“İbadət iki cürdür : Birincisi müsbət, ikincisi mənfi.Müsbət məlumdur. Mənfi isə xəstəlik və fəlakətlərlə qarşılaşdıqda acizliyini və zəifliyini hiss edib itaətkaranə şəkildə Rəbbinə yönəlmək ,Onu düşünüb, Ondan mədət umaraq ibadətlə bütüləşməyi əhatə edir. Bu ilahiləşməyə yalan qarışa bilməz, o təmizdir. Əgər səbr etsə, bu müsibətin mükafatını düşünsə, o zaman hər bir saatlıq ibadəti bir günlük hesab olunar. Çox qısa ömrü uzanar.” Lemalar
Rəsulullahın (s.ə.s.) ən mükəmməl formada icra etdiyi Allaha qulluq vəzifələrindən biri də səbrdir.O (s.ə.s.) səbr imtahanını da hicrət, döyüş, neçə müsibət və sıxıntılarla ən yüksək nəticələrlə keçmişdir.
Namaz möminin meracıdır. Xəstəliklər və müsibətlər də ucalmaq üçün başqa nərdivanlardan biridir. Bir müsəlman Allahın hər əmrini dinlədikcə və hər qadağasından qaçdıqca mənəvi olaraq ucalar. Bu ucalmalardan bir başqası da xəstəlik və müsibətlərə səbr vasitəsilə olur. Məruz qaldığı xəstəliklər insanın aciz bir qul olduğunu, nəqliyyat hadisələrindən tutmuş sellərə, fırtınalara qədər heç bir hadisənin qarşısını alma gücü olmadığını göstərər. Xəstəliklər də eyni zəifliyi insanın daxilində göstərərlər. Xarici təsirlər kimi daxilindəki hadisələr qarşısında da acizliyini anlayan insan müalicə olunmaq üçün lazımi tədbirləri aldıqdan sonra Rəbbinə təvəkkül edər, müalicəni Ondan istər. Bu hal hər bir mömin üçün inkişafdır, tərəqqidir.
Ömür boyu belə müxtəlif formada ortaya çıxan hadisələrlə imtahan olunan insanlar, qısa ömrün sonunda əbədi həyata qovuşacaqlar. Bu kölgələrin əsillərinə qovuşacaq, mərifət və məhəbbət nemətini də kamalıyla orda tapacaq və dadacaqlar.
- Əvvəla "qulun edəcəyi hər şey xeyirdir" deyə bir qayda yoxdur. Elə olsaydı, oğrunun etdikləri də özü üçün xeyir olardı ...
"Sizin xoşunuza gəlməsə də, döyüş sizə fərz qılındı. Ola bilsin ki, sevmədiyim bir şey sizin üçün xeyirli, sevdiyiniz bir şey isə sizin üçün zərərli olsun. Allah bilir, siz isə bilməzsiniz. "(Bəqərə, 2/216) məalındakı ayə və bənzərlərində" hər şey qul üçün xeyirdir "deyilmiy.
Deyilən şey; insanların öz ağıllarına görə hər zaman doğrunu tapa bilməyəcəklərinə, bəzən xoşlarına gələn bir şeyin özləri üçün zərərli ola biləcəyi kimi, xoşlarına gəlməyən şeylərdə də özlərinə faydalı ola biləcəyi vurğulanmışdır.
- Bununla insana bu dərs verilmişdir:
İnsanlar öz arzularına, həva və həvəslərinə görə həyatlarını yaşamasınlar. Əksinə, Allahın əmr və yasaqlarını əsas alsınlar .. Çünki Allah hər şeyi haqqıyla biləndir, insanlar isə bilə bilməzlər.
Demək ki, bu kimi ayələrdə əsl vurğulanan şey, "sirati-müstəqim" deyilən Quranın və Hz. Peyğəmbərin yolunu təqib etməyin zəruriliyidir.
Həyatda insanın fikir və ya hərəkət əsasında başına gələn çətinliklər, bir imtahan məlzəməsi ola bilər. Ancaq bunun da əsl səbəbkarı yenə insanın özüdür.
Məsələn: Qaydalara tabe olmadığı üçün qəza edir; yemək yeməyə israf etdiyi üçün mədə sancısını çəkir. Tərli tərli soyuq su içdiyi üçün soyuqdəymə olur. Guya elm naminə mənfi, neqativ təsiri olan bəzi kitablar oxuduğu üçün, vəsvəsə xəstəliyinə mübtəla olur ..
Bu siyahını uzatmaq mümkündür. Arif olana işarə yetər ..
Məhz bunun kimi səhvlərimizin fakturasını Allaha kəssəniz, bunu əvəzi ağır olur.
"Ey insan! Sənə gələn hər yaxşılıq Allahdandır. Başına gələn hər pislik isə özündəndir. Rəsulum! Səni bütün insanlara elçi göndərdik. Şahid olaraq Allah kifayət edər. "(Nisa, 4/79) tərcüməsindəki ayədə bu mövzuyla əlaqədar əhəmiyyətli ölçülər verilmişdir.
- Bununla bərabər, dini olmayan müsibətlər və sıxıntılar, Allahın göz önündə saxladığı səbir-şükür cizgisində qiymətləndirilsə, bunların insanlar üçün yalnız xeyirli deyil, eyni zamanda bir çox mənəvi yüksəlişlər, mükafatlar qazandıracaq bir xeyirə çevrilər.
Bu mövzuda xülasəylə bir neçə -Nurani- nöqtəyə işarə etməkdə fayda vardır:
a) "Həyat müsibətlərlə, xəstəliklərlə saflaşır, kamilliyə çatır, qüvvət tapır, tərəqqi edir, nəticə verir, təkmilləşir; həyat vəzifəsini yerinə yetirir. Yeknəsək istirahət döşəyindəki həyat, xalis xeyirdən ibarət olan vücuddan çox, xalis şər olan Adəmə (yoxluğa) yaxındır və ona gedir. "(Ləm'alar, 9)
b) "Bu dünya, imtahan meydanıdır və hizmət yeridir; ləzzət və ödəniş və mükafat yeri deyildir. Madam xidmət yeridir və ibadət məhəlidir; xəstəliklər və müsibətlər, dini olmamaq və səbr etmək şərtiylə o xidmətə və o ibadətə çox müvafiq olur və qüvvət verir. Və hər saatı, birgün ibadət hökmünə gətirdiyindən şikayət deyil, şükr etmək gərəkdir "(Ləm'alar, 10).
c) "Hər zamanın bir hökmü var. Bu qəflət zamanında müsibət şəklini dəyişdirmişdir.Bəzi zamanlarda və bəzi şəxslərdə bəla, bəla deyil, bəlkə bir ilahi lütfdür. Ben bu zamandakı xəstəlikli və sair müsibətə uğrayanlardan (fəqət müsibət, dinə toxunmamaq şərtiylə) bəxtiyar gördüyümdən, xəstəlik və müsibət əleyhdarı olmaq barəsində mənə bir fikir çəkdirmir. Və məndə, onlara acımaq hissini miras qoymur. Çünki hansı bir gənc xəstə yanıma gəlmişdirsə, görürəm ki, əmsallarına nisbətən bir dərəcə dini və axirət vəzifəsinə qarşı bağlılığı var. Ondan bilirəm ki, elələri haqqında o növ xəstəliklər müsibət deyil, bir növ ilahi nemətdir. Çünki hər nə qədər o xəstəlik onun dünyəvi, fani, qısa həyatına bir zəhmət salmır. Lakin onun əbədi həyatına faydası toxunur, bir növ ibadət hökmünə keçir. Əgər səhhətinə qovuşsa, gənclik sərxoşluğuyla və zamanın səfahətiylə əlbəttə xəstəlik halətini mühafizə edə bilməyəcək, bəlkə səfahətə atılacaq "(Ləm'alar, 13)
d) "Xəstəlik iki qisimdir. Bir qismi həqiqi, bir qismi vəhmîdir (olmadığı halda var zənn edilən). Həqiqi qisimi isə Safi Hakîmi Zülcəlal, yer kürəsi olan böyük əczaxanasında, hər dərdə bir dərman qoymuşdur. O dəvalar isə, dərdləri istərlər. Hər dərdə bir dərman xəlq etmişdir. Müalicə üçün dərmanlar almaq, istifadə etmək qanunidir. Lakin təsiri və şəfanı, Cənab-ı Haqqdan bilmək lazımdır. Dərmanı o verdiyi kimi, şəfanı da o verir. Mahir dindar həkimlərin tövsiyələrinə əməl etmək, əhəmiyyətli bir dərmandır. Çünki əksər xəstəliklər sui-i istifadələrdən, pəhrizsizlikdən və israfdan və xətalardan və səfahətdən və diqqətsizlikdən gəlir.Dindar həkim, əlbəttə qanuni bir dairədə nəsihət edir və vəsiyyət edir. Sui istifadələrdən, israflardan çəkindirir, təsəlli verir. Xəstə o vəsiyyətə və o təsəlliyə etimad edib xəstəliyi xəfifləşir, çətinlik yerinə bir fərahlıq gəlir. Amma vəhmî xəstəlik qismi isə; onun ən təsirli dərmanı, əhəmiyyət verməməkdir. Əhəmiyyət verdikcə o böyüyər, şişər. Əhəmiyyət verməzsə kiçilər, dağılar " (Ləm'alar, 217).
e) İmtahan şəkillərindən biri "inbisat" (fərahlıq, sevinc halı), biri də "İnkıbaz" dır (darlıq çətinlik halı). "Lütfün də xoş, qəhrin də xoş!" Deyə bilməsək bil, zehinimizdə bu inkıbaz halının də bir imtahan olduğu, bunda müvəffəqiyyətli olmaq böyük savab qazandıracağını düşünüb dinc ola bilərik. Xüsusilə, hər zaman Allahın sonsuz rəhmətini düşünüb, həmişə bu çətinliklərin yaxında keçəcəyini təsəvvür etmək, həm savab, həm də bir ləzzət qazandıra bilər. Çünki, "zəvali ələm (kədərin yox olması) ləzzət olduğu" kimi, bu zəvalı təsəvvür etmək də ləzzət verir.
f) Allaha qarşı münasibətlərimizdə hər zaman eyni coşğunu hiss etməyə bilirik. Bu halət-i ruhiyyəni hazırlayan bəzi xətalarımız olduğu mövzusunda düşünüb istiğfar etmək gözəldir. Bununla bərabər, bu "sıxıntı" halını Allahdan uzaqlaşmaq kimi şərh etmək səhvdir / və ya hər zaman doğru deyildir.
- Bu mövzunu Bədiüzzamanın bu yığcam ifadələriylə bitirək:
"Kastamonuda təqva əhli bir şəxs, şikayət tərzində dedi:" Mən sükut etmişəm. Əvvəlki halımı və zövqləri və nurları itirmişəm. " Mən də dedim: Bəlkə tərəqqi etmisən ki, nəfsi oxşayan və axirət meyvəsini dünyada daddıran və xudbinlik hissini verən zövqləri, kəşfləri öncə buraxıb, daha yüksək mövqeyə, məhviyyət (alçaq könüllü) və qüruru tərki və fani zövqləri axtarmamaq ilə uçmuşam. Bəli, əhəmiyyətli bir ilahi ehsan; ehsanını, ənaniyyətini (qürurunu) buraxmayana hiss etməməkdir .. ta ucb (özünü bəyənmək) və qürura girməsin. "(Şüalar, 317)
Hər şeydə bir xeyir var, sözü doğrudurmu? Bu söz harada istifadə edilməlidir? Pis bir hadisədə də xeyir vardırmı?
“Xatırla ki, bir zaman Musa öz tayfasına belə demişdi:
“Allahın sizə bəxş etdiyi neməti yadınıza salın, sizi Firon əhlinin əlindən qurtarmışdı. Onlar sizi işgəncənin ən pisinə (övlad acısına) məruz buraxır (yeni doğulan) oğlanlarınızı öldürür, qadınlarınızı (qızlarınızı) sağ buraxırdı.
Məhz bunda, sizə Rəbbinizdən böyük bir imtahan vardır!” (İbrahim surəsi, 6)
Ən çox yaşlıların ölümünə səbəb olan Koronadan fərqli olaraq o zamanın qlobal gücü olan Firon tərəfindən gördüyü yuxusuna əsasən bir müddət ərzində insanların yeni doğulan oğlan uşaqlarını öldürürdü. Rəbbimiz Fironun zülm etdiyini söyləsə də, bunun bir imtahan olduğunu xatırladır. Yəni kimlərinsə Koronanı süni bir şəkildə dünyaya yayması bu hadisənin Allahın bəşəriyyətə göndərdiyi bir imtahan olmasına əngəl təşkil etməz. Bədirdə kafirləri məğlub edən Allah, Uhudda bir qurup müsəlmanın xətası səbəbindən həmin o kafirlərin əliylə müsəlmanları imtahana çəkdi.
Burda maraqlı digər nüans: Fironun yuxusunu yozanlar ölkədə doğulan bir oğlan uşağının gələcəkdə onun səltənəti üçün təhlükə olacağını, onu taxtdan endirəcəyini söylədikdən sonra o başladı yeni doğulan bütün oğlan uşaqlarını öldürməyə. Amma Qahhar və Cəbbar olan Allah, elə həmin özünə ilah deyən Fironun əliylə gələcəkdə onun zülmünə baş qaldırıb ölümünə səbəb olacaq şəxsi, yəni Musa aleyhisselamı sarayının içində qoruyub, böyüdüb peyğəmbərlik məqamına gətirməklə özünə tanrı deyənlərin öz cəlladlarını qucaqlarında böyütdüklərinin fərqində olmayacaq qədər aciz olduqlarını göstərdi.
Bu hadisənin işığında günümüzə baxsaq və Koronanın kimlərsə tərəfindən ortaya çıxarıldığı variantını qəbul etsək, burda da sanki bu qlobal güclər dünyada artan insan sayını, xüsusən də (onların düşüncəsində) sadəcə yük olan, heç bir faydalılığı olmayan yaşlı nəsli öz beynəlxalq iqtisadi və siyasi maraqlarına təhdid olaraq qəbul edirlər və bu təhidləri təmizləyirlər. Burda bizə düşən, bunun Rəbbimizdən tərəfindən bir imtahan olduğunu idrak edib tövbə, istiğfar və saleh əməllərlə Rəbbimizin rəhmətinə sığınıb imtahandan qazanclı çıxmağa çalışmaq olmalıdır və belə davranacağımız təqdirdə ümid edirik ki, Fironun planlarını öz əleyhinə çevirdiyi kimi Allahın iradə və qüdrətindən qafil olan, bunu nəzərə almayan bu “qlobal acizlərin” də planların öz əleyhlərinə çevirəcək.
İbrahim surəsinin yuxarıdakı 6-cı ayəsinin davamını məhz bu günlər, bizim üçün nazil olunmuş kimi oxuyun:
“7. (Ey camaatım!) Yadınızı salın ki, o zaman Rəbiniz bunu bildirmişdi: “Əgər (Mənə) şükür etsəniz, sizə (olan nemətimi) artıracağam. Yox, əgər nankorluq etsəniz, (unutmayın ki) Mənim əzabım, həqiqətən şiddətlidir!”
Musa dedi: “Əgər siz və bütün yer üzündə olanlar nankorluq etsəniz, (bununla Allaha heç bir zərər yetirə bilməzsiniz). Şübhəsiz ki, Allah əlbəttə Ğani (heç kimə, heç nəyə möhtac olmayan)dır, Hamid’dir. (Bütün məxluqatı yaratdığına görə onsuz da öz-özlüyündə hər cür tərifə, şükrə layiqdir)!”
8. Məgər sizdən əvvəlki Nuh, Ad, Səmud tayfalarının və onlardan sonra gəlib getmiş, (saylarını və təfsilatını) ancaq Allahın bildiyi ümmətlərin xəbərləri sizə gəlib çatmadımı?
9.Peyğəmbərləri onlara açıq-aşkar möcüzələrlə gəlmişdilər. Onlar əllərini (heyrətlərindən, qəzəblərindən özlərinin, yaxud danışmağa imkan verməmək üçün peyğəmbərlərin) ağızlarına qoyub: “Biz sizinlə göndərilənlərə (möcüzələrə və peyğəmbərliyinizə) inanmırıq və bizi dəvət etdiyiniz (din) barəsində də möhkəm bir şəkk-şübhə içindəyik!” – demişdilər.
10. Peyğəmbərləri də (onlara) belə cavab vermişdilər:
“Məgər göyləri və yeri yaradan Allah haqqında şübhə etmək olarmı?! (Allah) günahlarınızım bir qismini bağışlamaq və sizə müəyyən bir vaxta qədər (ömrünüzün sonuna kimi) möhlət vermək üçün imana dəvət edir”. Onlar demişdilər:
“Siz də bizim kimi adi bir insansınız. Bizi atalarımızın ibadət etdiklərindən döndərmək istəyirsiniz. (Əgər bacarırsınızsa, sizin ibadət etdiyiniz Allahın haqq, bizim tapındığımız bütlərin isə batil olmasını sübut edən) açıq-aşkar bir dəlil (möcüzə) gətirin!”
Qur’anı-Kərim, İbrahim surəsi, 6-10
