Qadının üz və əlləri xaric bütün bədəninin övrət olması
٦٣١- ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ:
631. Abdullah'dan, Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm)'dən, (Onun, belə) buyurduğu (rəvayət edilir):
«الْمَرْأَةُ عَوْرَةٌ، فَإِذَا خَرَجَتِ اسْتَشْرَفَهَا الشَّيْطَانُ».
"Qadın, övrətdir. (Çölə) çıxdığında, şeytan, ona doğru boylanar (və ya uzaqdan görünər; və ya ümidlə ona baxar)."
رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ، وَقَالَ: حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ، اهـ.
Tirmizi rəvayət etmiş və (belə) demişdir:
"(Bu hədis), həsən, səhih (və) ğaribdir."
Son! (haşiyə)
-------------------
(Haşiyə:
✓ "Övrət" nədir?
• ibn Manzur'un "Lisanu'l-Arab" adlı lüğətində, "övrət" kəliməsi belə tərif edilir:
وَالْعَوْرَةُ: كُلُّ خَلَلٍ يُتَخَوَّفُ مِنْهُ. وَالْعَوْرَةُ: كُلُّ مَكْمَنٍ لِلْسَّتْرِ.
"əl-Avrətu/övrət = özündən qorxulan hər bir boşluqdur.
Övrət: sətr etmək (örtmək) üçün hər bir gizli yerdir."
https://islamweb.net/.../122/5810/%D8%B9%D9%88%D8%B1...
• "əl-Mu'cəmu'l-Vasit" adlı lüğətdə, "övrət" kəliməsi, belə tərif edilir:
الْعَوْرَةُ: الْخَلَلُ وَالْعَيْبُ فِي الشَّيْءِ. وَكُلُّ مَا يَسْتُرُهُ الْإِنْسَانُ اسْتِنْكَافًا أَوْ حَيَاءً.
"əl-Avrətu = övrət: əşyadakı xələl (boşluq, çatışmazlıq) və eybdir. (Bununla bərabər), insanın, ikrah və ya həya olaraq özünü örtdüyü hər şeydir."
Bu kəlimə, Quranda da keçməkdədir. Belə ki:
...إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِىَ بِعَوْرَةٍ ۖ إِ...
İnnə buyutənə avratun və mə hiyə bi avratin.
Yəni:
~ "...Şübhəsiz, evlərimiz, övrət (açıq)'dır.' (deyirlər). (Halbuki), (evləri) övrət/açıq deyildi..." (Əhzab/13)
...ثَلَـٰثُ عَوْرَٰتٍ لَّكُمْ...
Sələsu avratin ləkum.
Yəni:
~ "...Sizin, açıq ola biləcəyiniz 3 (vaxt)..." (Nur/58)
~ Və Nur surəsi 31-ci ayə.
Hədisi:
• Tirmizi, "Sünən", "Kitabu'r-Rada = Süd vermə kitabı", "Mə cəə fi kərahiyyəti'd-duxul alə'l-muğibət = ərləri yanlarında olmayan qadınların yanına daxil olmağın kərahiyyəti haqqında gələnlər babı", hədis no: 1173)
Bu hədisi, eyni zamanda:
• ibn Xuzeymə ("Səhih", hədis no: 1685);
• ibn Hibban ("Səhih", hədis no: 5598);
• ibn əbi Şeybə ("Musannəf", hədis no: 7698);
• Taberani ("əl-Mu'cəmu'l-Əvsat", hədis no: 8096);
• Bəzzar ("Müsnəd", hədis no: 2061)
• Zeylai ("Nasbu'r-Rayə", 1/298);
• Suyuti ("Camiu's-Sağir", 2/666)
• Müttəqi əl-Hindi ("Kənzu'l-Ummal fi Sünəni'l-Əqvəl və'l-Əfəl", 16/389)
də rəvayət etmişlərdir.
-------------------
-------------------
٦٣٢- عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ:
632. Aişə (radiyallahu anha)'dan, (belə) dediyi (rəvayət edilir):
Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), (belə) buyurmuşdur:
«لَا تُقْبَلُ صَلَاةُ الْحَائِضِ إِلَّا بِخِمَارٍ».
"Haid (heyz görən qadın)'ın namazı, ximarsız (yəni, baş örtüsüz) qəbul edilməz."
رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ، وَقَالَ: حَسَنٌ.
Tirmizi rəvayət etmiş və (belə) demişdir:
"(Hədis), həsəndir."
وَفِي بُلُوغِ الْمَرَامِ بِلَفْظِ:
(ibn Həcər Asqalani'nin) "Buluğu'l-Məram"(ın)da (hədis no: 161), (bu) ləfzlədir:
«لَا يَقْبَلُ اللَّهُ صَلَاةَ حَائِضٍ إِلَّا بِخِمَارٍ».
"Allah, haid (heyz görən qadın)'ın namazını, ximarsız qəbul etməz."
رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلَّا النَّسَائِيَّ، وَصَحَّحَهُ ابْنُ خُزَيْمَةَ، اهـ.
Nəsai xaric, "beşlər" (yəni, əbu Davud, Tirmizi, ibn Macə, Nəsai və Əhməd) rəvayət etmişlərdir. ibn Xuzeymə, onu səhih saymışdır.
Son! (haşiyə)
-------------------
(Haşiyə:
✓ "Ximar" nədir?
Ərəb dili lüğət kitablarında, "ximar", belə tərif edilir:
• ibn Manzur, "Lisanu'l-Arab" adlı lüğətində, "ximar"ı belə tərif edir:
وَالْخِمَارُ لِلْمَرْأَةِ، وَهُوَ النَّصِيفُ، وَقِيلَ: الْخِمَارُ مَا تُغَطِّي بِهِ الْمَرْأَةُ رَأْسَهَا، وَجَمْعُهُ أَخْمِرَةٌ وَخُمْرٌ وَخُمُرٌ.
"Ximar, qadın üçündür. O, nəsif (baş örtüyü)'dür.
Deyildi ki: 'Ximar, qadının, özü ilə başını örtdüyü şeydir.'
Onun cəm (forma)'sı, 'əxmiratun', 'xumrun' və 'xumurun'dur.”
https://islamweb.net/.../122/2293/%D8%AE%D9%85%D8%B1...
"Tacu'l-Arus"da, "nəsif" kəliməsi haqqında, belə deyilir:
سُمِّيَ نَصِيفًا لِأَنَّهُ نَصَفٌ بَيْنَ النَّاسِ وَبَيْنَهَا فَحَجَزَ أَبْصَارَهُمْ عَنْهَا
"O, nəsif (deyə) adlandırılmışdır. Çünki insanlarla qadının arasında bir örtü kimi durur və onların baxışlarının qadına çatmasına mane olur."
https://ar.wikisource.org/.../%D8%B5%D9%81%D8%AD.../256...
• "əl-Mu'cəmu'l-Vasit" adlı lüğətdə, "ximar" sözü belə tərif edilir:
الخِمَارُ: كُلُّ مَا سَتَرَ، وَمِنْهُ خِمَارُ الْمَرْأَةِ، وَهُوَ ثَوْبٌ تُغَطِّي بِهِ رَأْسَهَا.
"Ximar, örtən hər şeydir. Qadının ximarı (da), ondandır. O, (qadının), özü ilə başını örtdüyü paltardır."
https://almougem.com/search.php?mdatabase=lmougem...
• "Mu'cəmu'l-luğati'l-Arabiyyə əl-Muasira" adlı lüğətdə, "ximar" sözü belə tərif edilir:
خِمَارٌ: ثَوْبٌ تُغَطِّي بِهِ الْمَرْأَةُ رَأْسَهَا وَعُنُقَهَا، وَتُسْدِلُهُ عَلَى رَقَبَتِهَا وَظَهْرِهَا وَأَكْتَافِهَا.
"Ximar: qadının, özü ilə başı və boyununu örtdüyü şeydir. Və onu, boynu, kürəyi və çiyni üzərinə sallayır."
Bu hədisi:
• Tirmizi ("Sünən", "Kitabu's-Saləh = Namaz kitabı", "Bab-u mə cəə fi'l-mərati tusalli bi ğayri ximar = ximarsız namaz qılan qadın haqqında gələn (hədis)'lər babı", hədis no: 377);
• əbu Davud ("Sünən", "Kitabu's-Saləh = Namaz kitabı", "Babu'l-mərati tusalli bi ğayri ximar = Ximarsız namaz qılan qadın babı", hədis no: 641);
• ibn Macə ("Sünən", "Kitab-u't-Taharə və Sünənihə = Təharət və onun sünnətləri kitabı", "Bab-u izə hədati'l-cariyə ləm tusalli illə bi ximar = Qız heyz olduğunda, ximarsız namaz qılmaz babı", hədis no: 655);
• Əhməd b. Hənbəl ("Müsnəd", hədis no: 25167, 25208, 25229)
• ibn Xuzeymə ("Səhih", hədis no: 775);
• ibn Hibban ("Səhih", hədis no: 1864);
• Hakim ("əl-Müstədrək", hədis no: 923-924);
• ibn əbi Şeybə ("əl-Musannəf", hədis no: 6270, 6271, 6278);
• Abdu'r-Razzəq ("əl-Musannəf", hədis no: 5074, 5076, 5077, 5078)
rəvayət etmişlərdir.
-------------------
-------------------
٦٣٣- ـ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا ـ مَرْفُوعًا ـ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى:
633. ibn Abbas (radiyallahu anhuma)'dan, -mərfu olaraq- (Haqq) Taala'nın (bu) sözü haqqında, (belə) dediyi (rəvayət edilir):
﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾: «وَجْهُهَا وَكَفَّيْهَا».
"...ondan (yəni, zinətlərindən) zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." (Nur/31):
(Yəni): "üzü və ovucları (yəni, əlləri)".
رَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ الْقَاضِي ـ الْمَالِكِيُّ ـ بِسَنَدٍ جَيِّدٍ،
İsmayıl əl-Qadi əl-Maliki, ceyyid bir isnadla rəvayət etmişdir.
كَذَا فِي الْبَحْرِ الرَّائِقِ.
"Bahru'r-Raiq"də də belədir.
وَقَالَ صَاحِبُ الْكَمَالَيْنِ تَحْتَ قَوْلِ الْجَلَالِ الْمَحَلِّيِّ رَحِمَهُ اللَّهُ:
"Kamaleyn" (əsəri) sahibi (s. 295), Cəlal əl-Məhəlli (rahiməhullah)'ın sözü altında, (belə) deyir:
وَهُوَ الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ، كَذَا فَسَّرَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، مَا نَصُّهُ:
"O, üz və 2 əldir. ibn Abbas (radiyallahu anhuma), onu, belə təfsir etmişdir.
Onun mətni:
«أَخْرَجَهُ ابْنُ أَبِي حَاتِمٍ وَالْبَيْهَقِيُّ، وَأَخْرَجَهُ إِسْمَاعِيلُ الْقَاضِي عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَرْفُوعًا بِسَنَدٍ جَيِّدٍ»، اهـ.
Onu, ibn əbi Hatim və Beyhaqi təxric etmişlərdir. İsmayıl əl-Qadi, ibn Abbas'dan, ceyyid bir sənədlə, mərfu olaraq təxric etmişdir."
Son! (haşiyə)
------------------------
(Haşiyə:
✓ “Zinət” nədir?
• ibn Manzur, "Lisanu'l-Ərəb" (lüğətində), "zinət"i belə tərif edir:
الزِّينَةُ اسْمٌ جَامِعٌ لِكُلِّ شَيْءٍ يُتَزَيَّنُ بِهِ، وَالزِّينَةُ مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ.
"Zinət: özü ilə bəzənilən hər şey üçün, cami (cəm edən) bir isimdir. Və zinət, özü ilə bəzənilən şeydir."
https://www.islamweb.net/.../122/3656/%D8%B2%D9%8A%D9%86...
• Zeynu'd-din Muhamməd b. Abdi'l-Qadir ər-Razi, "Muxtar əs-Sihah" adlı əsərində, "zinət"i belə tərif edir:
الزِّينَةُ مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ.
"Zinət: özü ilə bəzənilən şeydir."
https://www.islamweb.net/.../1361/%D8%B2-%D9%8A-%D9%86...
• ibn Faris, "Məqayis əl-Luğa" adlı əsərində, "zinət"i belə tərif edir:
(زَيْنٌ) الزَّاءُ وَالْيَاءُ وَالنُّونُ أَصْلٌ صَحِيحٌ يَدُلُّ عَلَى حُسْنِ الشَّيْءِ وَتَحْسِينِهِ. فَالزَّيْنُ نَقِيضُ الشَّيْنِ.
"Zeyn (yəni, zinət): zə, yə və nun (hərflərindən ibarət)'dir. Səhih bir əsl (kök)'dür. Bir şeyin hüsnü (yəni, gözəlliyi)'nə və təhsini (yəni, gözəlləşdirmə)'yə dəlalət edir. Zeyn, şeyn (çirkinliyin) ziddidir."
https://www.islamweb.net/.../%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9...
• "Mu'cəmu Mustalahati'l-Şər'iyyə = Şəri istilahlar lüğəti" adlı əsərdə, "zinət", belə tərif edilir:
مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ فِي الْجِسْمِ، وَالرَّأْسِ، وَالْوَجْهِ مِنْ ثِيَابٍ، وَحُلِيٍّ، وَخِضَابٍ، وَكُحْلٍ، وَنَحْوِهِ.
"(Zinət): bədəndə, başda və üzdə; paltar, bəzək əşyası, xına, sürmə və bunlara bənzər şeylərdən (ibarət olub), özü ilə bəzənilən şeydir."
https://islamic-content.com/dictionary/word/5467?utm_
• Rağib əl-İsfahani, "əl-Müfrədat" adlı əsərində, "zinət"i belə tərif edir:
وَالزِّينَةُ بِالْقَوْلِ الْمُجْمَلِ ثَلَاثٌ: زِينَةٌ نَفْسِيَّةٌ كَالْعِلْمِ وَالِاعْتِقَادَاتِ الْحَسَنَةِ، وَزِينَةٌ بَدَنِيَّةٌ كَالْقُوَّةِ وَطُولِ الْقَامَةِ، وَزِينَةٌ خَارِجِيَّةٌ كَالْمَالِ وَالْجَاهِ.
Mücməl qövlə (görüşə) görə, zinət, 3-dür (yəni, 3 qismə bölünür):
(1) Nəfsi zinət. Elm və gözəl etiqadlar kimi...
(2) Bədəni zinət. Qüvvət, uzunboyluluq və qamət kimi...
(3) Xarici zinət. Mal və məqam kimi...
(Yenə), imam, belə deyir:
اَلزِّينَةُ الْحَقِيقِيَّةُ: مَا لَا يَشِينُ الْإِنْسَانَ فِي شَيْءٍ مِنْ أَحْوَالِهِ، لَا فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ، فَأَمَّا مَا يُزَيِّنُهُ فِي حَالَةٍ دُونَ حَالَةٍ فَهُوَ مِنْ وَجْهٍ شَيْنٌ.
"Həqiqi zinət: insanın heç bir halında, nə dünyada, nə də axirətdə, onu çirkinləşdirməyən şeydir. Amma insanı yalnız bir halda bəzəyən şey, əslində başqa bir yöndən çirkinlik sayılır."
https://quranpedia.app/uloom/raghib/w/z0y0n0.html?utm
ibn Abbasın bu görüşünün qaynağı, aşağıdakılardır:
• ibn əbi Hatim ("Təfsir-u ibn əbi Hatim", hədis no: 14398);
• Beyhaqi ("əs-Sünənü'l-Kubra", hədis no: 3264);
• ibn Nuceym ("Bahru'r-Raiq", 1/285);
-------------------------
-------------------------
قَالَ الْمُؤَلِّفُ:
Müəllif dedi:
إِنَّهُ قَدْ ثَبَتَ بِالْأَحَادِيثِ الْمَذْكُورَةِ أَنَّ الْمَرْأَةَ ـ أَيْ الْحُرَّةَ بِدَلِيلِ اسْتِثْنَاءِ الْأَمَةِ ـ عَوْرَةٌ كُلُّهَا إِلَّا وَجْهَهَا وَكَفَّيْهَا،
Məzkur (yuxarıda zikr edilən) hədislərlə sabit oldu ki, şübhəsiz, qadının, [yəni azad qadın, cariyələrin (hədisdə) istisna edilməsi dəlililə], -üzü və əlləri istisna olmaqla-, bütünü övrətdir.
وَهُوَ مَذْهَبُ الْحَنَفِيَّةِ،
Bu, Hənəfi'lərin məzhəbidir.
وَلَكِنْ قَدِ اخْتَلَفَتِ الرِّوَايَةُ عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ رَحِمَهُ اللَّهُ وَالْمَشَايِخِ فِي الْقَدَمِ.
Lakin, əbu Hənifə (rahiməhullah) və məşəyix (Hənəfi məzhəbi şeyxləri)'ndən ayaq barəsində gələn rəvayətlər, ixtilaf etmişdir.
فَفِي الْقَدَمِ صُحِّحَ فِي الْهِدَايَةِ وَشَرْحِ الْجَامِعِ الصَّغِيرِ لِقَاضِي خَانٍ أَنَّهُ لَيْسَ بِعَوْرَةٍ،
"əl-Hidayə"də və Qadıxan'ın "Şərh-u Camii's-Sağir"ində, ayağın, övrət olmadığı səhih görülmüşdür.
وَاخْتَارَهُ فِي الْمُحِيطِ،
"əl-Muhit"də də, bunu seçmişdir.
وَصَحَّحَ الْأَقْطَعُ وَقَاضِي خَانٍ فِي فَتَاوَاهُ أَنَّهُ عَوْرَةٌ،
əl-Əqta və Qadıxan, fətvalarında, ayağın övrət olduğunu səhih qəbul etmişlərdir.
وَاخْتَارَهُ الْإِسْبِيجَابِيُّ وَالْمَرْغِينَانِيُّ،
İsbicabi və Mərğinani (də), onu (yəni, ayağın övrət olmasını) seçmişlərdir.
وَصَحَّحَ صَاحِبُ الِاخْتِيَارِ أَنَّهُ لَيْسَ بِعَوْرَةٍ فِي الصَّلَاةِ، وَعَوْرَةٌ خَارِجَهَا،
"əl-İxtiyar" sahibi (Məvsili): "O (yəni, ayaq), namazda övrət deyildir. Onun xaricində isə, övrətdir." (görüşünü) səhih hesab etmişdir.
وَرُجِّحَ فِي شَرْحِ الْمُنْيَةِ كَوْنُهُ عَوْرَةً مُطْلَقًا،
"Şərhu'l-Munyə"də, onun (yəni, ayağın), mütləq olaraq (yəni, istər namazda, istərsə də namaz xaricində) övrət olması tərcih edilmişdir.
وَقَدْ فَصَّلَهُ فِي الْبَحْرِ الرَّائِقِ،
Və "Bahru'r-Raiq"də, onu (yəni, bu məsələni) təfsil etmişdir.
وَرَجَّحَ فِي الْكِفَايَةِ عَدَمَ كَوْنِ الْقَدَمِ عَوْرَةً مُطْلَقًا،
"əl-Kifayə"də, ayağın, mütləq olaraq övrət olmaması (görüşü)'nü tərcih etmişdir.
حَيْثُ قَالَ:
Belə ki, (orda, belə) deyir:
«لِأَنَّ الْمَرْأَةَ مُحْتَاجَةٌ إِلَى كَشْفِ قَدَمَيْهَا عِنْدَ مَشْيِهَا، كَمَا تَحْتَاجُ إِلَى إِظْهَارِ وَجْهِهَا وَيَدَيْهَا عِنْدَ الْمُعَامَلَةِ،
"Çünki, -necə ki, qadın, muamələ vaxtında, üzü və əllərini izhar etməyə ehtiyac duyursa- (eləcə də), yeridiyi vaxt, ayaqlarını açmağa ehtiyac duyur.
فَإِذَا خَرَجَ الْوَجْهُ وَالْكَفُّ عَنْ أَنْ يَكُونَا عَوْرَةً لِلْحَاجَةِ، مَعَ أَنَّ الْكَفَّ وَالْوَجْهَ فِي كَوْنِهِمَا مُشْتَهًى فَوْقَ الْقَدَمِ، فَلَأَنْ يَخْرُجَ الْقَدَمُ أَوْلَى».
Üz və əlin içi (və ya əl), ehtiyac üçün övrət olmaqdan çıxarlarsa; -halbuki, əllər və üz, ayağın fövqündə iştah duyulandırlar- deməli, ayağın (da hökmün xaricinə) çıxması, daha əvladır."
قُلْتُ: وَهُوَ أَقْرَبُ إِلَى الدِّرَايَةِ لِاشْتِرَاكِ الْحَاجَةِ.
(Mən Təhanəvi), deyirəm:
Bu, ehtiyacın müştərəkliyindən dolayı, dirayətə daha yaxındır.
وَأَمَّا مَا رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَصَحَّحَهُ الْأَئِمَّةُ، وَفَقَّهَهُ كَمَا فِي بُلُوغِ الْمَرَامِ، عَنْ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا:
Amma, əbu Davud'un rəvayət etdiyi ("Sünən", hədis no: 640); imamların səhih gördüyü; və "Büluğu'l-Məram"da (1/33) fiqhi cəhətdən izah edilən Sələmə (radiyallahu anha) hədisinə gəlincə:
«أَنَّهَا سَأَلَتِ النَّبِيَّ ﷺ:
O, Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm)'dən, (belə) soruşur:
أَتُصَلِّي الْمَرْأَةُ فِي دِرْعٍ وَخِمَارٍ بِغَيْرِ إِزَارٍ؟ قَالَ: إِذَا كَانَ الدِّرْعُ سَابِغًا يُغَطِّي ظُهُورَ قَدَمَيْهَا».
"Qadın, izar (beldən yuxarını örtən paltar) olmadan, uzun bir paltarda və ximarla (baş örtüyü ilə) namaz qıla bilərmi?"
- O (yəni, Peyğəmbər), belə buyurdu:
"Əgər uzun paltar, ayaqlarının üstünü örtəcək qədər olarsa, (bəli)..."
اهـ.
Son!
وَفِي عَوْنِ الْمَعْبُودِ:
(Əzimabadi'nin) "Avnu'l-Mə'bud şərh-u Sünən-i əbi Davud"unda (1/244), (belə deyilir):
قَالَ الْمُنْذِرِيُّ: وَفِي إِسْنَادِهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَفِيهِ مَقَالٌ.
"Munziri dedi:
(Hədisin) isnadında, Abdu'r-Rahmən b. Abdullah b. Dinar vardır. Onun haqqında, kəlam edilmişdir (yəni, tənqid vardır)."
اهـ.
Son!
وَفِي الزَّيْلَعِيِّ، قَالَ صَاحِبُ التَّنْقِيحِ: رُوِيَ لَهُ الْبُخَارِيُّ فِي صَحِيحِهِ، وَوَثَّقَهُ بَعْضُهُمْ، لَكِنَّهُ غَلِطَ فِي رَفْعِ هَذَا الْحَدِيثِ.
Zeylai(nin "Nasbu'r-Rayə"sində, 1/157, belə deyilir):
"ət-Tənqih' sahibi, dedi:
'Onu, Buxari, 'Səhih'ində rəvayət etmişdir. Bəziləri, onu, siqa görmüşlərdir. Lakin, o, bu hədisi mərfu olaraq (rəvayət etməklə), xəta etmişdir."
اهـ.
Son!
وَفِي النَّيْلِ: «قَالَ الْحَاكِمُ: إِنَّ رَفْعَهُ صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ الْبُخَارِيِّ».
"Neyl"də (1/367), (belə deyilir):
"Hakim dedi:
'Onun mərfu olması, Buxari'nin şərti üzərinə səhihdir."
اهـ.
Son!
وَفِيهِ أَيْضًا: «وَالرَّفْعُ زِيَادَةٌ لَا يَنْبَغِي إِلْغَاؤُهَا».
(Yenə) (o əsərdə), (belə deyilir):
"Mərfuluq, ziyadədir. Onu nəzərə almamaq, münasib olmaz."
اهـ.
Son!
فَهُوَ مَحْمُولٌ عَلَى الِاسْتِحْبَابِ، وَلِلْقَرِينَةِ عَلَيْهِ مَا مَرَّ مِنَ الْحَرَجِ،
O (yəni, ayaqların üstünün də örtülməsi), müstəhəbliyə həml edilir. (Daha əvvəl) keçən məşəqqət, onun (yəni, bu müstəhəbliyin) qərinəsidir.
وَهُوَ مَدْفُوعٌ بِالنَّصِّ،
O (yəni, çətinlik isə), nass ilə dəf edilir.
فَقَالَ عَزَّ مِنْ قَائِلٍ:
(Allah) azzə, (belə) buyurmuşdur:
﴿وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ﴾.
"O (yəni, Allah), dində, sizin üçün bir çətinlik qılmadı." (Həcc/78)
اهـ.
Son!
وَقَالَ الشَّيْخُ:
Şeyx (Əşrəf Əli Təhanəvi), dedi:
وَكَذَا ظَهْرُ الْكَفِّ، اخْتَلَفَتْ رِوَايَاتُ الْمَذْهَبِ فِي كَوْنِهِ عَوْرَةً أَوْ غَيْرَ عَوْرَةٍ، وَمُقْتَضَى الدِّرَايَةِ مَا ذَكَرْنَا، وَهُوَ تَرْجِيحُ كَوْنِهَا غَيْرَ عَوْرَةٍ.
"Əlin üstü də, belədir. (Əlin üstünün) övrət olub-olmaması (məsələsin)'də, məzhəbin rəvayətləri ixtilaf etmişdir. Dirayətin müqtəzası (gərəyi), bizim zikr etdiyimizdir. Bu isə, (əlin üstünün), övrət olmadığının tərcih edilməsidir."
اهـ.
Son!
وَفِي مَرَاقِي الْفَلَاحِ:
"Məraqi'l-Fəlah"da (s. 140), (belə deyilir):
«وَجَمِيعُ بَدَنِ الْحُرَّةِ عَوْرَةٌ إِلَّا وَجْهَهَا وَكَفَّيْهَا، بَاطِنُهُمَا وَظَاهِرُهُمَا فِي الْأَصَحِّ، وَهُوَ الْمُخْتَارُ، وَذِرَاعُ الْحُرَّةِ عَوْرَةٌ فِي ظَاهِرِ الرِّوَايَةِ، وَهِيَ الْأَصَحُّ، وَعَنْ أَبِي حَنِيفَةَ: لَيْسَ مِنَ الْعَوْرَةِ، وَإِلَّا قَدَمَيْهَا فِي أَصَحِّ الرِّوَايَتَيْنِ، بَاطِنُهُمَا وَظَاهِرُهُمَا، لِعُمُومِ الضَّرُورَةِ لَيْسَا مِنَ الْعَوْرَةِ».
"Hürr (azad) qadının, -üzü və əlləri istisna olmaqla- bütün bədəni övrətdir. Ən səhih (görüş)'ə görə, (əllərinin) içi və üstü, (övrət deyildir). O, muxtar (seçilən görüş)'dür. Azad qadının qolu, -"Zahiru'r-Rivayə"yə görə- övrətdir. Bu, ən səhih (görüş)'dür.
əbu Hənifə'dən (gələn) 2 rəvayətdən ən səhihinə görə, qadının ayaqlarına gəlincə, övrət deyildir. (Ayaqlarının) altı və üstü, -zərurətin ümumiliyi səbəbindən- övrətdən deyildir."
اهـ.
Son!
قُلْتُ: وَأَخْرَجَ أَبُو دَاوُدَ عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ دُرَيْكٍ، عَنْ عَائِشَةَ:
Deyirəm:
əbu Davud,
Qatadə ---> Xalid b. Dureyk ---> Aişə'dən,
(belə) təxric etmişdir:
«أَنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ دَخَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ وَعَلَيْهَا ثِيَابٌ رِقَاقٌ، فَأَعْرَضَ عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ، وَقَالَ: يَا أَسْمَاءُ، إِنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا بَلَغَتِ الْمَحِيضَ لَمْ يَصْلُحْ لَهَا أَنْ يُرَى مِنْهَا إِلَّا هَذَا وَهَذَا».
وَأَشَارَ إِلَى وَجْهِهِ وَكَفَّيْهِ.
Əsma binti əbu Bəkr, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in (yanına) daxil oldu. Üzərində, nazik paltarlar vardı. Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm), ondan üz çevirib (belə) buyurdu:
"Ey Əsma! Qadın heyz yaşına çatdıqda, ondan -bu və bu xaric- (bir şey) görünməsi uyğun olmaz."
Və üzü və əllərinə işarət etdi. (əbu Davud, "Kitabu'l-Libas", "Babun fi mə tubdi'l-məratu min zinətihə = Qadının, zinətindən nəyi göstərəcəyi haqqında (gələnlər) babı", hədis no: 4104)
قَالَ أَبُو دَاوُدَ: هَذَا مُرْسَلٌ (أَيْ مُنْقَطِعٌ)، خَالِدُ بْنُ دُرَيْكٍ لَمْ يُدْرِكْ عَائِشَةَ.
əbu Davud, deyir:
"Bu, mürsəldir (yəni, munqati/qopuqdur). Xalid b. Dureyk, Aişə'yə çatmamışdır."
اهـ.
Son!
وَفِي عَوْنِ الْمَعْبُودِ:
"Avnu'l-Mə'bud"da (4/106), (belə deyilir):
«قَالَ الْمُنْذِرِيُّ: فِي إِسْنَادِهِ سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النُّصْرِيُّ نَزِيلُ دِمَشْقَ، وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ غَيْرُ وَاحِدٍ».
"Munziri dedi:
(Hədisin) isnadında, Dəməşq'də məskunlaşmış Səid b. Bəşir əbu Abdi'r-Rahmən ən-Nusri vardır. Bir çoxları, onun haqqında kəlam etmişlərdir."
اهـ.
Son!
قُلْتُ: قَالَ بَقِيَّةُ عَنْ شُعْبَةَ: ذَاكَ صَدُوقُ اللِّسَانِ،
Deyirəm:
~ Bəqiyyə, Şu'bə'dən (belə nəql edir): "O, doğru sözlüdür."
وَفِي رِوَايَةٍ: صَدُوقُ الْحَدِيثِ،
(Başqa) bir rəvayətdə (isə), (belə deyir):
"O, hədisi saduq olan (biri)'dir."
وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ: حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ وَكَانَ حَافِظًا،
~ ibn Uyeynə, (belə) deyir:
"Səid b. Bəşir bizə xəbər verdi. O, hafiz idi."
وَقَالَ أَبُو زُرْعَةَ: سَأَلْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ إِبْرَاهِيمَ عَنْ قَوْلِ مَنْ أَدْرَكَ فِيهِ، فَقَالَ: يُوَثِّقُونَهُ،
~ əbu Zura, (belə) deyir:
"Abdu'r-Rahmən b. İbrahim'dən, onun haqqında kimlərin (fikir) bildirdiyini soruşdum. (Belə) dedi: 'Onu, siqa görürlər."
وَقَالَ عُثْمَانُ الدَّارِمِيُّ: سَمِعْتُ دُحَيْمًا يُوَثِّقُهُ،
~ Osman əd-Darimi, (belə) deyir:
"Duheym'in, onun siqa olduğunu (söylədiyini) eşitdim."
وَقَالَ ابْنُ أَبِي حَاتِمٍ: سَمِعْتُ أَبِي وَأَبَا زُرْعَةَ يَقُولَانِ: مَحَلُّهُ الصِّدْقُ عِنْدَنَا،
~ ibn əbi Hatim, deyir:
"Atamdan və əbu Zur'a'dan, (belə) dediklərini eşitdim:
'Bizim nəzdimizdə, onun məhəlli, sidq (doğruluq)'dur."
وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الْبَزَّارُ: هُوَ عِنْدَنَا صَالِحٌ لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ،
~ əbu Bəkr əl-Bəzzar, (belə) deyir:
"O, bizim nəzdimizdə, saleh (bir kimsə)'dir. Onda, bir beis yoxdur."
وَقَالَ ابْنُ عَدِيٍّ: لَا أَرَى بِمَا يَرْوِيهِ بَأْسًا، وَلَعَلَّهُ يَهِمُ فِي الشَّيْءِ بَعْدَ الشَّيْءِ وَيَغْلَطُ، وَالْغَالِبُ عَلَى حَدِيثِهِ الِاسْتِقَامَةُ، وَالْغَالِبُ عَلَيْهِ الصِّدْقُ.
~ ibn Adiyy (isə), (belə) deyir:
"Onun rəvayət etdiklərində, bir beis görmürəm. Ola bilsin ki, o, arabir, bir şeydə vəhm və xəta edir. (Ancaq) əksəriyyətlə, hədisi, istiqamət üzərədir. Onda qalib olan, sidqdir."
اهـ.
Son!
مُلَخَّصًا مِنْ تَهْذِيبِ التَّهْذِيبِ،
(Bunlar), "Təhzibu't-Təhzib"dən (4/9-10) xülasə olaraq (zikr edilmişdir).
فَهُوَ إِذَنْ حَسَنُ الْحَدِيثِ،
Elə isə, o, hədisi həsən olan (bir kimsə)'dir.
وَيَشْهَدُ لِمَا رَوَاهُ حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ مَرْفُوعًا بِسَنَدٍ جَيِّدٍ، وَهُوَ مَذْكُورٌ فِي الْمَتْنِ.
Və onun rəvayət etdiyinə, ibn Abbas'dan mərfu olaraq ceyyid bir isnadla (gələn) hədis, şahidlik edir.
وَأَخْرَجَ أَبُو دَاوُدَ فِي مَرَاسِيلِهِ عَنْ قَتَادَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ
əbu Davud, "Mərasil" (adlı əsərində, 437 no-lu hədis), Qatadə'dən, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'dən, (belə) təxric edir:
قَالَ:
(Allah rəsulu, belə) buyurmuşdur:
«إِنَّ الْجَارِيَةَ إِذَا حَاضَتْ لَمْ يَصْلُحْ أَنْ يُرَى مِنْهَا إِلَّا وَجْهُهَا وَيَدَاهَا إِلَى الْمِفْصَلِ».
"Şübhəsiz, gənc qız heyz olduğunda, -üzü və biləyinə qədər əlləri istisna olmaqla- ondan (yəni, bədənindən hər hansı bir yeri) göstərməsi, münasib olmaz."
اهـ.
Son!
فَهَذَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ يَدَ الْمَرْأَةِ إِلَى مِفْصَلِهَا لَيْسَ مِنَ الْعَوْرَةِ،
Bu (da), qadının biləyinə qədər əllərinin, övrətdən olmadığına dəlalət edir.
وَهُوَ يَعُمُّ الْكَفَّ ظَاهِرَهُ وَبَاطِنَهُ جَمِيعًا.
Bu (isə), onun əlinin üstü və içini, bərabər əhatə edir.
وَهَذَا الْمُرْسَلُ وَإِنْ لَمْ نَقِفْ عَلَى تَفْصِيلِ سَنَدِهِ،
Bu mürsəl (rəvayət)'in sənədinin təfsilinə, rast gəlmədik.
وَلَكِنْ يُؤَيِّدُهُ مَا رَوَاهُ الطَّحَاوِيُّ فِي مَعَانِي الْآثَارِ:
Lakin Tahavi'nin "Məani'l-Asar"ında rəvayət etdiyi, onu təyid etməkdə (dəstəkləməkdə)'dir:
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ: ثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ، قَالَ: ثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ:
Bizə, Muhamməd b. Humeyd xəbər verdi. Dedi: Bizə, Əli b. Mə'bəd xəbər verdi. Dedi: Bizə, Musa b. Ə'yən, Muslim'dən, Səid b. Cubeyr'dən, ibn Abbas'dan (belə) xəbər verdi:
﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾: الْكُحْلُ وَالْخَاتَمُ.
"...Ondan zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." (Nur/31):
(Yəni): sürmə və üzük (istisna olmaqla). (Tahavi, "Məani'l-Asar", "Kitabu'l-Kərahət", "Bab-u nəzəri'l-abd ilə şuuri'l-hərair = Nökər kişinin, azad qadınların saçlarına nəzər etməsi babı", hədis no: 7214)
رِجَالُهُ كُلُّهُمْ ثِقَاتٌ،
Bütün ricalı, siqadır.
وَمُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ هُوَ ابْنُ هِشَامٍ الرُّعَيْنِيُّ،
Muhamməd b. Humeyd, ibn Hişam ər-Ruayni'dir.
يُكَنَّى بِأَبِي قُرَّةَ، كَمَا يَظْهَرُ مِنْ مَعَانِي الْآثَارِ،
"Məani'l-Asar"dan zahir olduğu kimi, "əbu Qurrə" deyə künyələndirilmişdir.
لَمْ أَجِدْ مَنْ تَرْجَمَهُ،
Onun tərcüme-i halına rast gəlmədik.
وَلَكِنِ احْتَجَّ الطَّحَاوِيُّ بِحَدِيثِهِ فِي مَوَاضِعَ مِنْ كِتَابِهِ،
Lakin, Tahavi, kitabının bir neçə yerində, onun hədisilə ihticac etmiş (hüccət gətirmiş)'dir.
وَذَكَرَهُ السَّمْعَانِيُّ فِي «الْأَنْسَابِ»،
Səmani, onu, "Ənsab" (adlı əsərin)'də zikr etmiş;
وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ كَلَامًا
Və onun haqqında bir söz zikr etməmişdir. ("Əmani'l-Əxbar", s. 34)
وَفِيهِ دَلَالَةٌ عَلَى أَنَّ ظَهْرَ الْكَفِّ لَيْسَ بِعَوْرَةٍ؛
Ovucun üstünün övrət olmadığına, bunda dəlalət vardır.
لِأَنَّهُ لَمَّا جَازَ لِلْمَرْأَةِ إِبْدَاءُ خَاتَمِهَا ـ وَإِبْدَاؤُهُ يَسْتَلْزِمُ إِبْدَاءَ ظَهْرِ الْكَفِّ عَادَةً،
Çünki, qadın üçün üzüyünü göstərməsi caiz olduğunda, onu göstərməsi, -adət olaraq- ovucun üstünü göstərməyi istilzam edir (gərəkdirir).
كَمَا لَا يَخْفَى ـ اسْتَلْزَمَ ذَلِكَ أَنَّ ظَهْرَ الْكَفِّ لَيْسَ بِعَوْرَةٍ.
-Gizli olmadığı kimi- bu (da) ---> ovucun üstünün övrət olmadığını istilzam edir.
وَيَدُلُّ عَلَيْهِ أَيْضًا مَا رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ بِسَنَدٍ صَحِيحٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَرْفُوعًا:
Tirmizi'nin, -səhih bir sənədlə- ibn Ömər (radiyallahu anh)'dan mərfu olaraq rəvayət etdiyi də, buna dəlalət edir:
«وَلَا تَنْتَقِبِ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ، وَلَا تَلْبَسِ الْقُفَّازَيْنِ».
"Muhrimə (ehramda olan qadın), niqab taxmasın və əlcək geyinməsin." (Tirmizi, "Sünən", hədis no: 833)
اهـ.
Son!
مُخْتَصَرًا.
-Müxtəsər olaraq-
قَالَ فِي الْبَحْرِ:
"Bahru'r-Raiq"də (1/369), (belə deyilir):
«أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ نَهَى الْمَرْأَةَ الْمُحْرِمَةَ عَنْ لُبْسِ الْقُفَّازَيْنِ وَالنِّقَابِ، وَلَوْ كَانَا ـ الْوَجْهُ وَالْكَفُّ ـ عَوْرَةً لَمَا حَرُمَ سَتْرُهُمَا».
"Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), ehramlı qadına, əlcək və niqab geyinməyi, nəhy etmişdir. Əgər -üz və ovuc- övrət olsaydı, onları örtmək, haram qılınmazdı."
قُلْتُ: وَكَذَلِكَ لَوْ كَانَ ظَهْرُ الْكَفِّ عَوْرَةً لَمَا حَرُمَ عَلَيْهَا لُبْسُهُمَا؛
Deyirəm:
Eləcə də, ovucun üstü övrət olsaydı, o ikisini (yəni, əlcəkləri) geyinmək, ona haram qılınmazdı.
فَالنَّهْيُ عَنْ لُبْسِ الْقُفَّازَيْنِ يَسْتَدْعِي نَفْيَ الْعَوْرَةِ عَنْ ظَهْرِ الْكَفِّ أَيْضًا،
Beləliklə də, əlcək geyinməkdən nəhy edilmək, ovucun üstünün də övrət olmasının nəfy edildiyini gərəkdirir.
فَمَا قَالَهُ الشَّيْخُ أَطَالَ اللَّهُ بَقَاءَهُ أَرْجَحُ رِوَايَةً، كَمَا هُوَ أَرْجَحُ دِرَايَةً.
Şeyxin (Əşrəf Əli Təhanəvi, -Allah, onun ömrünü uzatsın-) dediyi, -dirayət cəhətindən daha çox tərcih edilən olduğu kimi- rəvayət cəhətindən (də) daha çox tərcih ediləndir.
قَالَ فِي الْبَحْرِ:
"Bahru'r-Raiq"də, (belə) dedi:
وَفِي مُخْتَلَفَاتِ قَاضِي خَانٍ:
Qadıxan'ın "Müxtələfat"ında, (belə deyilir):
ظَاهِرُ الْكَفِّ وَبَاطِنُهُ لَيْسَ بِعَوْرَةٍ إِلَى الرُّسْغِ، وَرَجَّحَهُ فِي شَرْحِ الْمُنْيَةِ بِمَا أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ فِي الْمَرَاسِيلِ عَنْ قَتَادَةَ مَرْفُوعًا، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ مَا ذَكَرْنَا آنِفًا.
"Ovucun üstü və içi, -biləyə qədər- övrət deyildir. əbu Davud'un 'Mərasil'ində, -mərfu olaraq- Qatadə'dən təxric etdiyinə əsasən, 'Şərhu'l-Munyə'də, onu tərcih etdi. Beləliklə, hədisi, bizim bir az əvvəl zikr etdiyimiz kimi zikr etdi."
وَقَالَ الطَّحْطَاوِيُّ:
Tahtavi, (belə) dedi:
وَفِي الزَّاهِدِيِّ عَنِ الشَّيْخَيْنِ: أَنَّ الذِّرَاعَ لَا يَمْنَعُ جَوَازَ الصَّلَاةِ، لَكِنْ يُكْرَهُ كَشْفُهَا، مَرَاقِي الْفَلَاحِ.
"Zahidi'də, Şeyxeyn'dən (yəni, əbu Yusuf və Muhamməd)'dən, (belə dedikləri nəql edilir):
'Əl, namazın caizliyinə mane olmaz. Lakin, onu açmaq, məkruh görülür." ("Məraqi'l-Fəlah", s. 140)
(Təhanəvi, "İlau's-Sünən", “Namaz kitabı”, “Hür və cariyələrin sətri babı”)
Aşağıdakı linkdə, s. 299 və davamı:
https://shamela.org/pdf/5aef7f633c19e979c18da34301236712?utm
--------------------
--------------------
--------------------
٥٦٨٤ـ عَنْ خَالِدِ بْنِ دُرَيْكٍ، عَنْ عَائِشَةَ: أَنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ، دَخَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ وَعَلَيْهَا ثِيَابٌ شَامِيَّةٌ رِقَاقٌ، فَأَعْرَضَ عَنْهَا، ثُمَّ قَالَ: مَا هَذَا يَا أَسْمَاءُ! إِنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا بَلَغَتِ الْمَحِيضَ لَمْ يَصْلُحْ أَنْ يُرَى مِنْهَا إِلَّا هَذَا وَهَذَا، وَأَشَارَ إِلَى وَجْهِهِ وَكَفَّيْهِ.
5684. Xalid b. Dureyk'dən, Aişə'dən (belə rəvayət edilir):
Əsma binti əbu Bəkr, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in yanına daxil oldu. Üzərində, Şama aid incə paltarlar vardı. (Allah rəsulu), ondan üz çevirib sonra (belə) buyurdu:
"Ey Əsma! Bu, nədir? Qadın heyz yaşına çatdıqda, ondan -bu və bu xaric- (bir şey) görünməsi, uyğun olmaz."
Və üzünə və əllərinə işarət etdi.
أَخْرَجَهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي «سُنَنِهِ»،
Beyhaqi, "Sünən"ində (hədis no: 3343) təxric etmişdir.
وَقَالَ: قَالَ أَبُو دَاوُدَ: هَذَا مُرْسَلٌ، خَالِدُ بْنُ دُرَيْكٍ لَمْ يُدْرِكْ عَائِشَةَ،
(Beyhaqi) deyir:
"əbu Davud: 'Bu, mürsəldir. Xalid b. Dureyk, Aişə'yə çatmamışdır.' demişdir."
قُلْتُ: الْمُرْسَلُ عِنْدَنَا حُجَّةٌ، لَا سِيَّمَا إِذَا تَأَيَّدَ بِأَقْوَالِ الصَّحَابَةِ.
(Mən Təhanəvi), deyirəm:
Mürsəl (hədis), bizim nəzdimizdə, hüccətdir. Xüsusilə, səhabə qövlü ilə təyid edildiyində (dəstəkləndiyində)...
------------------------------
------------------------------
٥٦٨٥ـ وَعَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ
5685. Hafs b. Ğiyas ---> Abdullah b. Muslim b. Hürmüz ---> Səid b. Cubeyr'dən
(rəvayət edildiyinə görə), ibn Abbas, (belə) demişdir:
﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾، قَالَ: مَا فِي الْكَفِّ وَالْوَجْهِ،
"...ondan zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." (Nur/31)
(Yəni): "əldə və üzdə olanlar" (deməkdir).
رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ.
Beyhaqi rəvayət etmişdir. ("əs-Sünənü'l-Kubra", hədis no: 3256)
قُلْتُ: فِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ ضَعَّفَهُ الْأَئِمَّةُ،
Deyirəm:
Bu (xəbərin sənədin)'də, Abdullah b. Muslim b. Hürmüz vardır. (Hədis) imamlar(ı), onu təzif etmiş (zəif saymışlar)'dır.
وَقَالَ ابْنُ حَجَرٍ فِي «التَّقْرِيبِ»: ضَعِيفٌ،
ibn Həcər (Asqalani), "ət-Təqrib" (adlı əsərin)'də, (belə) deyir:
(O), zəifdir.
إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَتَفَرَّدْ بِهِ،
Ancaq, bunda, təfərrüd etməmiş (rəvayətində tək qalmamış)'dır.
بَلْ تَابَعَهُ عَلَيْهِ مُسْلِمٌ الْمَلَّائِيُّ،
Əksinə, Muslim əl-Məlai (də), ona mutabaat etmiş (rəvayətində ona tabe olmuş)'dur.
رَوَاهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ تَفْسِيرِ الْآيَةِ الْمَذْكُورَةِ: الْكُحْلُ وَالْخَاتَمُ،
O, (bu rəvayəti), Səid b. Cubeyr ---> ibn Abbas'dan, məzkur ayənin təfsiri haqqında:
"(O), sürmə və üzükdür." (sözlərini rəvayət etmişdir).
أَخْرَجَهُ الْبَيْهَقِيُّ أَيْضًا،
Bunu da Beyhaqi təxric etmişdir. ("əs-Sünənü'l-Kubra", hədis no: 3121)
وَضَعَّفَهُ الْأَئِمَّةُ،
İmamlar, bunu (da) təzif etmişlərdir.
وَقَالَ ابْنُ حَجَرٍ فِي «التَّقْرِيبِ»: إِنَّهُ ضَعِيفٌ، إِلَّا أَنَّهُ يَتَقَوَّى السَّنَدُ بِمَجْمُوعِ الطَّرِيقَيْنِ،
ibn Həcər (Asqalani), "ət-Təqrib"də, (belə) deyir:
"O, zəifdir. Ancaq, iki təriqin cəm olması ilə, sənəd qüvvətlənir."
وَقَدْ رَوَى هَذَا عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَيْضًا، كَمَا أَخْرَجَهُ الْبَيْهَقِيُّ أَيْضًا،
Bunu da,
Xusayf ---> İkrimə ---> ibn Abbas'dan
rəvayət etmişdir. Necə ki, bunu, Beyhaqi də təxric etmişdir.
وَفِيهِ خُصَيْفٌ، وَقَدْ ضَعَّفَهُ أَئِمَّةٌ، وَوَثَّقَهُ آخَرُونَ، كَمَا فِي «التَّهْذِيبِ»، وَبِهِ يَتَقَوَّى طَرِيقُ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ.
Bu(nun sənədin)'də, Xusayf vardır. İmamlar, onu təzif etmişlərdir. Digərləri isə, onu siqa saymışlardır. Necə ki, "Təhzib"də (qeyd edilmişdir). Səid b. Cubeyr təriqi, bununla qüvvətlənir.
-----------------------
-------------------------
-------------------------
٥٦٨٦ ـ وَأَخْرَجَ ابْنُ جَرِيرٍ، عَنْ عَلِيٍّ (لَعَلَّهُ ابْنُ دَاوُدَ الْقَنْطَرِيُّ)، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (ابْنِ صَالِحٍ)، عَنْ مُعَاوِيَةَ (ابْنِ صَالِحٍ)، عَنْ عَلِيٍّ (ابْنِ أَبِي طَلْحَةَ)، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلَهُ: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾،
5686. ibn Cərir,
Əli'dən (möhtəmələn, bu, Davud əl-Qantari'nin oğludur) ---> Abdullah'dan (ibn Salih'dən) ---> Muaviyə'dən (ibn Salih'dən) ---> Əli'dən (ibn əbi Talha'dan) ---> ibn Abbas'dan,
(Haqq Taala)'nın: "...ondan zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." sözü haqqında, (belə) təxric etmişdir:
قَالَ: وَالزِّينَةُ الظَّاهِرَةُ الْوَجْهُ وَكُحْلُ الْعَيْنِ وَخِضَابُ الْأَكُفِّ وَالْخَاتَمُ، فَهَذَا تَظْهَرُ فِي بَيْتِهَا لِمَنْ يَدْخُلُ مِنَ النَّاسِ عَلَيْهَا،
(ibn Abbas) dedi:
"Zahir zinət, üz və gözün sürməsidir; və ovucların xınalanması və üzükdür. Deməli, bu, -insanlardan onun yanına daxil olan kimsələr üçün- onun evində zahir olur." (ibn Cərir ət-Tabəri, "Camiu'l-Bəyan an Tə'vil-i Ayi'l-Quran", Nur surəsi 31-ci ayənin təfsiri, 19-cu cild, s. 157; Təhqiq: Əhməd Muhamməd Şakir)
وَرِجَالُ هَذَا السَّنَدِ ثِقَاتٌ،
Bu sənədin ricalı, siqadırlar.
إِلَّا أَنَّ عَلِيًّا لَمْ يَسْمَعْ مِنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،
Ancaq Əli, ibn Abbas'dan (bir başa) eşitməmişdir.
بَلْ قَالَ ابْنُ حَجَرٍ: بَيْنَهُمَا مُجَاهِدٌ،
Əksinə, ibn Həcər, (belə) deyir: "O ikisi arasında, Mücahid vardır."
فَهَذَا السَّنَدُ هُوَ أَمْثَلُ الْأَسَانِيدِ،
Bu sənəd, ən yaxşı sənədlərdəndir.
وَيَعْتَمِدُ الْبُخَارِيُّ كَثِيرًا عَلَى هَذَا السَّنَدِ مِنْ غَيْرِ تَصْرِيحٍ بِهِ،
Buxari (də), -bunu açıqca bildirmədən- bu sənədə çoxca etimad etmişdir.
كَمَا صَرَّحَ بِهِ ابْنُ حَجَرٍ فِي «التَّهْذِيبِ».
Necə ki, ibn Həcər, "ət-Təhzib"də, bunu təsrih etmiş (açıqca bildirmiş)'dir.
------------------------
------------------------
٥٦٨٧ـ وَعَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصَمِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَ: مَا ظَهَرَ مِنْهَا الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ،
5687. Uqbə b. Abdullah əl-Əsamm ---> Ata b. əbi Rabah'dan
(nəql edildiyinə görə), Aişə, (belə) demişdir:
"...ondan zahir olanlar istisna olmaqla...' (sözündən murad): üz və ovuclardır."
أَخْرَجَهُ الْبَيْهَقِيُّ،
Beyhaqi təxric etmişdir. ("əs-Sünənu'l-Kubra", hədis no: 3122)
https://islamweb.net/.../%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%88...
وَفِيهِ عُقْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصَمُّ، ضَعَّفَهُ الْأَئِمَّةُ، إِلَّا أَنَّا أَخْرَجْنَاهُ لِلِاسْتِشْهَادِ.
Bu(nun sənədin)'də, Uqbə b. Abdullah əl-Əsamm vardır. İmamlar, onu zəif görmüşlərdir. Biz, ancaq istişhad (şahid göstərmək) üçün təxric etdik.
--------------------------
--------------------------
٥٦٨٨ـ وَقَالَ الْبَيْهَقِيُّ فِي «السُّنَنِ»: رَوَيْنَا عَنْ أَنَسٍ مِثْلَ مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَرَوَيْنَا عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ قَالَ: الزِّينَةُ الظَّاهِرَةُ الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ، وَرَوَيْنَا مَعْنَاهُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَهُوَ قَوْلُ الْأَوْزَاعِيِّ.
5688. Beyhaqi, "Sünən"ində (hədis no: 3122), (belə) deyir:
ibn Abbas'dan rəvayət edilənin bir bənzərini, biz (də) rəvayət etdik. ibn Ömər'in, (belə) dediyini rəvayət etdik:
"Zahir zinət, üz və ovuclardır."
Biz, bunun mənasını, Ata b. əbi Rabah və Səid b. Cubeyr'dən rəvayət etdik. Bu, (eyni zamanda), Əvzai'nin də qövlü (görüşü)'dür.
https://islamweb.net/.../%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%88...
قُلْتُ: لَمْ أَطَّلِعْ عَلَى سَنَدِ رِوَايَةِ أَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ،
(Mən Təhanəvi), deyirəm:
Ənəs və ibn Ömər rəvayətinin sənədindən, xəbərdar ola bilmədim.
أَمَّا عَطَاءٌ وَغَيْرُهُ، فَالرِّوَايَاتُ عَنْهُمْ مَذْكُورَةٌ فِي تَفْسِيرِ ابْنِ جَرِيرٍ.
Amma, Ata və başqalarına gəlincə, onlardan (gələn) rəvayətlər, ibn Cərir (ət-Tabəri)'nin təfsirində zikr edilməkdədir.
--------------------------
--------------------------
٥٦٨٩ـ قَالَ ابْنُ جَرِيرٍ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ، قَالَ: ثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ: ثَنَا أَبُو عَمْرٍو (هُوَ الْأَوْزَاعِيُّ)، عَنْ عَطَاءٍ فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾، قَالَ: الْكَفَّانِ وَالْوَجْهُ.
5689. ibn Cərir (ət-Tabəri), (belə) deyir:
Bizə, Əli b. Səhl xəbər verdi. Dedi: Bizə, Vəlid b. Muslim xəbər verdi. Dedi: Bizə, əbu Amr (yəni, Əvzai), Ata'dan,
Allah Taala'nın: "...ondan zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." sözü haqqında: "(O), ovuclar və üzdür." (dediyini) xəbər verdi.
https://quran.com/.../31/tafsirs/ar-tafsir-al-tabari...
--------------------------
--------------------------
٥٦٩٠ـ وَقَالَ أَيْضًا: حَدَّثَنِي ابْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَرْقِيُّ، قَالَ: ثَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ: سُئِلَ الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ قَوْلِهِ: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾، قَالَ: الْكَفَّانِ وَالْوَجْهُ.
5690. Və həmçinin, (Tabəri) dedi:
Bizə, ibn Abdi'r-Rahim əl-Bərqi xəbər verdi. Dedi: Bizə, Ömər b. əbi Sələmə xəbər verdi. Dedi:
Əvzai'dən, (Haqq) Taala'nın: "...ondan zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." sözü haqqında soruşdum. O, (belə) dedi:
"(Bu), ovuclar və üzdür."
(Not: yuxarıdakı link, Tabəri təfsirinin linkidir. Bütün bu qövllər, orda keçməkdədir.)
---------------------------
---------------------------
٥٦٩١ـ وَقَالَ أَيْضًا: حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ الْآيِلِيُّ، قَالَ: ثَنَا مَرْوَانُ، عَنْ مُسْلِمٍ الْمَلَّائِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ: أَنَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا: الْكُحْلُ وَالْخَاتَمُ.
5691. Və həmçinin, (Tabəri) dedi:
Bizə, Amr b. Abdi'l-Həmid əl-Əyili xəbər verdi. Dedi: Bizə, Mərvan,
Muslim əl-Məlai'dən ---> Səid b. Cubeyr'dən:
"...ondan zahir olanlar...' (sözündən murad edilən): sürmə və üzükdür."
(dediyini) xəbər verdi.
---------------------------
---------------------------
٥٦٩٢ـ وَقَالَ أَيْضًا: حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، قَالَ: ثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ: ثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فِي قَوْلِهِ: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾، قَالَ: الْوَجْهُ وَالْكَفُّ،
5692. Və həmçinin, (Tabəri) dedi:
Bizə, ibn Bəşşar xəbər verdi. Dedi: Bizə, əbu Asim xəbər verdi. Dedi: Bizə, Sufyan,
Abdullah b. Muslim b. Hürmüz'dən ---> Səid b. Cubeyr'dən,
(Haqq Taala)'nın: "...ondan zahir olanlar istisna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər..." sözü haqqında, (belə) dediyini xəbər verdi:
"O, üz və ovucdur."
وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، قَالَ: ثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ الْمَكِّيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ مِثْلَهُ.
Bizə, Amr b. Abdi'l-Həmid xəbər verdi. Dedi: Bizə, Mərvan b. Muaviyə,
Abdullah b. Muslim b. Hürmüz əl-Məkki ---> Səid b. Cubeyr'dən,
onun bir bənzərini xəbər verdi.
----------------------
----------------------
أَقُولُ: احْتَجَّ فُقَهَاؤُنَا بِهَذِهِ الْآثَارِ عَلَى جَوَازِ النَّظَرِ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ،
Deyirəm:
Fəqihlərimiz, üz və əllərə nəzər etməyin caizliyinə, bu əsərlərlə ihticac etmiş (hüccət gətirmiş)'lərdir.
وَوَجْهُ الِاسْتِدْلَالِ أَنَّ الْآثَارَ الْمَذْكُورَةَ تَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ يَجُوزُ كَشْفُ هَذِهِ الْأَعْضَاءِ لِلْمَرْأَةِ،
İstidlal cəhəti (bundan ibarətdir ki), məzkur əsərlər, qadının bu əzalarını açmasının caizliyinə dəlalət edir.
وَلَمَّا جَازَ كَشْفُهَا لَهَا جَازَ النَّظَرُ إِلَيْهَا لِلرِّجَالِ،
Onu açması caiz olduğunda, kişilər üçün ona nəzər də, caiz olur.
كَمَا يَدُلُّ عَلَيْهِ قَوْلُهُ ﷺ لِأَسْمَاءَ: «لَمْ يَصْلُحْ أَنْ يُرَى مِنْهَا إِلَّا هَذَا وَهَذَا»،
Necə ki, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm)'in, Əsma'ya (dediyi): "...ondan, -bu və bu istisna olmaqla- görülməsi uyğun olmaz..." sözü, buna dəlalət edir.
وَقَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ: «فَهَذَا تَظْهَرُ فِي بَيْتِهَا لِمَنْ دَخَلَ عَلَيْهَا»،
Və ibn Abbas'ın: "Beləliklə, bu, onun evinə daxil olan kimsə üçün zahir olur." sözü (də, buna dəlalət edir).
إِلَّا عِنْدَ خَوْفِ الْفِتْنَةِ؛
Ancaq fitnə qorxusu vaxtı (yəni, bir günaha girməyə yol açması ehtimalı), istisnadır.
لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ﴾،
~ (Allah) Taala'nın: "....Mömin kişilərə de ki, gözlərini aşağı salsınlar və fərclərini qorusunlar..." (Nur/30) sözündən;
وَقَوْلِهِ لِلْمُؤْمِنَاتِ: "يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ"،
~ Mömin qadınlara (buyurduğu): "...gözlərini aşağı salsınlar və fərclərini qorusunlar..." (Nur/31) sözündən;
وَلِقَوْلِهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ: «الْعَيْنَانِ تَزْنِيَانِ» وَغَيْرِهِ،
~ Peyğəmbər (əleyhi's-salam)'ın: "Gözlər, zina edər." (Muslim, "Səhih", hədis no: 2657) sözündən
dolayı...və başqaları...
إِلَّا الْقَاضِيَ وَالشَّاهِدَ وَالْخَاطِبَ،
Ancaq qadı, şahid və xatib (yəni, qıza talib olan, elçi), istisnadır.
فَإِنَّهُ يُبَاحُ لَهُمُ النَّظَرُ عِنْدَ خَوْفِ الْفِتْنَةِ أَيْضًا؛
Fitnə qorxusu vaxtında belə, nəzər, onlar üçün mübah olur.
لِأَنَّ الْمَصْلَحَةَ مُتَيَقَّنَةٌ، وَالْمَفْسَدَةَ مُحْتَمَلَةٌ،
Çünki, maslahat, qəti; məfsədət isə, möhtəməldir.
ثُمَّ الْمَصْلَحَةُ لَا تَتَرَتَّبُ بِدُونِ النَّظَرِ، وَالْمَفْسَدَةُ مُمْكِنٌ دَفْعُهَا بِالْقَصْدِ وَالِاخْتِيَارِ،
Sonra, maslahat, nəzərsiz hasil olmur; məfsədəti isə, qəsd və ixtiyar ilə dəf etmək, mümkündür.
فَيُغَلَّبُ الْمَصْلَحَةُ الْمَفْسَدَةَ،
Bundan dolayı da, maslahat, məfsədətə üstün tutulur.
ثُمَّ النَّبِيُّ ﷺ قَدْ أَبَاحَ النَّظَرَ لِلْخَاطِبِ، كَمَا هُوَ مَذْكُورٌ فِي كُتُبِ الْحَدِيثِ،
Sonra, -hədis kitablarında məzkur (zikr edilən) olduğu kimi- Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), xatib üçün nəzəri mübah qılmışdır.
وَلَا يَخْفَى أَنَّ نَظَرَ الْخَاطِبِ لَا يَخْلُو عَنْ شَهْوَةٍ،
Və gizli də deyildir ki, xatibin nəzəri, şəhvətdən xali olmur.
فَالْحَاكِمُ وَالشَّاهِدُ أَوْلَى؛
Deməli, hakim və şahid (üçün, bu nəzər) daha əvladır.
لِأَنَّهُمَا أَبْعَدُ مِنَ الشَّهْوَةِ مِنَ الْخَاطِبِ، كَمَا لَا يَخْفَى.
-Gizli olmadığı kimi- çünki bu ikisi, şəhvətə, xatibdən daha uzaqdırlar.
ثُمَّ اعْلَمْ:
Sonra, bil ki:
أَنَّهُ قَدْ حَدَثَ فِي هَذَا الزَّمَانِ أَحْدَاثُ سُفَهَاءِ الْأَحْلَامِ كَالَّذِينَ مَرَقُوا مِنَ الدِّينِ، كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ،
Bu zamanda, ağılları kəm səfehlərdən, (bəzi) hadisələr meydana gəlmişdir; (ki), onlar, -oxun yaydan çıxdığı kimi dindən çıxmış kimsələrə- bənzəyirlər.
بَلْ أَشَدَّ مُرُوقًا مِنْهُمْ،
Hətta, (dindən) çıxmaları, onlardan daha şiddətlidir.
كَمَا لَا يَخْفَى عَلَى مَنْ قَابَلَ سِيرَةَ هَؤُلَاءِ السُّفَهَاءِ بِسِيرَةِ أُولَئِكَ الْمَارِقِينَ،
Necə ki, bu səfehlərin davranışlarını dindən çıxan o kimsələr ilə müqayisə edənlərə, (bu), gizli deyildir.
فَظَنُّوا أَنَّ الْحِجَابَ الْمُتَعَارَفَ لِلنِّسَاءِ فِي زَمَانِنَا مُخَالِفٌ لِلدِّينِ؛
Bunlar, qadınlar üçün adət halını almış (bilinən) hicabın (gözdən itməyin), zamanımızda dinə müxalif olduğunu zənn etdilər.
لِأَنَّ الشَّرْعَ أَبَاحَ لِلنِّسَاءِ كَشْفَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لِلْأَجَانِبِ،
Çünki şəriət, qadın üçün, əcnəbilərə (yəni, məhrəmi olmayan kişilərə), üz və əlləri açmağı mübah saymışdır.
وَأَبَاحَ لِلرِّجَالِ النَّظَرَ إِلَيْهِنَّ،
Və kişilərin onlara nəzər etməsini, mübah qılmışdır.
فَيَكُونُ حَبْسُهُنَّ فِي الْبُيُوتِ وَحَجْبُهُنَّ عَنْ عُيُونِ الرِّجَالِ ظُلْمًا لَهُنَّ،
Beləliklə, onların evlərdə həbs edilmələri; və kişilərin gözlərindən gizlədilmələri, onlar üçün zülm olmuş olur.
لَا سِيَّمَا إِذَا كَانَ ذَلِكَ مُضِرًّا بِصِحَّتِهِنَّ وَمُوجِبًا لِهَلَاكِهِنَّ،
Xüsusilə də, (bu), onların sihhətinə zərərli və həlakını gərəkdirən olduğunda...
مَعَ أَنَّ النِّسَاءَ قَدْ كُنَّ يَحْضُرْنَ الصَّلَوَاتِ وَالْغَزَوَاتِ وَالْأَعْيَادَ، وَيَخْرُجْنَ لِحَوَائِجِهِنَّ فِي زَمَنِ النَّبِيِّ ﷺ،
Halbuki, qadınlar, Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm) zamanında, namazlarda, döyüşlərdə və bayramlarda iştirak edər; və ehtiyacları üçün çıxardılar.
وَلَمْ يَأْمُرْهُنَّ النَّبِيُّ ﷺ بِالِاحْتِجَابِ،
Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), onlara, ihticabı (hicablanmağı, yəni, üzün belə örtülməsini) əmr etməmişdir.
بَلْ أَمَرَ الرِّجَالَ أَنْ لَا يَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ الْمَسَاجِدَ،
Əksinə, kişilərə, Allahın qadın qullarını məscidə gəlməkdən əngəlləməmələrini əmr etmişdir.
وَأَمَرَهُنَّ بِحُضُورِ الْعِيدِ إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ،
Və onlara, bayramlarda iştirak və başqa şeyləri əmr etmişdir.
وَقَالُوا كُلُّ ذَلِكَ تَقْلِيدًا لِلنَّصَارَى وَتَأَثُّرًا بِتَعْلِيمَاتِهِمْ وَإِيثَارًا لِأَوْضَاعِهِمْ عَلَى أَوْضَاعِ الْمُسْلِمِينَ،
Bütün bunları:
~ nasaranı təqlid;
~onların təlimlərindən təsirlənmək; və
~ onların adət-ənənələrini, Müsəlmanların adət-ənənələrindən üstün tutduqlarından
dolayı söylədilər.
لَا لِخَطَأٍ فِي الِاجْتِهَادِ،
İctihadda bir xətadan dolayı deyil...
وَأَمَّا تَمَسُّكُهُمْ بِالنُّصُوصِ،
Amma, onların nass'lara sarılmalarına gəlincə:
فَلَيْسَ بِشُبْهَةٍ عَرَضَتْ لَهُمْ،
(Bu), onlara ariz olan bir şübhə deyildir.
بَلْ لِتَشْكِيكِ الْعَوَامِّ الْجُهَّالِ فَقَطْ.
Əksinə, yalnız, cahil avamları, şübhəyə salmaq üçündür.
وَالْجَوَابُ عَنْهُ:
Ona (veriləcək) cavab, (budur):
أَنَّهُ لَا تَعَارُضَ بَيْنَ جَوَازِ كَشْفِ الْوَجْهِ وَالنَّظَرِ، وَوُجُوبِ الِاحْتِجَابِ؛
Üzü açmağın və nəzərin caizliyi ilə ihticabın vacibliyi arasında, ziddiyyət yoxdur.
لِأَنَّ جَوَازَ كَشْفِ الْوُجُوهِ وَالنَّظَرِ مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّرُورَةِ وَدَفْعِ الْحَرَجِ،
Çünki, üzü açmağın və nəzərin caizliyi, zərurət və çətinliyi dəf üzərinə bina edilmiş (qurulmuş)'dur.
وَحُكْمَ الِاحْتِجَابِ مَبْنِيٌّ عَلَى خَوْفِ الْفِتْنَةِ وَسَدِّ بَابِهَا،
İhticabın hökmü isə, fitnə qorxusu və onun qapısının bağlanması üzərinə bina edilmişdir.
وَلَا تَعَارُضَ بَيْنَ الْحُكْمَيْنِ عِنْدَ اخْتِلَافِ الْجِهَتَيْنِ، فَافْهَمْ.
İki hökm arasında, iki cəhətin fərqli olması vaxtında, ziddiyyət yoxdur.
وَفِي زَمَنِ النَّبِيِّ ﷺ كَانَتِ الضَّرُورَةُ غَالِبَةً لِعُمُومِ الْفَقْرِ وَشِدَّةِ الِاحْتِيَاجِ إِلَى الْخُرُوجِ،
Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm) zamanında, yoxsulluğun ümumiliyi və (evdən) çıxmağa olan ehtiyacın şiddətli olmasından dolayı, zərurət qalib idi.
وَالْفِتْنَةُ مَغْلُوبَةً لِغَلَبَةِ الصَّلَاحِ،
Fitnə, salehliyin qələbəsindən dolayı, məğlub idi.
فَلِذَلِكَ لَمْ يَأْمُرِ النَّبِيُّ ﷺ عَامَّةَ النِّسَاءِ بِالِاحْتِجَابِ فِي زَمَنِهِ.
Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), Öz zamanında, bundan dolayı bütün qadınlara ihticabı əmr etməmişdi.
وَفِي زَمَانِنَا الَّذِي هُوَ شَرُّ الْقُرُونِ غَلَبَتِ الْفِتْنَةُ،
Əsrlərin şərlisi olan bizim zamanımızda isə, fitnə qalib gəlmişdir.
وَشَاعَ الْفَسَادُ بِحَيْثُ لَا يُؤْمَنُ عَلَى كَثِيرٍ مِنَ الْمُحْتَجِبَاتِ وَالْمَسْتُورَاتِ،
Fəsad elə bir şəkildə yayılmışdır ki, hicablı və təsəttürlü qadınların çoxu barəsində belə, əminlik yoxdur.
وَاضْمَحَلَّتِ الضَّرُورَاتُ لِلْكَشْفِ،
(Üzün) açılması üçün olan zərurət, ortadan qalxmışdır.
فَلِذَلِكَ شَدَّدَ الْمُسْلِمُونَ فِي الِاحْتِجَابِ،
Bundan dolayı da, müsəlmanlar, ihticab (məsələsin)'də, (daha) şiddətli davrandılar.
فَقِيَاسُ زَمَانِنَا الَّذِي هُوَ شَرُّ الْقُرُونِ عَلَى زَمَنِ النَّبِيِّ ﷺ الَّذِي هُوَ خَيْرُ الْقُرُونِ قِيَاسٌ لِلضِّدِّ عَلَى الضِّدِّ،
Deməli, əsrlərin şərlisi olan zamanımızı, əsrlərin xeyirlisi olan Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm) zamanı ilə qiyaslamaq, bir ziddi, (digər) bir zidd üzərinə qiyaslamaqdır.
وَهُوَ مِنْ عَجَائِبِ الْقِيَاسِ.
Və o da, qiyasın ən əcaibindəndir.
ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ ﷺ وَإِنْ لَمْ يَأْمُرِ النِّسَاءَ بِالِاحْتِجَابِ حَتْمًا بِالنَّظَرِ إِلَى الضَّرُورَةِ، لَكِنَّهُ لَمْ يَكُنْ غَافِلًا عَنْ سَدِّ الْفِتْنَةِ مَعَ ضَعْفِهَا «شَدِيدًا»،
Sonra, Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), zərurəti nəzərə alaraq mütləq şəkildə qadınlara ihticabı əmr etməmiş olsa da; lakin O, fitnənin zəifliyinə rəğmən, fitnəni bağlamaqdan (da) qafil olmamışdı.
بَلْ كَانَ يَهْتَمُّ بِسَدِّهَا اهْتِمَامًا بَلِيغًا؛
Əksinə, onun (yəni, fitnənin) sədd edilməsinə, son dərəcə əhəmiyyət verirdi.
لِأَنَّهُ بَلَغَهُ قَوْلُهُ تَعَالَى:
Çünki O, (Haqq) Taala'nın (aşağıdakı) sözlərini təbliğ etmişdi:
﴿قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ﴾،
~ "Mömin kişilərə de ki, gözlərini aşağı salsınlar və fərclərini qorusunlar." (Nur/30);
وَ﴿قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ﴾،
~ "Mömin qadınlara de ki, gözlərini aşağı salsınlar və fərclərini qorusunlar." (Nur/31);
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ﴾،
~ (Haqq) Taala'nın: "(Mömin qadınlar), zinətlərindən gizlətdikləri şeylər bilinsin deyə, ayaqlarını (yerə) vurmasınlar." (Nur/31) sözü;
وَقَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ﴾،
~ (Haqq) Taala'nın: "...cilbablarından üzərlərinə salsınlar..." (Əhzab/59) sözü
إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ،
(və) başqaları...
وَأَوْعَدَ الزَّانِينَ وَالزَّانِيَاتِ بِأَنْوَاعِ الْوَعِيدَاتِ،
~ Zina edən qadın və kişiləri, fərqli təhdidlərlə təhdid etmiş;
وَأَقَامَ الْحُدُودَ عَلَيْهِمْ،
~ Onlar əleyhinə həddləri iqamə etmiş;
وَجَعَلَ النَّظَرَ بِالشَّهْوَةِ زِنَا الْعَيْنِ،
~ Şəhvətlə nəzər etməyi, gözün zinası qılmış;
وَنَهَى الرِّجَالَ أَنْ يَخْلُوا بِالنِّسَاءِ،
~ Kişilərə, qadınlarla xəlvətdə qalmağı nəhy etmiş;
وَأَمَرَ النِّسَاءَ أَنْ لَا يَخْرُجْنَ مُتَزَيِّنَاتٍ مُتَطَيِّبَاتٍ،
~ Qadınlara, zinətlənmiş və ətirlənmiş bir halda (çölə) çıxmamağı əmr etmiş;
وَأَمَرَ الرِّجَالَ أَنْ لَا يَتَفَرَّقُوا مِنَ الصَّلَاةِ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ النِّسَاءُ،
~ Kişilərə, qadınlar ayrılıb getməmişdən əvvəl, (məsciddə) namazdan ayrılıb getməmələrini əmr etmiş;
وَنَدَبَ النِّسَاءَ إِلَى تَرْكِ الْخُرُوجِ لِلصَّلَاةِ فَضْلًا عَنْ غَيْرِهَا،
~ Qadınları, -başqa şeylər də bir yana- namaz üçün (çölə) çıxmağı tərk etməyə təşviq etmiş;
بِأَنْ جَعَلَ صَلَاتَهُنَّ فِي بُيُوتِهِنَّ خَيْرًا مِنْ صَلَاتِهِنَّ فِي الْمَسْجِدِ،
~ Onların evlərindəki namazlarını, məsciddəki namazlarından xeyirli qılmışdır...
إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ الْأُمُورِ،
(Və) bunlardan başqa digər şeylər...
بِخِلَافِ هَؤُلَاءِ السُّفَهَاءِ الْمَارِقِينَ الْمُقَلِّدِينَ لِلنَّصَارَى، فَإِنَّهُمْ يَسْعَوْنَ فِي ضِدِّ تِلْكَ الْأُمُورِ بِحَيْثُ لَا يَتْرُكُونَ حَاجِزًا عَنِ الزِّنَا وَالْفُجُورِ،
(Bütün bunlara müxalif olaraq), dindən çıxmış və xristiyanları təqlid edən bu səfehlər, bu (yəni, yuxarıdakı) şeylərin ziddinə elə çalışırlar ki, zina və fücura qarşı bir sədd (maneə) buraxmırlar.
فَكَيْفَ يَقِيسُونَ أَنْفُسَهُمْ بِنَفْسِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ؟
Elə isə, onlar, özlərini, Allah rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm) ilə necə qiyaslayırlar?!
ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ ﷺ إِنْ لَمْ يَأْمُرِ النِّسَاءَ بِالِاحْتِجَابِ حَتْمًا، فَلَمْ يَنْهَهُنَّ عَنْهُ أَيْضًا،
Sonra, Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm), qadınlara ihticabı əmr etməyibsə də; onları bundan nəhy də etməmişdir.
بَلْ نَدَبَهُنَّ إِلَى الِاحْتِجَابِ كَمَا قَدْ ذَكَرْنَا،
Əksinə, -(yuxarıda) zikr etdiyimiz kimi- ihticaba təşviq etmişdir.
بِخِلَافِ هَؤُلَاءِ السُّفَهَاءِ، فَإِنَّهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ أَشَدَّ النَّهْيِ، وَيُقَبِّحُونَهُ أَشَدَّ التَّقْبِيحِ،
Bu səfehlər isə, -(buna) müxalif olaraq- onları, şiddətli bir nəhy ilə nəhy edirlər; və onu (yəni, ihticabı), şiddətli bir təqbih (çirkin göstərmək) ilə çirkin göstərirlər.
فَكَيْفَ يُقَالُ: إِنَّهُمْ يَقْتَدُونَ بِأَفْعَالِ النَّبِيِّ ﷺ؟
Elə isə, "Onlar, Nəbi (sallallahu aleyhi və səlləm)'in fellərinə iqtida edirlər (tabe olurlar)." necə deyilə bilər?!
ثُمَّ سَلَّمْنَا أَنَّ الْفُقَهَاءَ جَوَّزُوا كَشْفَ الْوَجْهِ وَالْكَفِّ لِلْمَرْأَةِ عِنْدَ الْأَجَانِبِ، وَلَكِنْ لَمْ يُجَوِّزُوا كَشْفَ الزَّائِدِ عَلَيْهِ،
Sonra, fəqihlərin, əcnəbi (qadının məhrəmi olmayan) kişilər yanında qadın üçün üz və əli açmağı caiz gördüklərini təslim etsək belə; onlar, bundan artığını açmağı caiz görməmişdilər.
وَسَلَّمْنَا أَنَّهُمْ جَوَّزُوا النَّظَرَ إِلَى وَجْهِ الْمَرْأَةِ وَكَفِّهَا، وَلَكِنْ لَمْ يُجَوِّزُوا الْمَسَّ، وَإِنْ كَانَ بِلَا شَهْوَةٍ، وَلَمْ يُجَوِّزُوا النَّظَرَ بِالشَّهْوَةِ،
Və onların (yəni, fəqihlərin), qadının üzü və əllərinə nəzər etməyi caiz gördüklərini təslim etsək belə; onlar, şəhvətsiz olsa belə, (qadına) toxunmağı; və ona şəhvətlə nəzər etməyi caiz görməmişdilər.
وَهَؤُلَاءِ السُّفَهَاءُ لَا يَتَقَيَّدُونَ بِهَذِهِ الْقُيُودِ،
Bu səfehlər isə, bu qeydləri məhdudlaşdırmırlar.
بَلْ يَجْعَلُونَ نِسَاءَهُمْ كَنِسَاءِ النَّصَارَى فِي اللِّبَاسِ وَالْأَفْعَالِ،
Əksinə, (müsəlman) qadınları, libas və fellərdə, nasara (xristiyan) qadınları kimi qılırlar.
فَكَيْفَ يُقَالُ: إِنَّهُمْ يَتَرَخَّصُونَ بِرُخْصَةِ الْفُقَهَاءِ؟
Elə isə, "Onlar, fəqihlərin ruxsatları ilə ruxsat verirlər." necə deyilə bilər?! (haşiyə)
-----------------------
(Haşiyə:
Ruxsat nədir:
-----------------------
بِالْجُمْلَةِ، جُلُّ غَرَضِهِمُ التَّشَبُّهُ بِالنَّصَارَى،
Bir sözlə: qərəzlərinin əksəriyyəti, nasaraya bənzəməkdir.
وَالِاحْتِجَاجُ بِالنُّصُوصِ الْقُرْآنِيَّةِ وَالْحَدِيثِيَّةِ وَالْفِقْهِيَّةِ لِمُجَرَّدِ التَّلْبِيسِ عَلَى الْعَوَامِّ الْجُهَّالِ،
Qurandakı, hədisdəki və fiqhdəki nass'larla ihticac etmələri, sırf, cahil avam (insanlar)'ı təlbis üçündür.
فَكُنْ عَلَى حَذَرٍ مِنْ قَوْلِهِمْ وَفِعْلِهِمْ،
Elə isə, onların sözləri və fellərinə qarşı ehtiyatlı ol!
وَلَا تَغْتَرَّ بِتَسْوِيلَاتِهِمْ وَتَلْبِيسَاتِهِمْ،
Və onların bəzəyib gözəl göstərdiklərinə və təlbislərinə, aldanma!
فَإِنَّهُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا،
Onlar, sizə zərər olaraq, (heç nəyi) əsirgəmirlər.
واللَّهُ يَتَوَلَّى هُدَانَا وَهُدَاكَ.
Allah, bizim də, sənin də hidayətini, Öz üzərinə götürsün.
Təhanəvi, "İlaus-Sünən", "كِتَابُ الْحَظْرِ وَالْإِبَاحَةِ = Həzər və İbahə kitabı", بَابُ جَوَازِ كَشْفِ الْمَرْأَةِ وَجْهَهَا وَكَفَّيْهَا لِلْأَجَانِبِ عِنْدَ عَدَمِ خَوْفِ الْفِتْنَةِ = Fitnə qorxusu olmadığı vaxt, qadının, əcnəbi kişilər üçün üz və əllərini açmasının caizliyi babı"
-------------------------
-------------------------
Əlavələr:
Nur surəsi 31-ci ayənin təfsiri:
https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/nur-sur%C9%99si-31-ci-ay%C9%...
Sünnət nədir?
https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/sunn%C9%99t-n%C9%99dir-qisim...
