini də bir məktubla sultana bildirdilər. Məktubda belə deyilirdi:
"Fransızlar hər il bizə zülmedir, məhsulumuzu əlimizdən alırlar. Siz ki, dünyaya adını verən imperatorluğun sultanı, İslamiyyətin də xəlifəsisiniz. Bizi bu zülmdən qurtarın. Əsgər göndərin. Məhsulumuzu bu il toplamaq imkanı təmin edin."
Kömək istəyini araşdıran padşah, əsgər göndərməyi lazımlı görməz, yalnız əsgər paltarı göndərməyi kafi bilər və cavabı məktubla, içi ağ paltar dolu üç çuval yollanar. Çaş-baş qalan almanlar, çuvalı alıb məktubu oxuyarlar, məktubda belə deyilir:

"Fransızlar qorxaq adamlardır. Onlara yeniçəri (Osmanlıda əcəm əsgərlərdən ibarət ordu) göndərməyimizə ehtiyac yoxdur. Yeniçəri paltarlarını görmələri kafidir. Çuvalın içindəki əsgər paltarlarını adamlarınıza geyindirin, məhsul zamanı, çayın yaxın yerlərində gəzdirin. Qarşıdan görən fransızlar üçün bu kafidir."

Bağ-bağça sahibləri dərhal Osmanlı əsgərlərinin paltarlarını paylaşarlar. Yığım vaxtı Mülhaimlilərdən bir qrup yeniçəri paltarında, çay sahilində gəzməyə başlayar. Sabahı gün gələn xəbər, almanların sevinc qışqırıqlarına səbəb olar. Osmanlılardan yardım gəldiyini düşünən fransızlar qorxudan kəndlərini də tərk edərək qaçmışlar. Bu hadisəyə çox sevinən almanlar geydikləri yeniçəri paltarlarını Mülhaimdəki Karlsruhe muzeyinə qoyarlar. Şəhərin ən yüksək binasına da Osmanlı bayrağı asarlar. Ayrıca, hələ də hadisənin il dönümündə karnaval təşkil edib bu hadisəni qeyd edərlər. (Cevdet Kılıç, Müdriklik Hikayesi, s. 307-308)

Bu təəccüblü misal haqsızlığın qarşısını almaqda əcdadımızın şəxsən özünün deyil, paltarının belə kafi olduğunu göstərməkdədir. Güc, problem həll etdiyi, haqsızlığı aradan qaldırdığı ölçüdə faydalıdır. Özü zülm və dağıtma səbəbi olan güc isə həm sahibi, həm də başqaları üçün fəlakətdir. Terrordan, cinayətlərdən, müharibələrdən, haqsızlıqlardan böhrana düşən dünyamız ədalətli və təcili gücə həsrətdir. Zalım və qatil güc həyatımızı zəhərləməyə davam edir. Ətrafımızı əhatə edən atəşin tezliklə sönməsini gözləyir və Allaha dua edirik. Nəmrudun atəşini söndürdüyü kimi müasir Nəmrudlarının atəşlərini də söndürməsini diləyirik.

"Biz də: “Ey atəş! İbrahimə qarşı sərin və zərərsiz ol! (Hətta soyuğun belə ona zərər yetirməsin!)” – deyə buyurduq."(Ənbiya, 69) buyuran Rəbbimiz bizi atamız İbrahimin nuruna çatdırsın, Nəmrudun narından qurtarsın. Amin!

Müəllif: Əli Rza