Subhanallah nə deməkdir?

 

﴿٭: إِيضَاحُ هَذَا الْبَابِ الثَّانِي الَّذِي يَخُصُّ «سُبْحَانَ اللَّهِ» فِي اللَّمْعَةِ الْعَرَبِيَّةِ «التَّاسِعَةِ وَالْعِشْرِينَ» وَفِي مَوَاضِعَ عِدَّةٍ مِنْ رَسَائِلِ النُّورِ، لِذَا جَاءَ هُنَا مُخْتَصَرًا (الْمُؤَلِّفُ).﴾

(٭) "Subhanallah" (kəliməsi)'nə məxsus olan bu "İkinci bab"ın izahı, arabi “29-cu Ləma”da və Risale-i Nur'un bir neçə yerində gəlmişdir. Bundan dolayı, burda, müxtəsər olaraq gəldi. (Müəllif)

-------------------------------------    

فِي سُبْحَانَ اللَّهِ

"Subhanallah" haqqındadır.

                                      

﴿بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ﴾

سُبْحَانَ اللَّهِ الْقَادِرِ الْمُطْلَقِ بِالْقُدْرَةِ الذَّاتِيَّةِ، وَالْغَنِيِّ الْمُطْلَقِ الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنِ الْعَجْزِ وَالِاحْتِيَاجِ.

✓ Zati qüdrətilə mütləq Qadir; və acizlik və ehtiyacdan müqəddəs və münəzzəh mütləq Ğani (zəngin olan) Allah, subhandır.

سُبْحَانَ اللَّهِ الْكَامِلِ الْمُطْلَقِ فِي ذَاتِهِ وَصِفَاتِهِ وَأَفْعَالِهِ،

✓ Zatında, sifətlərində və fellərində mütləq kamil olan Allah, subhan'dır.

الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنِ الْقُصُورِ وَالنُّقْصَانِ؛

(Ki), qüsur və nöqsandan müqəddəs və münəzzəhdir.

إِذْ كَمَالُ آثَارِهِ دَالٌّ عَلَى كَمَالِ أَفْعَالِهِ،

Çünki:

• Əsərlərinin kamalı, fellərinin kamalına dəlildir.

وَهُوَ عَلَى كَمَالِ أَسْمَائِهِ،

• O da, isimlərinin kamalına (dəlildir). --->

وَهُوَ عَلَى كَمَالِ أَوْصَافِهِ،

• O da, sifətlərinin kamalına (dəlildir). --->

وَهُوَ عَلَى كَمَالِ ذَاتِهِ جَلَّ جَلَالُهُ.

• O da, (cəllə cələluhunun) Zat'ının kamalına (dəlildir).

بَلْ مَجْمُوعُ مَا فِي الْكَائِنَاتِ وَالْمَصْنُوعَاتِ مِنَ الْكَمَالِ وَالْجَمَالِ؛

Hətta, cəmi kainat və məsnuat, (Onun) kamal və camal(ın)dandır.

إِنَّمَا هُوَ ظِلٌّ ضَعِيفٌ بِالنِّسْبَةِ لِكَمَالِهِ وَجَمَالِهِ

O (yəni, kainatdakı camal və kamal), Onun kamal və camalına nisbətlə, zəif bir kölgədir.

بِالْحَدْسِ الصَّادِقِ، وَبِالْبُرْهَانِ الْقَاطِعِ، وَبِإِجْمَاعِ جَمَاعَاتٍ عِظَامٍ مُتَوَاتِرِينَ مُتَّفِقِينَ بِالْكَشْفِ وَالذَّوْقِ وَالشُّهُودِ وَالْمُشَاهَدَةِ: عَلَى ظِلِّيَّةِ كَمَالِ الْكَائِنَاتِ بَلْ كُلِّ الْأَكْوَانِ لِأَنْوَارِ وَاجِبِ الْوُجُودِ.

~ Sadiq bir hads;

~ qəti bir burhan; və

~ kəşf, zövq, şuhud və müşahidə ilə mütəvatir və müttəfiq böyük camaatların icması

ilə:

Kainatın, hətta külli kövnün kamalı, Vacibu'l-Vücud'un nurlarının kölgələridir.

سُبْحَانَ اللَّهِ الْوَاحِدِ الْأَحَدِ الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنِ الشُّرَكَاءِ،

✓ Şirkdən müqəddəs və münəzzəh Vahid (və) Əhəd olan Allah, subhan'dır.

لَا شَرِيكَ لَهُ؛

Onun, şəriki yoxdur:

لَا فِي مُلْكِهِ لِوَحْدَانِيَّةِ الْأَثَرِ الدَّالَّةِ عَلَى وَحْدَةِ الْمُؤَثِّرِ،

• Əsərin vahidiyyəti, Müəssir'in vəhdətinə dəlil olduğu üçün, mülkündə (şəriki) yoxdur.

وَلَا فِي رُبُوبِيَّتِهِ لِاتِّحَادِ الْقَلَمِ،

• Qələmin ittihadından dolayı, Rububiyyətində (şəriki) yoxdur.

وَلَا فِي أُلُوهِيَّتِهِ الْمُسْتَلْزِمَةِ لِلِانْفِرَادِ وَالِاسْتِقْلَالِ بِالذَّاتِ.

• (Uluhiyyət), infirad (təklik) və Zat ilə istiqlalı istilzam etdiyindən dolayı, Uluhiyyətində şəriki yoxdur.

سُبْحَانَ اللَّهِ الْقَدِيرِ الْأَزَلِيِّ الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنِ الْمُعِينِ وَالْوُزَرَاءِ؛

✓ Muin (köməkçi) və vəzirlərdən müqəddəs, münəzzəh əzəli qadir olan Allah, subhandır.

لِامْتِنَاعِ التَّحْدِيدِ وَالِانْتِهَاءِ فِي الْقُدْرَةِ الْكَامِلَةِ غَيْرِ الْمُتَنَاهِيَةِ بِوَاسِطَةِ الْمُمْكِنِ الْمُتَنَاهِي.

Çünki, qeyr-i mütənahi (sonu olmayan) kamil qüdrətdə, mümkün və mütənahi vasitə ilə təhdid (məhdudlaşma) və intəha (sonlanma), imkansızdır.

سُبْحَانَ اللَّهِ الْقَدِيمِ الْأَزَلِيِّ الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنْ مُمَاثَلَةِ الْمُحْدَثَاتِ.

✓ Muhdəs (sonradan meydana gələn)'lərə bənzəməkdən müqəddəs və münəzzəh əzəli qədim olan Allah, subhandır.

سُبْحَانَ اللَّهِ الْوَاجِبِ الْوُجُودِ الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنْ لَوَازِمِ مَاهِيَّاتِ الْمُمْكِنَاتِ.

✓ Mümkinat (mümkün varlıqlar)'ın mahiyyətlərinin lazımı olan şeylərdən müqəddəs və münəzzəh Vacibu'l-Vücud olan Allah, subhandır.

سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِي لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ،

✓ Göylərdə və yerdə ən uca misallar (sifətlər) Özünə məxsus olan Allah, subhandır.

وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ،

O, Əziz və Hakim (hikmət sahibi)'dir.

الْمُتَقَدِّسُ الْمُتَنَزِّهُ عَمَّا تَصِفُهُ الْعَقَائِدُ الْبَاطِلَةُ الْخَاطِئَةُ،

✓ Batil və xətalı əqidələrin vəsf etdiyi şeylərdən, müqəddəs və münəzzəhdir.

وَعَمَّا تَتَصَوَّرُهُ الْأَوْهَامُ الْبَاطِلَةُ الْقَاصِرَةُ،

✓ Batil və nöqsan vəhmlərin təsəvvürlərindən (müqəddəs və münəzzəhdir).

وَعَنْ كُلِّ النَّقَائِصِ؛

✓ Və bütün nöqsanlardan (müqəddəs və münəzzəh)'dir.

إِذْ هِيَ إِمَّا مِنَ الْأَعْدَامِ، أَوْ إِلَى الْأَعْدَامِ.

Çünki onlar (yəni, yuxarıdakı nöqsanlıqlar), ya adəm (yoxluq)'dandır; ya da adəmə (yoxluğa)'dır.

فَكَيْفَ تَصِلُ إِلَى ذَيْلِ الْوُجُودِ الْوَاجِبِ؟!

Elə isə, (onlar), Vacibu'l-Vücud'un "ətəyi"nə, necə çata bilər?!

سُبْحَانَ اللَّهِ السَّرْمَدِيِّ الْأَبَدِيِّ الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنِ التَّغَيُّرِ وَالتَّبَدُّلِ اللَّازِمَيْنِ لِلْكَثْرَةِ وَالْإِمْكَانِ وَالْمُنَافِيَيْنِ لِلْوُجُوبِ وَالْوَحْدَةِ.

✓ ~ Kəsrət və imkanın 2 lazımı; və

   ~ vücub və vəhdətin 2 münafisi (ziddi)

olan təğayyur (qeyriləşmə) və təbəddül dən müqəddəs və münəzzəh sərmədi, əbədi olan Allah, subhandır.

سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْكَوْنِ وَالْمَكَانِ، الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنِ التَّحَيُّزِ وَالتَّجَزِّي الْمُنَافِيَيْنِ لِلْغِنَى الذَّاتِيِّ.

✓ Zati ğinası (zənginliyi)'nə 2 zidd olan "təhəyyüz (yer tutmaq) və təcəzzi (cüzlərə, parçalara ayrılmaq)"dan müqəddəs və münəzzəh, kövn və məkanın Xaliqi olan Allah, subhandır.

سُبْحَانَ اللَّهِ الْقَدِيمِ الْبَاقِي الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَنِ الْحُدُوثِ وَالزَّوَالِ.

✓ Hudus və zavaldan müqəddəs və münəzzəh baqi (əbədi) və qədim olan Allah, subhandır.

سُبْحَانَ اللَّهِ الْوَاجِبِ الْوُجُودِ الْمُتَقَدِّسِ الْمُتَنَزِّهِ عَمَّا لَا يَلِيقُ بِجَنَابِهِ مِنَ الْحُلُولِ وَالِاتِّحَادِ ـ مَا لِلتُّرَابِ وَلِرَبِّ الْأَرْبَابِ! ـ وَمِنَ الْحَصْرِ وَالتَّحْدِيدِ الْمُسْتَلْزِمَيْنِ لِلْمَحْكُومِيَّةِ؛ وَمِنَ الْوَالِدِ وَالْوَلَدِ،

✓ Öz cənabına layiq olmayan:

~ hulul və ittihaddan ("Torpaq harda, rəbblərin Rəbbi harda?");

~ məhkumiyyəti istilzam edən hasr və təhdiddən;

~ valid (ata) və vələd (övlad)'dan

müqəddəs və münəzzəh Vacibu'l-Vücud olan Allah, subhandır.

تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يَقُولُ الظَّالِمُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا.

Allah, -uluvv (ucalıq) və kəbir (böyüklük) cəhətindən- zalımların söylədiklərindən, taala (uca)'dır.

سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِي تُسَبِّحُ لَهُ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ، وَيُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ، بِمَا عَلَى جِبَاهِهَا مِنْ نُقُوشِ قَلَمِ الْقَدَرِ.

✓ Qədər qələminin naxışlarından alınlarında olan (yəni, görsənən) şeylərlə

~ bütün mələklərin; və

~ göylərdə və yerdə olanların

Özünü təsbih etdiyi Allah, subhandır.

(Bədiü'z-zaman Said Nursi, "əl-Arabiyyu əl-Məsnəviyyu ən-Nuriyyu", "Qətrə" risaləsi)

------------------------

------------------------

Müəllif, yuxarıda qeyd etdiyi “29-cu Ləma”da, “subhanallah” kəliməsini, belə açıqlayır:

ﺍﻟﺒﺎﺏ ﺍﻟﺄﻭﻝ‌

Birinci bab:

ﻓﻲ "ﺳﺒﺤﺎﻥ ﺍﻟﻠّٰﻪ"‌

"Subhanallah" haqqındadır.

ﻭﻫﻮ ﺛﻠﺎﺛﺔ ﻓﺼﻮﻝ‌

3 fəsl'dən ibarətdir. (haşiyə)

----------------------------------

(Haşiyə:

Dəyərli oxuyucu! 

Əsər, Müəssirsiz; fel, failsiz ola bilməyəcəyinə görə, kainatda müşahidə etdiyimiz hər bir əsər, hər bir felin də, bir müəssiri, bir faili olmalıdır.

Elə isə, bu Müəssir və Fail, Kimdir?

Cavab olaraq deyirik ki:

Əgər əsər, fel və s. üzərində kamal müşahidə edilirsə, bu, Müəssir və Failinin də, kamal sahibi olduğuna dəlalət edir. Necə ki, Müəllif Ustad Bədiüz-zaman, yuxarıda, belə demişdi:

"Əsərlərin kamalı --->  fellərin kamalına; bu ---> isimlərin (yəni, ünvanların) kamalına; bu ---> sifətlərin kamalına; bu da ---> Zatın kamalına dəlildir."

İndi, bir düşün! Görməyən, eşitməyən, elmi, iradəsi, qüdrəti olmayan biri, bütün bu kamal əsərlərinə, fellərinə sahib çıxa bilərmi? Təbii ki, əsla. Elə isə, kainatda müşahidə edilən bütün kamal əsərlər və fellərin müəssir və faili, yalnız mütləq kamil olan Allahdır. 

Bundan sonra:

Müəllif, aşağıda, kainatda müşahidə etdiyi kamal əsərləri və fellərindən bəzilərinə yer vermək surətilə, bütün bu fellərin faili və müəssirinin, bütün nöqsanlıqlardan münəzzəh olduğunu isbat edəcəkdir. Yəni, Müəssir və Failin bütün nöqsanlıqlardan münəzzəh olduğuna, aşağıdakılarla istidlal edəcəkdir.

Mənim əlavəm:

Quranda bir çox ayədə, "kainatın Allahı təsbih etdiyi" buyurulmaqdadır. Bununla, ilk əvvəl, Allah haqqında doğru bir təsəvvür; ikincisi isə, insanın da təsbih etməyə təşviq edildiyi qəsd edilmişdir. Yəni, bitki, həşərat, dağ, daş, bir sözlə hər şey, Allahı, hal dililə, yəni üzərində göstərdiyi nöqsansız fəaliyyət ilə Onu təsbih etdiyi (yəni, Onun nöqsandan münəzzəh olduğunu ifadə etdiyi) halda, heç mümkünmüdür ki, Allahın ən böyük əsəri olan insana, təsbih əmr edilməsin?! 

Həm bir düşün! Heç mümkünmüdür ki, hər bir şeydə Öz kamalını göstərən Allah, insan kimi böyük bir əsərində, kamal sifətləri ilə görünmək, təzahür etmək istəməsin?!

Elə isə, insan da, digər varlıqlardan fərqli və daha iləri dərəcədə (yəni, etiqadı və ixtiyari fellərilə) təsbih etməli, Onun kamal sifətlərinə bir ayna, bir mazhar olmalıdır. Qəlbin kamil etiqadı və orqanların kamil feli isə, yalnız Kitab və Sünnət ilə mümkündür! 

----------------------------------

ﺍﻟﻔﺼﻞ ﺍﻟﺄﻭﻝ ‌

1-ci Fəsl:

﴿ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ﴾

ﻓَﺴُﺒْﺤﺎﻧَﻚَ ﻳﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺴَّﻤﺎﺀُ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻧُﺠُﻮﻣِﻬَﺎ ﻭَﺷُﻤﻮُﺳِﻬَﺎ ﻭَﺃﻗﻤَﺎﺭِﻫَﺎ، ﺑِﺮُﻣُﻮﺯِ ﺣِﻜَﻤِﻬَﺎ.

Ey:

✓ Səma:

~ ulduzları;

~ günəşləri;

~ ayları

kəlimələri, hikmətlərinin rəmzlərilə, -həmd edərək- Özünü təsbih etdiyi kimsə! Sən, Subhansan!

 

ﻭَﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺠَﻮُّ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺳَﺤﺎﺑﺎﺗِﻪِ ﻭَﺭُﻋُﻮﺩِﻫَﺎ ﻭَﺑُﺮُﻭﻗِﻬَﺎ ﻭَﺃﻣﻄَﺎﺭِﻫَﺎ، ﺑِﺈﺷﺎﺭﺍﺕِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ.

✓ Səni, hava:

~ buludları;

~ göy gurultuları;

~ şimşəkləri;

~ yağışları

kəlimələri və faydalarının işarətlərilə -həmd edərək- təsbih edir.

 

ﻭَﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺭَﺃﺱُ ﺍﻟﺄﺭﺽ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻣَﻌَﺎﺩِﻧِﻬَﺎ ﻭَﻧَﺒَﺎﺗَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَﺃﺷْﺠَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭَﺣَﻴْﻮَﺍﻧَﺎﺗِﻬَﺎ، ﺑِﺪَﻟﺎﻟﺎﺕِ ﺍﻧْﺘِﻈَﺎﻣَﺎﺗِﻬَﺎ.

✓ Səni, yerin səthi (üzü):

~ mədənləri;

~ bitkiləri;

~ ağacları;

~ heyvanları

kəlimələri və intizamlarının dəlalətlərilə, -həmd edərək- təsbih edir.

 

ﻭَﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕُ ﻭَﺍﻟﺄﺷْﺠَﺎﺭُ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺃﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﻭَﺃﺯﻫَﺎﺭﻫَﺎ ﻭَﺛَﻤَﺮَﺍﺗِﻬَﺎ، ﺑَﺘَﺼْﺮﻳﺤَﺎﺕِ ﻣَﻨَﺎﻓِﻌِﻬَﺎ.

✓ Səni, bitkilər və ağaclar:

~ yarpaqları;

~ çiçəkləri;

~ meyvələri

kəlimələri və faydalarının təsrihat (açıqlamalar)'ı ilə, həmd edərək təsbih edirlər.

 

ﻭَﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺄﺯﻫَﺎﺭُ ﻭَﺍﻟﺄﺛْﻤَﺎﺭُ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺑُﺬُﻭﺭِﻫَﺎ ﻭَﺃﺟْﻨِﺤَﺘِﻬﺎ ﻭَﻧَﻮَﺍﺗَﺎﺗِﻬَﺎ، ﺑِﻌَﺠَﺎﺋﺐِ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻬَﺎ.

✓ Səni, çiçəklər və meyvələr:

~ toxumları;

~ qanadları; və

~ çəyirdəkləri

kəlimələri və sənətlərinin əcaiblikləri ilə, həmd edərək təsbih edirlər.

 

ﻭَﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﻨَّﻮﺍﺗَﺎﺕُ ﻭَﺍﻟﺒُﺬُﻭﺭُ ﺑَﺄﻟﺴِﻨَﺔِ ﺳَﻨَﺎﺑِﻠِﻬَﺎ ﻭﻛَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺣَﺒَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺑﺎﻟﻤُﺸَﺎﻫَﺪﺓِ.

✓ Səni, çəyirdəklər və toxumlar:

~ [müşahidə ilə] sünbüllərinin dilləri; və dənələrinin kəlimələrilə, həmd edərək təsbih edirlər.

 

ﻭَﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﻛُﻞُّ ﻧَﺒَﺎﺕٍ ﺑِﻐَﺎﻳَﺔِ ﺍﻟﻮُﺿُﻮﺡِ ﻭَﺍﻟﻈُﻬُﻮﺭِ ﻋِﻨْﺪَ ﺍﻧْﻜِﺸﺎﻑِ ﺃﻛﻤَﺎﻣِﻬﺎ ﻭَﺗَﺒَﺴُّﻢِ ﺑَﻨَﺎﺗِﻬَﺎ ﺑَﺄﻓْﻮَﺍﻩِ ﻣُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕِ ﺃﺯﺍﻫﻴﺮِﻫَﺎ ﻭَﻣُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺳَﻨَﺎﺑِﻠِﻬَﺎ، ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻣَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺑُﺬُﻭﺭِﻫَﺎ ﻭَﻣَﻨْﻈُﻮﻣَﺎﺕِ ﺣَﺒّﺎﺗِﻬَﺎ، ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﻧِﻈﺎﻣِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻣﻴﺰﺍﻧِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺗَﻨْﻈِﻴﻤِﻬﺎ ﻓﻲ ﺗَﻮْﺯِﻳﻨِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺻِﺒﻐَﺘِﻬﺎ ﻓﻲ ﺯِﻳﻨَﺘِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻧُﻘُﻮﺷِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺭَﻭَﺍﺋِﺤِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻃُﻌُﻮﻣِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺃﻟﻮَﺍﻧِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺃﺷْﻜَﺎﻟِﻬَﺎ،

✓ Bütün bitkilər:

tumurcaqlarının açılması və çiçəklərinin müzəyyən (bəzənmiş) və sünbüllərinin müntəzəm ağızları ilə qızlarının (yəni, o bitkilərin balalarının) təbəssümü vaxtında, toxumlarının, mövzun və dənələrinin (də), müntəzəm kəlimələrilə,

~ mizanında;  

~ tənzimində;  

~ təvzinində;  

~ sənətində;  

~ sibğatında (boyanmasında);  

~ zinətində;  

~ naxışlarında;  

~ qoxularında;  

~ dadlarında;  

~ rənglərində;  

~ şəkillərindəki

nizamının dililə, son dərəcə vazeh və zahir bir surətdə, Səni həmd edərək təsbih edirlər.

---------------------

﴿(٭): ﺇﻥ ﺍﺛﻨﻰ ﻋﺸﺮ ﻣﺸﻬﺪًﺍ ﻭﺣﺠﺎﺑًﺎ، ﻣﺸﻬﺪًﺍ ﻓﻮﻕ ﻣﺸﻬﺪ، ﺑﺮﻫﺎﻧًﺎ ﺿﻤﻦ ﺑﺮﻫﺎﻥ، ﺩﻟﻴﻠﺎً ﺧﻠﺎﻝ ﺩﻟﻴﻞ؛

(*) Şübhəsiz, (bu) 12 məşhəd (səhnə) və hicab, məşhəd üzərində bir məşhəd; burhan zimnində bir burhan; və dəlil arasında bir dəlildir.

ﺗﻨﺒﻌﺚ ﻛﻠﻬﺎ ﻣﻦ ﺯﻫﺮﺓ ﻭﺍﺣﺪﺓ ﺑﻨﻐﻤﺎﺕ ﻣﺘﻨﻮﻋﺔ ﻭﻟﻤﻌﺎﺕ ﻣﺘﺒﺎﻳﻨﺔ

(Bunların) hamısı, -növbənöv nəğmələr; və bir-birindən fərqli ləmalarla- tək bir çiçəkdən çıxmaqdadır.

ﻓﺘُﺮﻱ ﺍﻟﻘﻠﺐَ ﺍﻟﻤﺼﻮﺭَ ﺍﻟﺄﺯﻟﻲ،

Beləliklə də, qəlbə, əzəli Musavvir'i göstərir.

ﻭﺗﻠﻔﺖ ﻋﻴﻦ ﺍﻟﻌﻘﻞ ﺇﻟﻴﻪ. (ﺍﻟﻤﺆﻟﻒ).﴾

Və ağlın gözünü, Ona cəlb edir. (Müəllif)

--------------------------

ﻛَﻤَﺎ ﺗَﺼِﻒُ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺻِﻔَﺎﺗِﻚَ ﻭﺗُﻌَﺮِّﻑُ ﺟَﻠَﻮﺍﺕِ ﺃﺳﻤﺎﺋِﻚَ ﻭَﺗُﻔَﺴِّﺮُ ﺗَﻮَﺩُّﺩَﻙَ ﻭَﺗَﻌَﺮُّﻓَﻚَ ﺑِﻤَﺎ ﻳَﺘَﻘَﻄَّﺮُ ﻣِﻦْ ﻇَﺮَﺍﻓَﺔِ ﻋُﻴُﻮﻥِ ﺃﺯﺍﻫﻴِﺮﻫَﺎ ﻭَﻣِﻦْ ﻃَﺮَﺍﻭَﺓِ ﺃﺳْﻨَﺎﻥِ ﺳَﻨَﺎﺑِﻠِﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺭَﺷَﺤَﺎﺕِ ﻟَﻤَﻌَﺎﺕِ ﺟَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺗَﻮَﺩُّﺩِﻙَ ﻭﺗَﻌَﺮُّﻓِﻚَ ﺇﻟﻰ ﻋِﺒَﺎﺩِﻙَ.

(Yenə, bitkilər):

~ Çiçəklərinin gözlərinin zərafətindən;

~ sünbüllərinin dişlərinin təravətindən;

~ təvəddüdün (Özünü sevdirməyinin) və təərrüfünün (Özünü tanıtdırmağının) cilvələrinin ləmalarının rəşhalarından

damcılayan şeylərlə, qullarına, sifətlərinin təcəllisini vəsf edir; isimlərinin cilvələrini tanıtdırır; və təvəddüdünü və təərrüfünü təfsir edir.

ﺳُﺒْﺤﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻭَﺩُﻭﺩُ ﻳﺎ ﻣَﻌْﺮﻭُﻑُ ﻣَﺎ ﺃﺣﺴَﻦَ ﺻُﻨْﻌَﻚَ ﻭَﻣَﺎ ﺃﺯﻳَﻨَﻪُ ﻭَﻣَﺎ ﺃﺑْﻴَﻨَﻪُ ﻭَﻣَﺎ ﺃﺗْﻘَﻨَﻪُ!

Sən Subhansan, ey Vədud, ey Mə'ruf! Sənin sənətin, nə qədər gözəl, nə qədər zinətli, nə qədər aşkar, nə qədər mükəmməldir!

 

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳﺎ ﻣَﻦ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺟَﻤﻴﻊُ ﺍﻟﺄﺷﺠﺎﺭ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺼَّﺮَﺍﺣَﺔِ ﻭَﺍﻟﺒَﻴَﺎﻥِ ﻋِﻨْﺪَ ﺍﻧْﻔِﺘَﺎﺡِ ﺃﻛﻤَﺎﻣِﻬَﺎ ﻭَﺍﻧْﻜِﺸﺎﻑِ ﺃﺯﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭﺗَﺰﺍﻳُﺪِ ﺃﻭﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﻭَﺗَﻜَﺎﻣُﻞِ ﺃﺛﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭَﺭَﻗْﺺِ ﺑَﻨَﺎﺗِﻬَﺎ ﻋَﻠﻰ ﺃﻳَﺎﺩﻱ ﺃﻏْﺼَﺎﻧِﻬَﺎ ﺣَﺎﻣِﺪَﺓً ﺑﺄﻓْﻮَﺍﻩِ ﺃﻭﺭﺍﻗِﻬَﺎ ﺍﻟﺨَﻀِﺮَﺓِ ﺑِﻜَﺮَﻣِﻚَ، ﻭَﺃﺯﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟﻤُﺘَﺒَﺴّﻤَﺔِ ﺑِﻠُﻄْﻔِﻚَ، ﻭَﺃﺛﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟﻀَّﺎﺣِﻜَﺔِ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺘِﻚَ، ﺑِﺄﻟﺴِﻨَﺔِ ﻧِﻈَﺎﻣِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻣﻴﺰَﺍﻧِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺗَﻨْﻈِﻴﻤِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺗَﻮْﺯﻳﻨﻬَﺎ ﻓﻲ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺻِﺒْﻐَﺘِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺯِﻳﻨَﺘِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻧُﻘُﻮﺷِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻃُﻌﻮﻣِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺭَﻭَﺍﺋﺤِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺃﻟﻮَﺍﻧِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺃﺷﻜَﺎﻟِﻬَﺎ ﻓﻲ ﺍﺧﺘِﻠﺎﻑِ ﻟُﺤُﻮﻣِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻛَﺜْﺮَﺓِ ﺗَﻨَﻮُّﻋِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻋَﺠَﺎﺋﺐِ

﴿(٭): ﻫﺬﻩ ﺍﻟﺪﻟﺎﺋﻞ ﺍﻟﺨﻤﺴﺔ ﻋﺸﺮ، ﺍﻟﺪﻟﻴﻞ ﺿﻤﻦ ﺍﻟﺪﻟﻴﻞ، ﻭﺍﻟﺒﺮﻫﺎﻥ ﺩﺍﺧﻞ ﺍﻟﺒﺮﻫﺎﻥ ﺗﺸﻴﺮ ﺇﻟﻰ ﺍﻟﺼﺎﻧﻊ ﺍﻟﺠﻠﻴﻞ. (ﺍﻟﻤﺆﻟﻒ).﴾

ﺧِﻠﻘَﺘِﻬَﺎ ﻛَﻤَﺎ ﺗَﺼِﻒُ ﺻِﻔَﺎﺗِﻚَ ﻭَﺗُﻌَﺮِّﻑُ ﺃﺳْﻤَﺎﺀَﻙَ ﻭﺗُﻔَﺴِّﺮُ ﺗَﺤَﺒُّﺒَﻚَ ﻭَﺗَﻌَﻬُّﺪَﻙَ ﻟِﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﺑِﻤَﺎ ﻳَﺘَﺮَﺷَّﺢُ ﻣِﻦْ ﺷِﻔَﺎﻩِ ﺛِﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﻣِﻦْ ﻗَﻄَﺮﺍﺕِ ﺭَﺷَﺤَﺎﺕِ ﻟَﻤَﻌَﺎﺕِ ﺟَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺗَﺤَﺒُّﺒِﻚَ ﻭﺗَﻌَﻬُّﺪِﻙَ ﻟِﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ.

✓ Bütün ağaclar:

Tumurcuqlarının infitahı (açılması); çiçəklərinin inkişafı (açılması); yarpaqlarının çoxalması; meyvələrinin təkamülü və qızlarının budaqları əlləri üzərində rəqsləri vaxtında,

~ Sənin kərəminlə yaşıl yarpaqlarının;

~ Sənin lütfünlə təbəssüm edən çiçəklərinin;

~ Sənin rəhmətinlə gülən meyvələrinin;

ağızları ilə həmd edərək,

~ mizanındakı;

~ tənzimindəki;

~ təvzinindəki;

~ sənətindəki;

~ sibğatındakı;

~ zinətindəki;

~ naxışlarındakı;

~ dadlarındakı;

~ qoxularındakı;

~ rənglərindəki;

~ şəkillərindəki;

~ ətlərinin ixtilafındakı;

~ müxtəlifliyinin çoxluğundakı;

~ xilqətinin əcaibliyindəki

nizamının dililə,

~ meyvələrinin dodaqlarından;

~ məxluqatına təhəbbübün və təəhhüdünün cilvələrinin ləmalarının rəşhalarının qətrələrindən

süzülən şeylərlə, Sənin sifətlərini vəsf edir; Sənin isimlərini tanıtdırır; məsnuatına təhəbbüb və təəhhüdünü təfsir edir.

-------------------------

(*) Bu 15 dəlil, dəlil zimnində dəlil; burhan daxilində burhandır. Sani (və) Cəlil (olan Allah)'a işarət edir. (Müəllif)

-------------------------

ﺣَﺘّﻰ ﻛَﺄﻥَّ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓَ ﺍﻟﻤُﺰَﻫَّﺮَﺓَ

Hətta, sanki, çiçəklənmiş bir ağac:

ﻗَﺼﻴِﺪَﺓٌ ﻣَﻨْﻈُﻮﻣَﺔٌ ﻣُﺤَﺮَّﺭَﺓٌ، ﻟِﺘُﻨْﺸِﺪَ ﻟﻠِﺼَّﺎﻧﻊِ ﺍﻟﻤَﺪَﺍﺋِﺢَ ﺍﻟﻤُﺒَﻬَّﺮَﺓَ.

~ Sani'yə göz qamaşdıran mədhlər inşad etməsi üçün, mənzum, yazılmış bir qəsidədir.

ﺃﻭ ﻓَﺘَﺤَﺖْ ﺑِﻜَﺜْﺮَﺓٍ ﻋُﻴُﻮﻧَﻬَﺎ ﺍﻟﻤُﺒَﺼَّﺮَﺓَ ﻟِﺘَﻨْﻈُﺮَ ﻟﻠﻔَﺎﻃِﺮِ ﺍﻟﻌَﺠَﺎﺋِﺐَ ﺍﻟﻤُﻨَﺸَّﺮَﺓَ.

~ Və ya, görən bir çox gözünü, Fatirin nəşr edilmiş əcaibliklərinə nəzər etməsi üçün açmışdır.

ﺃﻭْ ﺯَﻳَّﻨَﺖْ ﻟِﻌِﻴﺪِﻫَﺎ ﺃﻋْﻀَﺎﺀﻫَﺎ ﺍﻟﻤُﺨَﻀَّﺮَﺓَ ﻟِﻴَﺸْﻬَﺪَ ﺳُﻠْﻄَﺎﻧُﻬَﺎ ﺁﺛَﺎﺭَﻫَﺎ ﺍﻟﻤُﻨَﻮَّﺭَﺓ.

~ Və ya, öz bayramı üçün, yaşıllaşmış üzvlərini, onun Sultanı münəvvər əsərlərini müşahidə etsin deyə bəzəmişdir.

ﻭَﺗُﺸْﻬِﺮَ ﻓﻲ ﺍﻟﻤَﺸْﻬَﺮِ ﻣُﺮَﺻَّﻌَﺎﺕِ ﺍﻟﺠَﻮْﻫَﺮِ.

~ Və, bir məşhərdə, cövhəri(nin) murassatı(nı) (daş-qaşla bəzədilmiş şeylərini) təşhir etməkdədir.

ﻭَﺗُﻌْﻠِﻦَ ﻟﻠِﺒَﺸَﺮِ ﺣِﻜْﻤَﺔَ ﺧَﻠْﻖِ ﺍﻟﺸَﺠَﺮِ.

~ Və, bəşərə, ağacın xilqət hikmətini elan edir.

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺃﺣْﺴَﻦَ ﺇﺣْﺴَﺎﻧَﻚَ

Sən, Subhan'san. Sənin ehsanın, nə qədər gözəldir!

ﻣَﺎ ﺃﺑْﻴَﻦَ ﺗِﺒْﻴَﺎﻧَﻚَ

Sənin tibyanın (bəyanın), nə qədər açıqdır!

ﻣَﺎ ﺃﺑْﻬَﺮَ ﺑُﺮْﻫَﺎﻧَﻚَ ﻭﻣَﺎ ﺃﻇْﻬَﺮَﻩُ ﻭﻣَﺎ ﺃﻧْﻮَﺭَﻩُ!.

Sənin burhanın, nə qədər parlaqdır! O, nə qədər zahir; o, nə qədər nurludur!

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺃﻋْﺠَﺐَ ﺻَﻨْﻌَﺘَﻚَ!

Sən, Subhan'san. Sənin sənətin, nə qədər qeyr-i adidir!

 

ﺗَﻠﺄﻟُﺆُ ﺍﻟﻀِّﻴﺎﺀِ ﺑﺪَﻟﺎﻟَﺔِ ﺣِﻜَﻤِﻬَﺎ؛ ﻣِﻦْ ﺗَﻨْﻮِﻳﺮِﻙَ، ﺗَﺸْﻬِﻴﺮِﻙَ..

✓ Ziyanın parlaması, -hikmətlərinin dəlalətilə- Sənin tənvirin, Sənin təşhirindəndir...

 

ﺗَﻤَﻮُّﺝُ ﺍﻟﺄﻋْﺼَﺎﺭِ ﺑِﺴِﺮّ ﻭَﻇَﺎﺋِﻔِﻬَﺎ - ﺧُﺼُﻮﺻًﺎ ﻓﻲ ﻧَﻘْﻞِ ﺍﻟﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ- ﻣِﻦْ ﺗَﺼْﺮِﻳﻔِﻚَ، ﺗَﻮْﻇِﻴﻔِﻚَ..

✓ Qasırğanın dalğalanması, -vəzifələrinin sirrilə- [xüsusilə, kəlimələrin nəqlində] Sənin təsrifin (yönləndirmən)'dən, Sənin təvzifindən (vəzifələndirmən)'dir...

 

ﺗَﻔَﺠُّﺮُ ﺍﻟﺄﻧْﻬَﺎﺭِ ﺑﺈﺷَﺎﺭَﺓِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ؛ ﻣِﻦْ ﺗَﺪْﺧِﻴﺮِﻙَ، ﺗَﺴْﺨِﻴﺮِﻙَ..

✓ Çayların fışqırması, -faydalarının işarətilə- Sənin tədxirin (depolamağın)'dan, Sənin təsxirin (boyun əydirmək, ram etməyin)'dəndir...

 

ﺗَﺰَﻳُّﻦُ ﺍﻟﺄﺣْﺠَﺎﺭِ ﻭﺍﻟﺤَﺪِﻳﺪِ ﺑِﺮُﻣُﻮﺯِ ﺧَﻮَﺍﺻِّﻬَﺎ ﻭَﻣَﻨَﺎﻓِﻌِﻬﺎ - ﺧُﺼُﻮﺻًﺎ ﻓِﻲ ﻧَﻘْﻞِ ﺍﻟﺄﺻْﻮﺍﺕِ ﻭﺍﻟﻤُﺨَﺎﺑَﺮَﺍﺕِ - ﻣِﻦ ﺗَﺪْﺑِﻴﺮِﻙَ، ﺗَﺼْﻮِﻳﺮِﻙَ..

✓ Daşlar və dəmirin bəzənməsi, -xüsusiyyətləri və mənfəətlərinin rəmzlərilə- [xüsusilə, səslər və xəbərləşmələrin nəqlində] Sənin tədbirin və Sənin təsvirindəndir...

 

ﺗَﺒَﺴُّﻢُ ﺍﻟﺄﺯﻫَﺎﺭِ ﺑِﻌَﺠَﺎﺋِﺐِ ﺣِﻜَﻤِﻬَﺎ؛ ﻣِﻦْ ﺗَﺤْﺴِﻴﻨِﻚَ، ﺗَﺰْﻳِﻴﻨِﻚَ..

✓ Çiçəklərin təbəssümü, -hikmətlərinin əcaiblikliklərilə- Sənin təhsinin, Sənin təzyinindəndir...

 

ﺗَﺒَﺮُّﺝُ ﺍﻟﺄﺛْﻤَﺎﺭِ ﺑِﺪَﻟﺎﻟَﺔِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ؛ ﻣِﻦْ ﺇﻧْﻌَﺎﻣِﻚَ، ﺇﻛْﺮَﺍﻣِﻚَ..

✓ Meyvələrin (özlərini) nümayiş etdirməsi, -faydalarının dəlalətilə- Sənin inam'ın, Sənin ikramındandır...

 

ﺗَﺴَﺠُّﻊُ ﺍﻟﺄﻃْﻴَﺎﺭِ ﺑِﺈﺷَﺎﺭَﺓِ ﺍﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﺷَﺮﺍﺋﻂِ ﺣَﻴَﺎﺗِﻬَﺎ؛ ﻣِﻦْ ﺇﻧﻄَﺎﻗِﻚَ ﺇﺭﻓَﺎﻗِﻚَ..

✓ Quşların təsəccuu (yəni, səcili, qafiyəli, ahəngli səslər çıxarması), -onların həyat şərtlərinin intizamı işarətilə- Sənin intaqın (danışdırmağın), Sənin irfaqın (yumşaqlığın)'dandır...

 

ﺗَﻬَﺰُّﺝُ ﺍﻟﺄﻣْﻄَﺎﺭِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ؛ ﻣِﻦْ ﺗَﻨـﺰِﻳﻠِﻚَ، ﺗَﻔْﻀِﻴﻠﻚَ..

✓ Yağışların təhəzzucu (ahənglə oxumaları), -faydalarının işarətilə- Sənin tənzilin (endirməyin)'dən, Sənin təfdilin (fəzilət verməyin)'dəndir...

 

ﺗَﺤَﺮُّﻙُ ﺍﻟﺄﻗْﻤَﺎﺭِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺣِﻜَﻢِ ﺣَﺮَﻛَﺎﺗِﻬَﺎ؛ ﻣِﻦْ ﺗَﻘْﺪِﻳﺮِﻙَ، ﺗَﺪْﺑِﻴﺮِﻙَ، ﺗَﺪْﻭِﻳﺮِﻙَ، ﺗَﻨْﻮِﻳﺮِﻙَ.

✓ Ayların təhərrükü, -hərəkətlərinin hikmətləri şəhadətilə- Sənin təqdirin, Sənin tədbirin, Sənin tədvirin, Sənin tənvirindəndir...

 

ﺳُﺒْﺤﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺃﻧْﻮَﺭَ ﺑُﺮﻫَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺃﺑْﻬَﺮَ ﺳُﻠﻄَﺎﻧَﻚَ!

Sən, Subhan'san. Burhanın, nə qədər nurlu; qüdrətin, nə qədər parlaqdır.

---------------------------

ﺍﻟﻔﺼﻞ ﺍﻟﺜﺎﻧﻲ‌

2-ci fəsl:

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻟﺎ ﺃُﺣْﺼِﻲ ﺛَﻨَﺎﺀً ﻋَﻠَﻴْﻚَ

Sən, Subhan'san. Sənə sənanı say(ıb qurtara) bilmərəm.

ﺃﻧﺖ ﻛَﻤَﺎ ﺃﺛْﻨَﻴْﺖَ ﻋَﻠﻰ ﻧَﻔْﺴِﻚَ ﻓﻲ ﻓُﺮْﻗَﺎﻧِﻚَ.

• Sən, Öz Furqan'ında (yəni, Quranda), Özünü necə səna etmisənsə, (eləsən).

ﻭَﺃﺛﻨَﻰ ﻋَﻠَﻴْﻚَ ﺣَﺒِﻴﺒُﻚَ ﺑِﺈﺫْﻧِﻚَ.

• Sən, həbibin Sənin iznilə Səni (necə) səna edibsə, (eləsən).

ﻭَﺃﺛﻨَﺖْ ﻋَﻠَﻴْﻚَ ﺟَﻤِﻴﻊُ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﺑﺈﻧْﻄَﺎﻗِﻚَ.

• Sən, cəmi məsnuatın, -Sənin intaqın ilə- Səni necə səna ediblərsə, (eləsən).

 

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﻋَﺮَﻓْﻨَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﻣَﻌْﺮِﻓَﺘِﻚَ ﻳﺎ ﻣَﻌْﺮﻭُﻑُ ﺑِﻤُﻌْﺠِﺰَﺍﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻣَﺼﻨﻮُﻋَﺎﺗِﻚَ ﻭَﺑِﺘَﻮﺻِﻴﻔَﺎﺕِ ﺟَﻤﻴِـﻊِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻭَﺑِﺘَﻌْﺮِﻳﻔَﺎﺕِ ﺟَﻤﻴِـﻊِ ﻣَﻮْﺟُﻮُﺩﺍﺗِﻚَ.

Sən, Subhan'san. Ey:

~ cəmi məsnuatının möcüzatı;

~ cəmi məxluqatının təvsifatı;

~ cəmi mövcudatının tərifatı

ilə Mə'ruf! Səni, mərifətinə layiq (bir şəkildə) tanımadıq.

 

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺫَﻛَﺮْﻧَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﺫِﻛْﺮِﻙَ ﻳَﺎ ﻣَﺬْﻛُﻮﺭُ ﺑِﺄﻟﺴِﻨَﺔِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻣَﺨﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻭَﺑِﺄﻧﻔُﺲِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻛَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻛِﺘَﺎﺏِ ﻛَﺎﺋِﻨَﺎﺗِﻚَ ﻭَﺑِﺘَﺤﻴَّﺎﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓِ ﻣِﻦْ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗﺎﺗِﻚَ ﻟَﻚ ﻭَﺑِﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﺄﻭﺭَﺍﻕِ ﺍﻟﻤُﻬْﺘَﺰَّﺓِ ﺍﻟﺬّﺍﻛِﺮَﺓِ ﻓﻲ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺃﺷْﺠَﺎﺭِﻙَ ﻭﻧَﺒَﺎﺗَﺎﺗِﻚَ.

Sən, Subhan'san. Ey:

~ cəmi məxluqatının dilləri;

~ kainat kitabının bütün kəlimələrinin nəfsləri;

~ məxluqatından cəmi həyat sahiblərinin, Sənə olan təhiyyələri;

~ cəmi ağacların və bitkilərində, titrəyən, zikr edən cəmi yarpaqların vəznləri

ilə Məzkur! Səni, zikrinə layiq (bir şəkildə) zikr etmədik.

 

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺷَﻜَﺮْﻧَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﺷُﻜْﺮِﻙَ ﻳﺎ ﻣَﺸْﻜُﻮﺭُ ﺑِﺄﺛﻨِﻴَﺔِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺇﺣْﺴَﺎﻧَﺎﺗِﻚَ ﻋَﻠﻰ ﺇﺣْﺴَﺎﻧِﻚَ ﻋَﻠﻰ ﺭﺅﻭﺱِ ﺍﻟﺄﺷْﻬَﺎﺩِ ﻭَﺑِﺈﻋْﻠﺎﻧَﺎﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻧِﻌَﻤِﻚَ ﻋَﻠﻰ ﺇﻧْﻌَﺎﻣِﻚَ ﻓﻲ ﺳُﻮﻕِ ﺍﻟﻜَﺎﺋﻨَﺎﺕِ ﻭَﺑِﻤَﻨْﻈُﻮﻣَﺎﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺛَﻤَﺮَﺍﺕِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻚَ ﻭَﻧِﻌْﻤَﺘِﻚَ ﻟَﺪﻯ ﺃﻧْﻈَﺎﺭِ ﺍﻟﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﻭﺑِﺘَﺤْﻤِﻴﺪَﺍﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻣَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺃﺯﺍﻫﻴﺮِﻙَ ﻭَﻋَﻨَﺎﻗﻴﺪِﻙَ ﺍﻟﻤُﻨَﻈَّﻤَﺔِ ﻓﻲ ﺧُﻴُﻮﻁِ ﺍﻟﺄﺷﺠﺎﺭ ﻭَﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕِ.

Sən, Subhan'san. Ey:

~ şahidlərin başları üzərindəki ehsanların üzərindəki cəmi ehsanlarının sənaları;

~ "kainat bazarı"nda, inam'ın üzərindəki cəmi inam'ların elanları;

~ məxluqatın nəzərləri qarşısında, rəhmətinin və nemətinin cəmi meyvələrinin mənzumatı;

~ ağaclar və bitkilərin saplarında münəzzəm (nizamla düzülmüş) çiçəklərin və salxımların cəmi mövzunatının təhmidləri

ilə Məşkur! Sənə, şükrünə layiq (bir şəkildə) şükr etmədik.

 

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺃﻋﻈﻢَ ﺷَﺄﻧَﻚَ ﻭَﻣَﺎ ﺃﺯﻳَﻦَ ﺑُﺮْﻫَﺎﻧَﻚَ ﻭَﻣَﺎ ﺃﻇْﻬَﺮَﻩُ ﻭَﻣَﺎ ﺃﺑْﻬَﺮﻩُ!

Sən, Subhan'san! Sənin şanın, nə qədər əzəmətli; Sənin burhanın, nə qədər zinətlidir. O, nə qədər zahir, nə qədər parlaqdır!

 

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﻋَﺒَﺪْﻧَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﻋِﺒَﺎﺩَﺗِﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻌْﺒُﻮﺩَ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﻤَﻠﺎﺋِﻜَﺔِ ﻭﺟَﻤﻴﻊِ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﻌَﻨَﺎﺻِﺮِ ﻭﺍﻟﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ، ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺈﻃَﺎﻋَﺔِ ﻭﺍﻟﺎﻣْﺘِﺜَﺎﻝِ ﻭﺍﻟﺎﻧﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭﺍﻟﺎﺗِّﻔَﺎﻕِ ﻭﺍﻟﺎﺷْﺘِﻴَﺎﻕِ.

Sən, Subhan'san. Ey:

~ mükəmməl itaət, imtisal, intizam, ittifaq və iştiyaqla, cəmi mələklər, cəmi həyat sahibləri, cəmi ünsürlər və məxluqatın

Mə'budu! Sənə, Sənin ibadətinə layiq (bir şəkildə) ibadət etmədik.

 

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺳَﺒَّﺤْﻨَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤِﻚَ ﻳﺎ ﻣَﻦْ ﴿ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤﻮﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ ﻭﺍﻟﺄﺭْﺽُ ﻭَﻣَﻦْ ﻓﻴﻬﻦَّ ﻭَﺇﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻲﺀٍ ﺇﻟﺎّﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ﴾

Sən, Subhan'san. Ey:

"7 səma və yer və onlarda olanlar, Onu təsbih edir. Elə bir şey yoxdur ki, Onu həmdi ilə təsbih etməsin." (İsra/44)

(olan) Kimsə! Səni, təsbihinə layiq bir şəkildə təsbih etmədik.

 

ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺴَّﻤﺎﺀُ ﻭَﺍﻟﺄﺭﺽُ ﺑِﺠَﻤﻴﻊِ ﺗَﺴْﺒﻴِﺤﺎﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﻭَﺑِﺠَﻤﻴﻊِ ﺗَﺤْﻤِﻴﺪَﺍﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻟَﻚَ.

Sən, Subhan'san. Səni, həmdin ilə,

[səma, yer, Sənin cəmi məsnuatının cəmi təsbihatı, cəmi məxluqatının cəmi təhmidatı ilə]

təsbih edir.

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺄﺭﺽُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀُ ﺑِﺠَﻤﻴﻊِ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺃﻧْﺒﻴَﺎﺋِﻚَ ﻭَﺃﻭﻟِﻴَﺎﺋِﻚَ ﻭَﻣَﻠﺎﺋِﻜَﺘِﻚَ ﻋَﻠَﻴﻬِﻢْ ﺻَﻠَﻮَﺍﺗُﻚَ ﻭَﺗَﺴْﻠِﻴﻤَﺎﺗُﻚَ.

Sən, Subhan'san. Səni, həmdin ilə,

[yer, səma, Sənin cəmi Nəbilərinin, cəmi vəlilərinin, cəmi mələklərinin (aleyhim salavatukə və təslimətukə) cəmi təsbihatı ilə]

təsbih edir.

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﺑِﺠَﻤﻴﻊِ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﺣَﺒﻴﺒِﻚَ ﺍﻟﺄﻛﺮﻡ (ﺹ). ﻭَﺑِﺠَﻤﻴﻊِ ﺗَﺤْﻤِﻴﺪَﺍﺕِ ﺭَﺳُﻮﻟِﻚَ ﺍﻟﺄﻋﻈﻢ ﻟَﻚَ، ﻋَﻠَﻴﻪِ ﻭَﻋَﻠﻰ ﺁﻟﻪِ ﺃﻓْﻀَﻞُ ﺻَﻠَﻮَﺍﺗِﻚَ ﻭَﺃﺗَﻢُّ ﺗَﺴْﻠﻴﻤَﺎﺗِﻚَ.

Sən, Subhan'san. Səni, həmdin ilə,

[kainat:

~ Sənin əkrəm Həbib'inin, cəmi təsbihatı ilə;

~ Sənin ə'zəm Rəsul'unun (salavatın ən əfdalı və təslimatın ən tamı, Ona və ailəsinə olsun) cəmi təhmidatı ilə]

təsbih edir.

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﻫﺬِﻩِ ﺍﻟﻜَﺎﺋِﻨﺎﺕُ ﺑِﺄﺻْﺪِﻳَﺔِ ﺗَﺴْﺒﻴﺤَﺎﺕِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭﺍﻟﺴَّﻠﺎﻡُ ﻟَﻚَ؛

Sən, Subhan'san. Ey bu kainatın, Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm)'in Sənə etdiyi təsbihatının sədaları ilə -həmdin ilə- təsbih etdiyi Kimsə!

ﺇﺫ ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬِﻱ ﺗﺘَﻤَﻮَّﺝُ ﺃﺻْﺪِﻳَﺔُ ﺗَﺴْﺒﻴﺤَﺎﺗِﻪِ ﻟَﻚَ ﻋَﻠﻰ ﺃﻣْﻮَﺍﺝِ ﺍﻟﺄﻋْﺼَﺎﺭِ ﻭﺃﻓْﻮَﺍﺝِ ﺍﻟﺄﺟْﻴَﺎﻝِ.

Çünki O, Sənə olan təsbihlərinin, əsrlərin dalğaları və nəsillərin dalğaları üzərində dalğalandığı Kimsədir.

ﺍﻟﻠّٰﻬﻢَّ ﻓَﺄﺑِّﺪْ ﻋَﻠﻰ ﺻَﻔَﺤَﺎﺕِ ﺍﻟﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَﺃﻭْﺭَﺍﻕ ﺍﻟﺄﻭْﻗَﺎﺕِ ﺇﻟﻰ ﻗﻴَﺎﻡِ ﺍﻟﻌَﺮَﺻَﺎﺕِ ﺃﺻْﺪِﻳَﺔَ ﺗَﺴْﺒﻴﺤَﺎﺕِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺍﻟﺼَﻠﺎﺓُ ﻭﺍﻟﺘَّﺴْﻠﻴﻤﺎﺕُ.

Allahım! Muhamməd (aleyhi's-salatu və't-təslimat)'ın təsbihlərinin sədalarını, kainatın səhifələri, vaxtların vərəqləri üzərində, qiyamət meydanına qədər əbədi qıl!

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺪُﻧْﻴَﺎ ﺑِﺂﺛَﺎﺭِ ﺷَﺮﻳِﻌَﺔِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎﻡُ.

Ey:

~ Dünya, Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm)'in şəriətinin əsərlərilə -həmdinlə- (Özünü) təsbih etdiyi kimsə!

Sən, Subhan'san.

ﺍﻟﻠّٰﻬﻢَّ ﻓَﺰَﻳِّﻦِ ﺍﻟﺪُّﻧﻴَﺎ ﺑِﺂﺛﺎﺭِ ﺩِﻳَﺎﻧَﺔِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭَﺍﻟﺴّﻠﺎﻡُ ﺇﻟﻰ ﻳَﻮْﻡِ ﺍﻟﻘِﻴَﺎﻡِ.

Allahım! Dünyanı, Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm)'in diyanətinin əsərlərilə, qiyamət gününə qədər zinətləndir.

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺄﺭﺽُ ﺳَﺎﺟِﺪَﺓً ﺗَﺤﺖَ ﻋﺮْﺵِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻚَ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﻣُﺤَﻤَّﺪِﻫَﺎ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎﻡُ.

Ey:

~ Yer, [Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm)'in dililə] qüdrətinin əzəməti arşı altında səcdə edərək -həmdinlə- (Özünü) təsbih etdiyi kimsə!

Sən, Subhan'san.

ﺍﻟﻠّٰﻬﻢَّ ﻓَﺄﻧْﻄِﻖِ ﺍﻟﺄﺭﺽ ﺑِﺄﻗْﻄَﺎﺭِﻫَﺎ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭﺍﻟﺴَّﻠﺎﻡُ ﺇﻟﻰ ﻳَﻮْﻡ ﺍﻟﺒَﻌْﺚِ ﻭﺍﻟﻘﻴَﺎﻡِ.

Allahım! Yeri, ətrafı ilə (bərabər), Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm)'in dililə, diriliş və qiyamət gününə qədər, danışdır.

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺟَﻤﻴﻊُ ﺍﻟﻤُﺆﻣِﻨﻴﻦَ ﻭَﺍﻟﻤُﺆْﻣِﻨَﺎﺕِ ﻓﻲ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﺄﻣْﻜِﻨَﺔِ ﻭَﺍﻟﺄﻭْﻗَﺎﺕِ ﺑِﻠِﺴﺎﻥِ ﻣُﺤَﻤَّﺪِﻫِﻢْ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎﻡُ.

Ey:

~ Cəmi mömin kişi və qadınlar, bütün məkanlarda, bütün vaxtlarda, Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm)'in dililə, -həmdinlə- (Özünü) təsbih etdiyi kimsə!

ﺍﻟﻠّٰﻬﻢَّ ﻓَﺄﻧْﻄِﻖِ ﺍﻟﻤُﺆْﻣِﻨِﻴﻦَ ﻭَﺍﻟﻤُﺆﻣِﻨَﺎﺕِ ﺇﻟﻰ ﻳَﻮﻡِ ﺍﻟﻘِﻴَﺎﻡِ ﺑِﺄﺻْﺪِﻳَﺔِ ﺗَﺴْﺒﻴﺤَﺎﺕِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻟﻚ ﻋَﻠَﻴﻪ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎﻡُ.

Allahım! Mömin kişi və qadınları, qiyamət gününə qədər, Muhamməd' (aleyhi's-salatu və's-sələm)'in Sənə olan təsbihatının sədaları ilə danışdır.

---------------------------

ﺍﻟﻔﺼﻞ ﺍﻟﺜﺎﻟﺚ‌

3-cü fəsl:

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻮَﺍﺣِﺪِ ﺍﻟﺄﺣَﺪِ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺄﺿْﺪَﺍﺩِ ﻭَﺍﻟﺄﻧْﺪَﺍﺩِ ﻭَﺍﻟﺸُﺮَﻛَﺎﺀِ.

• Cəlal sahibi; Vahid (və) Əhəd; ziddlərdən, nidd (bənzər)'lərdən və şəriklərdən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻘَﺪِﻳﺮِ ﺍﻟﺄﺯَﻟﻲّ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻤُﻌﻴﻦِ ﻭَﺍﻟﻮُﺯَﺭَﺍﺀِ.

• Cəlal sahibi; əzəli Qadir; muin və vəzirlərdən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻘَﺪِﻳﻢِ ﺍﻟﺄﺯَﻟﻲِّ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦْ ﻣُﺸَﺎﺑَﻬَﺔِ ﺍﻟﻤُﺤْﺪﺛَﺎﺕِ ﺍﻟﺰَّﺍﺋِﻠﺎﺕِ.

• Cəlal sahibi; əzəli Qədim; muhdəs (sonradan meydana gələn) və zail (zavala uğrayan varlıq)'lara bənzəməkdən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻮَﺍﺟِﺐِ ﻭُﺟُﻮﺩُﻩُ ﺍﻟﻤُﻤْﺘَﻨِﻊِ ﻧَﻈﻴﺮُﻩُ ﺍﻟﻤُﻤﻜِﻦِ ﻛُﻞُّ ﻣَﺎ ﺳِﻮَﺍﻩُ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦْ ﻟَﻮَﺍﺯِﻡِ ﻣﺎﻫﻴَّﺎﺕِ ﺍﻟﻤُﻤْﻜِﻨَﺎﺕِ.

• Cəlal sahibi; varlığı vacib; naziri (bənzəri) imkansız; Özündən başqa hər şey mümkün; mümkinatın mahiyyətlərinin lazımı olan şeylərdən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟَّﺬﻱ ﴿ﻟَﻴﺲَ ﻛَﻤِﺜﻠِﻪِ ﺷَﻲﺀٌ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟﺴَّﻤﻴﻊُ ﺍﻟﺒَﺼﻴِﺮُ﴾ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱُ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩُ ﻋَﻤَّﺎ ﺗَﺘَﺼﻮَّﺭُﻩُ ﺍﻟﺄﻭْﻫَﺎﻡُ ﺍﻟﻘَﺎﺻِﺮَﺓُ ﺍﻟﺨَﺎﻃِﺌَﺔُ.

• Cəlal sahibi; "Onun misli yoxdur. O, Səmi (eşidən) və Basir (görən)'dir." (Şura/11) olan; nöqsan və xətalı vəhmlərin təsəvvürlərindən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟَّﺬﻱ ﴿ﻟَﻪُ ﺍﻟﻤَﺜَﻞُ ﺍﻟﺄﻋْﻠﻰ ﻓﻲ ﺍﻟﺴَّﻤﻮَﺍﺕِ ﻭَﺍﻟﺄﺭﺽِ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟﻌَﺰﻳِﺰُ ﺍﻟﺤَﻜﻴِﻢُ﴾ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱُ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩُ ﻋَﻤَّﺎ ﺗَﺼِﻔُﻪُ ﺍﻟﻌَﻘَﺎﺋِﺪُ ﺍﻟﻨَﺎﻗِﺼَﺔُ ﺍﻟﺒَﺎﻃِﻠَﺔُ.

• Cəlal sahibi; "Göylərdə və yerdə, ən uca misallar (sifətlər), Ona aiddir. O, Əziz və Hakim'dir." (Rum/27) olan; naqis və batil əqidələrin Onu vəsf etmələrindən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻘَﺪﻳﺮِ ﺍﻟﻤُﻄْﻠَﻖِ ﺍﻟﻐَﻨﻲِّ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻌَﺠْﺰِ ﻭﺍﻟﺎﺣْﺘِﻴﺎﺝِ.

• Cəlal sahibi; mütləq Qadir, Ğani, acizlik və ehtiyacdan müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻜﺎﻣﻞِ ﺍﻟﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻓﻲ ﺫﺍﺗِﻪِ ﻭَﺻِﻔَﺎﺗِﻪِ ﻭَﺃﻓْﻌﺎﻟِﻪِ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻘُﺼُﻮﺭِ ﻭﺍﻟﻨُّﻘْﺼَﺎﻥِ، ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺍﺕِ ﻛَﻤَﺎﻟﺎﺕِ ﺍﻟﻜﺎﺋِﻨَﺎﺕِ؛

• Cəlal sahibi; Zatında, sifətlərində, fellərində mütləq Kamil; -kainatın kamillikləri ilə- qüsur və nöqsanlardan müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺇﺫ ﻣَﺠْﻤُﻮﻉُ ﻣَﺎ ﻓﻲ ﺍﻟﻜﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻣِﻦ ﺍﻟﻜَﻤﺎﻝِ ﻭَﺍﻟﺠَﻤَﺎﻝِ ﻇِﻞٌّ ﺿَﻌﻴﻒٌ ﺑِﺎﻟﻨّﺴْﺒَﺔِ ﺇﻟﻰ ﻛَﻤَﺎﻟﻪِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ، ﺑﺎﻟﺤَﺪْﺱِ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻕِ ﻭَﺑِﺎﻟﺒُﺮْﻫَﺎﻥِ ﺍﻟﻘَﺎﻃِﻊِ ﻭﺑﺎﻟﺪَّﻟﻴﻞ ﺍﻟﻮَﺍﺿِﺢِ.

Çünki, kainatdakı kamal və camaldan olan cəmi şeylər, [sadiq bir hads, qəti bir burhan və vazeh bir dəlil ilə] -O (subhənəhu)'nun kamalına nisbətlə- zəif bir kölgədir.

ﺇﺫ ﺍﻟﺘَّﻨْﻮﻳﺮُ ﻟﺎ ﻳَﻜُﻮﻥُ ﺇﻟﺎّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨُّﻮﺭﺍﻧِﻲِّ ﻭﺑِﺪَﻭَﺍﻡِ ﺗَﺠَﻠّﻲ ﺍﻟﺠَﻤَﺎﻝِ ﻭَﺍﻟﻜَﻤَﺎﻝِ ﻣَﻊَ ﺗَﻔَﺎﻧِﻲ ﺍﻟﻤَﺮَﺍﻳﺎ ﻭﺳَﻴَّﺎﻟﻴَّﺔِ ﺍﻟﻤَﻈَﺎﻫِﺮِ ، ﻭﺑِﺈﺟْﻤَﺎﻉ ﻭَﺍﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺟَﻤَﺎﻋَﺔٍ ﻛَﺜﻴﺮَﺓٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺄﻋَﺎﻇِﻢِ ﺍﻟﻤُﺨْﺘَﻠِﻔِﻴﻦَ ﻓﻲ ﺍﻟﻤَﺸَﺎﺭِﺏِ ﻭﺍﻟﻜَﺸْﻔِﻴَّﺎﺕِ ﺍﻟﻤُﺘَّﻔِﻘِﻴﻦَ ﻋَﻠﻰ ﻇِﻠِّﻴَّﺔِ ﻛَﻤَﺎﻟﺎﺕِ ﺍﻟﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻟﺄﻧْﻮَﺍﺭِ ﻛَﻤﺎﻝِ ﺍﻟﺬَّﺍﺕِ ﺍﻟﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟﻮُﺟُﻮﺩِ.

Çünki:

~ Camal və kamal təcəllisinin davamı; bununla bərabər

~ aynaların fane olması;

~ mazharların səyyaliyyəti (axıb getməsi); və

~ [kainatın kamilliklərinin, Vacibu'l-Vücud'un Zat'ının kamalının nurlarına zilliyyəti (kölgə olması) üzərində müttəfiq olan] məşrəbləri və kəşfiyyatlarında bir-birindən ayrı böyüklərdən (ibarət) bir çox camaatın icma və ittifaqı

ilə, nurani olmayan, nurlandıra bilməz!

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﺄﺯَﻟﻲِّ ﺍﻟﺄﺑﺪﻱ ﺍﻟﺴَّﺮْﻣَﺪﻱِّ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺘَّﻐَﻴُّﺮِ ﻭﺍﻟﺘَّﺒَﺪُّﻝِ ﺍﻟﻠﺎّﺯِﻣَﻴْﻦِ ﻟﻠﻤُﺤْﺪَﺛَﺎﺕِ ﺍﻟﻤُﺘَﺠَﺪّﺩﺍﺕ ﺍﻟﻤُﺘﻜﺎﻣِﻠﺎﺕِ.

• Cəlal sahibi; əzəli, əbədi, sərmədi; muhdəsat (sonradan meydana gələnlər), mütəcəddidat (yenilənən), mütəkəmmilat (kamilləşən şeylər)'in lazımı olan təğayyur və təbəddüldən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺧَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟﻜَﻮْﻥِ ﻭَﺍﻟﻤَﻜَﺎﻥِ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺘَّﺤَﻴُّﺰ ﻭَﺍﻟﺘَّﺠَﺰُّﺀِ ﺍﻟﻠﺎَّﺯِﻣَﻴْﻦِ ﻟﻠﻤَﺎﺩِّﻳَّﺎﺕِ ﻭَﺍﻟﻤُﻤْﻜِﻨَﺎﺕِ ﺍﻟﻜَﺜِﻴﻔَﺎﺕِ ﺍﻟﻜَﺜِﻴﺮﺍﺕِ ﺍﻟﻤُﻘَﻴَّﺪَﺍﺕِ ﺍﻟﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺍﺕِ.

• Cəlal sahibi, kövn və məkanın Xaliq'i; maddiyyat, mümkinat, kəsifat (kəsif, qatı şeylər), kəsirat (çox sayda olan şeylər), muqayyədat (təqyid edilmiş, məhdudlaşdırılmış), məhdudat (məhdud olan şeylər)'in lazımı olan təhayyuz (yer, məkan tutma) və təcəzzu (cüzlərə, parçalara ayrılma)'dan müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻘَﺪِﻳﻢِ ﺍﻟﺒﺎﻗِﻲ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺤُﺪُﻭﺙِ ﻭَﺍﻟﺰَّﻭَﺍﻝِ.

• Cəlal sahibi; qədim, baqi (əbədi); hudus və zavaldan müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺫُﻭ ﺍﻟﺠَﻠﺎﻝ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟﻤُﺘَﻨـﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻮَﻟَﺪِ ﻭَﺍﻟﻮَﺍﻟِﺪِ ﻭَﻋَﻦِ ﺍﻟﺤُﻠُﻮﻝ ﻭﺍﻟﺎﺗّﺤَﺎﺩِ ﻭَﻋَﻦِ ﺍﻟﺤَﺼْﺮِ ﻭَﺍﻟﺘَّﺤْﺪِﻳﺪِ ﻭَﻋَﻤَّﺎ ﻟﺎ ﻳَﻠِﻴﻖُ ﺑِﺠَﻨَﺎﺑِﻪِ ﻭَﻣَﺎ ﻟﺎ ﻳُﻨَﺎﺳِﺐُ ﻭُﺟﻮُﺏَ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩِ ﻭَﻋَﻤَّﺎ ﻟﺎ ﻳُﻮَﺍﻓِﻖُ ﺃﺯَﻟِﻴَّﺘَﻪُ ﻭَﺃﺑَﺪِﻳَّﺘَﻪُ.

• Cəlal sahibi; Vacibu'l-Vücud; vələd (oğul) və valid (ata)'dan, hulul və ittihaddan, hasr və təhdid (məhdudlaşma)'dan, cənabına yaraşmayan şeylərdən, varlığının vacib olmasına münasib olmayan şeylərdən, əzəliyyəti və əbədiyyətinə müvafiq olmayan şeylərdən müqəddəs və münəzzəh olan Allah, Subhan'dır.

ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎﻟُﻪُ.

Cəllə cələluhu = Uca oldu Onun cəlalı.

ﻭَﻟﺎ ﺇﻟﻪَ ﺇﻟﺎّ ﻫُﻮَ.

Və Ondan başqa ilah, yoxdur.

-------------------------------

-------------------------------

Əlavələr:

İsra surəsi 44-cü ayənin təfsiri:

https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/isra-sur%C9%99si-44-cu-ay%C9...