Zariyat surəsi 56-57-58-ci ayələr (1)

وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ • مَآ أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ • إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلْقُوَّةِ ٱلْمَتِينُ

Mən, cinləri və insanları, ancaq Mənə ibadət etmək üçün yaratdım. Mən, onlardan ruzi istəmirəm. Mən, onlardan Məni yedirtmələrini də istəmirəm. Həqiqətən, Allah, Razzəq (ruzi verən)'dir, qüvvət sahibidir, Mətindir." (Zariyat/56-57-58)

-----------------------

Təfsiri:

"Şu âyet-i kerimenin zâhir mânâsı çok tefsirlerin beyanına göre yüksek i'câz-ı Kur'âniyeyi göstermediğinden, çok zaman zihnime ilişiyordu. Kur'ân'ın feyzinden gelen gayet güzel ve yüksek mânâlarından üç veçhini icmâlen beyan edeceğiz."

Yəni:

Bu ayət-i kərimənin zahir mənası, çox təfsirlərin bəyanına görə, Quranın yüksək i'caz (möcüzəliliyi)'ni ifadə etmədiyindən, çox vaxt zehnimə ilişirdi. Quranın feyzindən (mənəvi bərəkətindən) gələn çox gözəl və yüksək mənalarından 3 cəhətini, mücməl şəkildə bəyan edəcəyik. (Belə ki):

-------------------------

"Birincisi:

Cenâb-ı Hak, Resulüne ait olabilecek bazı halleri, Resulünü tekrim ve teşrif noktasında bazan kendine isnad eder. İşte, burada da, "Resulüm size vazife-i risalet ve tebliğ-i ubudiyet hizmetine mukabil, sizden bir ecir ve ücret ve mükâfat, bir it'âm istemez" mânâsında, "Ben sizi ibadet için halk etmişim, Bana rızık vermek ve it'âm etmek için değil" meâlindeki âyet, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâma ait it'âm ve irzâkı murad etmek gerektir. Yoksa, gayet bedihî bir malûmu ilâm kabilinden olur, i'câz-ı Kur'ân'ın belâgatine uygun gelmez."

Yəni:

✓ Birincisi:

Cənabu'l-Haqq (yəni, Allah), rəsuluna aid ola biləcək bəzi halları, rəsulunu təkrim (yəni, Onun şanını ucaltmaq) və şərəfləndirmək cəhətindən, bəzən Özünə isnad edər. (haşiyə)

Bax burda da, (ayənin mənası): "Mənim rəsulum, risalət vəzifəsi və ubudiyyət/qulluq təbliği xidmətinə müqabil, sizdən bir əcr, ücrət, mükafat, Onu yedirmənizi istəməz." mənasındadır və

"Mən, sizi ibadət üçün yaratmışam. Mənə ruzi vermək və yedirmək üçün deyil." ayətinin də, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'ə aid yedirmə və ruziləndirmə (mənasını) murad etməsi gərəkdir.

Yoxsa, çox açıq bir məlumu (yəni, Allahın ruziləndirmə və yedirilməyə ehtiyacı olmamasını) bildirmək qəbilindən olur ki, (bu), Quranın möcüzəvi bəlağatına uyğun düşməz.

---------------------

(Haşiyə:

https://suallarlaislam.com/.../%C9%99nfal-sur%C9%99si-41...)

--------------------------

"İkinci Vecih:

İnsan rızka çok müptelâ olduğu için, rızka çalışmak bahanesi, ubudiyete mâni tevehhüm edip kendine bir özür bulmamak için, âyet-i kerime diyor ki:

'Siz, ubudiyet için halk olunmuşsunuz. Netice-i hilkatiniz, ubudiyettir. Rızka çalışmak, emr-i İlâhî noktasında, bir nevi ubudiyettir. Benim mahlûkatım ve rızıklarını deruhte ettiğim nefisleriniz ve iyâliniz ve hayvânâtınızın rızkını tedarik etmek, adeta Bana ait rızık ve it'âmı ihzar etmek için yaratılmamışsınız. Çünkü Rezzak, Benim. Sizin müteallikatınız olan ibâdımın rızkını, Ben veriyorum. Siz, bunu bahane edip ubudiyeti terk etmeyiniz.'

Eğer bu mânâ olmazsa, Cenâb-ı Hakka rızık vermek ve it'âm etmek muhâliyeti bedihî ve malûm olduğundan, ilâm-ı malûm kabilinden olur. İlm-i belâgatte bir kaide-i mukarreredir ki, bir kelâmın mânâsı malûm ve bedihî ise, o mânâ, murad değil, onun bir lâzımı, bir tâbii muraddır. Meselâ, sen birisine desen: 'Sen hafızsın', o, malûmu ilâm kabilinden olur. Demek maksud mânâsı budur ki, 'Ben senin hafız olduğunu biliyorum.' Bildiğimi bilmediği için, ona bildiriyorum.

İşte, bu kaideye binaen, âyet, Cenâb-ı Hakka rızık vermeyi ve it'âm etmeyi nefyetmekten kinaye olan mânâ, şudur:

'Bana ait olup ve rızıklarını taahhüt ettiğim mahlûkatıma rızık yetiştirmek için halk olunmamışsınız. Belki asıl vazifeniz, ubudiyettir. Evâmirime göre rızka çabalamak da, bir nevi ibadettir."

Yəni:

✓ İkinci cəhət:

İnsan, ruziyə çox düşgün olduğundan, ruzi üçün çalışmaq bəhanəsini qulluğa əngəl zənn edib (özünə) bir üzr qazandırmaması üçün, ayə, belə deyir:

"Siz, qulluq üçün yaradılmısınız. Yaradılışınızın nəticəsi, qulluqdur. Ruzi üçün çalışmaq, Allahın əmri cəhətindən, bir növ qulluqdur.

~ Məxluqatımın;

~ Ruzilərini Öz üzərimə götürdüyüm nəfslərinizin;

~ Ailənizin; və

~ Heyvanlarınızın

ruzisini tədarük etmək; və Mənə aid olan ruziləndirmə və yedirmə (işini) yerinə gətirmək üçün yaradılmadınız. Çünki, Razzəq, Mənəm. Sizin əlaqəli olduğunuz qullarımın (ailənizin, heyvanlarınızın və s.) ruzisini, Mən verirəm. Bunu bəhanə edib, qulluğu tərk etməyin."

Əgər (ayətin) mənası bu olmazsa, Cənabu'l-Haqq'a ruzi vermək və (Onu) yedirməyin imkansızlığı açıq və məlum olduğundan, (bu), məlumu i'lam (bildirmək) qəbilindən olar. Bəlağat elmində qərar qılmış bir qaydadır ki, bir kəlamın mənası, məlum və açıqdırsa, o məna, murad deyildir; onun bir lazımı, tabisi (işarət etdiyi başqa bir məna) muraddır. Məsələn, sən, birinə desən: "Sən, hafizsən." Bu, məlum olanı (yəni, adamın hafiz olduğunu) bildirmək qəbilindən olar. Demək, (sənin sözünün) məqsud (qəsd edilən) mənası budur ki: "Mən, sənin hafiz olduğunu bilirəm." (Yəni), bildiyimi sən bilmədiyin üçün, sənə bildirirəm.

Bax, bu qaydadan dolayı, ayət, Cənabu'l-Haqq'a ruzi verməyi və Onu yedirməyi nəfy etməkdən (uzaqlaşdırmaqdan, yəni, "Mən, onlardan ruzi istəmirəm. Mən, onlardan Məni yedirtmələrini də istəmirəm." (sözündən) kinayə olan məna, budur ki:

"Siz, Mənə aid olub və ruzilərini Öz üzərimə götürdüyüm məxluqatıma ruzi yetişdirmək üçün yaradılmamısınız. Əksinə, əsl vəzifəniz, qulluqdur. Əmrlərimə görə ruzi üçün çabalamaq da, bir növ qulluqdur."

--------------------------

"Üçüncü Vecih:

Sûre-i İhlâsta, nasıl ki لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ zâhir mânâsı malûm ve bedihî olduğundan, o mânânın bir lâzımı muraddır. Yani, 'Valide ve veledi bulunanlar, ilâh olamazlar.' mânâsında ve Hazret-i İsâ (a.s.) ve Üzeyr (a.s.) ve melâike ve nücumların ve gayr-ı hak mâbudların ulûhiyetlerini nefyetmek kastıyla, 'ezelî ve ebedî' mânâsında, Cenâb-ı Hakkın لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ gayet bedihî ve malûm hükmettiği gibi, aynen onun gibi, bu misalimizde de, 'Rızık ve it'âm kabiliyeti olan eşya, ilâh ve mâbud olamazlar.' mânâsında, 'Mâbudunuz olan Rezzâk-ı Zülcelâl, sizden kendine rızık istemez ve siz Onu it'âm için yaratılmamışsınız.' meâlindeki, 'Rızka muhtaç ve it'âm edilen mevcudat, mâbudiyete lâyık değiller.' demektir."

Yəni:

✓ Üçüncü cəhət:

İxlas surəsində, necə ki, "O, nə doğmuşdur. Nə də doğulmuşdur." ayətinin zahir mənası məlum və açıq olduğundan, o mənanın bir lazımi (gərəkdirdiyi başqa bir məna) murad olunmuşdur. Yəni (ayə):

~ "Anası və övladı olanlar, ilah ola bilməzlər." mənasındadır; və (ayə),

~ İsa (əleyhissəlam), Üzeyir (əleyhissəlam), mələklər, ulduzlar və haqq olmayan məbudların uluhiyyətlərini/ilahlıqlarını nəfy etməkdədir.

(İxlas surəsindəki ayə), əzəli və əbədi mənasında, Cənabu'l-Haqq'ın, "Nə doğmuş; nə də doğulmuş" olduğuna, çox açıq və məlum bir şəkildə hökm etdiyi kimi;

Eynilə, bunun kimi, (bu ayə də),

"Ruzi verilən və yedirilmə qabiliyyət olan əşya/şeylər, ilah və məbud ola bilməzlər."

mənasında (olaraq),

"Mən onlardan ruzi istəmirəm. Mən onlardan Məni yedirtmələrini də istəmirəm." ayəti də: "Ruziyə möhtac və yedirilən mövcudat, mə'budiyyətə/ilahlığa layiq deyillər..." deməkdir.

(Said Nursi, "Ləmalar", 28-ci Ləma, 22-ci Nüqtə'nin 2-cisi, s. 280-281)

-------------------

Əlavələr:

• Zariyat surəsi 56-57-58-ci ayələr (2):

https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/zariyat-sur%C9%99si-56-57-58...

• Zariyat surəsi 56-57-58-ci ayələr (3):

https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/zariyat-sur%C9%99si-56-ci-ay...

• İbadət nədir?

https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/zariyat-sur%C9%99si-56-57-58...

• Ruzi nədir?

https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/ruzi%C2%A0n%C9%99dir-qisiml%...

• Razzəq isminin şərhi: