Peyğəmbərin Zeyd bin Harisəni azad etməsi və onu övladlığa götürməsi
Zeyd bin Harisənin kölə olaraq satılması, Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) himayəsinə girməsi, Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) Zeyd bin Harisəni azad etməsi və onu övladlıq etməsi necə reallaşmışdır?
Dear Brother / Sister,
Zeyd bin Harisə, Kəlb qəbiləsinə mənsub idi. Hələ səkkiz yaşlarında bir kiçik çoban ikən, anasıyla birlikdə getdiyi qohumlarının yanında, bir başqa qəbilənin basqını əsnasında əsir alınmışdı. Əsirlər bazarından da Hz. Xədicənin qardaş oğlu Hakim bin Hizan tərəfindən 400 dirhəmə satın alınıb Məkkəyə gətirilmişdi. (Tabaqat, 1/497; Üsdü'l-Gabə, 2/224; İsabə, 1/563) Hz. Xədicə, Zeydi qardaşı oğlundan almış və evində saxlayırdı.
Bu sırada, Peyğəmbərimiz, Hz. Xədicə ilə evli idi.
Peyğəmbər, bu kiçik uşağı sevmişdi. Bu səbəblə, Hz. Xədicədən, onu Özünə bağışlamasını istədi. Möhtərəm zövcələri, Peyğəmbərimiz (s.ə.s. )-in bu arzusunu yerinə yetirdi.
Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm) də, onu alaraq, azad etdi. (Sira, 1/264; Tabaqat, 1/497)
Zeyd, ifadə etdiyimiz kimi, hələ kiçik bir uşaq idi. Valideynləri, onun hara aparıldığını, kimə satıldığını bilmirdi. Harisə ailəsi, uşaqları üçün hər gün gözyaşı tökürdü. Atası diyar diyar gəzir, soruşmadıq qəbilə və getmədiyi yurd qalmamışdı. Oğlu Zeyd üçün, şeirlər deyilə deyilə gəzirdi.
Kiçik Zeyd isə, sanki ana atasını unutmuşdu. Məsud ailənin səadəti onun da yüksək ruhunu qucaqlamış və sanki onun ayrılmaz bir parçası halına gəlmişdi. Rahatı yerində idi, Peyğəmbərimizin şəfqətli qanadları arasında məsud idi, sevincli və dinc idi.
-----------------------
Zeyd bin Harisənin özünü aparmaq üçün gələn atasıyla getməyib Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) ilə qalmağı seçməsi və buna qarşılıq Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) Zeyd bin Harisəni övladlıq etməsi necə olmuşdur?
Günün birində Kəlb qəbiləsindən bir neçə adam Kəbəni ziyarətə gəldi. Bu vaxt Zeydi gördülər və özüylə söhbət edincə də tanıdılar. Atasının, anasının dayanmadan özü üçün gözyaşı tökdüklərini, həsrətiylə yanıb alovlandıqlarını Zeydə izah etdilər.
Lakin Zeyd, çox sakit və rahat idi. Ana şəfqəti və ata sevgisindən daha ülvi və qüdsi şeylərə tabe olmanın könül rahatlığı içində, onlara cavabı bu oldu:
"Anamın atamın, mənim üçün gözyaşı tökdüklərini bilirəm. Yalnız sizdən bu söyləyəcəklərimin onlara çatdırılmasını istəyirəm: 'Mən, hər nə qədər uzaqlarda olsam da, qövmümə xəbər göndərdim ki, həcc mərasimi edilən müəyyən yerlər yanındakı Beytullahda oturur, xidmət edirəm. Artıq, axtardığınızı əldə etmək üçün son gücünüzü xərcləməkdən, uzun uzun yollar qət etməkdən, dəvələri yer üzündə qaçdırıb dayanmaqdan imtina edin. Allaha həmd edərəm ki, mən indi, elə xeyirli, elə şərəfli bir ailə içində oluram ki, şərəflilər bu ailədəndir." (Tabaqat, 3/41; Üsdü'l-Gabə, 2/225; İsabə, 1/523)
Bu xəbəri alan Harisə, qardaşı Kabla birlikdə yanına çox miqdarda axça da alaraq Zeydi qurtarmaq üçün dərhal Məkkəyə gəldi. Soruşub araşdırıb, Allah rəsulunu tapdı və:
"Ey Qureyş Qövmünün ağasının oğlu! Siz, Hərəm xalqı və Hərəm-i Şərifin qonşususunuz. Beytullahın yanında əsirlərin əsarət bağlarını həll edər və qarınlarını doyurursunuz." deyə danışdıqdan sonra, əsl məqsədini belə ifadə etdi: "Yanında olan oğulumuz üçün Sənə gəldik. Sən bizi məmnun və razı edəcək bir fidyə istə; biz sənə onu verək, oğulumuzu sərbəst burax."
Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm): "Oğulunuz kimdir?" deyə soruşdu.
Onlar: "Zeyd bin Harisə" dedilər.
Peyğəmbərimiz (s.ə.s.): "Bundan başqa bir istədiyiniz varmı?" dedi.
Onlar: "Xeyr, başqa istəyimiz yoxdur." cavabını verdilər.
Bunun üzərinə Allah rəsulu: "Əgər sizi seçsə, fidyəni almadan o sizindir, alın aparın. Yox, əgər məni seçsə, vallah, məni seçənə, kimsəni seçim etmərəm." (Tabaqat, 3/42; Üsdü'l-Gabə, 2/225, İsabə, 1/523) deyə danışdı.
Harisə və qardaşı, Peyğəmbərimizin bu danışmasından məmnun oldular və: "Sən," dedilər, "bizə qarşı çox insaflı davrandın."
Zeydə gələn Peyğəmbərimiz: "Bunları tanıyırsanmı?" deyə soruşdu.
Zeyd: "Bəli, tanıyıram." dedi.
Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) təkrar: "Kimdir onlar?" dedi.
Zeyd: "Bu atamdır, bu da əmimdir." cavabını verdi.
Bundan sonra Peyğəmbər, Zeydə: "Sən Mənim kim olduğumu öyrəndin. Sənə olan şəfqət və sevgimi də gördün. O halda ya məni seç, yanımda qal; ya onları seç, get." deyərək onu seçimində sərbəst buraxdı.
Zeydin cavabı bu oldu: "Mən heç bir kimsəni sənə seçmərəm. Sən, mənim üçün ana və ata mövqeyindəsən."
Oğulunun bu cavabı qarşısında çaşan və sarsılan ata Harisə, hiddətlə: "Təəssüflər olsun sənə." dedi. "Demək ki, sən nökərliyi azadlığa, ana, atana, əminə və ev xalqına seçirsən."
Lakin Zeyd, atasıyla eyni qənaətdə deyildi.
"Atacan," dedi, "Mən, bu Şəxsdən elə şeylər gördüm ki, özünə heç bir zaman başqa bir kimsəni seçim edə bilmərəm." (Tabaqat, 3/42; Üsdü'l-Gabə, 2/225)
Kiçik Zeyd, beləcə Allah rəsuluna olan sədaqət və bağlılığını isbat etmişdi. Qədər, ona nurlu və parlaq bir gələcək hazırlayırdı. Bu halı, onun ilk müjdəsi idi.
-------------------------
Peyğəmbərimizin Zeydi Övlad etməsi:
Peyğəmbərimiz Zeydə, bu bənzərsiz bağlılığının mükafatını verməkdə gecikmədi. Dərhal əlindən tutaraq, onu Qureyşin oturduğu məhəllinə apardı və xalqa belə xitab etdi:
"Ey hazır olanlar! Şahid olun ki, bundan belə Zeyd mənim oğlumdur. Mən, ona varisim, o da Mənə varisdir."
Məkkəlilər birini övlad əldə etmək istədikləri zaman belə edərdilər. Peyğəmbərimiz də, onların bu adətlərinə uyğun gələrək Zeydi beləcə özünə övlad əldə etmiş oldu.
Peyğəmbərimizin bu gözəl davranışı, çaşmış və dalğın dayanan Harisənin qəmli könülündə sevinc küləyi əsdirdi. Demək ki, oğlu əmin bir əldə idi. Könül dincliyi içində, oğlunu Peyğəmbərimizin yanında buraxaraq yurduna döndü. (Tabaqat, 3/42; Üsdü'l-Gabə, 2/225, İsabə, 1/563)
Bundan sonra, Məkkədə, hər kəs Zeydi "Muhammədin oğlu Zeyd" deyə çağırmağa başladı. Peyğəmbərimiz, peyğəmbərlik vəzifəsiylə məmur edilib, vəhy gəlməyə başlayınca, övladlıqların öz atalarının adlarıyla çağırılmaları əmr edildi. (Əhzab 40) Bunun üzərinə, Hz. Zeyd, atasının adıyla, Harisə oğlu Zeyd deyə çağırıldı.
Bu mövzudakı ayədə belə buyurular: "Onları öz atalarına nisbət edin; Allah qatında doğru olan budur. Əgər atalarının kim olduğunu bilmirsinizsə, onsuz da onlar sizin din qardaşlarınız və dostlarınızdır. .." (Əhzab 5)
Həzrəti Ömərin oğlu Abdullah (r.ə.), bu xüsusu belə ifadə etmişdir:
"Biz, 'Övladlıqları atalarının adı ilə çağırın' ayəsi enənə qədər, Zeydi Hərisə oğlu Zeyd deyə deyil, Məhəmməd oğlu Zeyd deyə çağırardıq. " (Tabaqat, 3/43)
Suallarla İslam
