Muhakəmat

The Details of the Question
Muhakəmat (ənvar nəşr. səh,44) 1-ci Məqalə, 10-cu Müdəddiməni izah edib ayət və hadislərin məal və isnadlarını izah edərsiniz?
The Answer

Dear Brother / Sister,

Bu 10-cu müqəddiməni açıqlamaq üçün uzunca bir məqalə yazmaq lazımdır.

-Xülasəsi belə açıqlana bilər: Bir kimsənin danışdığı sözlərindən aydın ola bilən hər sözü qəbul etmədən onu məsul tutmaq səhvdir. Çünki əməllər niyyətə bağlıdır. Söz söyləmək də bir əməldir və natiqin niyyətinə görə dəyər qazanar.

-O halda, natiqi- gerçəkdə niyyətində olmadığı halda- mövcud mühitdəki ənənə və adətlərin təsiriylə aydın olan və qəbul edilən bəzi işarələrdən məsul tutmaq səhvdir.

-Buna belə bir misal verilə bilər: Bu misal əslində bəzi zamanlarda şəxsən yaşanmış bir misaldır. Kürsüdə vəz edən vaiz əfəndilər, qorxularından "sıratı mütakim" anlayışını "doğru yol" olaraq tərcümə etməkdən çəkinirdilər. Çünki, bu bəzilərin tərəfindən "Doğru yol partiyası" təbliğatı sayılardı. Həmçinin "məmləkətin həyat səviyyəsinin yüksəlməsini" "rifah" sözüylə ifadə etdiyi zaman dərhal "Rifah partiyası" ağla gəlir idi. "Yaxşı axşamlar Allah salamatlıq versin, salamatlıqla qalın" kimi ifadələr "salamatlıq partiyası" təbliğatını xatırladardı. Bu qəbul etmələr ogünkü siyasi mühitin bir yan təsiri idi. Bu səbəbdən, natiqlərin bu kimi qəbul etmələr səbəbiylə məsul olmaları -həqiqət nəzərində- ola bilməz. Bu kimi "təpə üstü" qəbul etmələrə səbəbiyyət verən natiqlər üçün də bir çıxış yolu olaraq "məramını aşan ifadələr" sığınacağına baş vurular.

-Bu müqəddimənin bir məhsulu olaraq "kinayə"lərə yer verilmişdir. Bu cür kinayələrin ifadə etdiyi təmsilin səhvinə baxılmaz, əksinə onunla nəzərdə tutulan mənalara baxılar. Məsələn, "Filan adamın qılıncının bəndi uzundur" deyildiyi zaman, onun qılıncının və ya bəndinin olub olmadığına baxılmaz, əksinə boyunun uzun olub olmadığına baxılar. Söz mövzusu kimsə
əgər uzun boylu isə bu söz doğrudur, getsin qılıncı olmasın. Əgər boyu qısa isə, yüz dənə qılıncı olsa və bəndləri uzun olsa, bunların varlığı söz sahibini yalançılıqdan qurtara bilməz. Digər bir misal olaraq da comərdliyin bir nişanesi olaraq istifadə edilən "külü çoxdur" deyiminə yer verilmişdir.

-Bu müqəddimədə deyilən bəlağət misalları, bu kimi ayələrə xidmət etmələri üçündür:

"Sonra Allah Ərşə hökmü altına aldı"(Ə'raf, 7/54; Yunus, 10/3). Bu ayədə bir məcaz və təşbeh vardır. Bu kinayi yollu ifadə tərzi, mövzunu ağıllara yaxınlaşdırmaq üçün "bir sultanın səltənətinin mənəvi haşmetini işarələyən ərşi kimi, Allahın da kainatın bütün səltənətini əlində tutan yeganə hökmdar olduğuna işarə etməkdədir.

"Allahın əli onların əllərinin üzərindədir"(Fəth, 48/10) tərcüməsindəki ayədə isə, Allahın qüdrət və rəhməti və yardımı,"Yed= əl" ilə ifadə edilmişdir. Çünki, insanlar kömək edərkən və gücünü istifadə edərkən əllərini istifadə edərlər.

"Rəbbin gəldiyi vaxt"(Fəcr, 89/22) tərcüməsindəki ayədə Allahın əmrinin gəlməsi "Allahın gəlməsi" olaraq ifadə edilmişdir ki, əmr sahibinin əmrinin gəlməsi, şəxsən onun gəlməsi mənasını verdiyi gerçəyindən qaynaqlanmaqdadır.

"Nəhayət, günəşin batdığı yerə gəlib çatdıqda onu qara palçıqlı bir çeşmədə (lehməli bir suda) batan gördü. "(Kəhf, 18/86)

"Günəş özünə təyin edilmiş bir yerə doğru axıb gedər"(Yasin, 36/39).

"Bu, içində şübhə olmayan bir kitabdır"(Bəqərə, 2/2).

Bu son üç ayənin şərhi risalədə vardır.

 

Suallarla İslam

Müəllif:
Suallarla İslam
Subject Categories:
Read 785 times
In order to make a comment, please login or register