Yaradilis

The Details of the Question
Allah insani niye yaradib? Eger deyeceksiniz ki, allah insani ibadet etmek ucun yaradib, onda sual cixir bizim ibadetimiz allaha niye lazimdir? Eger cavab vereceksiniz ki, bizim ibadetimiz allaha yox, bize lazimdir, bu cavab deyil. Cunki men insan yaranmamisdan onceden sohbet edirem, tebii ki yarandiqdan sonra menim ibadetim mene lazimdir. Loru dilde desem, allah niye birden qerara gelir ki, insan yaratsin? Tesekkur edirem!
The Answer

Dear Brother / Sister,

Kainat və içindəki varlıqlar nə üçün yaradılmışdır?

Bir sənətkarın, meydana gətirdiyi əsərini, hər şeydən əvvəl özünün dəfələrlə seyr edəcəyi şübhəsizdir. Sənətinin gözəlliyi o, bundan fəxr duyacaq. Həmçinin yazdığı bu əsərini, sənətdən anlayanlara da göstərərək, onların heyrət və təqdirlərini toplamaq və özünü onlara bəyəndirməyi arzu edəcək. Hətta bu istək və arzusunu aradan qaldırmaq üçün, bəzən, bir sərgi də açacaq. Bu hal, istisnasız bütün sənətkârlarda, üstünlük və hünər sahiblərindən vardır.

Kainatın və içindəki varlıqların yaradılış hikmətinə bu külli qanun işığında baxa bilərik. Çünki Cənabi-Haqq da, özündə olan gözəl sifətlərini və bu sifətlərin təcəllilərini; "Əsma-yi Hüsna" adlandırılan gözəl isimlərinin cilvələrini, gizli və sonsuz rəhmət xəzinələrini, çeşidli əsərlərində həm şəxsən özü görmək və izləmək, həm də başqalarına göstərmək və tanıtdırmaq, sevdirib öydürmək istəmişdir. Bu səbəblə də bu ehtişamlı kainat sarayını, bu geniş və böyük aləmi -içindeki tamaşaçı məxluqlarla birlikdə sonsuz qüdrət və hikmətiylə yaratmışdır.

Bu məqsəd və hikmətə, bir hədis-i qüdsidə də belə işarə edilməkdədir:

"Mən gizli bir xəzinə idim. Bilinmək, tanınmaq istədim, bu səbəblə də məni tanımaları, gizli gözəlliklərimi bilmələri üçün varlıqları yaratdım. "(Bax: əl-Acluni, Kəşful-Hafa, II, 132 (2016. hədisi); İşaratül-i'caz, 4; İsmail Haqqı Bursəvi, Kənz-i Mahfi, II, 3.)

Muhyiddin-i Ərəbi, bu qüdsi hədisi "Məxluqatı yaratdım ki, mənə güzgü olsun və o aynada gözəlliyimi görüm" məalında təfsir etmişdir. (İşaratül-i'caz)

Bir ayə-yi kərimədə isə, insanların yaradılış məqsədləri barəsində belə buyurulmaqdadır:

"Mən insanları və cinləri, ancaq məni tanıyıb ibadət etsinlər deyə yaratdım". (Əz-Zariyat, 56.)

Ayət-i kərimədə keçən "Liya'budûnî" yəni "mənə ibadət etmələri üçün" sözünə İbn-i Abbas həzrətləri, "liya'rifûni" yəni "məni tanımaları, bilmələri, iman etmələri üçün" mənasını vermişdir. (Bax: əl-Acluni, Kəşful-Hafa, II, 132)

İbn-i Abbasın bu təfsiri, yuxarıdakı qüdsi hədisin mənasını qüvvətləndirir. Bu hədis və ayədən, kainatın və içində olan məxluqatın və xüsusilə də insanın yaradılışındakı hikmət və məqsədin; Allahı iman ilə tanımaq; Ona ibadət etməklə, tanıyıb itaət etdiyini və sevdiyini bildirmək olduğu açıq şəkildə aydın olur.

Qurana görə göylərin və yerin yaradılışı necə olmuşdur?

Quran-ı Kərimdə, göylərin və yerin altı gündə, (1) dünyamızın isə iki gündə yaradıldığı (Fussilət, 9) ifadə buyurulmaqdadır.

Bəzi kəslərin, kainatın milyonlarla ildə meydana gəldiyini irəli sürərək, Quranın bu hökmünü tənqid etməyə qalxdıqları görülməkdədir. Halbuki, bu ayələrdə "Gün" deyə bəhs edilən zaman müddəti, iyirmi dörd saat davam edən dünya günü deyil. İyirmi dörd saatlıq gün məfhumu, insanların dünyamızın öz ətrafında bir dəfə dönüşünü əsas götürərək təsbit etdikləri bir zaman vahididir. Halbuki səmada öz oxu ətrafında dönüşünü minlərlə ildə ancaq tamamlaya bilən ulduzlar vardır. O ulduzların bir günü, yəni, öz ətraflarında bir dəfə dönmələri, dünya günüylə minlərlə ildir. Quranda bizim günümüzlə "min" və hətta "əlli min" ilə bərabər olan günlərdən bəhs edilir. Yenə Quranda mələklərin, belə dünya günü ilə əlli min il davam edən bir günlük müddət içində Allaha uruc etdikləri (yükseldikleri) izah edilməkdədir. (Əl-Həcc, 16; əs-Səcdə, 5; əl-Məaric, 4)

Bu halda, yer və göyün yaradılması ilə əlaqədar ayələrdə keçən "gün" ifadəsini, müddətini ancaq Allahın bildiyi bir "Dövr" və "SAFHA(yəni dövr)" mənasındadır. Yəni, Allah göyləri və yeri "ALTI Dövr" də, 6 ayrı mərhələdə yaratmışdır. Dünyamız isə "İKİ SAFHA" da təşəkkül edib bugünkü şəklini almışdır. (2)

İndi ayələrin və elmin işığı altında bu yaradılış safhalarına bir nəzər salaq:

Cənabi-Haqq, ilk əvvəl, su kimi axıcı olan və kainatın hər tərəfini əhatə etmiş olan "əsir" deyilən bir maddəni yaratmışdır. Göylər və yer də bu əsir maddəsindən yaradılmışdır. (3) Belə ki:

 "Səmavat və ərz bir-biriylə yapışıq idi. Sonra onları bir-birindən ayırdıq. "(Əl-Ənbiya, 31) tərcüməsindəki ayənin işarə etdiyi və müsbət elmin də təsdiq etdiyi kimi, günəş sistemi ilə dünyamız, cənab-ı Haqq'ın qüdrətiylə əsir maddəsindən yoğrulmuş bir xəmir şəklində bir-birinə bitişik idi. Əsir maddəsi, digər maddələrə nəzərən su kimi axıcı bir xüsusiyyətə sahib və hər yerə nüfuz etmə qabiliyyətində olan bir maddədir. (Və kənə arşuhu alə'l-mai) ayəsi bu əsir maddəsinə işarə edir ki, "Cənab-ı Haqq'ın Ərşi, axıcılıq və nüfuz qabiliyyəti səbəbiylə, bir növ su hökmündə olan bu əsir maddəsi üzərində idi "deməkdir.

Əsir maddəsi, heçdən yaradıldıqdan sonra, cənab-ı Haqqın, müxtəlif icadlarına ilk və təməl maddə olmuşdur. Yəni, uca Allah əsir maddəsini yaratdıqdan sonra, onu atomlar halına gətirmişdir. Sonra bu atomları qaz və maye kütlələr halında bir-birindən ayıraraq bir qismini sıxışdırmışdır. İlk qatılaşıb sıxlaşan kütlə də dünyamız olmuşdur.

Beləcə, səmadakı ulduz və planetlər, uzun müddət, əvvəl qaz, sonra maye bir atəş kütləsi halında qaldığı halda, (4) yer üzü hamısından əvvəl sıxlaşıb qatılaşıb tələsik qabıq bağlayaraq həyat mənşəyi olmuşdur. Bu etibarla, dünyamızın yaradılışı və təşəkkülü; göylərdən və digər planetlərdən əvvəl olmuşdur. (5)

Lakin yer üzünün yayılıb nizamlanması və üstündə insan nəslinin yaşamasına əlverişli hala gəlməsi isə; səmanın tam olaraq təşəkkülündən, yayılıb tənzimin olunmasından sonradır. "Arzı (yeri) da səmanın təsviyə (düz hələ gətirmə) və tənzimindən sonra (ellips şəklində) yayıb düzəltdi" (6) məalındakı ayə-yi Kərimə bu xüsusu ifadə etməkdədir.

 "Yer ilə göy bir-birlərinə yapışıq idilər, sonra biz onları bir-birindən ayırdıq." (Əl-Ənbiya, 31) tərcüməsindəki ayənin ifadəsindən də, yaradılışın başlanğıcında yerin və göylərin birlikdə olduqları; sonra bir-birlərindən ayrıldıqları aydın olur. Beləcə bu üç hökm arasındakı, görünüşdəki ziddlik aradan qaldırılmış olur. (7)

Haşiyələr:

1- Hud, 7

2- Bu barədə təfsilatlı məlumat üçün baxın, M. Qırxıncı, Hikmət parıltıları, S. 241-244

3- Bax: İşaratül-i'caz, s. 238-239 ... Əsir maddəsi hq. geniş 'məlumat üçün bax: a.g.e., s. 239-240; Lem'alar, s. 60, 61, 323; Zəfər jurnalı, sayı: 15, s. 7; Elm və Texniki, sayı: 112, s. 6

4- Fussilət, ll'de "sonra səmaya yönəldi; o, yəni səma, duman (buxar, qaz) halında idi. "deyilməkdədir ki, səmanın təşəkkülündən əvvəl qaz halında olduğuna işarə edilməkdədir.

5- Bəqərə surəsinin 29.âyəsində, dünyamızın təşəkkülünün səmanın təşəkkülündən əvvəl olduğuna işarə edilməkdədir.

6- ən-Naziat, 30. Yer üzü, insanın yaradılışından çox əvvəl həyata mənşə 'olmuşdu. Bitkilər və heyvanlar, insandan əvvəl yaradılmış, yer üzünün ilk canlıları idilər. Elmi qazıntılar bu xüsusu artıq isbat etmişdir.

7- İşaratül-i'caz, 238-239. Bu üç hökm: Birincisi, ərzin (yerin) səmadan əvvəl yaradıldığı; ikincisi, səmanın ərzdə (yerdən) əvvəl təşəkkül etdiyi; üçüncüsü də, ərz və səmanın başlanğıcda bir-birinə yapışıq olub sonradan bir-birlərindən ayrıldıqları məsələsidir. Yuxarıdakı izahatdan, hər biri bir ayəyə söykənən üç hökmün də doğru olduğu, bir-birini pozan bir hal tapılmadığı aydın olur.

İnsan nə üçün yaradılmışdır? Allahın bizim ibadətimizin nə ehtiyacı vardır?

 "İnsan nə üçün yaradılmışdır?" Sualı ilə tez-tez təmasda oluruq. Belə bir sualı özümüzə yaxud bir başqasına verməyimiz, bizim üçün böyük bir İlahi ehsandır.Belə ki:

Bu sualı günəş özündən soruşa bilmədiyi kimi, bir başqa ulduz da günəşə verə bilmiş deyil. Yenə bu sualı bir arı bir başqa arını verməkdən acizdir. Demək olar ki, bu problemin cavabını axtaran insan, öz varlığını istədiyi sahədə istifadə etmə mövzusunda sərbəst buraxılmış; bir axtarış içində və bu mövzuda bir imtahana tabe tutulmuşdur.

Bu imtahanı qazanmağın tək yolu, sualın cavabını bizi yaradandan öyrənməyimizdir. Bu nöqtəyə çatan insanlar gerçəyin qapısını çalmış olurlar. Və özlərinə Quran diliylə, Peyğəmbər (s.ə.s.) diliylə cavabları verilir.

"Mən cinləri və insanları, ancaq mənə ibadət -qulluq- etsinlər deyə yaratdım." (Zariyat, 51/56)

Nur Külliyyatında ibadətə "mərifət (hünər, bacarıq)" mənası verilir. Bu məna üzərində çoxu təfsir alimlərimiz ittifaq etmişlər. Namaz, oruc kimi ibadətlər isə, bu mərifətin nəticəsidir. Yəni, insan nemətin şükrü gərəkdirdiyini idrak edəcəkdir ki, sonra bu şükür və həmd vəzifəsini yerinə yetirsin.

İnsan, bu kainatı dolduran İlahi möcüzələrin təfəkkür və heyrəti zərurət etdirdiklərini biləcək ki, təsbeh və təkbir vəzifəsini ifa etsin.

İnsan, başqa insanlara mərhəmət etməsi lazım olduğunun şüuruna çatacaq ki, zəkat və sədəqə vermə yolunu tutsun.

Bütün bunlar imanın və bacarığın, yəni Allaha inanmanın və onu tanımanın meyvələridir.

Nur külliyyatından bir mərifət dərsi:

"Bu kainatda məqsəd-ı ala (ali məqsəd), Rübubiyyət təzahürünə qarşı, ubudiyyət-i külliyyə-yi insaniyyədir (külli insan ibadətləridir)." (Sözlər, 264)

Rububiyyət, tərbiyə edicilik mənasına gəlir. Bütün aləmlərin hər birində bu hərəkət bir başqa şəkildə, bir başqa gözəllikdə, bir başqa mükəmməllikdə özünü göstərir. Və biz hər namazda Fatihə surəsini oxuyarkən, aləmlərin Rəbbinə həmd etməklə bu fərqli tərbiyəyə şüurunda olduğumuzu elan etmiş olarıq.

İşıqlar aləmini də Allah tərbiyə edir, gözlər aləmini də. Və biz, günəşin işıq verəcək şəkildə, gözümüzün də ondan faydalanacaq şəkildə tərbiyə edildiklərini düşünərək Rəbbimizə şükr etməklə "Rübubiyyət təzahürünə qarşı, ubudiyyət (ibadət)" vəzifəmizi yerinə yetiririk.

Qida maddələrinin yeyiləcək şəkildə, ağzımızın, dilimizin, mədəmizi də onlardan faydalanacaq tərzdə tərbiyə edildiklərini nəzərə alaraq, Rəbbimizin bu sonsuz ehsanını heyrət və təşəkkürlə qarşıladığımızda, yenə o rububiyyətə qarşı ubudiyyətlə qarşılıq vermiş oluruq.

Kainatın yaradılması insan üçün, insanın yaradılması isə ubudiyyət üçündür. Burada diqqətimizi iki söz çəkir; alə (ali) külliyyə sözləri. Bu iki kəlimə bizə bu vəzifəni görən daha başqa varlıqlar da olduğunu xəbər verirlər. Bura da var ki, insan ubudiyyət vəzifəsini onlardan daha üstün və daha küllü bir dərəcədə edə biləcək bir istedada sahibdir. Sözünü etmək istədiyimiz bu varlıqlar, mələklərlə cinlərdir.

Bir mələk, bir meyvəni təfəkkür edərkən, dünənin şəkilsiz, rəngsiz elementlərinin bu gün gözəl bir varlıq halına gəlmələrini, sərt ağacdan bu yumşaq meyvələrin çıxmasını heyrətlə seyr edər. Amma o meyvənin dadını, vitaminini, kalorisini düşünə bilməz, təfəkkür edə bilməz. Çünki, istedadı buna uyğun deyil.

İnsana bu nöqtədə tam fərqli bir qabiliyyət verilmişdir. O, ağlıyla, xəyaliylə yalnız hazır əşyanı deyil, o anda görmədiyi nə qədər şeyləri hətta keçmişi və gələcəyi düşünə bilər. Beləcə fikri, düşüncəsi, anlayışı və feyzi küllîləşir. Əlinə aldığı bir meyvəni yeyərkən, o anda bir milyonu ötən canlı növünün sonsuz deyiləcək qədər çox fərdlərinin rüziləndirdiklərini, özünün də bu İlahi süfrədən faydalanan bir fərd olduğunu düşünə bilər və beləcə Allahın Rəzzaq adını külli mənada təfəkkür etmə imkanına qovuşar.

İstəsə, düşüncəsini keçmiş və gələcək zamanlara da götürər. Bütün zamanlarda və məkanlardakı hər cür neməti və onlardan istifadə edənləri, xəyalının köməyi ilə, birlikdə düşünür və təfəkkürü daha da küllîləşir.

Bütün İlahi adların təcəlliləri üçün bənzər şeylər söylənən bilər.

Nur Külliyyatında, "İyyəkə nə'budu / Biz ancaq sənə ibadət edirik." Ayəsinin şərhi edilərkən, ayə-yi kərimədə nə üçün mən deyil də biz deyildiyinə diqqət çəkilir və belə deyilməklə üç ayrı camaatın qəsd edildiyi dərs verilir. Bunlardan biri bütün möminlər, digəri bədənimizdə vəzifə görən və hər biri özünə məxsus bir ibadətlə məşğul olan bütün orqanlar, hüceyrələr, duyğular, .., üçüncüsü isə bütün bir varlıq aləmi.

Demək olar ki insan, bütün varlıq aləmi adına "İyyəkə nə'budu" deyə biləcək bir qabiliyyətdədir. Məhz tək başına da namaz qılsa, ferdilikdən qurtulub bu üç camaatın ibadətlərini Rəbbinə təqdim edən insan küllü bir ibadət etmiş deməkdir.

İnsanın bu kainata meyvə olması da belə bir nəticəni doğurmaqdadır.Bir ağacın bütün bölmələrini şüurlu fərz etsəniz, ən küllü təfəkkürü meyvə edəcəkdir. Çünki meyvənin içindəki nüvə bütün ağacdan süzüldüyü üçün o meyvədə ağacın bütününün ibadətlərini təmsil etmə, təfəkkür etmə qabiliyyəti olacaq.

Bu külli übudiyyət ən irəli dərəcədə edənlər kainat ağacının ən mükəmməl meyvələri olan peyğəmbərlər və xüsusilə Peyğəmbər Əfəndimiz Hz. Məhəmməd (s.ə.s..) 'Dir.

"Ali məqsəd və külli ibadət" mənaları bu qüdsi hədis arasında yaxın bir əlaqə vardır:

"Sən olmasaydın mən fələkləri yaratmazdım."

Nur Külliyyatında insanın vəzifəsi əlaqədar bir çox bəhs mövcuddur. Bunların bir xülasəsi olaraq bir neçə maddəni təqdim etmək istəyirəm:

- Ruhuna bir İlahi ikram olaraq taxılan, elm, iradə, görmə, eşitmə kimi sifətlərini Allahın sifətlərini bilməyə bir vasitə olaraq istifadə etmək. Öz ruhundan İlahi sifətləri bilmək üçün açılan bu mərifət (hünər, bacarıq) pəncərələrini yaxşı qiymətləndirmək.

- Ağıl qüvvətini hikmət dairəsində, şəhvət qüvvətini iffət dairəsində, qəzəb qüvvətini şücaət dairəsində istifadə etmək.

- Məhəbbətini ancaq Allaha vermək və məxluqatı da yenə Onun adına, Onun adlarına ayna olmaları, kamalına işarə etmələri, camalından xəbər vermələri cəhətiylə sevmək.

- "İbadətlərin bütün növlərinə müstaid (istedadı, qabiliyyəti olan) bir fitrətdə" yaradıldığının şüurunda olub, bütün ibadət növlərinin ayrı-ayrı feyizlərini əzəmətli ölçüdə nəsiblənməyə çalışmaq.

- Özünə verilən "qəlb, sirr, ruh, ağıl hətta xəyal və sair qüvvələrin üzlərini əbədi həyata çevirmək." Beləcə bunların hər birini özünə məxsus ibadetiylə məşğul etmək.

- Duyğularının hər biriylə Allahın rəhmət xəzinələrindən birini açmaq, ondan gözəl faydalanmaq və külli şükr etmək.

- Acizliyini ölçü alaraq Allahın qüdrətini, fəqirliyinə baxaraq Onun rəhmətini, nöqsanlıqlarını düşünərək Onun kamalını təfəkkür etmək. Rəbbini sonsuz kamal, rəhmət və qüdrət sahibi, öz nəfsini isə yenə sonsuz aciz, kasıb və nöqsan bilmək.

- Ruhunu günahlardan, bədənini də hər tüllü kirlərdən, pisliklərdən uzaq tutaraq İlahi hüzura çıxmaq.

- Özünü Allahın ən mükəmməl əsəri olma cəhətiylə mələklərin, ruhanilərin seyrinə, tamaşasına gözəlcə təqdim etmək.

Məhz insan bu kimi ülvi məqsədlər üçün yaradılmışdır. Amma çox təəssüf ki, bir çox insan, özünü unutmuş və bu məqsədlərdən qafil olaraq yalnız dünya həyatını rahat bir şəkildə keçirmək üçün çırpınar. Bütün kainatın ibadətlərini təmsil etmə qabiliyyətinə sahib olduğu halda, yalnız ətrafındakı bir qrup insanın təvəccöhünü qazanmağı və özünü onlara bəyəndirmək həyatına məqsəd edər.

Bir müddət sonra özü də, o insanlar da dünyadan köçüb getməkdə və bütün bu məqsədlər də onun bədəniylə birlikdə sanki torpağa basdırılıb qeyb olmaqdadır.

* * *

Bir həkim, bir xəstəyə bəzi dərmanları mütləq istifadə etməsi lazım olduğunu söyləsə, xəstə da o həkimə, "Bu dərmanları mənim istifadə etməyimə sənin nə ehtiyacın var?" deyə bilərmi? Xeyr. Çünki o dərmanlara həkimin deyil xəstənin ehtiyacı vardır. Bunun kimi ibadətlərə də -əstağfirullah- Allahın deyil, bizim ehtiyacımız var.

Yer üzünün hamısını kiçik güzgülərdən meydana gəlmiş fərz edək. Bu güzgüləri işıq və istiliyi göydəki günəşdən alacaqları açıq-aşkar bir həqiqətdir. Göydəki günəşin güzgülərdə əks olunmasında, onları ışıklandırmasında bir ehtiyacı olduğu düşünülə bilməz. Yəni günəşin güzgülərdə əks olunub olunmaması bir ehtiyacdan ötəri deyil. Əks olunduğu hadisəsi olmasa da onun işığından, istiliyindən, yeddi rəngindən heç bir şey azalmaz. Günəş işığı və kütləsi ilə nə isə yenə odur. Əks hadisəsindəki bütün fayda və mənfəət, ancaq güzgülərə aiddir. Onlar, qaranlıqdan qurtulub, işığa qovuşma barəsində günəşə möhtacdırlar. Yoxsa günəş, onların aydınlığa çıxmalarına möhtac deyil.

İndi yuxarıdakı nümunəni bir az daha inkişaf etdirərək günəşi elm, iradə, güc və həyat sahibi; aynaları da ağıl və şüur ​​sahibi olaraq qəbul edək. İndi təkrar düşünək, ağıl və şüur ​​sahibi güzgülər, günəşi sevmələriylə günəşin mükəmməlliyinə, möhtəşəmliyinə nə qata bilərlər? Yaxud ona üsyan edərək onun uca şanından nə əksildə bilərlər? Məsələn günəşin bitki və heyvanlara işıq verməsində nə faydası ola bilər? Yaxud verməməsindən, onun üçün nə əskiklik düşünülə bilər? Əlbəttə, həm fayda həm də zərər onlara aiddir.

Eynilə yuxarıdakı misallar kimi, Allahın varlıq aləmini yaratmasında Onun sonsuz kamalını bir çoxluq olduğu düşünülə bilməz. Mövcud olanları yaratmasaydı yenə onun kamalından heç bir şey əskik olmazdı. Məsələn, hədsiz ulduzlarla yaldızlanmış bu göy qübbənin, üzərimizdə bir çadır kimi qurulmasında və yer üzünün rəngarəng çiçəklərlə bəzənmiş bir halı kimi ayağımızın altına sərilməsindəki bütün faydalar bizə aiddir.

Haqq Təala, nə varlıqların yoxluqdan varlıq aləminə çıxmalarına, nə mələklərin onu səna və mədh etmələrinə, nə də insanların ibadət və itaətlərinə möhtacdır. Bunlar olsun ya da olmasın, O, zatında həmd və sənaya layiq, həyat yoldaşı, misali, dəng (tayı) olmayan bir Allahdır. Sonsuz zənginlik sahibi, hər şey özünə möhtac və o heç bir şeyə möhtac olmayan Allahın ehtiyacdan uzaq olduğunu beləcə təsbit etdikdən sonra, kainatı nə üçün yaratdığı xüsusuna baxaq.

Kainatın yaradılmasındakı ən əhəmiyyətli cəhət, Allahın öz mənəvi camal və kamalını, yəni elminin əsərlərini, qüdrətinin möcüzələrini, adlarının təcəllilərini, zənginliyinin genişliyini, ehsan, şəfqət və mərhəmətinin əks olunmalarını, varlıq aynalarında şəxsən özünün müşahidə etməsidir.

Kainatın yaradılmasının ikinci cəhəti Allahın rəhmətidir. Rəhman və Rəhim olan Allah, insanları və digər canlıları yoxluq qaranlığında buraxmağı diləyə bilərdi. Amma Onun o sonsuz rəhməti buna icazə etməmiş və bu varlıq aləmi və ondakı bu sonsuz canlı aləmlər varlıq meydanına çıxmışlar.

Kainatın yaradılışının üçüncü cəhəti isə axirət aləminə baxır. Hədis-i şərifdə bildirildiyi kimi "Dünya axirətin tarlasıdır." Tarlanın yaradılması məhsulları üçündür. Bu fani dünyanın məhsulu əbədi axirət aləmləridir.

Bu üçüncü qayədə ən böyük pay insan növünə və o növün təmsilçiləri olan peyğəmbərlər tayfasına və onların rəisi olan Axır Zaman Peyğəmbəri, bizim peyğəmbərimiz Hz. Muhammədə (s.ə.s..) Aiddir. Yəni aləmlər Onun üçün və onun təbliğ yoldaşları olan digər peyğəmbərlər üçün və bu irşad və xəbərdarlıq karvanının izində gedən saleh ümmətlər üçün yaradılmışdır.

Suallarla İslam

Müəllif:
Suallarla İslam
Subject Categories:
Read 26 times
In order to make a comment, please login or register