Most Read in the Category of Yaradılış

Allahın varlığı vacibdir, sifətləri sonsuzdur və bütün əşyanı örtmüş, əhatə etmişdir. Varlıqlar isə varlıq mərtəbəsi etibarilə mümkün qrupuna girərlər və hər şeyləriylə məhduddurlar. Vacibin mümkünü, sonsuzun məhdudu yaratması son dərəcə asandır. Burada az ilə çoxun böyüklə kiçiyin fərqi yoxdur. Həm, Allahın sifətləri mühitdir, yəni təcəlli istiqamətiylə hər şeyi əhatə etmiş, örtmüşdür. Bu örtmə sahəsi içində az ilə çox, böyük ilə kiçik fərq etməzlər.

Allahın varlığı vacib, məxluqatın ki isə mümkündür. Bu mahiyyət fərqliliyi asanlığın ən böyük bir səbəbidir. Vacibin varlığı öz şəxsindəndir, əzəli və əbədidir. Mümkün isə Allahın yaratmasıyla varlıq sahəsinə çıxar, bu yaratma olmazsa yoxluqda qalar. Bunun üçün mümkünü "varlığıyla yoxluğu bərabər olan" şəklində təsvir edərlər. Mümkünlə Vacib arasındakı bu mahiyyət fərqliliyinin asanlığa necə səbəb olduğunu bir örnəklə şərhə çalışaq:

"İnsan" ilə "yazı" arasında sonsuz deyiləcək qədər böyük mahiyyət fərqliliyi vardır. Bundandır ki, insan bir yazını rahatlıqla yazar və silər.

Biri sizə, "Dağ yazmaqmı daha asandır, daş yazmaqmı?", yaxud "Günəş yazmaqmı daha rahatdır, lampa yazmaqmı?" deyə soruşsa, bu sualı axmaq görərsiniz. Və sual sahibinə deyərsiniz ki: günəş lampadan böyükdür, amma mənim elmimə görə deyil; mən ikisini də eyni asanlıqla bilərəm və yazaram.

Əşyanın böyüklükləri, kiçiklikləri, az və çox oluşları bir-birlərinə görədir və öz aralarında etibarlıdır. İlahi elm azla çoxu, böyüklə kiçiyi bir bildiyi kimi, ilahi qüdrət də bunları eyni asanlıqla yaradar, bədənə gətirər.

Allahın bütün sifətləri sonsuzdur. Sonsuza görə az ilə çoxun fərqi olmaz. Riyaziyyatda, sonsuzdan biri də bir milyardı da çıxarsanız geriyə yenə sonsuz qalar. Bu anlayış üçün bir ilə milyard fərq etməz.

Səma və yer altı dövrədə, mərhələ mərhələ yaradılmış. Və sonunda bu gördüyümüz möcüzələr möcüzəsi kainat çıxmış ortaya.

Onun yaradılışındakı bu hikmət təcəllisi ondakı hadisələrdə də özünü göstərmiş. Gecə birdən düşmür dünyaya; gündüz də birdən gəlmir. Gecədən səhər vaxtına keşilir və onu günəşin doğuşu izləyir. Daha sonra günəşin yenə yavaş yavaş yüksəlməsiylə günorta vaxtına çatılır, onu da o bərəkətli əsr vaxtı izləyir və sonunda qürüb.

Bu hikmətli yaradılış, bitkilər aləmində də hökm sürmüş. Nüvədə ilahi bir sənət və hikmət gizlidir. Böyük ağacın bütün proqramı o kiçik aləmdə qədər qələmiylə yazılmış. Ondakı, genetik şifrə elm adamlarını heyrətlər içində buraxan bir mükəmməllikdə və yenə onları çarəsiz edəcək qədər dərin sirlərlə doludur.

Nüvənin açılması tamam ayrı bir möcüzə. Fəttah adının təcəllisi. Yerin çəkilişinə baxmayaraq yuxarıya doğru başlayan hikmətli və intizamlı gediş. Boy atma və qalınlaşma dövrələri və sonunda çiçək açıb meyvə vermə... Hər meyvənin də böyüməsi, kamala çatması və o yumşaq meyvədən sərt nüvələrin süzülməsi yenə birdən birə deyil, mərhələlər halında reallaşır.

Hər mərhələsi elm və hikmətlə icra edilən bu ağla sığmaz fəaliyyətlər, dünyanı dəyişik cədvəllərlə doldurar və fikir əhlini bu ilahi sənətlərə heyran buraxar.

Dünyada hikmət, axirətdə isə qüdrət hakim. Dünya qüdrət aləmi olsaydı, bu möhtəşəm kainat altı gün, yəni altı dövrə yerinə bir anda yaradılacaqdı. Ondakı ağaclar da bir anda bitəcək və son şəkliylə boy göstərəcəkdilər. O zaman yuxarıda sıraladığımız ilahi sənət əsərləri də bədən tapmayacaqdılar.

Nüvələr aləmi, yoxluqda qalacaq, açılmaları, böyümələri, cücərti olmaları reallaşmayacaqdı.

Nüvələr olmayınca, halıyla, yumurtalar və spermalar aləmi də yoxluqdan xilas ola bilməyəcəklər, bu aləmə gəlib, daşıdıqları rəbbani sənətləri sərgiləməkdən məhrum qalacaqdılar.

Tərbiyə və tədbir hərəkətlərinin təcəlliləri görülməyəcək, yalnız icad hərəkətlərinin məhsulları, aləmdə boy göstərəcəkdi.

İlahi hikmət buna icazə vermədi və kainatı bir anda yaratmaq yerinə altı dövrədə tikməyi təqdir buyurdu.

Allahu təala günah işləmə qabiliyyəti olmayan mələklərlə, heç məsul olmayan heyvanları yaratmışdır.

Bu iki varlıqdan başqa, həm mələkləri keçəcək qədər mükəmməl, həm də ağlı olmayan heyvanlardan daha aşağı olacaq qədər pis olma xüsusiyyətindəki insanı yaratmışdır.

Bu insana həm günah işləmə meyli həm də savab qazanma xüsusiyyəti vermişdir. İnsan fitrətində olan günah işləmə meylini aşıb savaba yönəldiyi təqdirdə mələkləri də keçəcək bir mövqeyə yüksələcək. Yəni onsuz da mələklər günah işləməyən bir varlıqdır. Əgər insanların fitrətində də günah işləmə meyli olmasaydı o zaman mahiyyət etibarı ilə mələklərdən bir fərqi qalmayacaqdı.

İnsan həm xeyir həm də şər işləməyə qabiliyyətli olaraq yaradılmışdır. Bu vəziyyət imtahanın gərəyidir. İnsan mələklər kimi yalnız xeyir işləməyə qabiliyyətli olaraq yaradılmamışdır. Bu səbəblə də iradəsini xeyir işləmək üzrə istifadə edən insan mələklərdən daha üstün olmaqdadır.

Allah insana xeyiri də şəri də ayırt edəcək cihazlar vermişdir. Seçmək mövzusunda da sərbəst buraxmışdır. Qırğı quşunun sərçəyə müsəllət olmasıyla necə ki sərçənin manevr qabiliyyəti artırsa insana da nəfs müsəllət olduğu üçündür ki mənəviyyatda tərəqqi etməsinə səbəb olur. İnsanı şərə təşviq edən faktorlar olmasa mələk kimi mövqeyi sabit olardı. Nəfs və şeytanın insana müsəllət olmasıyla insan imtahana tabe tutulmaqda və iradəsini doğru istifadə etsə mələklərdən də üstün bir mövqe qazanmaqdadır.

Hər nə qədər insanı şərə təşviq edən faktorlar olsa da insanın iradəsi üzərində bir bağlayıcılıqları yoxdur. İnsan azad iradəsiylə seçimini edər. Heç bir faktor xeyir mövzusunda insanın iradəsini bağlamaz.

İnsanı xeyirə də, şərə də təşviq edən faktorlar var. Ancaq yenə insan iradəsini istifadə edərək xeyirə təşviq edən faktorlardan üz çevirib şərə qaçsa, bu vəziyyətdə, şər faktorların o insanın iradəsini bağladığı mənasını verməz.

Bir mənzilin üst mərtəbəsinin lütflərlə aşağı mərtəbəsinin isə işgəncə alətləriylə dolu olduğunu və bir şəxsin bu mənzilin lifti içərisində olduğunu fərz edin. Özünə, mənzilin bu keyfiyyəti daha əvvəl izah edilmiş olan bu şəxs, üst mərtəbənin düyməsini basdığında lütfə məzhər olacaq, alt mərtəbənin düyməsini basdığında isə əzaba uğrayacaq.

Burada iradənin etdiyi tək şey, yalnız hansı düyməni basılacağına qərar verməsi və təşəbbüs etməsidir. Lift isə, o şəxsin qüdrət və iradəsiylə deyil, müəyyən fizika və mexaniki qanunlarla hərəkət etməkdədir. Yəni, insan üst mərtəbəyə öz iqtidarıyla çıxmadığı kimi, alt mərtəbəyə də öz iqtidarıyla enməməkdədir. Bununla birlikdə liftin hara gedəcəyinin təyini, içindəki şəxsin iradəsinə buraxılmışdır.

İnsanın öz iradəsiylə etdiyi bütün işlər, bu ölçüylə qiymətləndirilə bilər. Məsələn; Cənabı Haqq, meyxanaya getmənin haram, məscidə getmənin isə fəzilətli olduğunu insanlara bildirmişdir. İnsan bədəni isə öz iradəsiylə, misaldakı lift kimi hər iki yerə də getməyə uyğun bir quruluşdadır.

Kainatdakı fəaliyyətlərdə olduğu kimi, bədən içindəki fəaliyyətlərdə də insanın iradəsi olmamaqda və insan bədəni, qanunu küllü adı verilən ilahi qanunlarla hərəkət etməkdədir. Lakin onun hara gedəcəyinin təyini, insanın iradə və seçiminə buraxılmışdır. O hansı düyməni bassa, yəni hara getmək istəsə, bədən oraya doğru hərəkət etməkdə, bu səbəbdən də gedəcəyi yerin mükafatı və ya cəzası o insana aid olmaqdadır.

- İnsan olaraq bizim görə bildiyimiz nə qədər canlı varsa, onun ilk halı cansızdır. Demək ki, bu canlılıq sonradan verilir. Elə isə o da yaradılmışdır.

Məsələn, insan ana qarınında dörd ay qədər cansız bir halda qaldıqdan sonra canlanır. Quranda insanın yaradılış mərhələləri izah edilərkən "palçıqdan" başlayır, "yeni ruh üflənmiş canlı bir varlıq"  halına qədər davam edir. (Müminun, 12-14).

- Quranın bildirdiyinə görə, bütün canlılar sudan yaradılmışdır. (Ənbiya, 21/30). Bugünkü elmlər də bu həqiqətə çatmışdır. Suyun təməl maddəsi olan oksigen ilə hidrogen maddələrinin cansızlığı ortadadır. Demək ki, canlılıq və hərəkət sonradan bəzi cisimlərə qazandırılmışdır.

- Fən elmlərində bu xüsus "hərəkətsizlik prinsipi" şəklində ifadə edilməkdədir. Yəni hər şey fiziki quruluşu etibarilə hərəkətsiz və cansızdır. Halbuki, kainatdakı varlıqların vəziyyəti bunun tam tərsinədir, sanki heç bir şey hərəkətsiz deyil. O halda, bu hərəkətsizləri hərəkətə keçirən bir mühərrik vardır. Necə ki, Aristo kimi bəzi filosoflar da bu prinsipdən hərəkət edərək bir yaradıcının var olduğu nəticəsinə çatmışlar.

- Axan bir çayın günəşlə təmas edən hissəsindəki su damlacıqları, qabarcıqları parlayır, günəşlə təmasları kəsilincə də sönürlər. Bu vəziyyət, qəti olaraq qabarcıqlardakı parlaqlığın suyun öz zərrələrində təbii olaraq var olan bir şey olmadığını, əksinə günəş işığının bir əks olunması olduğunu göstərməkdədir. Eynilə bunun kimi, canlıların həyat çayında bir müddət canlılıq qığılcımlarını göstərdikdən sonra, ardından ölüb getmələri, özlərində olan ruh və canlılıq ünsürünün özlərinə aid olmayıb Allah tərəfindən onlara bəxş edildiyini göstərməkdədir. Demək ki həyat qədər ölüm də Allahın varlığının açıq sənədidir.

- Bütün canlıların təməl ünsürləri; oksigen, hidrogen, karbon və azotdur. Bu maddələrin canlı bir ünsürü, bir ruhu daşımadıqları bilinməkdədir.

Bir hərf  katibsiz, bir iynə belə ustasız olmadığına görə, bu kainatın yaradıcısız olması, təsadüfən ortaya çıxması və ya ağılsız, şüursuz, cansız, kor, kar təbiət və səbəblər tərəfindən yaradılmasını düşünmək imkansızdır.

Kainatdakı möhtəşəm sənət, fövqəladə hikmət və davamlı nizamlılıq təsadüfü şiddətlə rədd edir. Bu yüksək həqiqəti, riyaziyyatın tətbiq budaqlarından biri olan ehtimallar hesabıyla da göstərmək mümkündür.

Əvvəl şansa bağlılıq və ya təsadüfilik deyə biləcəyimiz təsadüf anlayışını qısaca açıqlayaq. Hər hansı bir hadisənin və ya varlığın heç bir qəsd, iradə, seçim və elm istifadə etmədən təsadüfi meydana gəlməsi mümkünsüzdür. Məsələn, bir topçunun hər hansı bir hədəf seçməsi və nizamlama etmədən başlatdığı, təsadüfi atışlardan birinin, biz tərəfindən bilinən bir hədəfə dəyməsi təsadüfdür. Top avtomobilinin və ya sistemin, manevr qabiliyyətinə görə ediləcək milyonlarla atışdan, yalnız bir dənəsinin yeri hədəfdir.

Şansına güvənərək təsadüfən bir neçə düşmən tankını korlamaq istəyən bir topçuya, mövcud ən böyük orduların sursatı belə çatmaz.

Dünyamızın var oluşunda təsadüfün təsiri var? Dünyanın meydana gəlişində irəli sürülən nəzəriyyələrdən ən çox rəğbət görən kant-Laplace nəzəriyyəsinin bir an üçün etibarlı olduğunu qəbul edərək, bunun təsadüfən olma ehtimalını düşünək. Günəşdən qopan planetlərin kosmosda dayana biləcəyi yer və mövqe sayı sonsuz deyə biləcəyimiz qədər çoxdur. Dünyamızın gecə gündüzü, mövsümləri meydana gətirəcək və heç bir planetə dəyməyəcək şəkildə hikmətlərlə dolu bugünkü halının təsadüfən olması ehtimalı sonsuzda birdir. O da sıfır deməkdir. Ehtimalı sıfır olan hadisələrə "qeyri-mümkün" deyilir. Halbuki, dünyanın gərək öz və gərəksə günəş ətrafındakı çox sürətli dönüşü, bunlara baxmayaraq üzərindəkiləri sarsıtmaması, gecə və gündüzlə mövsümləri meydana gətirməsi mükəmməl bir elmi və qüdrəti ən açıq şəkildə göstərməkdədir. Çünki, dünyanın gərək sürətində, gərəksə orbitindəki ən kiçik dəyişiklik, bütün varlıqların, bir anda xarab olması üçün kifayətdir. O halda, bu nizam ancaq və ancaq tək bir Qədri Rəhmin qüdrət, iradə və əmriylə ola bilər, təsadüfün əli qarışa bilməz.

Əvvəl bunu ifadə edək ki, bir qisim materialist və ateistlər saf zehinləri şübhəyə salmaq üçün belə bir plan tətbiq edirlər:

Allahı birbaşa inkar etmək yerinə "Bu kainat yoxdan icad edilməyib, atomlardan meydana gəlmişdir." deyərək əvvəl icadı inkar edirlər. İcadı inkardan da bütün kainatın yaradıcısı olan Allahı inkara gedirlər.

Halbuki bir əsər istər heçdən bir anda, istər atomlardan pilləli olaraq yaradılsan, hər iki halda da onun mütləq bir quruluşçusu, bir yaradıcısı olacaq. Heç bir sənət sənətkarsız, heç bir məktub katibsiz ola bilməz. O halda varlıqların yaradılması -nə tərzdə olursa olsun- Allahın varlığına, birliyinə, əzəmətinə, sifət və adlarına dəlalət edər. Elə isə bu sual aləmlərin yaradıcısını inkar adına deyil, ancaq Onun hikmətini öyrənmək üçün soruşula bilər.

Kainat hər an milyardlarla fəaliyyətə səhnə olmaqdadır. Bu halıyla böyük bir səhnəyə bənzəyir. Gözəl manevrlərin edildiyi bir ordugaha, ağıllara durğunluq verəcək böyüklükdə bir sərgiyə və ya milyardlarla varlığın istifadə etdiyi geniş bir süfrəyə də bənzədə bilərik.

Dünyamız! Günəşin ətrafında böyük bir sürətlə dönür. Lakin kosmosa atılmır. Üstündə daşıdığı yolçuları, yəni insanları, heyvanları, bitkiləri, cansızları heç incitmədən minlərlə ildir daşıyır.

Günəş! Hər səhər təzə bir ahənglə, tam vaxtında doğulur. Özünə verilən istilətmə və işıqlandırma vəzifəsini, böyük bir intizamla yerinə yetirir.

Boşluqda asılı ulduzlar! Dünyamızdan minlərlə dəfə daha böyük o nəhəng kürələr, göy qübbədə parlamağa davam edirlər.

Hər yerdə, hər an möcüzə sənət əsərləri ortaya çıxır.

Bir toxum atırsınız torpağın bağrına. Üstünü örtüb sulayırsınız. Bir müddət sonra bir də baxırsınız ki, gözəllər gözəli nəsə bitmiş.

Bir sarıbülbül yumurtası düşünün. Sarıbülbülün qarnına girən dəyişik qidalardan meydana gəlmiş kiçik bir cisim. Zamanı gəlincə, çatlayır bu yumurtacıq. Bir də baxırsınız, içindən bir bala çıxmış. Hələ sərtləşməmiş dimdiyi, tüklənməmiş bədəniylə o kiçik quş balası çıxır dünyaya. Zamanla rəngli tüklərdən paltar geyir, gözəl gözəl oxumağa başlayır...

İnsana baxın! Başlanğıcda bir damla su. Zamanı gəlincə ət olur, qan olur, sümük olur bu damla. Vaxt tamam olunca da, bir körpə qazanır dünya. Görən gözlər, eşidən qulaqlar, qoxu hiss edən burun, tutan əl, gedən ayaq, hiss edən ürək, düşünən beyin... Bütün bunlar yavaş yavaş olur və elə bir an gəlir ki; o bir damla su, kainatı bir kitab kimi oxuya bilir!

Aləmdə olub bitən möcüzə işlər, saymaqla bitəcək kimi deyil!

Baxırsınız, hər iş, böyük bir nizam və intizam içində edilir. Hər fəaliyyətdə bir fayda və hikmət güdülür. Şüurlu bir ölçüylə yaradılır hər şey. Heç bir şey başıboş deyil; heç bir məxluq öz halına buraxılmamış.

Soruşursunuz: Kim yaradır bütün bu sənət əsərlərini? Bu fəaliyyətləri icra edən, ulduzları çevirən, dünyanı canlılara beşik edən, milyardlarla məxluqa vaxtı vaxtına ruzi verən kim?

"Təbiət" deyir bəzi kəslər. Uydurulmuş şəkliylə, "Təbiət". Televiziyada, radioda, qəzet və jurnallarda, hətta dərs kitablarında zaman zaman rast gəlirsiniz bu sözə.

Soruşmaq lazım belə deyənlərə: Təbiət nədir? Ən qısa tərifiylə "Canlı və cansızların bütünüdür", deyəcəklər.

Cansızların öz başlarına bir şey edə bilməyəcəkləri, açıq-aşkar bir həqiqətdir. Cazibədar, mismarı, taxtanı qoyun bir otağa, milyon il gözləyin, şüurlu bir usta bunları istifadə etmədiyi müddətcə bir ştativ belə edilə bilməyəcək. Torpaq, hava, su, günəş işığı çəkicdən, mismardan və taxtadan daha şüurlu deyil. Həmçinin, bir qar çiçəyi belə, bir ştativdən daha mükəmməldir. Hal belə olunca, cansız, ağılsız, şüursuz, qüvvətdən, iradədən məhrum təbiətin sadə bir canlını belə edə bilməyəcəyi açıqca ortaya çıxar.

Son söz: Təbiət Xaliq yəni Yaradıcı ola bilməz, çünki aciz bir məxluqdur!

Burada əsl düşünülməyə dəyər bir xüsus var. Görəsən yaradılışa nöqsanlıq isnad edənlər, yaradılışın nöqsanını idrak edəcək bu mükəmməlliyi haradan əldə etmişlər? Özləri də o nöqsan yaradılışın parçalarından olduqları halda, yaradılışın nöqsanı haqqında verdikləri bu hökmün doğruluğunu bizə nə ilə isbat edəcəklər? Əstağfirullah, nöqsan olan bir yaradıcının yaratdığı şeylərin də nöqsan olması lazım olur. Çünki əyri bir şeyin kölgəsi də əyridir.

Əgər özlərində yaradılışın nöqsanlığına hökm edəcək bir mükəmməllik varsa, onların bu mükəmməlliyi mütləq, onun üstündə olan bir mükəmməlliyin əsəri olması lazımdır. Çünki nöqsandan, nöqsansız olan bir şey çıxmaz. Elə mükəmməl varlıqları yaradan bir Yaradıcının, yaratma və qüdrətinin də nöqsan ola bilməyəcəyi aşkardır.

Səma və yer altı dövrədə, mərhələ mərhələ yaradılmış. Və sonunda bu gördüyümüz möcüzələr möcüzəsi kainat çıxmış ortaya.

Onun yaradılışındakı bu hikmət təcəllisi ondakı hadisələrdə də özünü göstərmiş. Gecə birdən düşmür dünyaya; gündüz də birdən gəlmir. Gecədən səhər vaxtına keşilir və onu günəşin doğuşu izləyir. Daha sonra günəşin yenə yavaş yavaş yüksəlməsiylə günorta vaxtına çatılır, onu da o bərəkətli əsr vaxtı izləyir və sonunda qürüb.

Bu hikmətli yaradılış, bitkilər aləmində də hökm sürmüş. Nüvədə ilahi bir sənət və hikmət gizlidir. Böyük ağacın bütün proqramı o kiçik aləmdə qədər qələmiylə yazılmış. Ondakı, genetik şifrə elm adamlarını heyrətlər içində buraxan bir mükəmməllikdə və yenə onları çarəsiz edəcək qədər dərin sirlərlə doludur.

Nüvənin açılması tamam ayrı bir möcüzə. Fəttah adının təcəllisi. Yerin çəkilişinə baxmayaraq yuxarıya doğru başlayan hikmətli və intizamlı gediş. Boy atma və qalınlaşma dövrələri və sonunda çiçək açıb meyvə vermə... Hər meyvənin də böyüməsi, kamala çatması və o yumşaq meyvədən sərt nüvələrin süzülməsi yenə birdən birə deyil, mərhələlər halında reallaşır.

Hər mərhələsi elm və hikmətlə icra edilən bu ağla sığmaz fəaliyyətlər, dünyanı dəyişik cədvəllərlə doldurar və fikir əhlini bu İlahi sənətlərə heyran buraxar.

Dünyada hikmət, axirətdə isə qüdrət hakim. Dünya qüdrət aləmi olsaydı, bu möhtəşəm kainat altı gün, yəni altı dövrə yerinə bir anda yaradılacaqdı. Ondakı ağaclar da bir anda bitəcək və son şəkliylə boy göstərəcəkdilər. O zaman yuxarıda sıraladığımız ilahi sənət əsərləri də bədən tapmayacaqdılar.

Nüvələr aləmi, yoxluqda qalacaq, açılmaları, böyümələri, cücərti olmaları reallaşmayacaqdı.

Nüvələr olmayınca, halıyla, yumurtalar və spermalar aləmi də yoxluqdan xilas ola bilməyəcəklər, bu aləmə gəlib, daşıdıqları Rəbbani sənətləri sərgiləməkdən məhrum qalacaqdılar.

İlahi hikmət buna icazə vermədi və kainatı bir anda yaratmaq yerinə altı dövrədə tikməyi təqdir buyurdu.

Məsələnin insana baxan bir istiqamətini qısaca xatırlatmaq istəyərik: Kainat bir anda yaradılsaydı insan da bir anda yaradılacaq və kamal yaş qırx olduğuna görə, dünyamız qırx yaşında ibtidai məktəb tələbələriylə dolacaqdı.

Axirətdə hikmət yerinə qüdrət hakim olacaq. Otuz gün çalışan bir məmurun, maaşını bir anda alması kimi, dünya imtahanını qazanan möminlərə də dərəcələri bir anda veriləcək və cənnətdən kamil bir insan olaraq istifadə edəcəklər.

Zaman çəkiləcək aradan. Gözləmə deyə bir şey olmayacaq; hər arzu edilən anında yaradılacaq. Bədənlər lətifləşəcək, nuraniləşəcək. Bir anda bir neçə məkanda olmaq, ayrı söhbətlərə iştirak etmək, fərqli nemətləri dadmaq mümkün olacaq.

Dövrə dövrə yaradılan aləmdə, mərhələ mərhələ xəlq edilən insan, zaman çayında yavaş yavaş axan məxluqatdakı həddsiz hikmət təcəllilərini seyr etməsinə mükafat olaraq orada, qüdrət təcəllilərini əbədi olaraq seyr və o təcəllilərdən aralıqsız istifadə edəcək.

Yaratmaq iki şəkildə olur. Biri icad yəni vasitəsiz, birbaşa yaratma, digəri isə inşa yoluyla yəni mövcud varlıqlardan bir yenisini süzmə, səbəblər yoluyla yeni bir şey bədənə gətirmə şəklində. Bunların hər ikisi də öz varlığımızda var. Ruhumuz icada, bədənimiz inşaya misal. Ruh bir başqa şey istifadə edilərək, vasitəli olaraq deyil birbaşa yaradılır. Bədən isə bu kainatdan süzülən qidaların ata və ana deyilən iki ayrı fabrikdən süzülmələriylə yaradılır. Hər ikisi də Allahın ayrı bir möcüzəsidir və ayrı adlarını elan edərlər.

Ətrafımızda gördüyümüz varlıqların bədənləri həmişə inşa yoluyla yaradıldığından və biz ruhlar aləmini, mələklər aləmini görə bilmədiyimizdən, bəziləri səhv bir məntiqlə, yaratmağı yalnız inşaya verərlər və yoxdan yaratmağı inkar edirlər.

"Yox var olmaz, var olan da yox olmaz." sözü bir istiqamətiylə doğru, digər istiqamətiylə səhv. Bu sözü, maddəyə əzəliyyət isnad edərək yaradılışı inkar məqsədiylə söyləyənlərə əlbəttə qatılmaq mümkün deyil. Doğru olan tərəfi bu: Bu gün gördüyümüz heç bir varlıq, yoxluqdan meydana gəlməmişdir. Çünki, varlıq yoxluğun ziddidir. Bir şeyin öz ziddinə inqilab etməsi isə qeyri-mümkün. Qaldı ki, "yox var olar" dediyinizdə, "yox" deyə bir şeyin varlığını qəbul etmiş olarsınız. Bu isə bir təzaddır. O halda həqiqəti beləcə ifadə edə bilərik: Yox deyə bir şey mövcud deyil. Görünən və görünməyən bütün aləmlər, "yoxluqdan" deyil, "yox ikən" var edilmiş, varlıq sahəsinə çıxarılmışlar.

 Yoxluq heç bir varlığın tarlası deyil, dəzgahı deyil, yaxud xammalı deyil. Gördüyümüz bütün bu varlıq aləmi də, yox ikən yaradılmışdır, amma yoxluqdan yaradılmamışdır. Hər varlığın bu möcüzə nizamı, intizamı, hikməti, faydası onun mükəmməl bir plandan, yəni qədərdən gəldiyini açıqca dərs verdiyinə görə, ilahi elmdə təqdir edilən bir varlıq mütləq yoxluqda deyil. Amma biz o varlığı ancaq yaradıldığı zaman görə bilir və ona ancaq o zaman "var" deyə bilirik. Bu varlıq, dünya səhifəsindən silindiyi zaman da bizim üçün yox olur, amma yoxluğa getmir.

O halda, "Var yox olmaz, yox var olmaz." sözünü söyləyənlər, varlığı yalnız maddə aləmi olaraq görməklə səhvə yol tutmuşlar, bu aləmin təməl ünsürlərinin sabit qalmasını bir ilahi nizam olaraq qiymətləndirmək yerinə, maddəyə əzəliyyət vermiş və hər şeyi maddənin etdiyini iddia etməklə həqiqətdən azmış, hidayətdən uzaqlaşmışlar.

Ya Allah əzəlidir və ya maddə... Allahın varlığını qəbul etməyən materialistlər maddəyə əzəliyyət vermək məcburiyyətində qalmışlar. 20-ci əsrin elm sahəsində kainatın başlanğıcı olduğu, əzəli olmadığı və əbədi ola bilməyəcəyini isbat edən bir çox elmi dəlillər, inkarçıların təməl fəlsəfəsi olan materializmin kökündən silmişdir.

"Bu günki elmdən çox az bir şeyi də həqiqətən anlamış olan bir kimsənin materializm xəstəliyinə qarşı azad olması şübhəsizdir" deyir Bawing.

Albert Camus da bu həqiqəti qətiliklə ortaya qoyur:

"Marksizmin səhvsiz ola bilməsi üçün 20-ci əsrin bütün kəşflərini inkar etmək lazım olacaq. Marksizm bu gün ancaq Heiesenbergə, Bohra, Eynşteynə və zamanımızın ən böyük alimlərinə etiraz etmək şərti ilə elmi olduğunu iddia edə bilər."

Atomlardan ulduzlara qədər hər varlığın heyrət verici mexanizmləriylə birlikdə çaşmaz intizamları "Bir" olanı, "mütləq elm və qüdrət sahibini" bildirdiyi, Allahın böyüklüyünün parıltılarını əks etdirdiyi halda, Allahı inkar edən kəslər də yox deyil. İlahi qüdrətin parıltılarından doğan təbiətin haradan idarə edildiyini anlaya bilməyən və o parıltıların haradan gəldiyini bilməyən kəslər maddə və qüvvət əzəlidir, şüurludur vs. deyərlər. Məsələn, "Sosializm İşığında Elm və Din" kitabında bu cümlələrə rast gəlirik:

"Maddə heç bir Tanrı tərəfindən yaradılmamışdır. Maddə və enerji əvvəlsiz və sonrasız olaraq vardır və dayanmadan forma dəyişdirərlər."

Davit Fosterin isə kainatdakı elm və iradə məhsulu əsərləri və hadisələri gördükdən sonra, idrakı "Allah vardır, kainatı yaradan Odur" həqiqətini həzm edə bilməyincə nə qədər gülünc vəziyyətə düşdüyü, kitabına "The Intelligent Universe" "Zəka sahibi kainat" adını verməsində və atomların da, planetlərin də şüurlu olduğunu iddia edərək "Kainat şüurlu bir quruluşdur" şəklindəki ifadəsində açıqca görülməkdədir. Və yenə görülməkdədir ki, bir tək ilahı qəbul etməyən kəslər atomlardan ulduzlara qədər hər bir şeyə ilahlıq verməyə, yəni hər bir zərrədə mütləq elm, qüdrət, əzəliyyət kimi sifətləri qəbul etməyə məcbur olmuşlar.

Nəticə

İnancımıza mütləq bir səbəb axtaran materialistə verəcəyimiz ən qısa cavab bu olacaq:

"Bunun üçün, bundan və ya bundan ötəri deyil, əslində ALLAH VAR OLDUĞU ÜÇÜN İNANIRIQ..."

 İnsanlar Hz. Âdəm’lə Hz. Həvvâ’dan (Allahın Salamı Onların üzərinə olsun) doğularaq çoxalmışlar. Həvvâ anamız əkiz doğum edirdi. Bunlardan biri kişi, digəri də qız idi. Hz. Âdəm, eyni anda doğan əkizləri, bir əvvəl və ya bir sonra doğan əkizlərlə evləndirirdi. Habillə birlikdə doğan qız çirkin, Qabillə birlikdə doğan qız isə gözəl idi. Belə vəziyyətdə Hz. Âdəm, Habilin, Qabillə birlikdə doğan qızla, Qabilin də Habillə birlikdə doğan qızla evlənməsini istədi. Lakin Qabil buna razı olmadı, özüylə doğan gözəl qızı Habilə vermək istəməyərək özü almaq istədi. (bax. Təbəri, İbn Kəsr, Razi,  Maidə, 5/27. Âyənin təfsiri)

Hz. Âdəm (A.S) buna icazə vermədi və məsələni Allah’a həvalə etdi. Cənab-ı Haqqdan gələn əmr üzərinə hər ikisinin də Allah’a bir qurban təqdim etmələrini, hansının qurbanı qəbul edilsə Qabilin bacısının ona aid olacağını söylədi. Bunun üzərinə Qabil bir dəstə buğda, Habil də bir qoyunu qurban olaraq təqdim etdi. Göydən enən bir atəş Habilin qurbanını götürdü, Qabil`inki olduğu yerdə qaldı. Belə vəziyyətdə Habil haqlı çıxmış və qızı almağa haqq qazanmışdı. Lakin Qabil bütünlüklə hövsələdən çıxmışdı. Bu hadisə Qur`anda belə izah edilər:

“Onlara Âdəm’in iki oğlunun əhvalatını olduğu kimi söylə. Vaxtikən onlar qurban gətirmişdilər. Onlardan birinin (qurbanı) qəbul olunmuş, digərininki isə qəbul olunmamışdı. (O digəri) demişdi:

“Səni mütləq öldürəcəyəm!” (O biri) demişdi: “Allah yalnız müttəqilərdən qəbul edər! Əgər məni öldürmək üçün mənə əl uzatsan, mən səni öldürmək üçün sənə əl uzadan deyiləm.  Mən aləmlərin Rəbbi olan Allah’dan qorxuram. İstəyirəm ki, mənim günahımı və öz günahını üstünə götürəsən  və Cəhənnəm əhlindən olasan.” Zalımların cəzası da odur! 

Nəfsi onu, qardaşını öldürməyə sövq etdi və onu öldürdü. Buna görə də zərərçəkənlərdən oldu. O anda Allah, yeri eşən bir qarğa göndərdi ki, qardaşının cəsədini necə basdıracağını ona göstərsin. (Qarğanı görəndə) o dedi: “Vay halıma! Bu qarğa qədər də ola bilmədimmi ki, qardaşımın cəsədini basdırım.Beləcə, peşmançılıq çəkənlərdən oldu.” (Mâidə  Sûrəsi, 27-31)

Hz. Âdəm’in övladlarının bir-birləriylə evlənmələrinin dindəki yerinə gəlincə; Hz. Âdəm’dən Peyğəmbər Əfəndimizə (Allah`ın Salamı Onun üzərinə olsun) gələnə qədər bütün peyğəmbərlər haqq dini təbliğ etmişlər. Dinin təməli olan iman əsasları həmişə eyni qalmışdır. Lakin şəriət dediyimiz, ibadət və dünyaya aid işlərdə Hz. Âdəm’dən Peyğəmbərimizə (sallallahu aleyhi və səlləm) qədər hər dövrün zərurətlərinə, insanların ehtiyaclarına görə bəzi hökmlər dəyişərək gəlmişdir. Cənab-ı Haqq hər dövrün insanının yaşayışını və faydasını nəzərə alaraq hər ümmətə ayrı bir şəriət göndərmişdir. Maidə Surəsinin 48. Âyəsində bu barədə, "Sizin hər biriniz üçün Biz bir şəriət və açıq bir yol təyin etdik" buyurular.

Bədiüzzaman həzrətləri da bu məsələni belə izah edir:

"Əsrlərə görə şəriətlər dəyişər. Bəlkə bir əsrdə qövmlərə görə ayrı-ayrı şəriətlər, peyğəmbərlər gələ bilər və gəlmişdir. Xâtəmu`l-Ənbiya`dan (Aleyhissalâtü Vəssəlâm) sonra şəriət-i kübrası (böyük şəriəti) hər əsrdə, hər qövmə kafi gəldiyindən müxtəlif şəriətlərə ehtiyac qalmamışdır." (Nursi, Sözlər, s. 454)

  Məsələn, Yəhudilər ancaq havralarda, sinagoglarda, Xristianlar yalnız kilsələrdə ibadət edə bildikləri halda, biz Müsəlmanlar hər yerdə namaz qıla bilərik. Yenə mal və qoyun kimi heyvanların iç yağları Hz. Musanın (Allahın Salamı Ona olsun) şəriətində haramkən, bizim dinimizdə halaldır.

Hz. Âdəm isə ilk insan və ilk peyğəmbərdir. Allah ona da bir din və bir şəriət göndərmiş və öyrətmişdi. O da Allah’ın ona göstərdiyi şəkildə hərəkət edirdi. Cənab-ı Haqq, Hz. Âdəm’in uşaqlarının bir-birləriylə evlənməsini də bir zərurətdən ötəri halal etmişdi. Çünki insan nəsilinin artması lazım idi. Başqa insan da olmadığına görə, bir zərurət olaraq qardaşların bir-birləriylə evlənməsi gərəkirdi. Bu adət bir müddət davam etdi, lakin insanlar çoxalınca belə bir evliliyə ehtiyac və zərurət qalmadı və bu tətbiq olunma da aradan qalxmış oldu.

Allah Təala, necə ki Hz Âdəm’in qabırğa sümüyündən Hz  Həvvânı O'na yoldaş olaraq yaratdısa, fərqli vaxtlarda doğan bu qardaşları da bir-birinə yad, özgə surətində yarada bilər. Daha sonra isə insan nəsili çoxaldı və Allah subhanəhu və təala bundan sonra fərqli əkizlərdən də  belə olsa qardaş-bacı evliliyini qadağan etdi

Bunun halal olması isə təməldə Allah’ın əmriylə əlaqəlidir .Çünki bir işin pis olması Allah’ın qadağan etməsinə görə, yaxşı olması da əmr etməsi ya da sərbəst buraxmasına görədir.Yəni Allah əmr edər gözəl olar, Allah qadağan edər pis olar. Əsas olan da budur.

Niyə insanlar Hz. Âdəm’dən çoxaldı deyilir; Allah Hz. Âdəm ilə birlikdə bir çox insan yaratmış ola bilməzmi?

İlk insan və ilk Peyğəmbər Hz. Âdəm(as)’dır. Bu xüsus Quran-i Kərimdə ifadə edilməkdədir.

"Rəbbin Mələklərə: 'Şübhəsiz mən yer üzündə bir xəlifə var edəcəyəm.' demişdi. .."(Bakara, 2/30)

"Onlar bir-birlərindən (törəmə tək) bir nəsildir. Allah eşidəndir, biləndir." (Al-i İmran, 3/34)

" Həqiqətən Allah qatında İsanın halı (İsanın atasız dünyaya gəlməsi), Adəmin halı kimidir.  (Allah) onu (Adəmi) torpaqdan yaratdı. Sonra ona: “Ol!”- dedi, dərhal oldu." (Al-i İmran, 3/59)

“Sizi tək bir nəfərdən yaradan Odur. Və onunla ünsiyyət etməsi üçün ondən zövcəsini yaratdı.O, onunla (zövcəsi ilə) sarıldıqda (zövcəsi) yüngül bir yüklə yükləndi (hamilə oldu) və onu daşıdı. O ağırlaşdığı vaxt, Rəbbləri olan Allaha dua etdilər ki:“Əgər bizə saleh (gözəl bir uşaq) versən, şükür edənlərdən olarıq!” (Ə`raf, 7/189)

Ayrıca, mövzuyla əlaqədar Nisâ Surəsi 1. Âyə daxilində edilmiş fərqli bir baxış açısı üçün aşağıdakı şərhləri də oxumanızı tövsiyə edirik:

“Ey insanlar! O Rəbbinizdən qorxun ki, sizi tək bir nəfsdən (Adəmdən) yaratdı və ondan zövcəsini (Həvvânı) yaratdı.O ikisindən də bir çox kişi və qadınlar törətdi. (Adı ilə) bir-birinizdən (nəsə) istədiyiniz Allahdan və qohumluq (əlaqələrini kəsmək)dən çəkinin!Şübhəsiz ki, Allah sizin üzərinizdə gözətçidir! “ (Nisâ, 4/1)

Âyənin Təfsiri;

Qur`an-i Kərimdə "ey insanlar!" xitabının hədəf kütləsi yalnız möminlər deyil, bütün insanlardır. Bu səbəblə Âyədə "Allah’dan qorxun" yerinə "Rabbinizdən qorxun" mənasında bir ifadə istifadə edilmişdir. Çünki insanların yaradıcı ilə qulluq əlaqəsinə "Allah və ilah", insan olaraq yaradılma və inkişaf etdirilmə əlaqələrinə isə rəb adı uyğun gəlməkdədir. Çünki bu Rəbb adı, yaratmağı və yaradılana müəyyən özəlliklər içində var olma imkanı verməyi ifadə etməkdədir.

Xitabın, sonradan gələcək hökmlər baxımından, heç bir fərq qoymadan bütün insanları hədəfləmiş olmasının ikinci dəlili də insanlar arasındakı əlaqələrə -biri geniş, digəri nisbətən dar olan- iki ünsürü təməl etmiş olmasıdır:

a) Bütün insanların əsl maddəsi, özü,əsli olan "nəfs",

b) İlk rəhmdən (bütün insanların anası olan Həvvânın bətnindən) son rəhmə (hər bir insanın anasının bətninə) qədər gələn rəhmlər. Yaradanı bir, özü və əsli bir, ilk yaradılışda anası atası bir, sonrakı yaradılışlarda da soyu və ailəsi bir olan insanların yalnız bu birlikdən qaynaqlanan bəzi haqqları və vəzifələri (bu mənada insan haqqları) olacaq, olmalıdır; Nisâ surəsi də bu haqqların və tapşırıqların əhəmiyyətli bir qisimini açıqlamaq üzrə nazil olmuşdur.

Qur’an`da nəfs (cəmi ənfüs`dü), "insan, insanın və ya başqa bir şeyin özü,əsli, insanın həyatda ikən insan olmasını təmin edən (insanın onun sayəsində, ona sahib olduğu üçün insan olduğu), ölüncə də əbədî varlığını davam etdirən ünsürü" mənalarında istifadə edilmişdir. Bəzi alimlər, filosoflar və sufilər ruh ilə nəfsi eyni varlığın iki adı olaraq açıqlamışlar (məsələn bax.Qəzzâlî, İhyâ’, III, 2 vd.), bəziləri isə nəfs ilə ruhu fərqli mahiyyətlər olaraq təyin etmişlər.

 İkinci fikrə görə Allah Təala hər bir insan üçün eynilə bədəni kimi bir də nəfs yaradar, Şehx Vəliyyullahın "nəsəmə"adını verdiyi bu nəfs, insanın həyatı boyunca etdiklərinə görə mənəvi bir struktur (mahiyyət) və şəxslərə görə fərqli xüsusiyyətlər qazanar. Ruh isə şəxsi deyil ümumidir; tək bir enerji mərkəzindən gəlib lampaları işıqlandıran elekrik kimidir və ilâhîdir, Allah’a aiddir, yaratmaq aləminə deyil əmr aləminə daxildir, nəfs üçün Allah’ın razılığına aparan yolu işıqlandırar və ya onu bu yola çəkər. İnsanın təbiətində və mayasında Allah’ın razılığına zidd olan yollara çəkən güclər də (həyəcanlar, istəklər, ehtiyaclar) vardır, ayrıca şeytanın da işi, insanı Allah yolundan sapdırmağa çalışmaqdır. İnsan (nəfs), aldığı təhsil və iradəsi sayəsində bu iki cazibə mərkəzi arasında mübarizə və imtahan verərək dünya həyatında qulluğunu və tərəqqisini həyata keçirməyə çalışar;

"əmmarə" (pisə çəkən, pisi əmr edən) nəfs olmaqdan xilas olaraq, "ləvvamə" (özünü tənqid edən, qınayan), "mülhəmə" (ilâhî ilhama məzhər olan), "mutmainnə" (şübhələrdən və müvəqqəti zövqlərin asılılığından xilas olaraq hüzura, xoşbəxtliyə qovuşan), "râdıyə" (Allah’ın təqdirinə razı olan), "mərdıyyə" (Allah’ın razılığına məzhər olan) nəfs pillələrinə və ya dərəcələrinə çıxmaq üçün səy göstərər. (Şah Veliyyullah, ət -Tafhimatü'l-ilâhîyyə, I, 222; II, 216 vd.; Hüccətullahi'l-baliğa, I, 38-40, 58-61).

Âyədə əvvəl "sizi bir tək nəfsdən yaradan" deyilmiş, sonra "ondan da yoldaşını yaradan" buyurulmuşdur; insanlardan hər birinin atası və anası olduğuna, hər fərd çoxalma qanunları çərçivəsində meydana gəldiklərinə görə burada "nəfsdən, ondan yaradan" sözünü "onun bir parçasından" (məsələn qabırğasından) şəklində deyil, "onun özündən, ona bənzər (misli) olan əsldən və kökdən (buradakı ifadəyə görə nəfsdən) yaradan" şəklində anlamaq lazımdır. Necə ki :

“Onun əlamətlərindəndir ki, sizin üçün öz cinsinizdən (nəfslərinizdən)  zövcələr yaratdı ki, onlarla ünsiyyət edəsiniz. Aranızda da sevgi və mərhəmət yaratmışdır. Həqiqətən, bunda, düşünən bir qövm üçün ibrətlər vardır! “ tərcüməsindəki ayədə də bu söz eyni mənada istifadə edilmişdir (Rum 30 /21). Nəhl (16 /72) və Şura (42/11) surələrində də bənzər ifadələr vardır.

Bütün bu  âyələrdə "nəfsindən yaratmaq", "bədəninin bir parçasından yaratmaq" mənasında deyildir. Buna görə tərcüməsi və nömrələri verilən  âyələr, Həvvânın əslinin, Âdəm’in qabırğası olduğu şəklindəki məşhur inancın dəlili ola bilməz. Həvvânın və ya qadınların əyri qabırğadan yaradıldığını ifadə edən hədislər,qadınla kişinin təbii (fitri) olan və dəyişməməsi gərəkən fərqliliklərini və xüsusiyyətlərini izah etmək üzrə edilmiş bir bənzətmədir, məcazi bir izzahdır. Necə ki bəzi rəvayətlərdə açıqca "Qadın qabırğa kimidir" buyurulmuşdur (Buxari, "Nikah", 79, 80; Müsned, V, 151). Hədislərə görə qadınları kişilərə bənzətməyə, təbii xüsusiyyətlərini yox etməyə cəhd etmək, əyri yaradılmış qabırğa sümüyünü düz hala gətirməyə çalışmaq kimidir. Qabırğa ancaq qövslü olduğunda uyğun, möhkəm və kamildir, funksiyasını yerinə yetirər; düz olsaydı ağciyərin şəklinə uyğun gəlməz və onu qoruya bilməzdi. Bu halda onu düzəltməyə çalışmaq pozmağa və qırmağa çalışmaq deməkdir.

Âdəm ilə Həvvâ yaradıldıqdan sonra bunlardan bir çox kişi və qadının meydana gətirildiyi və yer üzünə paylandığı ifadə olunmaqdadır. Bəzi təfsirçilər dünyada yalnız bir kişilə bir qadının olduğu bir zamanda bunların uşaqlarının necə uşaq meydana gətirə biləcəkləri üzərində dayanmış və "birinci bətndə əkiz doğan bir kişi və bir qızın, ikinci bətndə yenə əkiz doğan bir qız və bir kişilə evləndiklərini, o tarixdə başqa yolu olmadığı üçün Allah’ın fərqli bətnlərdə doğan qardaşlar arasında evlənməyi caiz etdiyini ifadə etmişlər (Tabâtabâî, IV, 146). Bizə görə belə bir təsəvvür zəruri deyil; çünki Allah Təalanın insanı necə yaratdığını açıqlayan ayələrdə torpaqdan, palçıqdan, nəfsdən və Allah’ın ruhundan üfləməsiylə yaradıldığı qeydləri, formaları və şəkilləri vardır.

Son şəkil Hz. Îsâ’nın (Allah’ın Salamı olsun) yaradılmasıyla əlaqədardır. Məryəm, bir kişilə birlikdə olmadan Allah’ın ruhundan üfləməsi (Ənbiyâ 21/91; Tahrîm 66/12) və bunun şərhi mahiyyətində olan "ruhun insan şəklinə bürünüb Məryəmə görünməsi"ylə (Məryəm 19/17) hamilə qalmış və Allah’ın ona çatdırdığı bir "sözü" (Nisâ 4/171) olaraq Hz. Îsânı doğurmuşdur.

Həmçinin Hz. Zəkəriyyə bir nəsil verməsi üçün rəbbinə dua etmiş, rəbbinin də duasını qəbul edərək Yəhyanı ona verəcəyini müjdələməsi üzərinə "özünün yaşlandığını,yoldaşının da uşaqdan kəsildiyini" ifadə edərək bunun necə olacağını soruşmuşdu. Rəbbin ona cavabı belə olmuşdur:

“Belədir, Allah nə istəsə edər”. (Ali-İmran 3/40);

"... O, mənə asandır; daha əvvəl, sən heç bir şey deyilkən səni də yaratmışdım" (Məryəm19/9).

Hz. Âdəm’in yaradılmasında ana da yoxdur ata da; Hz. Îsânın yaradılmasında yalnız ana vardır; Hz. Yəhyanın yaradılmasında ana və ata vardır, lakin uşaq dünyaya gətirmə qabiliyyətləri mövcud deyil.

Quran-i Kərimdə və sağlam (güvənilir) rəvayətlərdə "qardaşların bir-biriylə evləndikləri" məlumatı verilmədiyinə görə ilk yaradılan kişiylə qadından bir çox kişi və qadının törədilməsinin necə olduğunun bilinmədiyini, yuxarıda zikr edilən şəkillərdən birinə görə və ya bir başqa şəkildə yaratma və çoxaltmanın ola biləcəyini ifadə etmək də mümkündür. (bax. Quran Yolu, Nisâ Surəsi 1. Âyənin təfsiri)

"Bir şeydən hər şey, hər şeydən bir şey etmək, hər şeyin yaradıcısına məxsus bir  möhürdür."

- Məsələn, çox dəyişik yemək və içkiləri yediyimiz halda, bütün bunlardan tək bir bədəni yaratmaq ", hər şeydən bir şey etmək" mənasını verər. Həyatı boyunca bir insan eyni supu içsə, ondan ət, sümük, dəri, qaş, saç, dırnaq, əzələ, sinir vs. ünsürlərin meydana gəldiyini görəcəyik. Bu da "Bir şeydən hər şey yaratmaq" mənasını verər.

- Onlarla fərqli elementləri ehtiva edən torpaqdan bir tək bədəni yaratmaq, "hər şeydən bir şey etmək" mənasını verər.

- Bütün canlıları sudan yaratmaq, hətta oksigen, hidrogen, karbon , azot kimi dörd sadə ünsürdən, yüz minlər növ bitki və canlıları tikmək də "Bir şeydən hər şey etmək" mənasını verər.

- Xülasə ilə;  bir torpaqdan bütün bitki və meyvələri yaratmaq, bir sudan bütün canlıları yaratmaq, sadə bir yeməkdən canlıların bütün cihazlarını etmək "bir şeydən hər şey etmək" demək olduğu kimi; canlıların yediyi çox dəyişik, növ növ yeməklərdən xüsusi bir ət icad etmək, sadə bir dəri toxumaq da "hər şeydən bir şey etmək" mənasına gəlir. (bx. Sözlər, Səkkizinci Söz).

1. Dünyada mövcud insanların sayı qədər fərqli simalar vardır. Çünki, heç bir sima digər bir simanın eynisi deyil. İnsanların barmaq izləri kimi, simaları da xüsusi bir şəxsiyyəti göstərəcək, adamın şəxsiyyətini təyin edəcək şəkildə fərqli olaraq təşkil edilmişdir.

2. Quran və hədislərdə "simaların sayı" verilmir, fərqli simaların varlığından bəhs edilir.

- "Odur ki analarınızın rəhmlərində sizə dilədiyi şəkli verər. "(Ali İmran),

- "Ey insan! Lütfkarlığı bol Rəbbinə qarşı səni aldadan nədir?  O Allah ki səni yaratdı, səni düz və balanslı edib, ölçülü bir forma verdi. Səni istədiyi hər hansı bir şəkildə parçalardan meydana gətirdi. "(İnfitar, 82/6-8) tərcüməsindəki ayələrdə, Allahın  iradəsinə və bağlı olaraq, insanların fərqli şəkillərdə yaradıldığına, təsvir edilib şəkilləndirildiyinə işarə edilməkdədir.

- "Onun dəlillərindən biri də, göyləri və yeri yaratması, dillərinizin və rənglərinizin dəyişik olmasıdır. Şübhəsiz bunda bilənlər üçün (alınacaq) dərslər vardır. "(Rum, 30/22) tərcüməsindəki ayədə isə, insanların fərqli simalara sahib olduqlarına işarə edilmişdir.

- Əbu Musa el-Əşarinin bildirdiyinə görə, Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) belə buyurmuşdur:

"Allah (İlk insan) Adəmi, dünyanın bütünündən aldığı bir ovuc torpaqdan yaratdı. Bu səbəblədir ki, Adəmin uşaqları, bu torpaq növləri qədər fərqlilik göstərdilər. Kimi ağ, kimi qırmızı-sarışın, kimi zənci, kimi bu rənglərin arasındakı tonlarda bədən tapdı. "(İbn Kəsr, Rum, 30/22. ayənin təfsiri).

3. İnsanların fərqli simalara sahib olduğu müsbət elmlərin də qəbul etdiyi bir mövzudur. Bir ateistin bundan fərqli bir iddiada olması mümkün deyil. Ayrıca, unutmamaq lazımdır ki, bir ateistin ən çox möhtac olduğu şey, Allahın varlığı-birliyi məsələsidir. Allaha inanmayan bir kimsənin Quranın Allah kəlamı olduğuna inanması düşünülə bilməz. Allaha iman mövzusunda və ateizmin səhvini ən güclü və ən gözəl bir şəkildə ortaya qoyan əsərlərin başında Risaləyi Nur əsərləri gəlir. Bunu xüsusilə tövsiyə edirik. Daha qısa zamanda, əlaqədar mövzulara tabe olmaq üçün də,  bu əsərlərə tabe kəslərlə yaxın təmas içində olmanın faydalı olduğunu düşünürük. Bilirsiniz ki, hədisdə; "Bir tək adamın imana gəlməsinə vəsilə olmaq, səhralar dolusu qırmızı qoyunlara sahib olmaqdan daha xeyirlidir. "(Məcmauz-Zəvaid, 5/334) buyurulmuşdur.

4. İnsanların göz, qulaq, əl, ayaq, barmaqlar kimi eyni ədəddəki ittifaqları, bunların eyni sənətkar tərəfindən yaradıldığına, bu səbəbdən Allahın birliyinə şahidlik etdiyi kimi, fərqli sima, fərqli rəng, fərqli dil danışma kimi fərqliliklər də Allahın iradəsinə şahidlik etməkdədir.

- 2-ci maddədə keçdiyi üzrə; "Onun dəlillərindən biri də, göyləri və yeri yaratması, dillərinizin və rənglərinizin dəyişik olmasıdır. Şübhəsiz bunda bilənlər üçün (alınacaq) dərslər vardır. "(Rum, 30/22) tərcüməsindəki ayədə, təqdim etdiyimiz bu həqiqətlərə işarə etməkdədir.

Zəriyət surəsinin 49-cu ayəsində belə yazır:

''Biz hər şeydən cüt-cüt yaratdıq. Bəlkə, bir düşünüb ibrət alasınız!''

Bu ayəyə görə bakteriya kimi cinsiyyətsiz çoxalan (yəni cütlərdən yaranmayan) canlılar necə olacaq? Bu ayə elmə zidd deyilmi?

Ateistlərin iddiası:

Zəriyət surəsinin 49-cu ayəsi elmi olaraq səhvdir. Bu ayədə hər canlının cütlər halında yaradıldığı deyilir və bu gün biz hər canlının cütlərdən meydana gəlmədiyini bilirik.

CAVAB:

Bu ayədə bir səhv yoxdur. Bəziləri bu ayəni bilərək təhrif etməkdədirlər, bəziləri isə həqiqətən də diqqətli baxmadıqları üçün bu ayədə səhv olduğunu hesab edirlər. Ayədəki detallara diqqət etmək çox əhəmiyyətlidir.

Bu ayədə canlı sözü qəti şəkildə keçmir (nə tərcümələrdə, nə də Ərəbcəsində). Canlını Ərəb dilində ifadə edən söz “Hayy” sözüdür. Bu söz məsələn, ənbiya surəsinin 30-cu ayəsində keçir. Bundan başqa dilimizdəki “ həyat” sözü də Ərəb mənşəli bir sözdür və eyni kökdən gəlir.

Zəriyət surəsinin 49-cu ayəsindəki söz isə “hər şey” (min kulli şey'in) şəklində keçir. Allah “hər şeyi cütlər halında yaratdıq” deyir. Əgər ayədə canlı nəzərdə tutulmuş olsaydı bu eynilə başqa ayələrdə keçdiyi kimi açıq şəkildə yazılardı. Demək ki Allah burada başqa bir şeyi nəzərdə tutur. Allah bu ayədə ümumi olaraq hər şeyi nəzərdə tutur və hər şey də maddədən meydana gəldiyi üçün bu ayədə maddədən bəhs edilir.

Bir başqa ayədə də burada maddənin nəzərdə tutulduğu daha rahat başa düşülür. Yasin surəsinin 36-cı ayəsində Allah belə buyurur:

“Yerin bitirdiklərindən, insanların özlərindən və BİLMƏDİKLƏRİNDƏN bütün cütləri yaradan pakdır, müqəddəsdir.”

Bu ayə 1400 il əvvəl, hələ gələcəkdə öyrəniləcək cütlərdən bəhs edirdi. Bu gün elmin inkişaf etməsilə maddənin cütlərdən meydana gəldiyi bilinməkdədir. Cütlərdən yaranmayan canlılar da maddədən meydana gəldiyi üçün bu ayədə bir səhvdən söz gedə bilməz.

Bəlkə bəziləri “Allah maddəni nəzərdə tutduğunu daha açıq bildirə bilməzmiydi?” deyəcək. Məsələn maddəni daha yaxşı ifadə edən bir söz “zərrə”dir. Fəqət bu ayədə zərrə sözünün istifadə edilməsi də doğru bir şey deyil, çünki zərrə istifadəsi ayənin bütün çağlara xitab etməsinə ziddir. Zərrə ''təsəvvür edilə biləcək ən kiçik şey'' mənasını verir. Əgər Allah “ən kiçik şeyləri cütlər halında yaratdıq” desəydi, bu o dövrün insanlarına məntiqsiz gələ bilərdi. Qur`anın o dövrdəki insanlara məntiqli gəlməsi lazım olduğu kimi bu günkü insanlara da məntiqli gəlməsi lazımdır. Buna görə “hər şey” ifadəsi daha doğru bir ifadədir.

Məsələn Nəbə surəsinin 8-ci ayəsində olduğu kimi nəyin spesifik olaraq cütlər halında yaradıldığından bəhs edən ayələr də vardır. O ayədə, məsələn insanların cütlər olaraq yaradıldığı bəhs edilir.

Əgər Qur`anın “yazarı” bütün canlıların cütlərdən meydana gəldiyini düşünmüş olsaydı , “hər canlını cüt-cüt yaratdıq” tərzində bir ifadəyə yer verərdi. Belə bir ifadə olmadığına görə bu iddia etibarsız bir iddiadır.

Bu ayənin maddədən bəhs edildiyi əslində məntiqli şəkildə düşündüyümüz zaman da aydın olur. Bu ayəni peyğəmbər yazmışdırsa və burada maddə nəzərdə tutulmursa, “hər şey” ifadəsinə bir qaya parçası da daxildir. Yaxşı, peyğəmbərin bir qaya parçası üçün də “cütlər halında yaratdıq” deməsi məntiqlidirmi? Bir insan o tarixdə niyə belə bir şey demiş olsun?

Bu ifadəyə görə cansız maddələr üçün də “cütlər halında yaratdıq” deyilmiş olur. O tarixə görə belə bir şey demək məntiqliydimi?

Nəticə:

Sözügedən ayədə canlıdan deyil maddədən bəhs edilir. Bu gün maddənin cütlərdən meydana gəldiyi bilinməkdədir. Cinsiyyətsiz çoxalan canlılar da maddədən meydana gəldiyinə görə bu ayədə elmə zidd hər hansı bir ünsür yoxdur.

Tək Yaradan Allahdır, fb

- Allahın kainatı, içində olduğumuz zaman dilimindən əvvəl yaratdığında şübhə yoxdur. Göylərin və yerin daha əvvəl yaradıldığında şübhə edilə bilməz.

- Qaf Surəsinin 20-ci ayəsində və buna oxşar ayələrdə keçən "Sura üfürüldü" ifadəsi, keçmiş zamanı deyil geniş zaman mənasını verər və tərcümələrdə də "Sura üfürülər" şəklində keçər.

- Rəhman Surəsinin 29-cu ayəsinin tərcüməsi belədir: " Göylərdə və yerdə kim varsa, (hamısı) Ondan (ruzi, mərhəmət və mədəd) diləyər. O hər gün (hər an) bir işdədir (birini öldürər, birini dirildər; acizə kömək, zalıma zülm edər; birinin duasını qəbul edər; birinə mərhəmət əta edib digərinə cəza verər. Bir işlə məşğul olmaq Onu digərindən yayındırmaz).

Təfsirçilərin bu mövzudakı şərhləri, ümumiyyətlə bu xüsuslarda sıxlaşmışdır: Allah, hər an: yaradar- yox edər, dirildər-öldürər, zəngin edər-kasıblaşdırar, yüksəldər-alçaldar, əziz edər-zəlil edər, xəstə edər-şəfa verər, güldürər-ağladar, bağışlayar-cəzalandırar və sairə...

- "Göyü Biz çox möhkəm bir şəkildə bina etdik, onun genişlədən də bizik. "(Zariyat, 51/47) tərcüməsindəki ayə də, göylərin hər an genişləməkdə olduğuna dəlalət etməkdədir. Bu isə, yaradılış əhvalatının sona çatmayıb hər an davam etdiyini göstərməkdədir. Həmçinin, bu gün elm, göy cisimlərinin bir qisiminin davamlı yıxılıb yox olduğunu və yerinə başqa cisimlərin yaradılmaqda olduğunu qəbul etməkdədir. Məsələn, Samanyolu Qalaktikasının yaradılış zamanı, digər sistemlərə görə çox yeni olduğu bilinməkdədir.

Rəhman Surəsinin əlaqədar ayəsinin bəyanına bu pəncərədən də baxmaq lazımdır.

Bu ayədə kainatdakı bütün varlıqların Uca Allaha möhtac olduğuna, Onun da həm əzəmətini həm də lütf və kərəmini hər an yaydığına yəni heç bir varlığın və ya yaranmanın Onun məlumat, iradə və gücü xaricində ola bilməyəcəyinə diqqət çəkilməkdədir. Qurani Kərimdə dəyişik vəsilələrlə Cənabı Allahın yaradıcılıq sifətinə və iradəsinin nüfuz etmədiyi heç bir hadisə düşünülə bilməyəcəyinə toxunular. Lakin "O hər an yaratma halındadır." deyə çevrilən 29-cu ayə bu mövzuda xüsusi bir vurğu daşımaqdadır.

İnanc müzakirələrinin müzakirəsinin altında, ümumiyyətlə, bu sual yatır: İradə yoxsa təsadüf? Yəni, bu aləmi bu hazır halına, mütləq bir iradə, sonsuz bir elm, sonsuz bir qüdrət sahibimi gətirmiş; yoxsa bu gözlər qamaşdıran gözəlliklər, bu ağıllara durğunluq verən əsərlər təsadüfimi olmuşlar?

Çəkdiyimiz bir hərfi təkrar torbaya qaytardığımız təqdirdə, hər hərfin çəkilmə ehtimalı hər səfərində 1/29dur. Bu hərfi torbaya qaytardığımızda ikinci çəkişdə "a" gəlmə ehtimalı yenə 1/29dur və sabitdir. Bu hərflərlə bir söz, məsələn "bağça" yazmaq istəyək. Torbadan çəkdiyimiz ilk hərfin "b" olması ehtimalı 1/29dur. Bu hərfi torbaya qaytardığımızda, ikinci çəkilişdə "a" gəlmə ehtimalı yenə 1/29dur. Birincinin "b", ikincinin "a" gəlmə ehtimalı isə bu iki ehtimalın hasilinə, yəni 1/29un kvadratına bərabər olar. Bu isə təxminən, "mində birlik bir ehtimal" ifadə edər.

İndi düşünək, beş hərfli bir sözün təsadüfən yazılma ehtimalı iyirmi milyonda bir olunca bir sətrin, paraqrafın, hələ bir kitabın bu tip çəkişlərlə təsadüfi yazılması mümkündür?

Bir misal da kainatdan verək. Bu üzərində oturub hər il günəş ətrafında bir dövr atdığımız yer kürəsi, kainatdakı sonsuz deyiləcək qədər çox göy cisimindən yalnız bir dənəsidir. Bu kürənin meydana gəlişini ehtimalla izah etmək mümkün deyil. Elm bizə bildirir ki, yer kürəmiz bu hazır yerindən başqa bir yerdə olsaydı, bu mövcud sürətindən daha fərqli bir sürətlə dönsəydi, yaxud heç dönməsə sabit qalsaydı, üzərinə hava sarılmasa torpaq döşənilməsəydi və belə daha nə qədər şərtlər təsdiqlənməsəydi dünyada həyat olmazdı. Biz bu sayılan və sayılmayan minlərlə faktordan yalnız biri olan məkan faktoru üzərində dayanmaq istəyərik. Yer kürəsinin bu sonsuz fəzada bu hazır məkanda olma ehtimalı sonsuzda birdir və sıfıra bərabərdir. Bu hadisə, ehtimalla izah edilə bilməz.

Qaldı ki, hər şeydən əvvəl, yer kürəsinin yaradılması bir iradəni tələb edir. Əvvəlki misalda sözün yazılması kimi.

Kainatın yaradılışını təsadüflə və təkamüllə izah edə bilməyəcəklərini çox yaxşı bilənlər, məsələni dar bir sahəyə çəkməyi seçdilər və insanın yaradılışı üzərində qələm oynatmağa, təxminlər icra etməyə cəhd etdilər. Kimi, insanın meymundan gəldiyini iddia etdi. Kimi, qurbağadan; kimi, tarla siçanından. Bir başqası insanın, tək bir növün təkamülləşməsiylə deyil, ancaq iki növün ortaq məhsulu olaraq ortaya çıxdığını müdafiə etdi və bu növləri ayı və qurd olaraq elan etdi.

Doğrusu, hər gün ayrı bir heyvanın qapısını döyən bu qrupun, harada yerləşəcəkləri maraqlanılmaqda.

Əvvəla Allah kainatı və insanı yaradarkən, kimsəylə müzakirə etmək kimi bir ehtiyacı olmadığı həqiqətdir.

İnsan yaradılmadan əvvəl "yox" deməkdir. "Yox" olan bir şeylə müzakirə etmək onsuz da mümkün deyil.

Sən yox olduğun halda, necə olar da bir seçmə haqqına sahib olduğunu iddia edirsən? Belə bir düşüncə məntiqi ziddiyyəti saxlayan bir paradoksdur.

Mülk sahibi, mülkündə istədiyi kimi qənaət etmə haqqına malikdir. Bu qayda bu gündə etibarlılığı olan bir prinsipdir. O halda Allah da -hər şeyin sahibi olduğuna görə-, mülkündə dilədiyi kimi qənaət haqqına malikdir. Bu qənaətindən biri də insanlar üçün bir imtahan hazırlamaq və bu imtahanın nəticəsinə görə bir əməliyyat etməsi gəlir. Məktəblərdəki imtahanlar üçün, sualların araşdırılması üçün şagirdlərin fikri soruşulmadığı kimi, ilahi imtahanda da şagirdlərin fikri soruşulmamışdır.

Məktəblərdə sualı hazırlayanların tərtib etdikləri bir meyar hər kəs tərəfindən -istər istəməz- qəbul edilmək məcburiyyətində olduğu kimi, Allahın qoyduğu imtahandakı meyarlar da qəbul edilmək vəziyyətindədir. Zülm və haqsızlıq etmələri hər vaxt mümkün olan insanların açdığı imtahanlara heç səs çıxartmayan, haqsızlıq etməsi əsla mümkün olmayan Allahın açdığı imtahanda nazlanmanın bir yeri var?

Əlli-altmış illik bir zaman hissəsi içərisində -çox da çətin olmayan bir imtahanı bacarmaq surətiylə- əbədi bir xoşbəxt həyatı qazanmaq, cənnət kimi bir yurda sahib olmaq əlbəttə ağlı başında hər insanı sevindirən və də maraqlandıran bir xüsusdur.

Bunu unutmamaq lazımdır ki, mövcud vəziyyəti tərsinə çevirəcək heç bir güc yoxdur. Gücün çatmadığı bir əli öpməkdən başqa çarə yoxdur. Allahın sonsuz rəhmətini ittiham edən rəhmətdən məhrum qalar. Qədəri tənqid edən başını divara vurar. Bu cür vəsvəsələrə məruz qalan qardaşlarımıza -Allah üçün- bir tövsiyəmiz var; Risaləyi Nur Külliyyatını oxusunlar.

    Formas, şəkli nəcə olursa olsun, bunu qəti olaraq deyə bilərik ki, o canlını o meyvələrdə yaradan Allahdır. Onun bu yaratması, normal aşılama yolu ilə də ola bilər, Hz. Adəm (as) və Hz. İsa (ə.s.)-ın yaradılmasında olduğu kimi aşılamasız da ola bilər.  Bildiyimiz kimi, Hz. Adəm aleyhissalam ilk insan olduğuna görə o bir ata və anadan yox, torpaqdan yaradılıb, Hz İsa aleyhissalam isə o səbəblərin biri olmadan  yəni, atasız yaradılıb. Çünki, Allah hakim (hikmətli iş görən) adının təcəllisiylə işlərini ümumiyyətlə səbəblər pərdəsi altında etməklə yanaşı, bəzən də qüdrətinin bir təcəllisi olaraq səbəblər xaricindəki bir yolla da yaradır.

    Kainatdakı heç bir canlı, təsadüf və özbaşınalığın nəticəsi deyildir. Bütün varlıqlar və bunların ortaya çıxması, inkişafı və fərqliləşməyi, tamamilə Allahın qüdrət, iradə və elminin əsəridir. Ancaq, varlıqların ortaya çıxmasında bir sıra səbəblər rol almaqdadır. Uşaq üçün, ana və ata bir səbəbdir. Alma meyvəsinin səbəbi də, alma ağacıdır.

    Eyni şəkildə, meyvənin içindəki qurdların meydana gəlməsində də, bəzi səbəblər vəzifə almaqdadır. Bunların necə meydana gəldiyini bilməyən kəslər, bunların meyvənin özündən gəldiyini, ya da özbaşına ortaya çıxdığını zənn edirlər. Bu mövzuda ən çox insanı yanıldan albalı meyvəsindəki daxili qurdlardır. İlk baxışda, çöldən meyvənin içinə heç bir girişin olmadığı görünür. Elə isə meyvə daxili qurdu burada necə əmələ gəlmişdir?

   İndi bunu anlamaq üçün albalı meyvəsinin ilk təşəkkülünə qayıdaq və inkişaf prosesini addım-addım təqib edək. Albalı meyvəsi, albalı çiçəyinin inkişafı və fərqliləşməsiylə meydana gəlir. İlk mərhələdə çiçəkdə dişi orqan sayılan və meyvəni verəcək olan eskiz, qaralama vardır. Eyni çiçəkdə, çiçək tozlarını daşıyan kişi orqanlar da mövcuddur. Çiçəkdəki orqanlar müəyyən bir yetkinliyə çatınca, çiçək tozları tərəfindən tozlanma olur və beləcə döllənən və meyvə eskizi deyilən yumurtalıq inkişafa başlayır. Hələ tac yarpaqları düşmədən bu mərhələdə, albalı daxili qurdu kəpənəyi tərəfindən, bu meyvə eskizinə, yəni çəyirdəklə zər arasına yumurta buraxılar. Bu yumurta, tədricən inkişaf edən meyvənin xarici qabığının içində qalar. Buraxılan yumurtadan qurd çıxar və meyvə ilə bəslənər. Hər albalı meyvəsində ancaq bir dənə meyvə daxili qurdu ola bilər. Bunun səbəbi də budur:

   Döllənmiş meyvə eskizinə yumurtanı buraxan kəpənək, bu meyvə eskizinin ətrafını bir maye ilə suvayar və ya bir qoxu buraxır. Eynilə bir almanın ətrafının alma şəkəri tərəfindən qapadıldığı kimi. Bu səbəbdən, daha sonra bura gələn kəpənəklər, bu meyvəyə qurd buraxıldığını anlayar və ona yumurta buraxmazlar.

Bu sualı ortaya atan, Hz. Adəm ilə Hz. Həvvada eyni qan qrupu olduğunu haradan bilir? Onların qanını tədqiq edib?

Hər insanda hər bir xarakter bir gen cütü, yəni iki gen tərəfindən idarə edilir. Bu genlərdən biri anadan, digəri atadan gəlmişdir.

Qan qrupunu təyin edən genlər; A, B və 0 genləridir. Hər bir fərddə bu genlər bu şəkillərdən biri halında ola bilər: AA, A0, BB, B0, AB və 00.  0 geni, A və B genlərinə görə çəkingən (resessiv) bir quruluşa malikdir. Bu səbəbdən AA genləri A qan qrupunu verdiyi kimi, A0 genləri də A qan qrupunu verəcəkdir. Eyni şəkildə BB və B0 genləri, B, BB genləri AB və 00 genləri də 0 qan qrupunu hasil edəcəkdir. Bir başqa ifadə ilədesəkA qan qrupunda olan bir kəsdə bu qan qrupunu təyin edən genlər ya AA və ya A0 şəklindədirlər. Hz. Adəmin A0 və Hz. HəvvadaB0 genləri olması halında aşağıdakı hal ortaya çıxır:

Sxemdən göründüyü kimi, Hz. AdəmdəA, Hz. Həvvada da B qan qrupunun heterozigot genetik quruluşda olması halında, günümüzdəki dörd qan qrupu da meydana çıxacaqdır.

Burada açıqlanması lazım olan xüsus, Hz. Adəmə aid A0 genetik quruluşdakı qan qrupunun, Hz. Həvvaya B0 olaraq necə keçmiş olduğudur. Diqqət yetirilsə, istər Hz. Adəm və istərsə də Hz. Həvvanın yaradılışı, normal ana və atalı artma qanununa uymur.

Bu yaradılışda bildiyimiz mənada ana və atanın olmaması, buradaMendel qanunlarının tətbiqini qeyri-mümkün edir. Bu səbəbdən Hz. Adəmdəki A qan qrupunun Hz. Həvvaya B qan qrupu olaraq keçməsinin Mendel qanununa uymamasını normal qəbul etmək lazımdır. Çünki burada ilk yaradılış sözün mövzusudur.

Kainatda cərəyan edən hadisələri təsadüf və təbiətin etdiyi vəhm edildiyi müddətcə, bu tip sualların ardı arxası kəsilməyəcəkdir. Halbuki hadisələrin meydana gəlməsi və ya gəlməməsinə Cənabı-Haqqın sonsuz qüdrət və nəhayətsiz elmi nöqtəsindən baxmaq gərəkdir. O vaxt qan qruplarının və ya bütün insanlığın ortaya çıxarılmasının bir insan və ya qan qrupunun yaradılması qədər asan olduğu görüləcəkdir.

Adem Tatlı (Prof.Dr.)