Duadan sonra əlləri üzə sürtmək (2)
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا:
3386. Bizə, əbu Musa, Muhamməd b. əl-Müsənna, İbrahim b. Yaqub və qeyriləri xəbər verdilər. Dedilər:
حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ عِيسَى الْجُهَنِيُّ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ:
Bizə, Hammad b. İsa əl-Cuhəni,
Hanzala b. əbi Süfyan əl-Cuməhi'dən ---> Salim b. Abdullah'dan ---> onun atasından ---> Ömər b. Xattab (radiyallahu anh)'dan
(belə) xəbər verdi:
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِذَا رَفَعَ يَدَيْهِ فِي الدُّعَاءِ لَمْ يَحُطَّهُمَا حَتَّى يَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ.
"Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), duada əllərini qaldırdığında, üzünü onlarla məsh edənə qədər, endirməzdi."
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى فِي حَدِيثِهِ: لَمْ يَرُدَّهُمَا حَتَّى يَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ.
Muhamməd b. Müsənna, öz hədisində, (belə) dedi:
"O ikisilə üzünü məsh etməyənə qədər, geri qaytarmazdı."
قَالَ أَبُو عِيسَى: هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ، لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى. وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهِ، وَهُوَ قَلِيلُ الْحَدِيثِ، وَقَدْ حَدَّثَ عَنْهُ النَّاسُ. وَحَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ ثِقَةٌ، وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ.
əbu İsa (ət-Tirmizi) dedi:
"Bu hədis, səhih-ğarib'dir. Biz, onu, yalnız Hammad b. İsa hədisilə tanıyırıq. O, (bu hədis) ilə təfərrüd etmiş (rəvayətində tək qalmış)'dır. O, hədisi az olan (kimsə)'dir. İnsanlar, ondan hədis rəvayət ediblər. Hanzala b. əbi Süfyan isə, siqa'dır. Yəhya b. Səid əl-Qattan, onu siqa görmüşdür."
(Tirmizi, "Sünən", 49-cu Kitab: "كِتَابُ الدَّعَوَات / Dualar kitabı", 11-ci Bab: "بَابُ مَا جَاءَ فِي رَفْعِ الْأَيْدِي عِنْدَ الدُّعَاءِ / Dua vaxtında, əlləri qaldırmaq haqqında gələnlər babı", hədis no: 3386)
--------------------------------
Şərhi:
قوله (حدثنا حَمَّادُ بْنُ عِيسَى الْجُهَنِيُّ)
• Onun: "Bizə, Hammad b. İsa əl-Cuhəni xəbər verdi." sözü:
لَقَبُهُ غَرِيقُ الْجُحْفَةِ فَإِنَّهُ غَرَقَ بِالْجُحْفَةِ سَنَةَ ثَمَانٍ وَمِائَتَيْنِ.
Onun ləqəbi, "ğariqu'l-Cuhfə / Cuhfə'də boğulan"dır. O, 208-ci ildə, Cuhfə'də boğulmuşdu.
قَالَ فِي التَّقْرِيبِ ضَعِيفٌ
(Asqalani), "ət-Təqrib"də, onun, "zəif" olduğunu söyləmişdir.
وَقَالَ فِي الْمِيزَانِ ضَعَّفَهُ أَبُو دَاوُدَ وَأَبُو حَاتِمٍ والدَّارَقُطْنِيُّ وَلَمْ يَتْرُكْهُ.
(Zəhəbi), "əl-Mizan" (adlı əsərin)'də, (belə) deyir:
"əbu Davud, əbu Hatim və Daraqutni, onu zəif hesab etsələr də; onu(n hədislərini) tərk etməmişdilər."
-------------------------
قَوْلُهُ (لَمْ يَحُطَّهُمَا) أَيْ لَمْ يَضَعْهُمَا
• Onun: "ləm yəhuttahumə" sözü:
Yəni: "ləm yəda'humə = (aşağı) qoymazdı (endirməzdi)" (deməkdir).
--------------------------
(حَتَّى يمسح بهما وجهه)
• "Onlarla üzünü məsh edənə qədər" (sözü):
قال بن الْمَلَكِ
ibnu'l-Mələk, deyir:
وَذَلِكَ عَلَى سَبِيلِ التَّفَاؤُلِ
“Bu (yəni, əlləri duadan sonra üzə sürtmək), təfəül (xeyrə yozmaq) yolundan dolayıdır.
فَكَأَنَّ كَفَّيْهِ قَدْ مُلِئَتَا مِنَ الْبَرَكَاتِ السَّمَاوِيَّةِ وَالْأَنْوَارِ الْإِلَهِيَّةِ
Beləliklə, sanki, Onun iki ovucu, səmavi bərəkətlər və İlahi nurlarla doldurulmuşdur.”
وَقَالَ فِي السُّبُلِ:
(Sənani), "Subul(us-Salam)"da, (belə) deyir:
وَفِي الْحَدِيثِ دَلِيلٌ عَلَى مَشْرُوعِيَّةِ مَسْحِ الْوَجْهِ بِالْيَدَيْنِ بَعْدَ الْفَرَاغِ مِنَ الدُّعَاءِ
"Hədisdə, duanı bitirdikdən sonra, üzü məsh etməyin məşruluğuna dair dəlil vardır."
وَقِيلَ وَكَأَنَّ الْمُنَاسَبَةَ أَنَّهُ تَعَالَى لَمَّا كَانَ لَا يَرُدُّهُمَا صِفْرًا فَكَأَنَّ الرَّحْمَةَ أَصَابَتْهُمَا فَنَاسَبَ إِفَاضَةَ ذَلِكَ عَلَى الْوَجْهِ الَّذِي هُوَ أَشْرَفُ الْأَعْضَاءِ وَأَحَقُّهَا بِالتَّكْرِيمِ انْتَهَى.
Deyildi ki:
"(Burda), münasibət, sanki budur:
(Haqq) Taala, (Özünə açılan) əlləri boş qaytarmadığı üçün, sanki, rəhmət, onlara isabət etdi. Bundan dolayı da, əzaların ən şərəflisi və təkrimə ən çox haqq sahibi olan üzə ifadə (feyz, bərəkət axıtmaq), münasib oldu."
Son!
---------------------
وَقَدْ وَرَدَ فِي رَفْعِ الْأَيْدِي عِنْدَ الدُّعَاءِ أَحَادِيثُ كَثِيرَةٌ صَحِيحَةٌ صَرِيحَةٌ كَمَا عَرَفْتَ فِي بَابِ مَا يَقُولُ إِذَا سَلَّمَ
Doğrusu, dua vaxtında əlləri qaldırmaq haqqında, çoxlu səhih, sarih hədislər varid olmuşdur. Necə ki, "Salam verdikdə, nə deyir?' babı"nda, (bunları) öyrənmişdin.
وَالْجَمْعُ بَيْنَ هَذِهِ الْأَحَادِيثِ وَبَيْنَ حَدِيثِ أَنَسٍ لَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ دُعَائِهِ إِلَّا فِي الِاسْتِسْقَاءِ رَوَاهُ الشَّيْخَانِ بِأَنَّ الْمَنْفِيَّ صِيغَةٌ خَاصَّةٌ لَا أَصْلُ الرَّفْعِ
Bu (yəni, dua vaxtında əlləri qaldırmaqla bağlı hədislərlə Ənəs hədisi (yəni): "Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), istisqa (yağış duası) xaric, duasından hər hansı bir şeydə, əllərini qaldırmazdı." hədisi arasını cəm etmək -(ki), bunu, Şeyxeyn (Buxari və Muslim) rəvayət etmişlərdir- isə, (belədir):
(Burda) mənfi olan, xüsusi siğadır (yəni, əlləri qaldırmağın xüsusi bir şəklidir), əlləri qaldırmağın əsli (yəni, özü) isə, deyil.
قَالَ الْحَافِظُ مَا حَاصِلُهُ:
Hafiz (ibn Həcər Asqalani)'nin dediklərinin xülasəsi, (bundan ibarətdir ki):
إِنَّ الرَّفْعَ فِي الِاسْتِسْقَاءِ يُخَالِفُ غَيْرَهُ
Şübhəsiz, istisqada (əlləri) qaldırmaq, başqalarına (yəni, digər vaxtı etdiyi dualardakı əl qaldırmağına) müxalifdir.
إِمَّا بِالْمُبَالَغَةِ إِلَى أَنْ تَصِيرَ الْيَدَانِ حَذْوَ الْوَجْهِ مَثَلًا
(Bu fərq):
~ ya, əllərin, -məsələn- üz səviyyəsinə çatmasına dair bir mübaliğədir;
وَفِي الدُّعَاءِ إِلَى حَذْوِ الْمَنْكِبَيْنِ
(Və digər hallardakı) dua(lar)da isə, çiyinlər səviyyəsinə qədərdir.
وَلَا يُعَكِّرُ عَلَى ذَلِكَ أَنَّهُ ثَبَتَ فِي كُلٍّ مِنْهُمَا حَتَّى يُرَى بياض إبطيه
Hər ikisində də, qoltuqlarının ağlığının görünməsinə qədər (əllərini qaldırdığı) sabit olmuşdur ki, bu da, (yuxarıda dediyimizə) xələl vermir.
بَلْ يُجْمَعُ بِأَنْ تَكُونَ رِوَايَةُ الْبَيَاضِ فِي الِاسْتِسْقَاءِ أَبْلَغَ مِنْهَا فِي غَيْرِهِ.
Əksinə, (rəvayətlər arasındakı ziddiyyət), istisqada ağlıq rəvayətinin, ondan başqalarından daha bəliğ olması ilə cəm edilir.
وَإِمَّا أَنَّ الْكَفَّيْنِ فِي الِاسْتِسْقَاءِ يَلِيَانِ الْأَرْضَ، وَفِي الدُّعَاءِ يَلِيَانِ السَّمَاءَ.
~ Ya da, (rəvayətlər arasındakı ziddiyyəti, belə birləşdirmək olar):
Şübhəsiz, istisqada, ovuclar yerə doğru; (digər) dua(lar)da isə, səmaya doğru yönəlirlər.
قَالَ الْمُنْذِرِيُّ: وَبِتَقْدِيرِ تَعَذُّرِ الْجَمْعِ فَجَانِبُ الْإِثْبَاتِ أَرْجَحُ. انْتَهَى.
Munziri, deyir:
"(Rəvayətlər arasındakı ziddiyyəti) cəm etməyin mümkün olmaması təqdirində, isbat cəhəti, daha racihdir."
Son!
---------------------------------
قَوْلُهُ: (هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ إِلَخْ)
• Onun: "Bu, səhih (və) ğarib bir hədisdir." ila axir sözü:
وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهِ حَمَّادُ بْنُ عِيسَى، وَهُوَ ضَعِيفٌ كَمَا عَرَفْتَ، فَالْحَدِيثُ ضَعِيفٌ.
Hammad b. İsa, onda təfərrüd etmişdir. O isə, -bildiyin kimi- zəifdir. Elə isə, hədis, zəifdir.
قَالَ الْحَافِظُ فِي بُلُوغِ الْمَرَامِ: وَلَهُ شَوَاهِدُ، مِنْهَا حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ عِنْدَ أَبِي دَاوُدَ، وَمَجْمُوعُهَا يَقْتَضِي أَنَّهُ حَدِيثٌ حَسَنٌ. انْتَهَى.
Hafiz (ibn Həcər Asqalani), "Büluğu'l-Məram"da, (belə) deyir:
"Onun, şahidləri vardır. Onlardan biri, əbu Davud nəzdindəki ibn Abbas hədisi (hədis no: 1485)'dir. Və onların məcmusu, hədisin həsən olmasını iqtiza edir (gərəkdirir)."
Son!
(əbu'l-Ulə Muhamməd Abdu'r-Rahmən b. Abdu'r-Rahim əl-Mübarəkfuri, "Tuhfətu'l-Əhvəzi bi şərh-i Camii't-Tirmizi")
Aşağıdakı linkdə, s. 232:
https://shamela.ws/book/21662/4408
--------------------------
--------------------------
Əlavələr:
Duadan sonra əlləri üzə sürtmək (1):
https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/duadan-sonra-%C9%99ll%C9%99r...
