Nur surəsi 31-ci ayənin təfsiri (1)
وَقُل لِّلْمُؤْمِنَـٰتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَـٰرِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ۖ وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ ۖ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَآئِهِنَّ أَوْ ءَابَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَآئِهِنَّ أَوْ أَبْنَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ أَخَوَٰتِهِنَّ أَوْ نِسَآئِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُهُنَّ أَوِ ٱلتَّـٰبِعِينَ غَيْرِ أُو۟لِى ٱلْإِرْبَةِ مِنَ ٱلرِّجَالِ أَوِ ٱلطِّفْلِ ٱلَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا۟ عَلَىٰ عَوْرَٰتِ ٱلنِّسَآءِ ۖ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ ۚ وَتُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
• Və qul li'l-mu'minət = Mömin qadınlara de;
• Yəğdudnə min əbsarihinnə = Gözlərini aşağı salsınlar;
• Və yəhfəznə furucəhunnə = Fərclərini (cinsiyyət üzvlərini) qorusunlar;
• Və lə yubdinə zinətəhunnə illə mə zahəra minhə = ondan zahir olan şey istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər;
• Və'l-yədribnə bi xumurihinnə alə cuyubihinnə
=
ximar'ları (yəni, baş örtükləri) ilə, ceybləri (köynəklərinin yaxası, başın girməsi üçün köynəyin kəsilən yeri) üzərini örtsünlər;
• Və lə yubdinə zinətəhunnə illə li:
~ buulətihinnə; əv
~ əbəihinnə; əv
~ əbə-i buulətihinnə; əv
~ əbnəihinnə; əv
~ əbnə-i buulətihinnə; əv
~ ixvənihinnə; əv
~ bən-i ixvənihinnə; əv
~ bəni əxavətihinnə; əv
~ nisəihinnə; əv
~ mə mələkət əymənuhunnə; əv
~ ət-təbiinə ğayri uli'l-irbəti minə'r-ricəli; əv
~ ət-tifli əlləzinə ləm yəzhəru alə avrati'n-nisəi
=
Zinətlərini, (aşağıdakılar) istisna olmaqla (başqalarına) göstərməsinlər:
~ ərlərinə; və ya
~ atalarına; və ya
~ ərlərinin atalarına; və ya
~ oğullarına; və ya
~ ərlərinin oğullarına; və ya
~ qardaşlarına; və ya
~ qardaşlarının oğullarına; və ya
~ bacılarının oğullarına; və ya
~ qadınlarına; və ya
~ sağ əllərinin sahib olduqlarına; və ya
~ kişilərdən irbət (yəni, şəhvət, istək) sahibi olmayan tabe olanlara; və ya
~ qadınların övrətlərinə bələd olmayan (və ya anlamayan) uşağa.
• Və lə yədribnə bi ərculihinnə li yu'ləmə mə yuxfinə min zinətihinnə
=
Ayaqlarını, zinətlərindən gizlətdikləri şeylər bilinsin deyə, (yerə) vurmasınlar.
• Və tubu iləllahi cəmiən əyyuhə'l-muminun
=
Ey möminlər! Hamınız, Allaha tövbə edin.
• Ləalləkum tuflihun = Ümid edilir ki, nicat taparsınız.
×
"Mömin qadınlara de:
~ Gözlərini aşağı salsınlar;
~ Fərclərini (cinsiyyət üzvlərini) qorusunlar;
~ Ondan zahir olan şey istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər;
~ Ximar'ları (yəni, baş örtükləri) ilə, ceybləri (köynəklərinin yaxası, başın girməsi üçün köynəyin kəsilən yeri) üzərini örtsünlər;
~ Zinətlərini, (aşağıdakılar) istisna olmaqla (başqalarına) göstərməsinlər:
- ərlərinə; və ya
- atalarına; və ya
- ərlərinin atalarına; və ya
- oğullarına; və ya
- ərlərinin oğullarına; və ya
- qardaşlarına; və ya
- qardaşlarının oğullarına; və ya
- bacılarının oğullarına; və ya
- qadınlarına; və ya
- sağ əllərinin sahib olduqlarına; və ya
- kişilərdən irbət (yəni, şəhvət, istək) sahibi olmayan tabe olanlara; və ya
- qadınların övrətlərinə bələd olmayan (və ya anlamayan) uşaqlara.
~ Ayaqlarını, zinətlərindən gizlətdikləri şeylər bilinsin deyə, (yerə) vurmasınlar;
Ey möminlər! Hamınız, Allaha tövbə edin. Ümid edilir ki, nicat taparsınız. (Nur/31)
-----------------------
Dəyərli oxuyucu! Ayənin təfsirinə keçmədən əvvəl, ayədəki bəzi kəlimələrin lüğət kitablarından tərifinə yer vermək istəyirik. Belə ki:
✓ “Zinət” nədir?
• ibn Manzur, "Lisanu'l-Ərəb" (lüğətində), "zinət"i belə tərif edir:
الزِّينَةُ اسْمٌ جَامِعٌ لِكُلِّ شَيْءٍ يُتَزَيَّنُ بِهِ، وَالزِّينَةُ مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ.
"Zinət: özü ilə bəzənilən hər şey üçün, cami (cəm edən) bir isimdir. Və zinət, özü ilə bəzənilən şeydir."
https://www.islamweb.net/.../122/3656/%D8%B2%D9%8A%D9%86...
• Zeynu'd-din Muhamməd b. Abdi'l-Qadir ər-Razi, "Muxtar əs-Sihah" adlı əsərində, "zinət"i belə tərif edir:
الزِّينَةُ مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ.
"Zinət: özü ilə bəzənilən şeydir."
https://www.islamweb.net/.../1361/%D8%B2-%D9%8A-%D9%86...
• ibn Faris, "Məqayis əl-Luğa" adlı əsərində, "zinət"i belə tərif edir:
(زَيْنٌ) الزَّاءُ وَالْيَاءُ وَالنُّونُ أَصْلٌ صَحِيحٌ يَدُلُّ عَلَى حُسْنِ الشَّيْءِ وَتَحْسِينِهِ. فَالزَّيْنُ نَقِيضُ الشَّيْنِ.
"Zeyn (yəni, zinət): zə, yə və nun (hərflərindən ibarət)'dir. Səhih bir əsl (kök)'dür. Bir şeyin hüsnü (yəni, gözəlliyi)'nə və təhsini (yəni, gözəlləşdirmə)'yə dəlalət edir. Zeyn, şeyn (çirkinliyin) ziddidir."
https://www.islamweb.net/.../%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9...
• "Mu'cəmu Mustalahati'l-Şər'iyyə = Şəri istilahlar lüğəti" adlı əsərdə, "zinət", belə tərif edilir:
مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ فِي الْجِسْمِ، وَالرَّأْسِ، وَالْوَجْهِ مِنْ ثِيَابٍ، وَحُلِيٍّ، وَخِضَابٍ، وَكُحْلٍ، وَنَحْوِهِ.
"(Zinət): bədəndə, başda və üzdə; paltar, bəzək əşyası, xına, sürmə və bunlara bənzər şeylərdən (ibarət olub), özü ilə bəzənilən şeydir."
https://islamic-content.com/dictionary/word/5467?utm_
• Rağib əl-İsfahani, "əl-Müfrədat" adlı əsərində, "zinət"i belə tərif edir:
وَالزِّينَةُ بِالْقَوْلِ الْمُجْمَلِ ثَلَاثٌ: زِينَةٌ نَفْسِيَّةٌ كَالْعِلْمِ وَالِاعْتِقَادَاتِ الْحَسَنَةِ، وَزِينَةٌ بَدَنِيَّةٌ كَالْقُوَّةِ وَطُولِ الْقَامَةِ، وَزِينَةٌ خَارِجِيَّةٌ كَالْمَالِ وَالْجَاهِ.
Mücməl qövlə (görüşə) görə, zinət, 3-dür (yəni, 3 qismə bölünür):
(1) Nəfsi zinət. Elm və gözəl etiqadlar kimi...
(2) Bədəni zinət. Qüvvət, uzunboyluluq və qamət kimi...
(3) Xarici zinət. Mal və məqam kimi...
(Yenə), imam, belə deyir:
اَلزِّينَةُ الْحَقِيقِيَّةُ: مَا لَا يَشِينُ الْإِنْسَانَ فِي شَيْءٍ مِنْ أَحْوَالِهِ، لَا فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ، فَأَمَّا مَا يُزَيِّنُهُ فِي حَالَةٍ دُونَ حَالَةٍ فَهُوَ مِنْ وَجْهٍ شَيْنٌ.
"Həqiqi zinət: insanın heç bir halında, nə dünyada, nə də axirətdə, onu çirkinləşdirməyən şeydir. Amma insanı yalnız bir halda bəzəyən şey, əslində başqa bir yöndən çirkinlik sayılır."
https://quranpedia.app/uloom/raghib/w/z0y0n0.html?utm
----------------------
✓ "Ximar" nədir?
Ərəb dili lüğət kitablarında, "ximar", belə tərif edilir:
• ibn Manzur, "Lisanu'l-Arab" adlı lüğətində, "ximar"ı belə tərif edir:
وَالْخِمَارُ لِلْمَرْأَةِ، وَهُوَ النَّصِيفُ، وَقِيلَ: الْخِمَارُ مَا تُغَطِّي بِهِ الْمَرْأَةُ رَأْسَهَا، وَجَمْعُهُ أَخْمِرَةٌ وَخُمْرٌ وَخُمُرٌ.
"Ximar, qadın üçündür. O, nəsif (baş örtüyü)'dür.
Deyildi ki: 'Ximar, qadının, özü ilə başını örtdüyü şeydir.'
Onun cəm (forma)'sı, 'əxmiratun', 'xumrun' və 'xumurun'dur.”
https://islamweb.net/.../122/2293/%D8%AE%D9%85%D8%B1...
"Tacu'l-Arus"da, "nəsif" kəliməsi haqqında, belə deyilir:
سُمِّيَ نَصِيفًا لِأَنَّهُ نَصَفٌ بَيْنَ النَّاسِ وَبَيْنَهَا فَحَجَزَ أَبْصَارَهُمْ عَنْهَا
"O, nəsif (deyə) adlandırılmışdır. Çünki insanlarla qadının arasında bir örtü kimi durur və onların baxışlarının qadına çatmasına mane olur."
https://ar.wikisource.org/.../%D8%B5%D9%81%D8%AD.../256...
• "əl-Mu'cəmu'l-Vasit" adlı lüğətdə, "ximar" sözü belə tərif edilir:
الخِمَارُ: كُلُّ مَا سَتَرَ، وَمِنْهُ خِمَارُ الْمَرْأَةِ، وَهُوَ ثَوْبٌ تُغَطِّي بِهِ رَأْسَهَا.
"Ximar, örtən hər şeydir. Qadının ximarı (da), ondandır. O, (qadının), özü ilə başını örtdüyü paltardır."
https://almougem.com/search.php?mdatabase=lmougem...
• "Mu'cəmu'l-luğati'l-Arabiyyə əl-Muasira" adlı lüğətdə, "ximar" sözü belə tərif edilir:
خِمَارٌ: ثَوْبٌ تُغَطِّي بِهِ الْمَرْأَةُ رَأْسَهَا وَعُنُقَهَا، وَتُسْدِلُهُ عَلَى رَقَبَتِهَا وَظَهْرِهَا وَأَكْتَافِهَا.
"Ximar: qadının, özü ilə başı və boyununu örtdüyü şeydir. Və onu, boynu, kürəyi və çiyni üzərinə sallayır."
--------------------
✓ "Övrət" nədir?
• ibn Manzur'un "Lisanu'l-Arab" adlı lüğətində, "övrət" kəliməsi belə tərif edilir:
وَالْعَوْرَةُ: كُلُّ خَلَلٍ يُتَخَوَّفُ مِنْهُ. وَالْعَوْرَةُ: كُلُّ مَكْمَنٍ لِلْسَّتْرِ.
"əl-Avrətu/övrət = özündən qorxulan hər bir boşluqdur.
Övrət: sətr etmək (örtmək) üçün hər bir gizli yerdir."
https://islamweb.net/.../122/5810/%D8%B9%D9%88%D8%B1...
• "əl-Mu'cəmu'l-Vasit" adlı lüğətdə, "övrət" kəliməsi, belə tərif edilir:
الْعَوْرَةُ: الْخَلَلُ وَالْعَيْبُ فِي الشَّيْءِ. وَكُلُّ مَا يَسْتُرُهُ الْإِنْسَانُ اسْتِنْكَافًا أَوْ حَيَاءً.
"əl-Avrətu = övrət: əşyadakı xələl (boşluq, çatışmazlıq) və eybdir. (Bununla bərabər), insanın, ikrah və ya həya olaraq özünü örtdüyü hər şeydir."
Bu kəlimə, Quranda da keçməkdədir. Belə ki:
...إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِىَ بِعَوْرَةٍ ۖ إِ...
İnnə buyutənə avratun və mə hiyə bi avratin.
Yəni:
~ "...Şübhəsiz, evlərimiz, övrət (açıq)'dır.' (deyirlər). (Halbuki), (evləri) övrət/açıq deyildi..." (Əhzab/13)
...ثَلَـٰثُ عَوْرَٰتٍ لَّكُمْ...
Sələsu avratin ləkum.
Yəni:
~ "...Sizin, açıq ola biləcəyiniz 3 (vaxt)..." (Nur/58)
~ Və təfsiri gələcək Nur surəsinin bu 31-ci ayəsi.
------------------------
Təfsiri:
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ﴾، رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ: «إِلَّا مَا ظَهَرَ» الرِّدَاءُ مِنَ الثِّيَابِ.
✓ (Haqq) Taala'nın: "...və lə yubdinə zinətəhunnə illə mə zahəra = zahir olan şeylər istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..."
~ Abdullah b. Məsud (radiyallahu anh)'dan rəvayət edildiyinə görə, (O, belə) demişdir:
"...zahir olan şeylər istisna olmaqla...' (kəliməsindən murad): 'paltarlardan olan rida (yəni, beldən yuxarısını örtən geyim) (qəsd edilmişdir).
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ: ﴿إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾: الْكُحْلُ وَالْخَاتَمُ، وَفِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: الْكَفُّ وَالْخَاتَمُ.
~ ibn Abbas (radiyallahu anh)'dan (rəvayət edildiyinə görə), O, (belə) demişdir:
"...illə mə zahəra minhə = ondan zahir olan şeylər istisna olmaqla...' (kəliməsindən murad): sürmə və üzükdür."
(Ondan gələn) başqa bir rəvayətdə isə: "ovuc və üzük" (deyilmişdir).
وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا قَالَتْ: ﴿إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾: الْقَلْبُ، وَالْفَتْخَةُ، وَهِيَ خَاتَمُ إِصْبَعِ الرِجْلِ.
~ Aişə (radiyallahu anha)'dan (rəvayət edildiyinə görə), O, (belə) demişdir:
"...illə mə zahəra minhə = ondan zahir olan şeylər istisna olmaqla...' (kəliməsindən murad): qolbaq və fətxədir. O, ayaq barmağına (taxılan) üzükdür."
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَوْلُهُ: الزِّينَةُ زِينَتَانِ: زِينَةٌ بَاطِنَةٌ، لَا يَرَاهَا إِلَّا الزَّوْجُ، كَالْإِكْلِيلِ وَالسِّوَارِ وَالْخَاتَمِ. وَأَمَّا الزِّينَةُ الظَّاهِرَةُ فَالثِّيَابُ.
~ Abdullah b. Zubeyr'dən, Onun (bu) sözü (rəvayət edilir):
"Zinət, 2 zinətdir (yəni, 2 növdür):
(1) Batini zinət. Onu, ərdən başqası görməz. İklil (baş bəzəyi, tac), qolbaq və üzükdür.
(2) Zahiri zinətə gəlincə isə: (o), paltarlardır.”
فَإِنْ كَانَ التَّأْوِيلُ مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ (حِينَ خَصَّ الرِّدَاءَ مِنَ الثِّيَابِ) فَفِيهِ دَلَالَةٌ أَلَّا يَحِلَّ النَّظَرُ إِلَى امْرَأَةٍ أَجْنَبِيَّةٍ،
(Ayənin) təvili:
~ ibn Məsud'dan rəvayət edilənə görə olsa, [(yəni): (O, paltarlardan ridanı təxsis etmişdir.)] bu (görüş)'də, əcnəbi (yəni, naməhrəm) qadına baxmağın halal olmamasına dəlil vardır.
وَإِنْ كَانَ مَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَفِيهِ دَلَالَةٌ حِلُّ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِ الْمَرْأَةِ لَا بِشَهْوَةٍ.
~ ibn Abbas'ın dediyinə görə olsa, bu (görüş)'də, şəhvətsiz bir qadının üzünə baxmağın halal olmasına dəlil vardır.
وَإِنْ كَانَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ مِنَ الْقَلْبِ وَالْفَتْحَةِ فَفِيهِ دَلَالَةٌ جَوَازُ النَّظَرِ إِلَى الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ؛ لِأَنَّهُمَا ظَاهِرَتَانِ بَادِيَتَانِ.
~ Aişə'nin dediyi "üzük və fətxə" (görüşünə) görə olsa, bunda, (qadının) 2 ovucu (və ya əlinə) və ayağına baxmağın cəvazına dəlil vardır. Çünki, o ikisi, zahir və açıqdır.
أَلَا تَرَى أَنَّهُمَا مِنَ الظَّوَاهِرِ فِي فَرْضِ غَسْلِ الْوُضُوءِ؟
Məgər görmürsənmi ki, o ikisi (yəni, ovuc və ayaq), dəstəmazda yuyulması fərz olan zahir (üzv)'lərdəndir?!
وَإِنْ كَانَ ذَلِكَ فَفِيهِ دَلَالَةٌ جَوَازُ صَلَاتِهَا مَعَ ظُهُورِ الْقَدَمِ.
Əgər belədirsə, bunda, onun (yəni, qadının) ayağının açıq bir halda namaz qılmasının caizliyinə dəlil vardır.
وَجَائِزٌ أَنْ يَكُونَ النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ الْمَرْأَةِ حَلَالًا إِذَا لَمْ يَكُنْ بِشَهْوَةٍ.
Əgər şəhvətlə olmazsa, qadının üzünə baxmağın halal olması, caizdir.
-----------------------
لَكِنْ غَضُّ الْبَصَرِ وَتَرْكُ النَّظَرِ أَوْفَقُ وَأَزْكَى،
✓ Lakin, gözləri aşağı salmaq və nəzəri tərk etmək, daha müvafiq və daha təmizdir.
كَقَوْلِهِ: ﴿يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَنْ يُعْرَفْنَ﴾
Onun (bu) sözü kimi:
"Ey Nəbi! Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin xanımlarına de ki, öz cilbablarından, üzərlərinə salsınlar. O, tanınmaları üçün daha yaxındır..."
أَنَّهُنَّ حَرَائِرُ
Onlar, azad qadınlardır.
﴿فَلَا يُؤْذَيْنَ﴾ (الْأَحْزَابُ: ٥٩)،
"...Beləliklə, onlar, incidilməsinlər." (Əhzab/59)
كَمَا يُؤْذَى الْإِمَاءُ.
Necə ki, cariyələr incidilir...
وَالَّذِي يَدُلُّ أَنَّ لِلْمَرْأَةِ أَلَّا تُغَطِّيَ وَجْهَهَا، وَلَا يَنْبَغِي لِلرَّجُلِ أَنْ يَتَعَمَّدَ النَّظَرَ إِلَى وَجْهِ الْمَرْأَةِ إِلَّا عِنْدَ الْحَاجَةِ إِلَيْهِ قَوْلُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: «إِنَّمَا لَكَ الْأُولَى وَلَيْسَتْ لَكَ الْآخِرَةُ»
Qadının, üzünü örtməməsinə; kişinin də, -yalnız ona ehtiyacı olmadığında- qadının üzünə qəsdən nəzər etməsinin münasib olmamasına dəlalət edən şey:
Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in, Əli (radiyallahu anh)'a (dediyi bu) sözdür:
"Birinci (nəzər), Sənə aiddir. Digəri isə, Sənə aid deyil." (Tirmizi, hədis no: 2777)
وَفِي بَعْضِهَا: «الْأُولَى لَكَ وَالْآخِرَةُ عَلَيْكَ»،
(Hədisin) bəzilərində isə: "Birinci, Sənə aiddir. Digəri isə, Sənin əleyhinədir." (Tahavi, "Şərh-u Müşkili'l-Asar", hədis no: 1866)
لِأَنَّهُ كَأَنَّمَا إِنَّمَا يَتَعَمَّدُ النَّظَرَ فِي الثَّانِيَةِ لِشَهْوَةٍ تَحْدُثُ فِي قَلْبِهِ.
Çünki o, sanki, ikincidəki nəzəri, ancaq, qəlbində yaranan şəhvətə görə, qəsdən edir.
وَإِذْنُهُ لِلَّذِي تُرِيدُ أَنْ يَتَزَوَّجَ امْرَأَةً أَنْ يَنْظُرَ إِلَيْهَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ نَظَرَ الرَّجُلِ إِلَى وَجْهِ الْمَرْأَةِ غَيْرُ حَرَامٍ،
Onun (yəni, Peyğəmbərin), bir qadınla evlənmək istəyən kimsəyə, ona (yəni, o qadına) baxmağa izn verməsi: kişinin qadının üzünə nəzər etməsinin haram olmadığına dəlalət edir.
لِأَنَّهُ لَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يَأْذَنْ فِيهِ النَّبِيُّ لِأَحَدٍ.
Çünki o, haram olsaydı, Nəbi, heç kimə izn verməzdi.
وَنَرَى، وَاللَّهُ أَعْلَمُ، أَنَّ النَّظَرَ إِلَى وَجْهِ الْمَرْأَةِ لَيْسَ بِحَرَامٍ إِذَا لَمْ يَقَعْ فِي قَلْبِ الرَّجُلِ مِنْ ذَلِكَ شَهْوَةٌ.
-Allah, daha gözəl bilir- görürük ki, kişinin qəlbində, o şəhvətdən bir şey yaranmırsa, qadının üzünə baxmaq, haram deyildir.
فَإِذَا وُجِدَ لِذَلِكَ شَهْوَةٌ، وَلَمْ يَأْمَنْ أَنْ يُؤَدِّيَ بِهِ ذَلِكَ إِلَى مَا يُكْرَهُ، فَمَحْظُورٌ عَلَيْهِ أَنْ يَنْظُرَ إِلَيْهَا إِلَّا أَنْ يُرِيدَ بِهِ مَعْرِفَتَهَا وَالنِّكَاحَ، فَإِنَّهُ قَدْ رُخِّصَ فِي ذَلِكَ.
Əgər buna (yəni, baxmağa) görə şəhvət yaranarsa; və bunun, özünü bəyənilməyən bir şeyə aparacağına əmin olmazsa; ona baxması, -onu tanımaq və onunla nikah istisna olmaqla- onun üçün məhzur (həzər edilən, qadağan edilmiş)'dir. Çünki, buna (yəni, evlənmək məqsədilə baxmağa), ruxsat verilmişdir.
رُوِيَ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَ امْرَأَةً،
Muğirə b. Şu'bə'dən rəvayət edildiyinə görə, O, bir qadınla evlənmək istəyir.
فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), ona, (belə) buyurur:
"اذْهَبْ، فَانْظُرْ إِلَيْهَا، فَإِنَّهُ أَحْرَى أَنْ يُؤْدَمَ بَيْنَكُمَا"
"Get və ona bax. Şübhəsiz o, ikiniz arasında ülfət yaranmasına, daha münasibdir." (Əhməd b. Hənbəl, "Müsnəd", hədis no: 17671)
وَقَالَ فِي بَعْضِ الْأَخْبَارِ:
Bəzi xəbərlərdə isə, (belə) buyurmuşdur:
"إِذَا خَطَبَ أَحَدُكُمُ الْمَرْأَةَ فَلَا بَأْسَ أَنْ يَنْظُرَ إِلَيْهَا إِذَا كَانَ إِنَّمَا يَنْظُرُ إِلَيْهَا لِلْخِطْبَةِ، وَإِنْ كَانَتْ لَا تَعْلَمُ"
"Sizdən biri, bir qadına elçi düşər; əgər ona evlənmək məqsədilə baxarsa, -(qadın) bilməsə belə- ona baxmasında, bir beis yoxdur." (Əhməd b. Hənbəl, "Müsnəd", hədis no: 23091)
وَأَحْسَنُ لِلشَّابَّةِ وَأَفْضَلُ لَهَا أَنْ تَسْتُرَ وَجْهَهَا وَيَدَيْهَا عَنِ الرِّجَالِ،
Gənc qız (və ya qadın) üçün ən gözəli və onun üçün ən fəzilətlisi, üzünü və əllərini (də), kişilərdən örtməsidir.
لَيْسَ أَنَّ ذَلِكَ حَرَامٌ، وَلَكِنْ لِمَا يُخَافُ فِي ذَلِكَ مِنْ حُدُوثِ الشَّهْوَةِ وَوُقُوعِ الْفِتْنَةِ بِهِنَّ.
O, şübhəsiz, haram (olduğu üçün) deyil; lakin, onda, şəhvətin baş verməsi və onlar (yəni, qadınlar) vasitəsilə fitnənin vaqe olmasından qorxulduğu üçündür.
فَإِذَا لَمْ يَكُنْ لِلنَّاظِرِ فِي ذَلِكَ شَهْوَةٌ، بِأَنْ كَانَ شَيْخًا كَبِيرًا، أَوْ كَانَتِ الْمَرْأَةُ دَمِيمَةً أَوْ عَجُوزًا، فَإِنَّهُ لَا يُحْظَرُ النَّظَرُ إِلَى وُجُوهِ أَمْثَالِهِنَّ، وَلَا يَنْظُرُ إِلَى مَا سِوَى ذَلِكَ.
Əgər nəzər edən kimsə üçün şəhvət yoxdursa; (məsələn) baxan şəxs, çox yaşlıdırsa; və ya qadın çirkin və yaşlıdırsa; (bu hallarda), elə olan qadınların üzlərinə nəzər etmək, qadağan edilmir. (Lakin), onlardan başqasına isə, nəzər etməz.
وَأَصْلُهُ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى:
Onun əsli, Allah Taala'nın (bu) sözüdür:
﴿قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ﴾
“Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin xanımlarına de ki, öz cilbablarından, üzərlərinə salsınlar. O, tanınmaları üçün daha yaxındır. Beləliklə, onlar, incidilməsinlər." (Əhzab/59)
وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ الْوَجْهَ وَالْكَفَّيْنِ جَائِزٌ أَلَّا يَكُونَا بِعَوْرَةٍ: بِأَنَّ الْمَرْأَةَ لَا تُصَلِّي وَعَوْرَتُهَا مَكْشُوفَةٌ، وَيَجُوزُ أَنْ تُصَلِّيَ وَوَجْهُهَا وَيَدَاهَا وَرِجْلَاهَا مَكْشُوفَةٌ.
Üz və ovucların caiz olub övrət olmamasına dəlalət edən şeylərdən (biri də) budur ki:
Qadın, övrəti açıq halda, namaz qılmaz. Üzü, əlləri, ayaqları açıq halda namaz qılması isə, caizdir.
فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ دَلَّ ذَلِكَ عَلَى أَنَّ النَّظَرَ إِلَى ذَلِكَ جَائِزٌ، إِذَا لَمْ يَكُنْ ذَلِكَ لِشَهْوَةٍ،
Belə olduğunda da, bu, -o nəzər şəhvət üçün olmadığında- ona nəzər etməyin caiz olduğuna dəlalət edir.
دَخَلَ فِي ذَلِكَ مَعْنَى قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْعَيْنَانِ تَزْنِيَانِ»،
(Əgər şəhvətlə olacaqsa), Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in: "Gözlər, zina edər." (Muslim, hədis no: 2657) sözünün mənasına daxil olar.
لِأَنَّ زِنَاءَ الْعَيْنِ لَا يَكُونُ إِلَّا بِالنَّظَرِ لِلشَّهْوَةِ.
Çünki, gözün zinası, şəhvətlə nəzər etmək ilə olur.
فَإِذَا كَانَ لِشَهْوَةٍ دَخَلَ فِي ذَلِكَ مَعْنَى قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
Şəhvət üçün olduğunda, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in sözünün mənasına daxil olar.
وَرُوِيَ فِي الْخَبَرِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ الْوَجْهَ وَالْكَفَّيْنِ، لَيْسَا بِعَوْرَةٍ،
Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'dən, üz və əllərin övrət olmadığına dəlalət edən bir xəbər rəvayət edilmişdir.
مَا رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ:
Aişə'dən rəvayət edilən şey, (budur): O, dedi:
«دَخَلَتْ عَلَيَّ أُخْتِي أَسْمَاءُ، وَعَلَيْهَا ثِيَابٌ شَامِيَّةٌ رِقَاقٌ، وَهِيَ الْيَوْمَ عِنْدَكُمْ صِفَاقٌ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: هَذِهِ ثِيَابٌ، لَا تُحِبُّهَا سُورَةُ النُّورِ، فَأَمَرَ بِهَا، فَأُخْرِجَتْ، فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، زَارَتْنِي أُخْتِي، فَقُلْتُ لَهَا مَا قُلْتَ، فَقَالَ: يَا عَائِشُ، إِنَّ الْحُرَّةَ إِذَا حَاضَتْ، لَا يَنْبَغِي أَنْ يُرَى إِلَّا وَجْهُهَا وَكَفَّاهَا»
Bacım Əsma, yanıma daxil oldu. Onun üzərində, Şama məxsus incə paltarlar vardı. (Halbuki), onlar, bu gün, sizin nəzdinizdə, qalın (sayılırlar). Bunun üzərinə,
-Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), (belə) buyurdu:
"Bu paltarları, Nur surəsi sevmir." (Yəni, Nur surəsindəki örtünmək əmrinə uyğun gəlmir).
Bundan sonra əmr etdi və onlar çıxarıldı.
- Dedim ki: "Ey Allahın rəsulu! Bacım, Məni ziyarət etdi. Mən də, Sən buyurduğunu Ona dedim."
- Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), (belə) buyurdu:
"Ey Aişə! Azad qadın heyz olduğunda, -üzü və əlləri istisna olmaqla- görülməsi, münasib deyil." (əbu Davud, "Sünən", "Kitabu'l-Libas = Libas kitabı", "Babun fi mə tubdi'l-məratu min zinətihə = Qadının, öz zinətindən göstərdiyi şey haqqında bir bab", hədis no: 4104)
فَإِنْ ثَبَتَ هَذَا، فَإِنَّهُ يُبَيِّنُ مَا ذَكَرْنَا، وَاللَّهُ أَعْلَم.
Əgər bu (rəvayət) sabit olubsa, şübhəsiz, bizim zikr etdiyimizi bəyan edir. Allah, ən gözəl bilir...
-------------------------
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ﴾،
✓ (Allah) Taala'nın (bu) sözü:
"Gözlərini aşağı salsınlar. Və fərclərini (cinsiyyət üzvlərini) qorusunlar."
قَدْ ذَكَرْنَا أَنَّ الْمَرْأَةَ يَكُونُ لَهَا النَّظَرُ إِلَى الرِّجَالِ مِنْ غَيْرِ مَحْرَمِهَا، كَمَا يُكْرَهُ لِلرَّجُلِ النَّظَرُ إِلَى الْمَرْأَةِ الْأَجْنَبِيَّةِ.
(Yuxarıda) zikr etdik ki, kişinin, əcnəbi qadınlara nəzər etməsinin məkruh olması kimi; qadının, məhrəmi olmayan kişilərə nəzər etməsi də, məkruhdur.
أَلَا تَرَى أَنَّهُ:
Məgər görmürsənmi ki:
«رُوِيَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ابْنَ أُمِّ مَكْتُومٍ، الْمُؤَذِّنَ الْأَعْمَى، دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَبَعْضُ أَزْوَاجِهِ عِنْدَهُ: عَائِشَةُ وَأُخْرَى. فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: قُومَا. فَقَالَتَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلَيْسَ هُوَ أَعْمَى؟ فَقَالَ لَهُمَا: أَفَعَمْيَاوَانِ أَنْتُمَا؟ أَلَسْتُمَا تُبْصِرَانِهِ»
Kor bir müəzzin olan Abdullah b. ummi Məktum, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in yanına daxil oldu. Zövcələrindən bəziləri, -(yəni), Aişə və digəri- Onun yanında idi.
- Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), o ikisinə, (belə) buyurdu:
"İkiniz, qalxın."
- O ikisi, (belə) dedilər:
"Ey Allahın rəsulu! O, kor deyilmi?"
- O, o ikisinə, (belə) buyurdu:
"Siz ikiniz (də)'mi korsunuz? Məgər siz, onu görmürsünüzmü?" (Tirmizi, "Sünən", "Kitabu'l-Ədəb = Ədəb kitabı", "Bab-u mə cəə fi ihticəbi'n-nisəi minə'r-racul = Qadınların, kişilərdən örtünməsi haqqında gələnlər babı", hədis no: 2778)
أَوْ كَلَامًا نَحْوَ هَذَا.
Və ya, buna yaxın kəlam olaraq (rəvayət edilmişdir).
فَدَلَّ أَنَّهُ مَا ذَكَرْنَا.
Bu, bizim zikr etdiyimizə dəlalət edir.
وَعَلَى ذَلِكَ أَخْبَارٌ:
Buna dair (başqa) xəbərlər (də) vardır:
رُوِيَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ أَنَّهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
Xalid b. Mə'dən'dən, (belə) rəvayət edilir:
Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), (belə) buyurmuşdur:
«لَا يَحِلُّ لِامْرَأَةٍ، تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ، أَنْ تَبِيتَ فِي مَكَانٍ، تَسْمَعُ نَفَسَ رَجُلٍ، لَيْسَ بِمَحْرَمٍ. وَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ، يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ، أَنْ يَبِيتَ فِي مَكَانٍ، يَسْمَعُ نَفَسَ امْرَأَةٍ، لَيْسَتْ بِمُحَرَّمَةٍ».
"Allaha və axirət gününə iman edən qadın üçün, məhrəmi olmayan bir kişinin nəfəsini eşidəcəyi bir məkanda gecələməsi, halal olmaz.
Allaha və axirət gününə iman edən kişi üçün (də), məhrəmi olmayan bir qadının nəfəsini eşidəcəyi bir məkanda gecələməsi, halal olmaz." (Buxari, hədis no: 3006)
وَفِي بَعْضِ الْأَخْبَارِ أَنَّهُ قَالَ:
Bəzi xəbərlərdə, O, (belə) buyurmuşdur:
«وَلَا يُرَخَّصُ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَرَى غَيْرَ ذِي مَحْرَمٍ مِنْهَا إِلَّا الْوَجْهَ وَالْكَفَّ وَمَا ظَهَرَ».
"Qadına, məhrəmi olmayanlara, -üz, əl və zahir olanlar xaric- göstərməsinə ruxsat verilmir."
وَقَبَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى كُوعِ عَائِشَةَ، وَقَالَ: «هَذَا».
Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), Aişə'nin biləyindən tutdu və: "Bu..." buyurdu. (Bənzəri, əbu Davud, hədis no: 4104'də vardır.)
وَعَنِ الْحَسَنِ أَنَّهُ قَالَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾: الْوَجْهُ وَمَا ظَهَرَ مِنَ الثِّيَابِ.
Həsən'dən, (Allah) Taala'nın: "...ondan zahir olanlar istisna olmaqla..." sözü haqqında, (belə) dediyi (rəvayət edilir):
"(Bu): üz və paltarlardan zahir olanlardır."
فَإِنْ ثَبَتَ مَا ذَكَرْنَا مِنَ الْمَرْوِيِّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ رَخَّصَ النَّظَرَ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفِّ لِقَوْلِهِ: «إِلَّا الْوَجْهَ وَالْكَفَّ»، اسْتِثْنَاءُ الْوَجْهِ وَالْكَفِّ مِنْ بَيْنِ سَائِرِ الْجَوَارِحِ، كَانَ ذَلِكَ تَفْسِيرًا لِقَوْلِهِ: ﴿إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾،
Əgər bizim zikr etdiyimiz Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'dən rəvayət edilən (xəbər) -(yəni), "üz və əl istisna olmaqla" sözündən dolayı, üz və ələ baxmağa ruxsat verməsi- sabit olarsa, sair bədən üzvlərindən üz və əlin istisna edilməsi, (Allah) Taala'nın: "...ondan zahir olanlar istisna olmaqla..." sözünün təfsiri olar.
كَأَنَّهُ قَالَ: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ﴾ لِلْأَجْنَبِيِّينَ ﴿إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾، وَهُوَ الْكُحْلُ وَالْخَاتَمُ.
Sanki, O, (belə) buyurmuşdur: əcnəbilərə (yəni, məhrəmi olmayan kişilərə), "ondan zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." Bu isə, sürmə və üzükdür.
ثُمَّ الْكُحْلُ يَكُونُ فِي الْوَجْهِ، وَالْخَاتَمُ فِي الْيَدِ. فَذِكْرُ الزِّينَةِ يَكُونُ كِنَايَةً عَنْ مَوَاضِعِهَا؛
Sonra, sürmə, üzdə; üzük isə, əldə olur. Beləliklə, zinətin zikri, (sürmə və üzüyün) yerlərindən kinayə olur.
لِأَنَّ النَّظَرَ إِلَى الزِّينَةِ حَلَالٌ لِكُلِّ أَحَدٍ إِذَا كَانَ الْمُرَادُ بِالزِّينَةِ الْحُلِيَّ.
Çünki, zinətlə murad olunan zinət əşyalarının özüdürsə, zinətə nəzər, hər kəs üçün halaldır.
وَمَا ذَكَرَهُ الْقَوْمُ يَدُلُّ أَنَّ الْمُرَادَ بِذِكْرِ الزِّينَةِ مَوَاضِعُ الزِّينَةِ، لَا نَفْسُ الزِّينَةِ وَالْحُلِيُّ.
Qövmün (yəni, alimlərin) zikr etdikləri şey dəlalət edir ki, zinətin zikrilə murad edilən, zinət yerləridir. Zinətin özü və zinət əşyaları deyil.
ثُمَّ رَخَّصَ لِلْأَجْنَبِيَّيْنِ النَّظَرَ إِلَى بَعْضِ الزِّينَةِ، وَهُوَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا مِنَ الْوَجْهِ وَالْكَفِّ، وَلَمْ يُرَخِّصْ مَا خَفِيَ مِنْهَا وَمَا بَطُنَ،
Sonra, əcnəbi kişilərə, zinətin bəzilərinə nəzər etməyə ruxsat verdi, (ki), o da, əl və üz (kimi) zahir olan şeylərdir. Ondan (yəni, zinətlərdən) gizli və örtülü olanlara isə, ruxsat vermədi.
-----------------------
ثُمَّ اسْتَثْنَى الْمَحَارِمَ مِنْهَا (وَرَخَّصَ لَهُمْ النَّظَرَ) إِلَى ذَلِكَ بِقَوْلِهِ: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ﴾ إِلَى آخِرِ مَا ذَكَرَ.
Sonra, məhrəmləri ondan istisna etdi və onlara (o zinətlərə) nəzər etməyə, onlar üçün, (bu) sözü ilə ruxsat verdi:
✓ "...ərləri istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." (ayədə) zikr etdiyinin axırına qədər...
ثُمَّ مَوَاضِعُ الزِّينَةِ الْخَفِيَّةِ، مِنْهَا الصَّدْرُ، وَمِنْهَا الْأُذُنَانِ، وَهُمَا فِي الرَّأْسِ، وَمِنْهَا السَّاقُ.
Sonra, gizli zinət mövqelərinə gəlincə, onlardan:
~ biri: sinə;
~ biri: 2 qulaqdır. Bu ikisi, başdadır.
~ biri də: baldırdır.
ثُمَّ جَمَعَ بَيْنَ الْأَبِ وَمَنْ سَمَّى مَعَهُ وَبَيْنَ الزَّوْجِ فِي النَّظَرِ إِلَى زِينَةِ الْمَرْأَةِ.
Sonra, qadının zinətinə nəzər (məsələsin)'də, ata, onunla (yəni, ata ilə) bərabər adını çəkdiyi kimsələri və əri, cəm etdi.
وَلَا خِلَافَ فِي أَنَّ الْأَبَ لَا يَجُوزُ أَنْ يَنْظُرَ مِنْ عَوْرَاتِ ابْنَتِهِ إِلَّا إِلَى رَأْسِهَا،
Atanın, -baş istisna olmaqla- qızının övrət yerinə baxmasının caiz olmadığı (xüsusun)'da, ixtilaf yoxdur.
وَفِي الرَّأْسِ الْأُذُنَانِ، وَقَدْ يَكُونُ فِيهِمَا الْقُرْطَانِ، وَنَحْوُهُ.
Başda, 2 qulaq vardır. Və o ikisində, bəzən sırğalar və buna bənzər şeylər ola bilər.
وَإِذَا جَازَ لَهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى رَأْسِهَا، وَلَا خِمَارَ عَلَيْهَا، فَلَهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى صَدْرِهَا، وَهُوَ مَوْضِعُ الزِّينَةِ،
(Qızının) başında ximar (örtü) olmadığı halda, atanın, qızının başına baxması caiz olarsa; sinəsinə baxması da caiz olar. Sinə isə, zinət yeridir.
لِأَنَّهُ مِمَّا يُغَطِّيهِ الْخِمَارُ،
Çünki o, ximarın örtdüyü şeylərdəndir.
وَيَنْظُرُ إِلَى ذِرَاعِهَا وَمَوْضِعِ الْخَلْخَالِ مِنْ قَدَمَيْهَا وَرِجْلَيْهَا،
(Həmçinin), (ata), (qızının) qoluna və ayaqlarına; ayaqlarında xalxal (ayağa taxılan zinət əşyası) taxılan yerlərinə də baxa bilər.
وَهِيَ مَوَاضِعُ الزِّينَةِ الْبَاطِنَةِ الَّتِي لَا يَجُوزُ لِلْأَجْنَبِيِّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَيْهَا.
Və o, əcnəbinin ona nəzər etməsi caiz olmayan batini zinət yeridir.
ثُمَّ النَّظَرُ إِلَى الْوَجْهِ أَحَقُّ أَنْ يَحْرُمَ النَّظَرُ إِلَيْهِ لِلْأَجْنَبِيِّ مِنَ الرَّأْسِ وَغَيْرِهِ مِنْ مَوَاضِعِ الزِّينَةِ؛
Sonra, üzə nəzər etməyin əcnəbiyə haram olması, başdan və başqa zinət yerlərindən daha münasibdir.
لِأَنَّ الْوَجْهَ يَجْمَعُ فِيهِ جَمِيعَ الْمَحَاسِنِ،
Çünki üz, özündə, cəmi gözəllikləri cəm edir.
وَغَيْرُهُ مِنْ مَوَاضِعِ الزِّينَةِ لَيْسَ فِيهَا مَحَاسِنُ.
Zinət yerlərindən olan -üzdən- başqalarında isə, onlarda, (o) gözəlliklər yoxdur.
لَكِنْ إِنَّمَا حَرُمَ النَّظَرُ إِلَى هَذِهِ الْمَوَاضِعِ لِأَنَّهَا عَوْرَةٌ فِي نَفْسِهَا،
Lakin, bu yerlərə nəzər etməyin haram olması, (bunların) özü-özlüyündə övrət olmasıdır.
فَالنَّظَرُ إِلَى الْعَوْرَةِ حَرَامٌ لِلْأَجْنَبِيِّ،
Deməli, əcnəbi üçün övrətə nəzər etmək, haramdır.
وَلِأَنَّ النَّظَرَ إِلَيْهَا، أَعْنِي مَوَاضِعَ الزِّينَةِ، لَا يَكُونُ إِلَّا لِلشَّهْوَةِ،
Çünki onlara, yəni, zinət yerlərinə nəzər etmək, şəhvətsiz olmur.
وَالنَّظَرُ لِلشَّهْوَةِ حَرَامٌ.
Şəhvət məqsədilə nəzər isə, haramdır.
----------------------
فَأَمَّا الْمَحَارِمُ مِنْهَا فَإِنَّهُمْ لَا يَنْظُرُونَ إِلَى هَذِهِ الْمَوَاضِعِ مِنْهَا لِشَهْوَةٍ،
✓ Məhrəmlərə gəlincə, onlar, şübhəsiz, bu zinət yerlərinə, şəhvət məqsədilə nəzər etməzlər.
وَلَا يَقْصِدُونَ بِهِ ذَلِكَ الْبَتَّةَ،
Və bununla (yəni, nəzərlə), onu (yəni, şəhvəti) qəsd etməzlər.
فَأُبِيحَ لَهُمُ النَّظَرُ إِلَيْهَا.
Bundan dolayı da, ona nəzər etmək, onlar üçün mübah qılınmışdır.
وَكُلُّ مَنْ يُخْشَى مِنَ الْمَحَارِمِ النَّظَرُ إِلَيْهَا لِشَهْوَةٍ لَا يَنْظُرُ إِلَيْهَا،
Şəhvət məqsədilə nəzər etdiyindən qorxulan hər bir məhrəm, ona (yəni, o zinət yerlərinə) baxmaz.
وَكَذَلِكَ الْأَجْنَبِيُّ حِينَ أُبِيحَ لَهُ النَّظَرُ إِلَى الزِّينَةِ الظَّاهِرَةِ، فَإِنْ خَشِيَ بِهِ الشَّهْوَةَ لَمْ يَنْظُرْ إِلَيْهَا.
Eləcə də, əcnəbi (məhrəm olmayanlar). Zahiri zinətə nəzər onun üçün mübah qılındığında, əgər o bununla şəhvət(ə düşəcəyindən) qorxarsa, onlara baxmaz.
وَضَرُورَةً، ثُمَّ غَيْرُهَا مِنَ الْعَجَزَةِ، لَا يَحِلُّ لِأَحَدٍ النَّظَرُ إِلَيْهَا: لِلْأَبِ وَغَيْرِهِ إِلَّا لِلزَّوْجِ خَاصَّةً، أَوْ لِلْمَوْلَى إِلَى مَمْلُوكَتِهِ،
Zərurət (halları istisna olmaqla), sonra, bundan başqa, yaşlı qadınlar(ın da həmin nahiyələrinə nəzər etmək olmaz). Ata və başqaları (da daxil), heç kimə, onlara nəzər etmək, halal deyildir. (Bundan), yalnız ər və məmlukə (cariyə)'nin mövlası (ağası) istisnadır.
وَهُوَ مَا قَالَ:
O, (Allahın) buyurduğu (bu sözdür):
﴿وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ﴾
"O kimsələr ki, fərclərini qoruyurlar. Ərləri və əllərinin sahib olduqları istisnadır. Şübhəsiz, onlar, qınanmazlar." (Mu'minun/5-6)
اسْتَثْنَى الْأَزْوَاجَ وَالْمَوَالِيَ مِنْ بَيْنِ غَيْرِهِمْ؛
Ərləri və mövlaları (yəni, cariyə sahiblərini), başqaları arasından istisna etdi.
لِأَنَّ النَّظَرَ إِلَى ذَلِكَ لَا يَكُونُ إِلَّا لِلشَّهْوَةِ،
Çünki, ona nəzər, şəhvətsiz olmur.
لَا تَقَعُ فِيهِ حَاجَةٌ،
Digər (yəni, məhrəmlərdə) isə, (bu) ehtiyac vaqe olmur.
فَلَا يُبَاحُ ذَلِكَ إِلَّا لِمَنْ لَهُ قَضَاءُ الشَّهْوَةِ وَالْوَطْءُ، وَهُوَ الزَّوْجُ وَالْمَوْلَى.
Şəhvəti qəza etmək və cinsi əlaqəsi olan kimsə istisna olmaqla, o (yəni, nəzər) mübah deyildir. O (özünə baxmaq mübah olan)'lar isə, ər və mövladır.
فَانْقَسَمَتِ الْعَوْرَةُ إِلَى جِهَتَيْنِ:
Beləliklə, övrət, 2 cəhətə bölünür:
جِهَةٌ تَحِلُّ لِلْمَحَارِمِ النَّظَرُ إِلَيْهَا لِحَاجَةٍ وَضَرُورَةٍ تَقَعُ لَهُمْ،
(1) Cəhət: bir ehtiyac və onlarda vaqe olan zərurət səbəbilə, məhrəmlərin ona nəzər etməsi, halaldır.
وَجِهَةٌ لَا تَحِلُّ لَهُمْ إِلَّا لِلْأَزْوَاجِ، لِمَا لَا تَقَعُ لَهُمْ حَاجَةٌ وَلَا ضَرُورَةٌ بِالنَّظَرِ إِلَى ذَلِكَ.
(2) Cəhət: -ərlər istisna olmaqla- onlar (yəni, məhrəmlər) üçün bir ehtiyac və zərurət vaqe olmadığından dolayı, onlara nəzər etmək, onlar üçün halal deyildir.
أَلَا تَرَى أَنَّ الْأَمَةَ يَنْظُرُ الْأَجْنَبِيُّ إِلَى شَعْرِهَا وَذِرَاعَيْهَا وَسَاقَيْهَا وَصَدْرِهَا إِذَا أَرَادَ شِرَاءَهَا؟
Məgər görmürsənmi ki, əcnəbi, cariyəni satın almaq istədiyində, onun saçlarına, qollarına, baldırlarına və sinəsinə baxır?!
فَلَا يَنْظُرُ إِلَى مَا سِوَى ذَلِكَ.
(Amma) bunlardan başqa yerlərə isə, baxmır.
فَإِذَا جَازَ لِلْأَجْنَبِيِّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَيْهِ مِنَ الْأَمَةِ، جَازَ لِمَحْرَمِهَا النَّظَرُ إِلَى ذَلِكَ مِنَ الْمَرْأَةِ لِلْحَاجَةِ الَّتِي ذَكَرْنَا.
Əcnəbinin, cariyənin o yerlərinə baxması caiz olduğunda; (yuxarıda) qeyd etdiyimiz ehtiyaca görə, onun məhrəminin də, azad qadının o yerlərinə baxması, caiz olur.
ثُمَّ ذَكَرَ فِي الْآيَةِ الْمَحَارِمَ جَمِيعًا إِلَّا الْأَعْمَامَ وَالْأَخْوَالَ.
Sonra, ayədə, -əmilər və dayılar istisna olmaqla- bütün məhrəmləri zikr etdi.
قَالَ بَعْضُهُمْ: إِنَّمَا لَمْ يَذْكُرْهُمْ فِي هَذِهِ الْآيَةِ؛ لِأَنَّهَا تَحِلُّ لِبَنِيهِمْ بِالنِّكَاحِ، فَكَرِهَ أَنْ يَصِفُوهَا لِبَنِيهِمْ.
Bəziləri, (belə) dedilər:
"Onları, bu ayədə, yalnız (buna görə) zikr etmədi ki, çünki onlar (yəni, qadınlar), nikahla, onların oğulları üçün halal olur. Buna görə də, (dayılar və əmilərin), onu (yəni, qadını), öz oğullarına vəsf etməsini, məkruh gördü."
وَلِهَذَا كَرِهَ فِيمَا كُرِهَ مِنَ الْمَرْأَةِ الْمُسْلِمَةِ إِبْدَاءَ الزِّينَةِ الْخَفِيَّةِ لِلْكَافِرَةِ مِنَ الْيَهُودِيَّةِ وَالنَّصْرَانِيَّةِ؛
Bundan dolayı da, müsəlman qadının, gizli zinətini yəhudi və xristiyan olan kafir qadına göstərməsi, məkruh görülmüşdür.
لِمَا لَعَلَّهَا تَصِفُ ذَلِكَ لِلْمُشْرِكِينَ، فَيَرْغَبُونَ فِيهَا، وَيَتَكَلَّفُونَ ذَلِكَ.
Çünki, ola bilsin ki, o (yəni, kafir qadın), onu (yəni, bu müsəlman qadını) müşriklərə vəsf edər; belə olduqda da, onlar, ona rəğbət (meyl) göstərər; və onu çətinə salarlar.
وَصَرَفَ قَوْلَهُ: ﴿أَوْ نِسَائِهِنَّ﴾ إِلَى الْمُسْلِمَاتِ.
(Haqq Taala), (bundan sonra), Öz sözünü: "...və ya qadınlarına..." yönəltdi. (Yəni): "müsəlman qadınlara".
لَكِنْ جَائِزٌ عِنْدَنَا أَنَّ الْعَمَّ وَالْخَالَ إِنَّمَا لَمْ يَذْكُرْهُمَا لِلْكَثْرَةِ وَالتَّطْوِيلِ، لِمَا يُكْرَهُ ذَلِكَ، أَوْ لِمَا ذَكَرَ مِنْ أَجْنَاسِهِمْ وَأَمْثَالِهِمْ، فَذَكَرَ الرُّخْصَةَ فِي أَمْثَالِهِمْ كَافِيَةٌ.
Lakin, bizim nəzdimizdə, (bu da) caiz (mümkün)'dür:
~ əmi və dayı, ancaq, çoxluq və (sözü) uzatmaqdan (dolayı) zikr edilmədi. Çünki, o (yəni, sözü uzatmaq), xoş görülmür. Və ya
~ onların (yəni, əmi və dayının) cinsindən olanlar və onların misillərini zikr etdiyindən dolayı (əmi və dayını xüsusi olaraq zikr etmədi).
Onların (yəni, əmi və dayının) misilləri (yəni, bənzərləri) haqqında ruxsatı zikr etməsi, kifayət edir.
-----------------------
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿أَوْ نِسَائِهِنَّ﴾
✓ (Allah) Taala'nın: "...və ya qadınlarına..." sözü:
يَحْتَمِلُ وُجُوهًا:
Bir neçə cəhətə möhtəməldir:
يَحْتَمِلُ النِّسَاءَ اللَّوَاتِي يَخْتَلِطْنَ بِهِنَّ، أَوْ نِسَاءَ قَرَابَتِهِنَّ، أَوِ النِّسَاءَ اللَّاتِي تُوَافِقْنَ فِي دِينِهِنَّ، وَهُنَّ الْمُسْلِمَاتُ، عَلَى مَا قَالَهُ أُولَئِكَ.
~ Onlarla ixtilat edən (iç-içə olan, qaynayıb qarışan) qadınlara; və ya
~ Onların qadın qohumlarına; və ya
~ Dinlərində onlarla müvafiq olan qadınlara, (ki),
[onlar, müsəlman qadınlardır]
möhtəməldir.
(Bunlar), onların (yəni, o alimlərin) dediyinə əsasəndir.
-----------------------------
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ﴾
✓ (Haqq) Taala'nın: "...və ya sağ əllərinin malik olduqlarına..." sözü:
قَالَ قَائِلُونَ: ﴿أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ﴾ كَقَوْلِهِ: ﴿إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ﴾ وَنَحْوِهِ.
Bəziləri, (belə) dedilər: "...və ya sağ əllərinin malik olduqlarına..." (sözü), "...öz xanımları və ya sağ əllərinin malik olduqları istisna olmaqla..." (Mu'minun/6) sözü və bənzərləri kimidir.
وَقَالَ قَائِلُونَ: الْإِمَاءُ وَالْعَبِيدُ جَمِيعًا.
Bəziləri (isə, belə) dedilər:
"Cariyələr və nökərlər, bərabər (qəsd edilmişdir)."
فَإِنْ كَانَ الْمُرَادُ بِهِ الْإِمَاءَ فَهُوَ ظَاهِرٌ،
Əgər bununla qəsd edilən cariyələrdirsə, bu, (zatən) açıqdır.
وَإِنْ كَانَ الْمُرَادُ بِهِ الْأَمَةَ وَالْعَبْدَ فَفِيهِ إِبَاحَةُ نَظَرِ الْعَبْدِ إِلَى شَعْرِ مَوْلَاتِهِ، عَلَى مَا يَقُولُ بَعْضُ النَّاسِ.
Əgər bununla murad edilən "qadın və kişi qullar"dırsa, -insanlardan bəzilərinin dediyinə əsasən- bunda, nökər kişinin, mövlasının saçına baxmasında, mübahlıq vardır.
وَالْأَشْبَهُ أَنْ يَكُونَ الْمُرَادُ بِهِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ، الْإِمَاءَ دُونَ الْعَبِيدِ،
-Ən doğrusunu Allah bilir- daha uyğun görünən, bununla murad edilənin, "qadın nökərlər" olmasıdır; kişi nökərlər deyil.
وَهُوَ مَا ذَكَرْنَا فِي آخِرِ الْآيَةِ: ﴿أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ﴾،
Və bu (məna), ayənin axırında bizim zikr etdiyimizdir:
"...kişilərdən irbət (yəni, şəhvət, istək) sahibi olmayan tabe olanlar..."
الْعَبِيدُ مِنَ الرِّجَالِ.
Abid (nökərlər), kişilərdəndir.
أَوْ ذَكَرَ التَّابِعِينَ،
Və ya "tabiun = tabe olanlar"ı zikr etmişdir.
وَالتَّابِعُ، وَإِنْ كَانَ خَصِيًّا أَوْ غنِيًّا أَوْ مَعْتُوهًا عَلَى مَا قَالُوا، فَإِنَّهُ لَا يَحِلُّ لِهَؤُلَاءِ النَّظَرُ إِلَى تِلْكَ الْمَوَاضِعِ عَلَى حَالٍ.
"Tabiu = tabe olan" isə:
[Onların dediyinə görə], xədim və ya cinsi gücü olmayan və ya əqli qüsurlu biri olsa belə, heç bir halda, onlar üçün, o yerlərə nəzər etməsi, halal olmaz.
فَعَلَى ذَلِكَ الْعَبْدُ.
Kişi qulun hökmü də, belədir.
فَيَكُونُ الدُّخُولُ عَلَيْهِنَّ مُضْمَرًا فِي الْآيَةِ،
Beləliklə, onların (yəni, qadınların) yanına daxil olmaq, ayədə, muzmər (gizli) olur (yəni, gizli şəkildə zikr edilmiş olur).
وَتَكُونُ النِّسَاءُ مُتَأَهِّبَاتٍ وَقْتَ دُخُولِ الْعَبِيدِ وَالتَّابِعِينَ عَلَيْهِنَّ؛
Və qadınlar, qullar və tabe olan kişilər onların (yəni, özlərinin) yanına daxil olma vaxtında, hazır olmuş olurlar.
لِأَنَّهُ ذَكَرَ التَّابِعِينَ،
Çünki O, "tabiun = tabe olan kişilər"i zikr etmişdir.
وَهُمْ تَابِعُوا الْأَزْوَاجِ،
Və onlar, ərlərin tabeçiliyində olanlardır.
وَوَقْتُ دُخُولِ هَؤُلَاءِ يَكُونُ مَعْلُومًا عِنْدَهُنَّ،
Bunların daxil olma vaxtı, (bu) qadınlar nəzdində məlum olur.
فَيَتَأَهَّبْنَ لَهُمْ، وَتَسْتُرْنَ،
Beləliklə, onlar üçün (yəni, onların gəlməsinə görə) hazırlaşırlar və örtünürlər.
وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ.
Allah, bunu, daha gözəl bilir...
أَلَا تَرَى أَنَّهُ لَا يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُسَافِرَ بِعَبْدِهَا؟
Məgər görmürsənmi ki, qadının, öz kişi qulu ilə səfərə çıxması, qadın üçün halal deyil?!
دَلَّ أَنَّهُ لَيْسَ بِمَحْرَمٍ لَهَا.
Bu da, onun (yəni, kişi qulun), ona məhrəm olmamasına dəlalət etdi.
لِذَلِكَ لَمْ يَحِلَّ لَهُ النَّظَرُ إِلَى شَعْرِ مَوْلَاتِهِ.
Bundan dolayı da, ona (yəni, kişi qula), mövlasının saçına nəzər etmək, halal olmadı.
فَإِنْ قِيلَ: مَا مَعْنَى: إِمَائِهِنَّ وَنِسَائِهِنَّ؟ وَكُلُّ النِّسَاءِ يَجُوزُ لَهُنَّ النَّظَرُ إِلَى الْمَرْأَةِ وَإِلَى هَذِهِ الْمَوَاضِعِ الَّتِي ذَكَرْنَا؟
Əgər deyilsə ki: "(Elə isə), 'nökər qadınlarının və qadınlarının' (sözünün) mənası, nədir? (Çünki), bütün qadınlar üçün, qadına və qadının zikr edilən bu yerlərinə baxması, caizdir."
قِيلَ: خَصَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِالذِّكْرِ إِمَاءَهُنَّ وَنِسَاءَهُنَّ دُونَ النِّسَاءِ الْأَجْنَبِيَّاتِ تَأْدِيبًا لَا حَظْرًا.
Deyildi ki:
Allah (azzə və cəllə), əcnəbi (yad) qadınları deyil; onların nökər qadınları və qadınlarını, (bu ayədə) təxsis etmişdir. (Bu isə), qadağa üçün deyil; (onları) tə'dib (ədəbləndirmək) üçündür.
وَذَلِكَ أَنَّ الْمَرْأَةَ قَدْ يَضِيقُ عَلَيْهَا أَنْ تَسْتَتِرَ مِنْ أَمَتِهَا وَنِسَاءِ أَهْلِ بَيْتِهَا لِكَثْرَةِ رُؤْيَتِهِنَّ لَهَا،
Bunun səbəbi budur ki, -onların onu çox görməsi səbəbilə- qadının, öz nökər qadınının və ev əhlinin qadınlarının yanında özünü örtməsi, qadına çətin gələ bilər.
وَقَدْ تَقْدِرُ أَنْ تَسْتُرَ مِنَ الْأَجْنَبِيَّةِ مَحَاسِنَهَا وَزِينَتَهَا لِقِلَّةِ رُؤْيَتِهَا لَهَا.
(Halbuki) qadın, -(yad qadının) onu az görməsi səbəbilə- əcnəbi qadının yanında, öz gözəllik və zinətlərini örtməyə qadirdir.
أَلَا تَرَى أَنَّهُ قَدْ نَهَى اللَّهُ الْمَرْأَةَ أَنْ تَضْرِبَ بِرِجْلِهَا لِتَعْلَمَ مَا تُخْفِي مِنْ زِينَتِهَا؟
Məgər görmürsənmi ki, Allah, qadına, zinətindən gizlətdiyi şeylərin bilinməsi üçün ayaqlarını vurmasını nəhy (qadağan) etmişdir?!
وَفِي ذَلِكَ صِيَانَةٌ لِلرَّجُلِ وَالْمَرْأَةِ، وَإِبْعَادٌ لَهُمَا عَمَّا يُحَذَّرُ عَلَيْهِمَا وَيُخَافُ.
Bunda, kişi və qadın üçün qorunma; və həzər edilən və qorxulan şeylərdən, (hər) ikisinin uzaq tutulması vardır.
فَلَيْسَ بِبَعِيدٍ أَنْ يَجْعَلَ نَهْيَهُ الْمَرْأَةَ أَنْ تُظْهِرَ زِينَتَهَا وَمَحَاسِنَهَا لِلْأَجْنَبِيَّةِ لِمَا يُخَافُ عَلَى الْأَجْنَبِيَّةِ مِنْ فَسَادِ قَلْبِهَا وَحُدُوثِ الشَّهْوَةِ لَهَا، صِيَانَةً لِلنِّسَاءِ وَالرِّجَالِ، وَإِبْعَادًا لَهُمْ مِنَ الزِّينَةِ، وَلِئَلَّا تَصِفَهَا لِرَجُلٍ يَفْتَتِنُ بِهَا، وَيَتَكَلَّفُ الْوُصُولَ إِلَيْهَا، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.
Allahın, qadına, öz zinəti və gözəlliklərini əcnəbi qadınlara göstərməyi nəhy etməsinin səbəbinin (belə) olması, uzaq deyildir:
Əcnəbi qadının qəlbinin ifsad olmasından və onda şəhvətin meydana gəlməsindən qorxulduğu üçündür. (Bu), qadın və kişiləri qorumaq; hər ikisini zinətdən uzaqlaşdırmaq; və ola bilsin ki, onu, bir kişiyə vəsf etməməsi üçündür ki, (o) kişi, o qadınla fitnəyə düşüb, ona qovuşmaq üçün çətinliyə düşməsin. Allah, ən doğrusunu bilir...
-------------------------------
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ﴾، رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا قَالَتْ:
✓ (Haqq) Taala'nın: "...ximarları (baş örtükləri) ilə, ceybləri (yaxaları) üzərini örtsünlər..." sözü:
Aişə (radiyallahu anha)'dan rəvayət edildiyinə görə, O, (belə) demişdir:
لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ أَخَذَتِ النِّسَاءُ أُزُرَهُنَّ، فَشَقَقْنَهَا مِنْ قِبَلِ الْحَوَاشِي، فَاخْتَمَرْنَ بِهَا.
"Bu ayə nazil olduğunda, qadınlar izarlarını götürdülər; kənarlarından cırdılar; və onunla örtündülər." (Buxari, hədis no: 4759)
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: ﴿وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ﴾، يَقُولُ:
ibn Abbas'dan, "...ximarları (baş örtükləri) ilə, ceybləri (yaxaları) üzərini örtsünlər..." (sözü haqqında), (belə) dediyi (rəvayət edilir):
وَلْيُشَدِّدْنَ خُمُرَهُنَّ عَلَى الصَّدْرِ وَالنَّحْرِ، فَلَا تَرَيَانِ مِنْهُمَا شَيْئًا.
"Ximarlarını, sinə və boyunları üzərinə, şiddətlə (möhkəm) bağlasınlar. Beləliklə, onlardan bir şey görünməsin."
قَالَ: وَكَانَ النِّسَاءُ قَبْلَ هَذِهِ الْآيَةِ إِنَّمَا يُسْدِلْنَ خُمُرَهُنَّ سَدْلًا مِنْ وَرَائِهِنَّ، كَمَا يَصْنَعُ النَّبَطُ. فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ سَدَلْنَ الْخُمُرَ عَلَى النَّحْرِ وَالصَّدْرِ.
(ibn Abbas) deyir:
"Qadınlar, -Nabat (xalqı)'nın etdiyi kimi- bu ayədən əvvəl, ximarlarını, ancaq arxalarından sallayırdılar. Bu ayə nazil olduğunda, ximarları, boyun(un ön hissəsi) və sinə üzərinə salladılar."
وَفِي الْآيَةِ دَلَالَةٌ أَنَّ دُرُوعَ النِّسَاءِ كَانَتْ ذَاتَ جَيْبٍ؛
Ayədə, qadınların köynəyinin yaxalı olduğuna dəlil vardır.
لِأَنَّ الْجَيْبَ إِنَّمَا يَكُونُ لِلدُّرُوعِ،
Çünki, yaxa, yalnız köynəklərdə olur.
وَذَلِكَ كَانَ لِبَاسَ النِّسَاءِ.
Və o, qadınların libası idi.
وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى الرِّجَالَ عَنْ لَبْسَةِ النِّسَاءِ،
Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm)'dən rəvayət edildiyinə görə:
"O, kişilərə, qadın libası geyinməyi nəhy etmişdir."
وَأَنَّهُ لَعَنَ الْمُتَشَبِّهِينَ مِنَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ.
Və "O, qadınlara bənzəməyə çalışan kişiləri, lənətləmişdir."
وَرُوِيَ: لَعَنَ الرَّجُلَ يَلْبَسُ لَبْسَةَ الْمَرْأَةِ، وَالْمَرْأَةَ تَلْبَسُ لَبْسَةَ الرَّجُلِ.
Rəvayət edilir ki:
"O, qadın libası geyinən kişini; və kişi libası geyinən qadını lənətləmişdir." (əbu Davud, "Sünən", "Kitabu'l-Libas", hədis no: 4098)
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ:
(Yenə), ibn Abbas'dan (belə rəvayət edilir):
لَعَنَ النَّبِيُّ الْمُؤَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالْمُذَكَّرَاتِ مِنَ النِّسَاءِ.
"Nəbi, kişilərdən qadınlara bənzəyənləri; qadınlardan da kişilərə bənzəyənləri, lənətləmişdir." (Buxari, hədis no: 5886)
وَكَأَنَّهُ مَكْرُوهٌ لِلرَّجُلِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ، أَنْ يَلْبَسَ فَرَّاعَةً وَحْدَهَا، لَا قَمِيصَ تَحْتَهَا؛
-Ən doğrusunu Allah bilir- Kişi üçün, altında köynək olmadan yalnız fərraə geyinməsi, məkruhdur.
لِأَنَّ ذَلِكَ لِبَاسُ النِّسَاءِ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ لَهَا شَقُّ ذَيْلٍ،
Çünki o, qadınların libasıdır. Ətəyində yarıq olması isə, istisnadır.
فَخَرَجَتْ مِنْ لَبْسِ النِّسَاءِ،
Belə olduqda, qadınların libasından çıxmış olur.
وَلَمْ يُكْرَهْ لِلرِّجَالِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.
Və kişilər üçün, məkruh sayılmır. Allahu, ə'ləmu.
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾، إِنَّمَا يُبَاحُ النَّظَرُ إِلَى الْوَجْهِ لِلْحَاجَةِ، وَأَمَّا عَلَى غَيْرِ الْحَاجَةِ فَلَا يُبَاحُ؛
(Haqq) Taala'nın: "...ondan (yəni, zinətindən) zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini örtsünlər..." sözü:
(Ayədə), yalnız ehtiyac üçün üzə nəzər etmək mübah qılınır. Amma, ehtiyac olmadığı halda isə, mübah deyildir.
لِمَا ذَكَرْنَا مِنْ قَوْلِهِ: ﴿يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ﴾
Onun: "...cilbab (örtük)'lərindən öz üzərlərinə salsınlar..." (Əhzab/59) sözündən;
وَقَوْلِهِ: ﴿وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ﴾
Və, Onun: "...onlardan bir şey istədiyiniz zaman, hicab (pərdə) arxasından istəyin. O, sizin qəlbləriniz və onların qəlbləri üçün, daha təmizdir." (Əhzab/53) sözündən zikr etdiklərimizdən dolayı...(haşiyə)
-------------------------
(Haşiyə:
Yəni, Əhzab/53 və Əhzab/59 ayələri, ehtiyac üçün onların üzlərinə nəzər etməyi mübah qılır.)
---------------------------
فَعَلَى ذَلِكَ تَرْكُ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِ الْمَرْأَةِ أَطْهَرُ لِلنِّسَاءِ وَلِلنَّاسِ جَمِيعًا.
Buna əsasən, qadının üzünə nəzəri tərk etmək, qadınlar və bütün insanlar üçün, daha təmizdir.
فَلَا يُبَاحُ ذَلِكَ إِلَّا عِنْدَ الْحَاجَةِ إِلَيْهِ،
Bu (yəni, nəzər), yalnız ona ehtiyac olduğunda mübah qılınır.
وَهِيَ مَعْرِفَتُهَا لِتُقِيمَ بِهِ الشَّهَادَةَ.
O (yəni, ehtiyac da), onunla şəhadəti iqamə etmək üçün, onu tanımaqdır.
فَإِنْ قِيلَ: أَلَيْسَ النَّظَرُ يَسَعُ إِلَى مَوَاضِعِ الزِّينَةِ الْخَفِيَّةِ لِلْأَجْنَبِيِّ لِلتَّدَاوِي؟
Əgər deyilsə ki: "Məgər, tədavi (müalicə) məqsədilə, əcnəbi kişinin, qadının gizli zinət yerlərinə nəzər etməsi, icazəli deyilmi?"
قِيلَ: يَسَعُ ذَلِكَ لِلضَّرُورَةِ، وَأَمَّا لِلْحَاجَةِ فَلَا. وَمَسْأَلَتُنَا فِي الْحَاجَةِ، لَيْسَتْ فِي الضَّرُورَةِ.
Deyildi ki:
Ona, (ancaq) zərurət olduqda icazə verilir. Ancaq ehtiyac üçün isə, yox. Bizim məsələmiz isə, ehtiyac haqqındadır, zərurət haqqında yox.
ثُمَّ قَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ﴾ إِلَى آخِرِ مَا ذَكَرَ،
Sonra, (Haqq) Taala'nın: "...ərləri və ya...istisna olmaqla, zinətlərini örtsünlər..." sözü və zikr etdiyinin axırına qədər...
جَائِزٌ أَنْ يَكُونَ الْمُرَادُ بِرُخْصَةِ النَّظَرِ إِلَى الزِّينَةِ لِهَؤُلَاءِ الْمُسَمَّيْنَ فِي الْآيَةِ رُخْصَةَ النَّظَرِ إِلَى نَفْسِ الزِّينَةِ فِي مَوْضِعِ الزِّينَةِ، لَا مَوْضِعِ الزِّينَةِ.
(Mənanın), ayədə adları çəkilən bu şəxslərə, zinətə baxmaq üçün verilən ruxsat olması, mümkündür. (Yəni), zinət yerində, zinətin özünə nəzər ruxsatı; zinət yerinə yox.
فَيَدْخُلُ فِي هَذِهِ الرُّخْصَةِ مَنْ ذُكِرَ مِنَ ﴿التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ﴾ وَنَحْوِهِ؛
Elə isə, bu ruxsata, (ayədə) zikr edilən "...kişilərdən şəhvət sahibi olmayan tabe olanlar..." və onların bənzərləri də daxil olur.
لِأَنَّ الزِّينَةَ فِي الصَّدْرِ وَمَا ذُكِرَ إِنَّمَا تَكُونُ مِنْ وَرَاءِ ثِيَابٍ تَكُونُ عَلَى الصَّدْرِ.
Çünki, sinədəki zinət və zikr edilən (digər zinət)'lər, sinənin üzərində olan paltarların arxasında olur. (haşiyə)
-----------------
(Haşiyə:
Yəni, imamın qəsdi, budur:
Çünki sinə zinəti və onunla birlikdə zikr olunan zinətlər, birbaşa bədəndə görünmür. Sinənin üzərindəki paltarın arxasından görünür. Ona görə də bura baxmaq, paltara baxmaq kimidir, bədənin özünə baxmaq sayılmır.)
-----------------------
ثُمَّ رُخِّصَ النَّظَرُ لِلْمَحَارِمِ إِلَى مَوَاضِعِ الزِّينَةِ، وَلِغَيْرِ الْمَحَارِمِ مِنَ الْمَمَالِيكِ وَالتَّابِعِينَ ﴿غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ﴾.
Sonra, məhrəmlərə və məhrəmlərdən olmayan məmluklar və (şəhvət sahibi olmayan) tabe olanlara, baxmağa icazə verildi.
وَأَمَّا فِي ذِكْرِ رُخْصَةِ الدُّخُولِ عَلَيْهِنَّ فَيَكُونُ فِي الْآيَةِ إِضْمَارُ الدُّخُولِ،
Onların yanına daxil olmaq ruxsatının zikrinə gəlincə, ayədə, daxil olmaq, gizli şəkildə (nəzərdə tutulmuş)'dur.
كَأَنَّهُ قَالَ: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ﴾ وَمَنْ ذُكِرَ مِنَ الْمَحَارِمِ،
Sanki, (ayə, belə) deyir: "...zinətlərini, yalnız ərlərinə göstərsinlər..." və məhrəmlərdən (digər) zikr edilənlərə.
وَلَا يَدْخُلْ عَلَيْهِنَّ إِلَّا الْعَبِيدُ وَالتَّابِعُونَ وَمَنْ ذُكِرَ مِنْ ﴿غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ﴾،
Onların yanına, yalnız nökərlər, tabe olanlar və "qeyri irbət sahibləri"ndən zikr edilənlərdən başqaları daxil olmasınlar.
فَيَكُنَّ فِي وَقْتِ دُخُولِ هَؤُلَاءِ مُتَأَهِّبَاتٍ؛
Beləliklə, bunların daxil olma vaxtında, (qadınlar) hazır olurlar.
لِأَنَّ وَقْتَ دُخُولِ هَؤُلَاءِ يَكُونُ مَعْلُومًا، يَعْرِفْنَهُ، فَيَتَأَهَّبْنَ؛
Çünki, bunların daxil olma vaxtı, məlum olur və (qadınlar), o (vaxtı) bilirlər; bundan dolayı da hazırlaşırlar.
لِأَنَّ الْعَبِيدَ إِنَّمَا يَدْخُلُونَ عَلَى سَيِّدَاتِهِنَّ وَمَوْلِيَاتِهِنَّ عِنْدَ حَاجَتِهِنَّ إِلَيْهِمْ،
Çünki, nökərlər, öz xanım sahibələrinin və xanım mövlalarının yanına, o qadınların onlara ehtiyacı olduğu vaxt daxil olurlar.
وَلِأَنَّ التَّابِعِينَ وَمَنْ ذُكِرَ إِنَّمَا يَدْخُلُونَ إِذَا دَخَلَ أَزْوَاجُهُنَّ عَلَيْهِنَّ،
Çünki, tabe olanlar və (ayədə) adı keçənlər, yalnız, onların ərləri onların yanına daxil olduqları zaman daxil olurlar.
فَيَتَأَهَّبْنَ لِذَلِكَ
Bundan dolayı da, (qadınlar), onun üçün hazırlaşırlar.
وَمِثْلُ هَذَا الْإِضْمَارِ جَائِزٌ فِي الْكَلَامِ، يَتَبَيَّنُ ذَلِكَ بِالثُّنْيَا،
Kəlamda belə idmar (sözü gizli tutmaq), caizdir. O, istisna ilə aydın olur.
كَقَوْلِهِ: ﴿أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ﴾
(Haqq) Taala'nın, (bu) sözü(ndə olduğu) kimi:
"Mal-qara heyvanları, sizin üçün halal qılındı. Ehramlı ikən, ovu halal saymamaq şərtilə, sizə oxunanlar, istisnadır." (Maidə/1)
دَلَّ قَوْلُهُ: ﴿غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ﴾ أَنَّهُ كَانَ الصَّيْدُ مَذْكُورًا؛
Onun (bu): "...ovu halal saymamaq şərtilə..." sözü, "ov" (kəliməsi)'nin məzkur (zikr edilmiş) olduğuna dəlalət etdi.
إِذْ لَوْ لَمْ يَكُنْ مَذْكُورًا لَمْ يَكُنِ اسْتَثْنَى مِنْهُ.
Çünki, əgər ov zikr edilmiş olmasaydı, ondan istisna edilmiş olmazdı.
فَعَلَى ذَلِكَ جَائِزٌ أَنْ يَكُونَ فِي الْأَوَّلِ إِضْمَارُ الدُّخُولِ فِيهِ لِهَؤُلَاءِ الَّذِينَ لَا يَحِلُّ لَهُمُ النَّظَرُ إِلَى مَوَاضِعِ الزِّينَةِ مِنْهُنَّ،
Buna əsasən, əvvəlki (qisimdə), "duxul/daxil olmaq" (mənasının) idmarı, onların zinət yerlərinə baxması halal olmayan bu şəxslər üçün, mümkündür.
وَرُخْصَةُ الْإِبْدَاءِ لِلْمَحَارِمِ،
Məhrəmlərə göstərməyə ruxsat (olması da, mümkündür).
أَوْ أَنْ يَكُونَ مَا ذَكَرْنَا فِيمَا تَقَدَّمَ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.
Və ya əvvəl keçən zikr etdiklərimizin olması da (mümkündür).
Allah, daha yaxşı bilir...
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ﴾،
(Haqq) Taala'nın: "...və ya kişilərdən irbət sahibi olmayan tabe olanlar..." sözü:
قَالَ بَعْضُهُمْ: الشَّيْخُ الْكَبِيرُ الَّذِي لَا حَاجَةَ لَهُ فِي النِّسَاءِ.
~ Bəziləri, (belə) dedilər:
"(Bu), qadınlara ehtiyacı olmayan yaşlı kişidir."
وَقَالَ بَعْضُهُمْ: الْمَعْتُوهُ الْأَحْمَقُ الَّذِي لَا تَشْتَهِيهِ النِّسَاءُ، وَلَا يَغَارُ مِنْهُ الْأَزْوَاجُ.
~ Bəziləri, (belə) dedilər:
"(Bunlar), qadınların şəhvət duymadıqları əqli qüsurlu axmaq kişilərdir. Və ərlər, (qadınlarını) onlardan qısqanmazlar."
وَقَالَ بَعْضُهُمْ: الْعِنِّينُ وَالْخَصِيُّ، وَهَؤُلَاءِ هُمُ الَّذِينَ لَا يُطِيقُونَ الْجِمَاعَ.
~ Bəziləri (isə, belə) dedilər:
"(Bunlar), innin (cinsi əlaqəyə qadir olmayan) və xasiyy (axtalanmış) kişilərdir. Bunlar, cima (cinsi münasibət)'ə gücləri çatmayan kimsələrdir."
لَكِنْ عِنْدَنَا: لَا يَسَعُ الْعِنِّينَ أَوِ الْخَصِيَّ أَنْ يَخْلُوَ بِامْرَأَةٍ أَجْنَبِيَّةٍ.
Lakin, bizim nəzdimizdə: innin və cinsi əlaqəyə qadir olmayanların, əcnəbi qadınlarla xəlvətdə qalması, caiz deyil.
وَقَالَ الْحَسَنُ: ﴿غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ﴾ هُمُ الرِّجَالُ الْمُخَنَّثُونَ.
Həsən dedi: "...qeyr-i irbət sahibləri...", müxənnəs (qadın kimi davranan) kişilərdir.
رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ:
Aişə'dən rəvayət edildiyinə görə, O, (belə) demişdir:
كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُخَنَّثٌ، وَكَانُوا يَعُدُّونَهُ مِنْ ﴿غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ﴾.
Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm)'in zövcələri yanına, müxənnəs daxil olardı. Və onu, "qeyr-i irbət sahibi" sayardılar.
قَالَتْ: فَدَخَلَ النَّبِيُّ ذَاتَ يَوْمٍ، وَهُوَ يَنْعَتُ امْرَأَةً، فَقَالَ: «لَا أَرَى هَذَا يَعْلَمُ مَا هَاهُنَا، لَا يَدْخُلَنَّ عَلَيْكُمْ فَحَجَبُوهُ» (مُسْلِمٌ: ٢١٨١).
(Aişə) deyir:
Günlərin birində, o (yəni, müxənnəs kişi), qadınları vəsf edirdi. Nəbi daxil oldu və (belə) buyurdu:
"Mən, bunun, burda olan şeyləri bildiyini düşünmürəm. Sizin yanınıza, qətiyyən daxil olmasın.”
Və beləliklə, onu pərdələdilər (yəni, qadınların yanına daxil olmasına əngəl oldular)." (Muslim, "Səhih", 2181)
وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا، وَعِنْدَهَا مُخَنَّثٌ، فَأَقْبَلَ عَلَى أَخِي أُمِّ سَلَمَةَ، فَقَالَ: يَا عَبْدَ اللَّهِ، إِنْ فَتَحَ اللَّهُ لَكُمْ غَدًا الطَّائِفَ دَلَلْتُكَ عَلَى بِنْتِ غَيْلَانَ، فَإِنَّهَا تُقْبِلُ بِأَرْبَعٍ، وَتُدْبِرُ بِثَمَانٍ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا أَرَى هَذَا يَعْرِفُ مَا هَاهُنَا، لَا يَدْخُلَنَّ عَلَيْكُمْ» (بِنَحْوِهِ مُسْلِمٌ: ٢١٨٠).
Ümmü Sələmə'dən rəvayət edildiyinə görə, Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), onun yanına daxil oldu. Və Onun (yəni, ümmü Sələmə'nin) yanında, müxənnəs var idi. O (yəni, müxənnəs), ümmü Sələmə'nin qardaşına tərəf dönüb, (belə) dedi:
"Ey Abdullah! Əgər Allah, sabah, Taifi fəth etməyi sizə nəsib etsə, Səni, Ğaylan'ın qızı ilə tanış edərəm. O, ön tərəfdən, 4; arxa tərəfdən isə, 8 görünür." (haşiyə)
Bunun üzərinə, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), (belə) buyurdu:
"Bunun, bunları bildiyini düşünmürdüm. Sizin yanınıza, qətiyyən daxil olmasın." (Muslim, hədis no: 2180)
--------------------
(Haşiyə:
Nəvəvi'nin dediyinə görə, bundan qəsd olunan: qadının qarnındakı qatların, ön tərəfdən, 4; arxa tərəfdən baxdıqda isə, bu qatların kənarlarının 8 olduğu bilinirdi.)
---------------------
وَقَالَ بَعْضُهُمْ: ﴿غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ﴾ الَّذِينَ لَا تَهُمُّهُمْ إِلَّا بُطُونُهُمْ، وَلَا يُخَافُ مِنْهُمْ عَلَى النِّسَاءِ.
Bəziləri, (belə) dedilər:
"Qeyr-i irbət sahibləri" (ilə qəsd edilən): "qarınlarından başqa heç nəyi düşünməyənlərdir. Və qadınlar üçün, onlardan qorxulmaz."
وَكُلُّهُ وَاحِدٌ، وَهُمُ الَّذِينَ لَيْسَتْ لَهُمُ الْحَاجَةُ إِلَى النِّسَاءِ.
Bütün bunlar, birdir. Və onlar, qadınlara ehtiyacı olmayanlardır.
قَالَ أَبُو عَوْسَجَةَ: الْإِرْبَةُ الْحَاجَةُ، وَالْإِرْبُ جَمْعٌ، وَكَذَلِكَ قَالَ الْقُتَبِيُّ.
əbu Avsəcə, (belə) deyir:
"İrbə, ehtiyac deməkdir. İrb isə, onun cəmidir. Qutəbi də, belə demişdir."
وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: هُوَ الَّذِي لَا تَسْتَحْيِي مِنْهُ النِّسَاءُ.
ibn Abbas (isə), deyir:
"O, qadınların özündən utanmadıqları kimsədir."
------------------------
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ﴾،
✓ (Haqq) Taala'nın: "...və ya qadınların övrətinə bələd olmayan (və ya anlamayan) uşağa..." sözü:
قَالَ بَعْضُهُمْ: هُوَ مِنَ الِاطِّلَاعِ؛ أَيْ: لَمْ يَطَّلِعُوا، وَلَمْ يَدْرُوا مَا هُوَ مِنَ الصِّغَرِ.
~ Bəziləri, (belə) dedilər:
"O, ittila (xəbərdar olmaq)'dır." Yəni, xəbərdar olmayıblar. Kiçiklik səbəbilə, onun nə olduğunu idrak etməyiblər.
وَقَالَ بَعْضُهُمْ: ﴿لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ﴾ أَيْ: لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ.
~ Bəziləri (isə, belə) dedilər:
"...qadınların övrətinə bələd olmayan..." Yəni: "büluğ yaşına çatmayıblar" (deməkdir).
وَالْأَوَّلُ أَشْبَهُ عِنْدَنَا؛
Birincisi, bizim nəzdimizdə, daha uyğundur.
وَذَلِكَ لِأَنَّ الطِّفْلَ الَّذِي لَمْ يَحْتَلِمْ قَدْ أُمِرَ بِالِاسْتِئْذَانِ فِي بَعْضِ الْأَوْقَاتِ،
Çünki, ihtilam olmayan uşağa (da), bəzi vaxtlarda icazə istəmək əmr edilib.
لِقَوْلِهِ: ﴿لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ﴾ (النُّورِ: ٥٨).
(Haqq Taala)'nın, (bu) sözündən dolayı:
"Sağ əllərinizin malik olduqları (yəni, nökərləriniz) və büluğ yaşına çatmayanlar, sizdən icazə istəsinlər." (Nur/58)
فَالَّذِي يُؤْمَرُ بِالِاسْتِئْذَانِ هُوَ الطِّفْلُ الَّذِي لَمْ يَحْتَلِمْ، وَقَدْ يَطَّلِعُ عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ.
Özünə icazə istəmək əmr edilən, uşaqdır. Hansı ki, hələ ihtilam olmamışdır. (Lakin), qadınların övrət yerlərindən isə, xəbərdardır.
وَالَّذِي لَا يُؤْمَرُ بِالِاسْتِئْذَانِ هُوَ أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ، وَهُوَ الَّذِي لَا يَطَّلِعُ عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ لِصِغَرِهِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.
Özünə icazə istəmək əmr edilməyən isə, ondan (yəni, yuxarıda zikr edilən) daha kiçik olan (uşaq)'dır. Və o, kiçikliyi səbəbilə, qadınların övrət yerlərindən xəbərdar deyil.
Allah, ən doğrusunu bilir...
--------------------------
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ﴾،
✓ (Allah) Taala'nın: "...ayaqlarını, zinətlərindən gizlədikləri şeylər bilinsin deyə, (yerə) vurmasınlar..." (sözü):
أَيْ: لَا يَضْرِبْنَ إِحْدَى الرِّجْلَيْنِ بِالْأُخْرَى لِيَقْرَعَ الْخَلْخَالُ بِالْخَلْخَالِ،
Yəni: bir xalxal, (digər) xalxalla səs çıxarmasın deyə, iki ayaqlarından birini, digərilə vurmasınlar.
﴿لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ﴾، أَيْ: مَا تُوَارِي الثِّيَابُ مِنَ الزِّينَةِ، وَهُوَ الْخَلْخَالُ الَّذِي أَخْفَتْهُ الثِّيَابُ.
"...zinətlərindən gizlədikləri şeylər bilinsin deyə..."
Yəni: zinətdən olan paltarların gizlədikləri şeylər. (Ki) o, paltarların gizlədikləri xalxaldır.
نُهِيَتِ الْمَرْأَةُ عَنْ ضَرْبِ رِجْلِهَا لِتُعْلِمَ الرِّجَالَ مَا تُخْفِي مِنْ زِينَتِهَا.
Qadınlar, [zinətlərindən gizlədikləri şeyləri kişilərin bilməsindən dolayı], ayaqlarını yerə vurmaqdan nəhy edilmişlərdir.
وَذَلِكَ مَحْظُورٌ عَلَيْهَا،
Və o, onlar üçün məhzurludur.
لَمْ يَخْرُجْ ذَلِكَ مَخْرَجَ تَرْغِيبِ النَّاسِ وَحَثِّهِمْ عَلَيْهَا؛
Bu, o (zinət)'ə insanları rəğbətləndirmə və ona təşviq etmək (məqsədi daşıyan) bir ifadə (formasında) işlənməmişdir.
إِذِ الزِّينَةُ فِي الْأَصْلِ مَا جُعِلَتْ إِلَّا لِلتَّرْغِيبِ وَالتَّحْرِيضِ عَلَى أَنْفُسِهِمْ، وَهِيَ الدَّاعِيَةُ إِلَى النَّظَرِ وَالشَّهْوَةِ.
Çünki, zinət, əslində, nəfsləri tərğib və təşviqdən başqa bir şey üçün yaradılmamışdır. Və o, nəzər və şəhvətə dai (sövq edən, səbəb olan şey)'dir.
وَفِي تَرْكِ ذَلِكَ، وَفِي تَرْكِ إِبْدَاءِ الشَّهْوَةِ، صِيَانَتُهَا وَصِيَانَةُ الرِّجَالِ، وَإِبْعَادُهُمْ جَمِيعًا مِنَ الزِّينَةِ وَالرَّغْبَةِ.
Onu və şəhvəti göstərməyi tərkdə, qadın və kişilərin qorunması; və onların hamısını, zinət və rəğbətdən uzaqlaşdırmaq vardır.
فَكَشْفُ الشَّابَّةِ عَنْ وَجْهِهَا، وَنَظَرُ الرَّجُلِ بِشَهْوَةٍ إِلَيْهَا، أَحْرَى أَنْ يَكُونَ مَحْظُورًا عَلَيْهِ مَنْهِيًّا عَنْهُ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِالصَّوَابِ.
Bundan dolayı, gənc qadının üzünü açması və kişinin ona şəhvətlə nəzər etməsi, məhzur və ondan çəkindirilməyə, daha layiqdir.
Doğru olanı, ən gözəl Allah bilir...
-------------------------------
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾،
✓ (Haqq) Taala'nın: "...hamınız, Allaha tövbə edin. Ümid edilir ki, nicat taparsınız." sözü:
يَحْتَمِلُ وَجْهَيْنِ:
2 cəhətə möhtəməldir:
أَحَدُهُمَا: ﴿وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ﴾، أَيْ: ارْجِعُوا إِلَى اللَّهِ بِالطَّاعَةِ لَهُ وَالْخُضُوعِ، لِتَكُونُوا مُفْلِحِينَ.
Onlardan:
(1) "...Allaha tövbə edin..." Yəni: [qurtulanlar olmağınız üçün] itaət və xudu (təvazökarlıq) ilə, Ona qayıdın.
وَالثَّانِي: أَنْ يَكُونَ قَوْلُهُ: ﴿وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ﴾، أَيْ: ارْجِعُوا عَمَّا قَدَّمْتُمْ مِنَ الْمَعَاصِي وَالْمَسَاوِئِ، وَاجْعَلُوا مَكَانَ ذَلِكَ طَاعَةً لَهُ، لِيَعْفُوَ عَنْكُمْ مَا قَدَّمْتُمْ مِنَ الْمَعَاصِي، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.
(2) Onun: "Allaha tövbə edin." sözünün, (bu) olması (da möhtəməldir):
Yəni:
Əvvəl etdiyiniz günah və pis əməllərdən qayıdın; və -əvvəl etdiyiniz günahları bağışlaması üçün- yerinə, Allaha itaəti qoyun.
Allahu ə'ləmu.
(imam əbu Mansur əl-Maturidi, "Tə'vilatu'l-Quran" təfsiri)
