Nə üçün şükr etməliyik?
"Həmd, mədh və şükür" ləfzləri üçün bax:
https://suallarlaislam.com/m%C9%99qal%C9%99/h%C9%99md-v%C9%99-sukur-aras...
Həmd və şükrü gərəkdirən səbəblər:
--------------------------
--------------------------
الْبَابُ الثَّالِثُ
Üçüncü Bab:
فِي الْحَمْدِ لِلَّهِ
"Əlhəmdulilləh" haqqındadır.
﴿(٭): لَقَدْ كُتِبَ هَذَا الْبَابُ الْمُهِمُّ فِي «الْحَمْدِ لِلَّهِ» كِتَابَةً مُفَصَّلَةً فِي الرِّسَالَةِ الْعَرَبِيَّةِ «التَّفَكُّرِ الْإِيمَانِيِّ الرَّفِيعِ» (اللَّمْعَةِ التَّاسِعَةِ وَالْعِشْرِينَ)، لِذَا جَاءَ هُنَا مُخْتَصَرًا. (الْمُؤَلِّفُ).﴾
(*) "Əlhəmdulilləh" haqqındakı bu mühim bab, "Uca imani bir təfəkkür" (adlı) arabi bir risalədə (29-cu Ləma), müfəssəl bir yazı şəklində qələmə alınmışdır. Bundan dolayı, burda, müxtəsər olaraq gəldi. (Müəllif)
﴿بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ﴾
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي تَحْمَدُ لَهُ وَتُثْنِي عَلَيْهِ بِإِظْهَارِ صِفَاتِهِ الْكَمَالِيَّةِ هَذِهِ الْعَوَالِمُ بِجَمِيعِ أَلْسِنَتِهَا الْحَالِيَّةِ وَالْقَالِيَةِ؛
✓ Həmd, bu aləmlərin, -bütün hali və qali dillərilə- Onun kamal sifətlərini izhar etməklə, Ona həmd və səna etdiyi Allaha məxsusdur.
إِذِ الْعَوَالِمُ بِأَنْوَاعِهَا وَأَرْكَانِهَا وَأَعْضَائِهَا وَأَجْزَائِهَا وَذَرَّاتِهَا وَأَثِيرِهَا؛ بِأَلْسِنَةِ حُدُوثِهَا وَإِمْكَانَاتِهَا وَاحْتِيَاجَاتِهَا وَافْتِقَارَاتِهَا وَحِكْمَتِهَا وَصَنْعَتِهَا وَنِظَامِهَا وَمُوَازَنَتِهَا وَإِتْقَانِهَا وَكَمَالَاتِهَا وَعِبَادَاتِهَا وَتَسْبِيحَاتِهَا...
Çünki, (bütün bu) aləmlər:
• növləri, rüknləri, əzaları, cüzləri, zərrələri və əsir (maddə)'lərilə;
• huduslarının, imkanlarının, ehtiyaclarının, fəqirliklərinin, hikmətlərinin, sənətlərinin, nizamlarının, müvazinələrinin, itqan (möhkəm qılınma)'larının, kamilliklərinin, ibadətlərinin, təsbihlərinin dillərilə...
أَلْسِنَةٌ مُسَبِّحَاتٌ تَالِيَاتٌ لِأَوْصَافِ جَلَالِهِ بِأَنَّهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الْقَدِيمُ السَّرْمَدِيُّ الْأَبَدِيُّ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ الْفَرْدُ الصَّمَدُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ الْقَهَّارُ...
~ Təsbih edən və Onun cəlal sifətlərini tilavət edən dil(lər)'dir (ki, belə deyirlər):
"O, Vacibu'l-Vücud, Qədim, Sərmədi, Əbədi, Vahid, Əhəd, Fərd, Saməd, Əziz, Cabbar, Mütəkəbbir (və) Qahhar (olan) Allahdır."
وَكَذَا حَامِدَاتٌ تَالِيَاتٌ لِأَوْصَافِ جَمَالِهِ قَائِلَاتٍ بِأَنَّ خَالِقَنَا رَحْمَٰنٌ، رَحِيمٌ، رَزَّاقٌ، كَرِيمٌ، جَوَادٌ، وَدُودٌ، فَيَّاضٌ، لَطِيفٌ، مُحْسِنٌ، جَمِيلٌ...
Və yenə,
~ Həmd edən və Onun camal vəsflərini tilavət edən (dil)'lərdir ki, (belə) deyirlər:
"Bizim Xaliqimiz, Rahmən, Rahim, Razzəq, Kərim, Cavad, Vədud, Fəyyad, Lətif, Muhsin, Cəmil'dir."
وَكَذَا ذَاكِرَاتٌ تَالِيَاتٌ لِأَوْصَافِ كَمَالِهِ نَاطِقَاتٌ -قَالًا وَحَالًا- بِأَنَّ خَالِقَنَا وَمَالِكَنَا: حَيٌّ، قَيُّومٌ، عَلِيمٌ، حَكِيمٌ، قَدِيرٌ، مُرِيدٌ، سَمِيعٌ، بَصِيرٌ، مُتَكَلِّمٌ، شَهِيدٌ...
Və yenə,
~ Zikr edən və Onun kamal vəsflərini tilavət edən (dil)'lərdir ki, -söz və hal olaraq- (belə) nitq edirlər:
"Bizim Xaliq'imiz və Malik'imiz: Hayy, Qayyum, Alim, Hakim, Qadir, Murid, Səmi, Basir, Mütəkəllim, Şəhid'dir."
وَكَذَا أَلْسِنَاتٌ تَالِيَاتٌ لِأَسْمَائِهِ الْحُسْنَى الْمُتَجَلِّيَةِ فِي الْكَائِنَاتِ.
Və yenə,
~ Kainatda, Onun gözəl və mütəcəlli (təcəlli edən) isimlərini tilavət edən (dil)'lərdir.
ثُمَّ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي تَحْمَدُهُ وَتُسَبِّحُ لَهُ وَتُثْنِي عَلَيْهِ بِإِظْهَارِ صِفَاتِهِ الْكَمَالِيَّةِ هَذِهِ الْكَائِنَاتُ بِجَمِيعِ مَا فِيهَا؛
✓ Sonra, həmd, bu kainatın, içindəki şeylərlə, -Onun kamal sifətlərini izhar etməklə- Ona həmd, Onu təsbih, Onu səna etdiyi Allaha məxsusdur.
إِذْ هَذَا الْكِتَابُ الْكَبِيرُ بِجَمِيعِ أَبْوَابِهِ وَفُصُولِهِ وَصُحُفِهِ وَسُطُورِهِ وَجُمَلِهِ وَحُرُوفِهِ؛ بِحِكْمَتِهَا وَصَنْعَتِهَا وَصِفَاتِهَا وَنُقُوشِهَا، كُلٌّ بِقَدْرِ نِسْبَتِهِ مَظَاهِرُ مُتَفَاوِتَةٌ وَمَرَايَا مُتَنَوِّعَةٌ لِتَجَلِّيَاتِ بَوَارِقِ أَوْصَافِ جَلَالِهِ، وَأَضْوَاءِ أَوْصَافِ جَمَالِهِ، وَأَنْوَارِ أَوْصَافِ كَمَالِهِ، وَأَشِعَّاتِ أَسْمَائِهِ الْحُسْنَى...
Çünki, bu "böyük kitab" (yəni, kainat), bütün:
~ babları, fəsilləri, səhifələri, sətirləri, cümlələri və hərfləri ilə;
~ hikmətləri, sənətləri, sifətləri və naxışları ilə;
hər biri, nisbəti qədərincə, cəlal sifətlərinin şimşəklərinə, camal sifətlərinin ziyalarına, kamal sifətlərinin nurlarına və gözəl isimlərinin şüalarına, mütəfavit (fərqli) mazharlar və mütənəvvi (növbənöv) aynalardır.
الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى نِعْمَةِ الْوُجُودِ الَّذِي هُوَ الْخَيْرُ الْمَحْضُ، وَعَلَى نِعْمَةِ الْحَيَاةِ الَّتِي هِيَ كَمَالُ الْوُجُودِ، وَعَلَى نِعْمَةِ الْإِيمَانِ الَّذِي هُوَ كَمَالُ الْحَيَاةِ، بَلْ حَيَاةُ الْحَيَاةِ...
✓ Vücud (varlıq) nemətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur. O (yəni, vücud) ki, xeyrin məhz özüdür.
✓ Həyat nemətindən dolayı, (həmd, Allaha məxsusdur). O (yəni, həyat) ki, vücudun kamalıdır.
✓ İman nemətindən dolayı, (həmd, Allaha məxsusdur). O (yəni, iman) ki, həyatın kamalıdır. Hətta, həyatın həyatıdır...
الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى نُورِ الْإِيمَانِ الْمُزِيلِ عَنَّا ظُلُمَاتِ الْجِهَاتِ السِّتِّ، وَالْمُنَوِّرِ لِلْجِهَاتِ الْآفَاقِيَّةِ وَالْأَنْفُسِيَّةِ، وَالنَّيِّرِ الَّذِي فِيهِ الْأَنْوَارُ السِّتَّةُ، وَمِنْهُ الْأَضْوَاءُ الثَّلَاثَةُ الْمُنْعَكِسُ مِنْ شَمْسِ مَعْرِفَةِ سُلْطَانِ الْأَزَلِ.
✓ İman nurundan dolayı, həmd, Allaha məxsusdur. (Ki):
- Bizdən, 6 cəhət zülməti (qaranlıq)'larını muzil (izalə edən, qaldıran);
- Afaqi və ənfusi (aləmlərə) aid olan cəhətləri münəvvir (nurlandıran);
- İçində 6 nur olan nəyyir (nur saçan); və
- Əzəl Sultanının mərifəti günəşindən münəkis (əks edən) 3 ziya, Ondandır.
الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى الْإِيمَانِ بِاللَّهِ،
✓ Allaha iman nemətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
إِذْ بِهِ يَخْلُصُ الرُّوحُ مِنْ ظُلُمَاتِ الْأَعْدَامِ وَوَحْشَةِ الْأَكْوَانِ وَمِنَ الْمَأْتَمِ الْعُمُومِيِّ، وَمِنْ، وَمِنْ، وَمِنْ، وَمِنْ، وَمِنْ إِلَى مَا لَا يُحَدُّ مِنَ الْأَهْوَالِ الْمُحْرِقَةِ لِلرُّوحِ...
Çünki, ruh:
- adəm (yoxluq) zülmətlərindən;
- kainat vəhşətindən;
- ümumi matəmdən,
- ...dən, ...dən, ...dən, ...dən; və
- ruhu yandıran saysız-hesabsız hallardan,
onunla (yəni, Allaha iman ilə) xilas olur.
الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى نُورِ الْإِيمَانِ الَّذِي أَرَانَا مَلْجَأً، مُحْسِنًا، كَرِيمًا، وَدُودًا، رَؤُوفًا، رَحِيمًا؛
✓ İman nurundan dolayı, həmd, Allaha məxsusdur. O (iman) ki, bizə, muhsin, kərim, vədud, rauf və rahim bir məlcə (sığınacaq) göstərdi.
إِذِ الْإِيمَانُ هُوَ
Çünki, iman:
الْمُنَوِّرُ لَنَا الْحَيَاةَ الْأَبَدِيَّةَ،
- əbədi həyatı, münəvvir (nurlandıran);
وَالْمُبَشِّرُ الْمُضِيءُ لَنَا السَّعَادَةَ الْأَبَدِيَّةَ،
- əbədi səadəti, bizim üçün mübəşşir (müjdələyən) və mudi (ziya, işıq saçan, aydınladan);
وَهُوَ الْمُحْتَوِي عَلَى نُقْطَتَيِ الِاسْتِنَادِ وَالِاسْتِمْدَادِ،
- istinad və istimdad nöqtələrini muhtəvi (ehtiva edən);
وَهُوَ الدَّافِعُ لِحِجَابِ الْمَأْتَمِ الْعُمُومِيِّ عَنْ وَجْهِ الرَّحْمَةِ الْمُرْسَلَةِ عَلَى وَجْهِ الْكَائِنَاتِ،
- kainat üzünə göndərilmiş rəhmət cəhətindən, ümumi matəm hicabını dəf edən;
وَهُوَ الْمُزِيلُ لِلْآلَامِ الْفِرَاقِيَّةِ عَنِ اللَّذَّاتِ الْمَشْرُوعَةِ بِإِرَاءَةِ دَوَرَانِ الْأَمْثَالِ،
- misillərinin dövranlarını göstərməklə, məşru ləzzətlərdən ayrılıq ələmlərini muzil (izalə edən, qaldıran)'dır;
وَيُدِيمُ النِّعَمَ مَعْنًى بِإِرَاءَةِ شَجَرَةِ الْإِنْعَامِ...
- inam (nemətləndirmə) ağacını göstərməklə, nemətləri, mənən davam etdirir.
وَكَذَا يُبَدِّلُ نُورُ الْإِيمَانِ مَا يُتَوَهَّمُ مِنَ الْكَائِنَاتِ أَعْدَاءً أَجَانِبَ أَمْوَاتًا مُوحِشِينَ؛ وَيُحَوِّلُهَا أَوِدَّاءَ إِخْوَانًا أَحْيَاءً مُؤْنِسِينَ.
Və yenə, iman nuru:
- vəhşət verən düşmənlər, əcnəbilər və ölülər(dən ibarət) vəhm edilən kainatı, təbdil edir (dəyişdirir); onu, candan dostlar, qardaşlar və canlılara təhvil edir (halına gətirir).
وَكَذَا يُصَوِّرُ ذَلِكَ النُّورُ كُلَّ الْكَائِنَاتِ وَمَجْمُوعَ الدَّارَيْنِ مَمْلُوءًا مِنَ الرَّحْمَةِ هَدِيَّةً لِكُلِّ مُؤْمِنٍ حَقًّا -بِلَا مُزَاحِمٍ-
Və yenə,
- O nur, bütün kainat və məcmuən 2 yurdu, hər bir mömin üçün, haqq olaraq -izdihamsız- rəhmətlə doldurulmuş olaraq təsvir edər.
يَسْتَفِيدُ مِنْ جَمِيعِهَا بِوَسَائِطِهَا وَحَوَاسِّهَا الْمُتَنَوِّعَةِ الْكَثِيرَةِ الْمَوْهُوبَةِ،
(Və hər bir mömin), mütənəvvi, çox və hibə (hədiyyə) edilmiş vasitələri və hisslərilə, onların cəmindən istifadə edər.
فَحُقَّ لَهُ وَعَلَيْهِ أَنْ يَقُولَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ مَصْنُوعَاتِهِ».
Bundan dolayı, (hər bir mömin): "Bütün məsuatından dolayı, həmd, Allaha məxsusdur." (desə), haqqı vardır və deməsi (də), onun üzərinə haqq'dır.
وَلَازِمٌ لَهُ وَوَاجِبٌ عَلَيْهِ أَنْ لَا يَرْضَى بِمَنْ لَيْسَ كُلُّ الْكَائِنَاتِ فِي يَدِهِ يُهْدِيهَا لِمَنْ يَشَاءُ، رَبًّا وَمَعْبُودًا وَمَحْبُوبًا وَمَقْصُودًا...
Onun üçün lazım və onun üzərinə vacibdir ki, bütün kainat əlində olmayan; və istədiyi kimsəyə onu hədiyyə etməyən Kimsəyə, -Rəbb, Mə'bud, Məhbub və Məqsud olaraq- razı olmasın.
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ عَلَى رَحْمَتِهِ عَلَى الْعَالَمِينَ الَّتِي هِيَ سَيِّدُنَا مُحَمَّدٌ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)،
✓ Həmd, aləmlərə rəhmətindən dolayı, aləmlərin Rəbbi olan Allaha məxsusdur. O (rəhmət isə), seyyidimiz Muhamməd (sallallahu aleyhi və səlləm)'dir.
إِذْ بِهِ وَبِرِسَالَتِهِ اسْتَثْبَتَ وَاسْتَقَرَّ مَا انْطَفَأَ تَحْتَ كَثَافَةِ الْفَلْسَفَةِ مِمَّا فِي سَائِرِ الْأَدْيَانِ مِنْ أَنْوَارِ فِكْرِ الْأُلُوهِيَّةِ...
Çünki, sair dinlərdə mövcud olan Uluhiyyət fikri nurlarından fəlsəfənin kəsafəti altında sönmüş olan şey, O və Onun risalətilə sabit oldu və istiqrar qazandı.
وَكَذَا بِرِسَالَتِهِ تَظَاهَرَ لِلْبَشَرِ مَرْضِيَّاتُ رَبِّ الْعَالَمِينَ...
Yenə, aləmlərin Rəbb'inin mardiyyatı (razı olduğu şeylər), Onun risalətilə təzahür etdi.
وَكَذَا بِهِ اهْتَدَى الْبَشَرُ إِلَى الْإِيمَانِ الَّذِي هُوَ نُورُ الْكَوْنِ وَالْوُجُودِ...
Yenə, bəşər, kövn və vücudun nuru olan imana, Onunla hidayət tapdı.
الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى نِعْمَةِ الْإِسْلَامِيَّةِ الَّتِي هِيَ مَرْضِيَّاتُ رَبِّ الْعَالَمِينَ؛
✓ Həmd, aləmlərin Rəbbi'nin mardiyyatı olan İslamiyyət nemətindən dolayı, Allaha məxsusdur.
إِذِ الْإِسْلَامُ هُوَ الَّذِي أَرَانَا مَا يَرْضَى بِهِ وَيُرِيدُهُ وَيُحِبُّهُ رَبُّنَا وَرَبُّ الْعَالَمِينَ وَرَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرَضِينَ.
Çünki, İslam, Rəbbimiz, aləmlərin Rəbbi və səmalar və yerlərin Rəbb'inin, nələrdən razı olduğunu, nəyi istədiyini və sevdiyini, bizə göstərəndir.
الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى نُورِ الْإِيمَانِ الْمُسْتَضِيءِ بِضِيَاءِ: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ؛
✓ Həmd, "Bismilləhi'r-Rahməni'r-Rahim" ziyası ilə işıqlanan iman nurundan dolayı, Allaha məxsusdur.
لَا بُدَّ لِلْحَامِدِ أَنْ يَنْظُرَ مِنَ النِّعْمَةِ إِلَى الْإِنْعَامِ، لِيَرَى أَنَّ الْمُنْعِمَ أَبْصَرُ بِهِ وَأَقْرَبُ مِنْهُ إِلَيْهِ؛ يَتَعَرَّفُ بِالْإِنْعَامِ، وَيَتَوَدَّدُ بِالْإِحْسَانِ، وَيَتَحَبَّبُ بِالْإِكْرَامِ إِلَى الْإِنْسَانِ.
Munim (nemətləndirən)'in, onu daha yaxşı gördüyünü; ona, ondan daha yaxın olduğunu; Özünü inamla tanıtdırdığını; ehsanla sevdirdiyini; insana ikram ilə məhəbbət(ini) qazandırdığını görməsi üçün, həmid (həmd edən) üçün, nemətdən inam (nemətləndirmə)'yə nəzər etməsi, labüddür.
فَالْإِنْسَانُ إِنَّمَا يَكُونُ شَاكِرًا إِذَا اسْتَشْعَرَ ذَلِكَ التَّعَرُّفَ وَالتَّوَدُّدَ.
Beləliklə insan, ancaq, o tanıtdırma və sevdirmənin şüuruna vardığında şakir (şükr edən) olur.
(Said Nursi, "Qətrə" risaləsi)
-----------------------
-----------------------
-----------------------
الْبَابُ الثَّانِي
İkinci bab
فِي الْحَمْدِ لِلَّهِ
"Əlhəmdulilləh" haqqındadır.
﴿(٭): لَمَّا كَانَ الشُّكْرُ أَهَمَّ أُسُسِ «رَسَائِلِ النُّورِ» بَعْدَ التَّفَكُّرِ، وَأَنَّ أَكْثَرَ مَرَاتِبِ الشُّكْرِ وَالْحَمْدِ وَحَقَائِقِهِمَا قَدْ أُوْضِحَتْ إِيضَاحًا كَامِلًا فِي أَجْزَاءِ «رَسَائِلِ النُّورِ»؛ لِذَا يُذْكَرُ هُنَا بَعْضُ مَرَاتِبِ الْحَمْدِ الَّذِي يُقَابِلُ نِعْمَةَ الْإِيمَانِ ذِكْرًا مُخْتَصَرًا جِدًّا، اكْتِفَاءً بِتِلْكَ الْمَرَاتِبِ الْمَذْكُورَةِ. فَإِنَّ لِلْحَمْدِ مَرَاتِبَ حَسَبَ مَرَاتِبِ نِعْمَةِ الْإِيمَانِ. (الْمُؤَلِّفُ).﴾
(*) Təfəkkürdən sonra şükr, "Risale-i Nur"un mühim əsaslarından (biri) olduğundan; və şükr və həmdin bir çox mərtəbələri və həqiqətləri, kamil bir izah (ilə) "Risale-i Nur"un (bəzi) cüzlərində izah edildiyindən, o məzkur mərtəbələrlə kifayətlənərək, iman nemətinə müqabil olan həmdin bəzi mərtəbələri, burda çox müxtəsər zikr edilir. Şübhəsiz, iman neməti mərtəbələrinə müvafiq olaraq, həmdin mərtəbələri vardır. (Müəllif)
فِي هَذَا الْبَابِ تِسْعُ نِقَاطٍ.
Bu babda, 9 nöqtə vardır.
النُّقْطَةُ الْأُولَى:
✓ Birinci nöqtə:
الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى نِعْمَةِ الْإِيمَانِ الْمُزِيلِ عَنَّا ظُلُمَاتِ الْجِهَاتِ السِّتِّ.
Həmd, bizdən 6 cəhətin zülmətlərini izalə edən iman nemətindən dolayı, Allaha məxsusdur.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
1. Felsefe, her şeyi çirkin, korkunç gösteren siyah bir gözlüktür. Îmân ise, her şeyi güzel, ünsiyetli gösteren şeffâf, berrak, nurânî bir gözlüktür.
2. Bütün mahlûkatla alâkadar ve her şeyle bir nevi alışverişi olan ve kendisini abluka eden şeylerle lafzen ve mânen görüşmek, konuşmak, komşuluk etmeye hilkaten mecbur olan insanın sağ, sol, ön, arka, alt, üst olmak üzere altı ciheti vardır.
İnsan, mezkûr iki gözlüğü gözüne takmakla, mezkûr cihetlerde bulunan mahlûkatı, ahvâli görebilir.
Yəni:
1. Fəlsəfə, hər şeyi, çirkin, qorxunc göstərən qara bir eynək; iman isə, hər şeyi gözəl, ünsiyyətli göstərən şəffaf, parlaq, nurani bir eynəkdir.
2. Bütün məxluqatla əlaqədar və hər şeylə bir növ alış-verişi olan və özünü əhatə edən şeylərlə ləfzən və mənən görüşmək, danışmaq, qonşuluq etməyə xilqətən məcbur olan insanın, sağ, sol, qabaq, arxa, alt, üst olmaq üzərə, 6 cəhəti vardır.
İnsan, məzkur (yuxarıda zikri keçən) iki eynəyi gözünə taxmaqla, məzkur cəhətlərdə olan məxluqatı, əhvalı (halları) görə bilər.
-------------------
إِذْ جِهَةُ الْمَاضِي فِي حُكْمِ يَمِينِنَا مُظْلِمَةٌ وَمُوحِشَةٌ بِكَوْنِهَا مَزَارًا أَكْبَرَ.
Çünki:
(1) Sağımız hökmündəki keçmiş cəhəti, ən böyük bir məzar olması səbəbilə, qaranlıq və vəhşət vericidir.
وَبِنِعْمَةِ الْإِيمَانِ تَزُولُ تِلْكَ الظُّلْمَةُ وَيَنْكَشِفُ الْمَزَارُ الْأَكْبَرُ عَنْ مَجْلِسٍ مُنَوَّرٍ.
İman nemətilə isə, o zülmət ortadan qalxır; və ən böyük məzar isə, münəvvər bir məclis (şəklində) açılır (yəni, üzə çıxır).
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Sağ cihet: Bu cihetten maksat, geçmiş zamandır. Binâenaleyh, felsefe gözlüğü ile sağ cihete bakıldığı zaman, mâzi ülkesinin kıyâmeti kopmuş, altı üstüne çevrilmiş, karanlıklı, korkunç, büyük bir mezaristanı andıran bir şekilde görünecektir. Ve bu görünüşte insanın pek büyük bir dehşete, vahşete, meyûsiyete mârûz kaldığında şüphe yoktur.
Fakat îmân gözlüğü ile o cihete bakıldığı zaman, hakikaten o ülkenin altı üstüne çevrilmiş bir şekilde görünürse de, fakat can telefi yoktur. Mürettebâtının, sâkinlerinin daha güzel, nurânî bir âleme nakledilmiş oldukları anlaşılıyor. Ve o kabirler, çukurlar da, nurânî bir âleme girmek için kazılan yeraltı tünelleri şeklinde telâkki edilecektir. Demek îmânın insanlara verdiği sürûr, ferâhlık, itmînân, inşirah, binlerce “Elhamdülillâh” dedirten bir nîmettir.
Yəni:
Sağ cəhət: bu cəhətdən məqsəd, keçmiş zamandır.
Bundan dolayı, "fəlsəfə eynəyi" ilə sağ cəhətə baxıldığı vaxt:
~ "keçmiş ölkəsi"nin qiyaməti qopmuş;
~ altı, üstünə çevrilmiş;
~ qaranlıqlı, qorxunc, böyük bir qəbristanı xatırladan
bir şəkildə görünəcəkdir. Və bu görünüşdə, insan, çox böyük bir dəhşətə, vəhşətə, məyusiyyətə məruz qaldığında şübhə yoxdur.
Lakin, "iman eynəyi" ilə o cəhətə baxıldığı vaxt, həqiqətən, o ölkənin altı üstünə çevrilmiş olaraq görünürsə də, lakin can tələfi yoxdur. Mürəttəbatı, sakinləri, daha gözəl, nurani bir aləmə nəql edilmiş olduqları başa düşülür. Və o qəbirlər, çuxurlar da, nurani bir aləmə girmək üçün qazılan yer altı tunelləri şəklində tələqqi ediləcəkdir.
Demək, imanın insanlara verdiyi sürur, fərahlıq, itminan, inşirah, minlərlə "əlhəmdulilləh" dedizdirən bir nemətdir.
-------------------
وَيَسَارُنَا الَّذِي هُوَ الْجِهَةُ الْمُسْتَقْبَلَةُ، مُظْلِمَةٌ وَمُوحِشَةٌ بِكَوْنِهَا قَبْرًا عَظِيمًا لَنَا.
(2) Gələcək cəhəti olan solumuz, bizim üçün böyük bir qəbir olması səbəbilə, qaranlıq və vəhşət vericidir.
وَبِنِعْمَةِ الْإِيمَانِ تَنْكَشِفُ عَنْ جِنَانٍ مُزَيَّنَةٍ فِيهَا ضِيَافَاتٌ رَحْمَانِيَّةٌ.
İman neməti ilə isə, özündə Rahmani ziyafətlər olan müzəyyən cənnətlər (şəklində) açılır.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Sol cihet: Yani, gelecek zamana felsefe gözlüğü ile bakıldığı zaman, bizleri çürütecek, yılan ve akreplere yedirip imha edecek, zulümâtlı, korkunç, büyük bir kabir şeklinde görünecektir.
Fakat îmân gözlüğü ile bakılırsa, Cenâb‑ı Hakk’ın, Hàlık, Rahmân, Rahîm’in insanlara ihzar ettiği çeşit çeşit nefis, lezîz, me'külât ve meşrûbâta zarf olan bir mâide ve bir sofra‑i Rahmânî şeklinde görünecektir. Ve binlerce “Elhamdülillâh” okutturarak tekrar ettirecektir.
Yəni:
Sol cəhət: yəni, gələcək zamana "fəlsəfə eynəyi" ilə baxıldığı vaxt, bizləri:
~ çürüdəcək;
~ ilan və əqrəblərə yedirib yox edəcək;
~ zülmətli, qorxunc, böyük
bir qəbir şəklində görünəcəkdir.
Lakin, "iman eynəyi" ilə baxılarsa, Cənabu'l-Haqq'ın, Xaliq, Rahmən, Rahim'in, insanlar üçün hazırladığı növbənöv nəfis, ləziz, yemək və içkilərə zərf olan bir maidə (süfrə) və Rahmani bir süfrə şəklində görünəcəkdir. Və minlərlə "əlhəmdulilləh" oxutduraraq, təkrar etdirəcəkdir.
--------------------
وَجِهَةُ الْفَوْقِ، وَهُوَ عَالَمُ السَّمَاوَاتِ، مُوحِشَةٌ مُدْهِشَةٌ بِنَظَرِ الْفَلْسَفَةِ.
(3) Səmavat aləmi olan üst cəhəti, fəlsəfə nəzərilə, vəhşət və dəhşət vericidir.
فَبِنِعْمَةِ الْإِيمَانِ تَتَكَشَّفُ تِلْكَ الْجِهَةُ عَنْ مَصَابِيحَ مُتَبَسِّمَةٍ مُسَخَّرَةٍ بِأَمْرِ مَنْ زَيَّنَ وَجْهَ السَّمَاءِ بِهَا، يُسْتَأْنَسُ بِهَا وَلَا يُتَوَحَّشُ مِنْهَا.
İman neməti ilə isə, o cəhət, səma cəhətini onlarla zinətləndirən Kimsə'nin əmrinə boyun əymiş olaraq, özlərilə ünsiyyət edilən və özündən vəhşətə düşülməyən təbəssüm edən misbah (lampa, çıraq)'lar (şəklində) açılır.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Üst cihet: Yani, semâvât cihetine felsefe ile bakan bir adam, şu sonsuz boşlukta, milyarlarca yıldız ve kürelerin at koşusu gibi veya askerî bir manevra gibi yaptıkları pek süratli ve muhtelif hareketlerinden büyük bir dehşete, vahşete, korkuya mârûz kalacaktır.
Fakat îmânlı bir adam baktığı vakit; o garip, acip manevranın bir kumandanın emri ile, nezâreti altında yapıldığı gibi; semâvât âlemini tezyîn eden o yıldızların bizim için de ziyâdâr kandiller şeklinde olduklarını görecek ve o atlar koşusunda korku, dehşet değil, ünsiyet ve muhabbet edecektir. Âlem‑i semâvâtı şöylece tasvir eden îmân nîmetine elbette binlerce “Elhamdülillâh” söylemek azdır.
Yəni:
Üst cəhət: yəni, səmavat cəhətinə fəlsəfə ilə baxan bir adam, bu sonsuz boşluqda, milyardlarla ulduz və kürələrin at qaçışı kimi və ya əskəri bir manevr kimi etdikləri çox sürətli və müxtəlif hərəkətlərindən, böyük bir dəhşətə, vəhşətə, qorxuya məruz qalacaqdır.
Lakin, imanlı bir adam baxdığı vaxt, o qərib, əcaib manevrin, bir Kommandirin əmrilə, nəzarəti altında edildiyi kimi; səmavat aləmini zinətləndirən və o ulduzların bizə də ziyalı qəndillər şəklində olduqlarını görəcək və o atların qaçışlarında, (onlardan) qorxu, dəhşət deyil; (onlarla) ünsiyyət və məhəbbət edəcəkdir.
Səmavat aləmini beləcə təsvir edən iman nemətinə, əlbəttə, minlərlə "əlhəmdulilləh" söyləmək, azdır.
----------------------
ﻭَﺟِﻬَﺔُ ﺍﻟﺘَّﺤْﺖِ ﻭَﻫﻲَ ﻋَﺎﻟَﻢُ ﺍﻟﺄﺭﺽ ﻣُﻮﺣِﺸَﺔٌ ﺑِﻮَﺿْﻌﻴَّﺘِﻬَﺎ ﻓﻲ ﻧَﻔْﺴِﻬَﺎ ﺑِﻨَﻈَﺮِ ﺍﻟﻔَﻠﺴَﻔَﺔِ ﺍﻟﻀَّﺎﻟَّﺔِ.
(4) Yer aləmi olan alt cəhəti, azmış fəlsəfə nəzərilə, öz nəfsindəki vəziyyətilə, vəhşət vericidir.
ﻓَﺒِﻨﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺗَﺘﻜَﺸَّﻒُ ﻋَﻦْ ﺳَﻔﻴﻨَﺔٍ ﺭَﺑَّﺎﻧﻴَﺔٍ ﻣُﺴَﺨَّﺮَﺓٍ ﻭَﻣَﺸْﺤُﻮﻧَﺔٍ ﺑِﺄﻧْﻮَﺍﻉِ ﺍﻟﻠَّﺬَﺍﺋِﺬِ ﻭﺍﻟﻤَﻄْﻌُﻮﻣَﺎﺕِ؛
İman nemətilə isə, (yer), musaxxar (boyun əydirilmiş) və ləzzət və təam növlərilə doldurulmuş Rabbani bir gəmi olaraq açılır.
ﻗَﺪْ ﺃﺭﻛَﺒَﻬَﺎ ﺻَﺎﻧِﻌُﻬَﺎ ﻧَﻮﻉَ ﺍﻟﺒَﺸَﺮِ ﻭَﺟِﻨﺲَ ﺍﻟﺤَﻴَﻮَﺍﻥِ ﻟﻠﺴِّﻴﺎﺣَﺔِ ﻓﻲ ﺃﻃْﺮَﺍﻑِ ﻣَﻤﻠَﻜَﺔِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤﻦِ.
Onun Sani'si, Rahmən'in məmləkəti ətrafında səyahət üçün, bəşər növünü, heyvan cinsini, ona mindirmişdir.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Alt cihet: Yani, arz âlemine felsefe gözü ile bakan insan, küre‑i arzı başıboş, yularsız, şemsin etrafında serseri gezen bir hayvan gibi veya tahtası kırık, kaptansız bir kayık gibi görür ve dehşete, telâşa düşer.
Fakat îmân ile bakarsa, arzı Rahmânî bir sefîne olup, Allah’ın kumandası altında bütün me'külât, meşrûbât, melbûsatı ile beraber, nev-i beşeri tenezzüh için şemsin etrafında gezdiren bir sefîne şeklinde görür. Ve îmândan neş'et eden şu büyük nîmete büyük büyük Elhamdülillâh’ları söylemeye başlar.
Yəni:
Alt cəhət: yəni, yer aləminə fəlsəfə gözü ilə baxan insan, yer kürəsini, başı boş, cilovsuz, günəşin ətrafında sərsəri gəzən bir heyvan kimi və ya taxtası qırıq, kapitansız bir qayıq kimi görər və dəhşətə, təlaşa düşər.
Lakin, iman ilə baxarsa, yerin, Rahmani bir gəmi olub, Allahın komandası altında, bütün yeyəcəklər, içəcəklər, geyəcəkləri ilə bərabər, bəşər növünü tənəzzüh (gəzinti) üçün günəşin ətrafında gəzdirən bir gəmi şəklində görər. Və imandan doğan bu böyük nemətə, böyük-böyük "əlhəmdulilləh"ləri söyləməyə başlayar.
--------------------
ﻭَﺟِﻬَﺔُ ﺍﻟﺄﻣَﺎﻡِ ﺍﻟَّﺬﻱ ﻳَﺘَﻮَﺟَّﻪُ ﺇﻟﻰ ﺗِﻠﻚَ ﺍﻟﺠِﻬَﺔِ ﻛُﻞُّ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓِ ﻣُﺴْﺮِﻋَﺔً ﻗَﺎﻓِﻠَﺔً ﺧَﻠﻒَ ﻗَﺎﻓِﻠَﺔٍ،
(5) Bütün həyat sahiblərinin, sürətlə, bir qafilə, (başqa bir) qafilə arxasınca o cəhətə doğru yönəldiyi qabaq cəhət.
ﺗَﻐﻴﺐُ ﺗِﻠﻚَ ﺍﻟﻘَﻮﺍﻓِﻞُ ﻓﻲ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕِ ﺍﻟﻌَﺪَﻡِ ﺑِﻠﺎ ﺭُﺟُﻮﻉٍ.
O qafilələr, adəm (yoxluq) zülmətlərində, -dönüşü olmadan- qeyb olurlar.
ﻭَﺑِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺗَﺘَﻜَﺸَّﻒُ ﺗِﻠﻚَ ﺍﻟﺴِﻴﺎﺣَﺔُ ﻋَﻦِ ﺍﻧﺘِﻘَﺎﻝِ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤﻴَﺎﺓِ ﻣِﻦَ ﺩَﺍﺭِ ﺍﻟﻔَﻨَﺎﺀِ ﺇﻟﻰ ﺩَﺍﺭِ ﺍﻟﺒَﻘﺎﺀِ، ﻭَﻣِﻦْ ﻣَﻜَﺎﻥِ ﺍﻟﺨِﺪْﻣَﺔِ ﺇﻟﻰ ﻣَﻮﺿِﻊِ ﺃﺧْﺬِ ﺍﻟﺄُﺟْﺮَﺓِ، ﻭَﻣِﻦْ ﻣَﺤَﻞِّ ﺍﻟﺰَّﺣْﻤَﺔِ ﺇﻟﻰ ﻣَﻘﺎﻡِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ﻭﺍﻟﺎﺳﺘِﺮَﺍﺣَﺔِ.
İman nemətilə isə, o səyahət, həyat sahibinin:
~ fəna yurdundan ---> bəqa (əbədilik) yurduna;
~ xidmət məkanından ---> ücrət almaq məkanına;
~ zəhmət məhəllindən ---> rəhmət və istirahət məqamına
köçü (olaraq) açılır.
ﻭَﺃﻣَّﺎ ﺳُﺮﻋَﺔُ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓِ ﻓﻲ ﺃﻣْﻮَﺍﺝِ ﺍﻟﻤَﻮﺕِ، ﻓَﻠَﻴْﺴَﺖْ ﺳُﻘﻮُﻃًﺎ ﻭَﻣُﺼﻴﺒَﺔً،
Amma, həyat sahibinin ölüm dalğaları içindəki sürətinə gəlincə, o, bir süqut (düşüş, çöküş) və müsibət deyildir.
ﺑﻞ ﻫِﻲَ ﺻُﻌُﻮﺩٌ ﺑﺎﺷﺘِﻴﺎﻕٍ ﻭَﺗَﺴَﺎﺭُﻉٌ ﺇﻟﻰ ﺳَﻌﺎﺩَﺍﺗِﻬِﻢْ.
Əksinə, o, şövqlə yüksəlişdir və öz səadətlərinə sürətlə irəliləməkdir.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Felsefeci bir adam bu cihete bakarsa görür ki, bütün canlı mahlûkat –insan olsun, hayvan olsun– kafile be kafile, büyük bir süratle o cihete gidip kaybolurlar. Yani, ademe gider, yok olurlar. Kendisinin de o yolun yolcusu olduğunu bildiğinden, teessüründen çıldıracak bir hâle gelir.
Fakat îmân nazarıyla bakan bir mü'min için, insanların o cihete gidişleri, seyahatleri adem âlemine değil, göçebeler gibi bir yayladan bir yaylaya bir intikaldir. Ve fânî menzilden bâkî menzile, hizmet çiftliğinden ücret dâiresine, zahmetler memleketinden rahmetler memleketine göç etmek olup, adem âlemine gitmek değil diye, bu ciheti memnuniyetle karşılar. Fakat yol esnâsında ölüm, kabir gibi görünen meşakkatler netice itibariyle saâdetlerdir. Çünkü nurânî âlemlere giden yol kabirden geçer ve en büyük saâdetler büyük ve acı felâketlerin neticesidir. Meselâ Hazret‑i Yûsuf, Mısır azîzliği gibi bir saâdete, ancak kardeşleri tarafından atıldığı kuyu ve Zeliha’nın iftirası üzerine konulduğu hapis yoluyla nâil olmuştur.
Ve kezâ, rahm‑ı mâderden dünyaya gelen çocuk, mâhût tünelde çektiği sıkıcı, ezici zahmet neticesinde dünya saâdetine nâil oluyor.
Yəni:
Qabaq cəhət: Fəlsəfəçi bir adam, bu cəhətə baxsa görər ki, bütün canlı məxluqat, -insan olsun, heyvan olsun- bölük-bölük, böyük bir sürətlə, o cəhətə gedib itirlər. Yəni, yoxluğa gedər, yox olarlar. Özünün də o yolun yolçusu olduğunu bildiyindən, təəssüründən dəli olacaq bir hala gələr.
Lakin, iman nəzərilə baxan bir mömin, insanların o cəhətə gedişləri, səyahətləri, yoxluq aləminə deyil; köçərilər kimi, bir yayladan bir yaylaya bir intiqal (keçid)'dir. Və:
~ fane mənzildən ---> əbədi bir mənzilə;
~ xidmət bostanından ---> ücrət dairəsinə;
~ zəhmətlər məmləkətindən ---> rəhmətlər məmləkətinə
köç etmək olub; adəm (yoxluq) aləminə getmək deyil; bu cəhəti məmnuniyyətlə qarşılayar.
Lakin, yol əsnasında, ölüm, qəbir kimi görünən məşəqqətlər, nəticə etibarı ilə səadətlərdir. Çünki, nurani aləmlərə gedən yol, qəbirdən keçir və ən böyük səadətlər, böyük və acı fəlakətlərin nəticəsidir. Məsələn, Həzrəti Yusif, Misir əzizliyi kimi bir səadətə, ancaq:
~ qardaşları tərəfindən atıldığı quyu; və
~ Züleyxa'nın böhtanı üzərinə qoyulduğu həbs
yolu ilə nail olmuşdur.
Və yenə, ana rəhmindən dünyaya gələn uşaq, bilinən tuneldə çəkdiyi sıxıcı, əzici zəhmət nəticəsində, dünya səadətinə nail olur.
-----------------------
ﻭَﺟِﻬَﺔُ ﺍﻟﺨَﻠْﻒِ ﺃﻳﻀًﺎ ﻣُﻈْﻠِﻤَﺔٌ ﻣُﻮﺣِﺸَﺔٌ.
(6) Arxa cəhət də, qaranlıq və vəhşət vericidir.
ﻓَﻜُﻞُّ ﺫﻱ ﺷُﻌُﻮﺭٍ ﻳَﺘَﺤﻴَّﺮُ ﻣُﺘَﺮَﺩِّﺩًﺍ ﻭﻣُﺴﺘَﻔْﺴِﺮًﺍ ﺑـ"ﻣِﻦْ ﺃﻳﻦَ؟ ﺇﻟﻰ ﺃﻳﻦَ؟".
Hər bir şüur sahibi, tərəddüd edərək və: "Hardan (gəlirəm)? Hara (gedirəm)?" (suallarının) izahını istəyərək, heyrət edirlər.
ﻓﻠﺄﻥَّ ﺍﻟﻐَﻔْﻠَﺔَ ﻟﺎ ﺗُﻌْﻄﻲ ﻟﻪُ ﺟَﻮَﺍﺑًﺎ،
Çünki, qəflət, ona cavab vermir;
ﻳَﺼﻴﺮُ ﺍﻟﺘَﺮَﺩُّﺩُ ﻭﺍﻟﺘَّﺤَﻴُّﺮُ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٍ ﻓﻲ ﺭُﻭﺣِﻪِ...
Tərəddüd və heyrəti, ruhunda, zülmətlərə çevrilir.
ﻓَﺒِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺗَﻨْﻜَﺸِﻒُ ﺗِﻠﻚَ ﺍﻟﺠِﻬَﺔُ ﻋَﻦْ ﻣَﺒْﺪَﺇِ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥ ﻭَﻭَﻇﻴﻔَﺘِﻪِ، ﻭَﺑِﺄﻥَّ ﺍﻟﺴُّﻠﻄَﺎﻥَ ﺍﻟﺄﺯَﻟﻲَّ ﺃﺭﺳَﻠَﻬُﻢْ ﻣُﻮَﻇَﻔﻴﻦَ ﺇﻟﻰ ﺩَﺍﺭِ ﺍﻟﺎﻣْﺘِﺤَﺎﻥِ...
İman nemətilə, o cəhət, əzəli Sultan'ın onları vəzifəlilər olaraq imtahan yurduna göndərdiyi (həqiqəti) və insanın başlanğıcı və vəzifələri olaraq açılır.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Arka cihet: Yani geride gelenlere felsefe nazarıyla bakılsa, “Yâhû, bunlar nereden nereye gidiyorlar ve niçin dünya memleketine gelmişlerdir?” diye edilen suâle bir cevap alınamadığından –tabîi– hayret ve tereddüt azâbı içinde kalınır.
Fakat nur‑u îmân gözlüğü ile bakarsa, insanların kâinât sergisinde teşhîr edilen garip, acip kudret mûcizelerini görmek ve mütâlaa etmek için Sultan‑ı Ezelî tarafından gönderilmiş mütâlaacı olduklarını anlar. Ve bunlar o mûcizenin derece‑i kıymet ve azametine ve Sultan‑ı Ezelî’nin azametine derece‑i delâletlerine kesb‑i vukûf ettikleri nispette derece ve numara aldıktan sonra, yine Sultan‑ı Ezelî’nin memleketine dönüp gideceklerini anlar ve bu anlayış nîmetini kendisine îrâs eden îmân nîmetine “Elhamdülillâh” diyecektir.
Yəni:
Arxa cəhət: yəni, geridə gələnlərə fəlsəfə nəzərilə baxılsa, "Bunlar, hardan hara gedirlər və nə üçün dünya məmləkətinə gəlmişlərdir?" deyə edilən suala bir cavab alına bilmədiyindən, təbii ki, heyrət və tərəddüd əzabı içində qalınır.
Lakin, "iman nuru eynəyi" ilə baxarsa, insanların, "kainat sərgisi"ndə təşhir edilən (sərgilənən) qərib, əcaib bir qüdrətin möcüzələrini görmək və mütaliə etmək üçün əzəli Sultan tərəfindən göndərilmiş mütaliəçi olduqlarını başa düşər. Və bunlar, o möcüzənin qiymət və əzəmət dərəcəsinə və əzəli Sultan'ın əzəmətinə dəlalət dərəcələrinə vaqiflik əldə etdikləri nisbətində, dərəcə və nömrə aldıqdan sonra, yenə əzəli Sultan'ın məmləkətinə dönüb gedəcəklərini başa düşər və bu anlayış nemətini özünə iras edən iman nemətinə, "əlhəmdulilləh" deyəcəkdir.
--------------------
ﻓَﻤِﻦْ ﻫﺬِﻩ ﺍﻟﺤَﻘﻴﻘَﺔِ ﻳَﻜُﻮﻥُ "ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ" ﻋَﻠﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺍﻟﻤُﺰﻳﻞِ ﻟِﻠﻈُّﻠُﻤَﺎﺕِ ﻋَﻦْ ﻫﺬِﻩ ﺍﻟﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖِّ ﺃﻳﻀًﺎ ﻧِﻌْﻤَﺔً ﻋَﻈﻴﻤَﺔً ﺗَﺴْﺘَﻠْﺰِﻡُ "ﺍﻟﺤَﻤْﺪَ".
Bu həqiqətdən dolayı, bu 6 cəhətdən gələn zülmətləri izalə edən iman nemətinə görə həmd etmək də, "həmd"i istilzam edən böyük bir nemət olur.
ﺇﺫ ﺑـ"ﺍﻟﺤَﻤْﺪِ" ﻳُﻔْﻬَﻢُ ﺩَﺭَﺟَﺔُ ﻫﺬِﻩِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔِ ﻭَﻟَﺬَّﺗُﻬَﺎ.
Çünki, "həmd" ilə bu nemətin dərəcə və ləzzəti fəhm edilir.
ﻓَﺎﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ "ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻓﻲ ﺗَﺴَﻠﺴُﻞٍ ﻳَﺘَﺴَﻠﺴَﻞُ ﻓﻲ ﺩَﻭْﺭٍ ﺩَﺍﺋﺮٍ ﺑِﻠﺎ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ".
Beləliklə, "təsəlsüldə, nəhayətə qədər dairəvi bir dövrədə silsilə şəklində davam edən əlhəmdulilləh" üzərinə, Allaha həmd olsun.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Mezkûr zulmetleri izâle eden îmân nîmetine “Elhamdülillâh” diye edilen hamd dahi bir nîmet olduğundan, ona da bir hamd lâzımdır. Bu ikinci hamde de üçüncü bir hamd, üçüncüye dördüncü hamd lâzım. وَهَلُمَّ جَرًّا
Demek, bir hamd‑i vâhidden doğan hamdlerden ibaret gayr‑ı mütenâhî bir silsile‑i hamdiye husûle geliyor.
Yəni:
Məzkur zülmətləri izalə edən iman nemətinə "əlhəmdulilləh" deyə edilən həmd də, bir nemət olduğundan, ona da bir həmd lazımdır. Bu ikinci həmdə də, üçüncü bir həmd; üçüncüyə də, dördüncü həmd lazımdır. Və beləcə cərəyan edib gedər...
Demək, vahid bir həmddən doğan həmdlərdən ibarət qeyr-i mütənahi həmdi bir silsilə hasil olur.
--------------------
--------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺜﺎﻧﻴﺔ
✓ İkinci nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺍﻟﻤُﻨَﻮِّﺭِ ﻟَﻨَﺎ ﺍﻟﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖَّ.
Bizim üçün 6 cəhəti nurlandıran iman nemətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﻓَﻜﻤﺎ ﺃﻥ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺑﺈﺯَﺍﻟَﺘِﻪِ ﻟِﻈُﻠُﻤَﺎﺕِ ﺍﻟﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖِّ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻋَﻈِﻴﻤَﺔٌ ﻣِﻦْ ﺟِﻬَﺔِ ﺩَﻓْﻊِ ﺍﻟﺒَﻠﺎﻳﺎ؛
Necə ki, -bəlaları dəf cəhətindən- imanın 6 cəhət zülmətlərini izaləsi, əzəmətli bir nemətdir.
ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﺃﻥَّ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﻟِﺘَﻨْﻮِﻳﺮِﻩِ ﻟِﻠﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖِّ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻋَﻈﻴِﻤَﺔٌ ﺃﺧﺮﻯ ﻣِﻦْ ﺟِﻬَﺔِ ﺟَﻠْﺐِ ﺍﻟﻤَﻨَﺎﻓِﻊِ.
Elə də, -mənafeləri cəlb etmə cəhətindən- imanın 6 cəhəti nurlandırması da, əzəmətli başqa bir nemətdir.
ﻓَﺎﻟﺈﻧﺴَﺎﻥُ ﻟﻌﻠﺎﻗَﺘﻪِ ﺑِﺠَﺎﻣِﻌﻴَّﺔِ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻪِ ﺑِﻤَﺎ ﻓﻲ ﺍﻟﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖِّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻤَﻮﺟُﻮﺩَﺍﺕِ.
İnsanın, fitrətinin cəm ediciliyindən dolayı, 6 cəhətdəki mövcudatla əlaqəsi vardır.
ﻭَﺑِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﻟِﻠﺈﻧﺴَﺎﻥِ ﺍﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺓٌ ﻣِﻦْ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖِّ ﺃﻳﻨﻤﺎ ﻳَﺘَﻮَﺟَّﻪُ.
İman nemətilə, insan üçün, -hara yönəlsə- 6 cəhətin tamamından istifadəsi mümkün olur.
ﻓَﺒِﺴِﺮِّ ﴿ﻓﺄﻳﻨَﻤﺎ ﺗُﻮَﻟُّﻮﺍ ﻓَﺜَﻢَّ ﻭَﺟْﻪُ ﺍﻟﻠّٰﻪ﴾ (ﺍﻟﺒﻘﺮﺓ:١١٥) ﺗَﺘَﻨَﻮَّﺭُ ﻟﻪُ ﺗِﻠﻚَ ﺍﻟﺠِﻬَﺔُ ﺑِﻤَﺴَﺎﻓَﺘِﻬَﺎ ﺍﻟﻄَّﻮِﻳﻠَﺔِ ﺑِﻠﺎَ ﺣَﺪٍّ.
"Hara yönəlsəniz, Allahın üzü ordadır." (Bəqərə/115 ayəsi) sirrilə, o cəhət, (özünün) hədsiz uzun məsafələri ilə, onun üçün nurlanır.
ﺣَﺘَّﻰ ﻛﺄَﻥَّ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥَ ﺍﻟﻤُﺆْﻣِﻦَ ﻟَﻪُ ﻋُﻤْﺮٌ ﻣَﻌْﻨَﻮِﻱٌّ ﻳَﻤْﺘَﺪُّ ﻣِﻦْ ﺃﻭَﻝِ ﺍﻟﺪُّﻧﻴَﺎ ﺇﻟﻰ ﺁﺧِﺮِﻫَﺎ،
Hətta, sanki, mömin bir insanın, -dünyanın əvvəlindən axırına doğru uzanan- mənəvi bir ömrü vardır.
ﻳَﺴْﺘَﻤِﺪُّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟﻌُﻤْﺮُ ﻣﻦ ﻧُﻮﺭ ﺣَﻴَﺎﺓٍ ﻣُﻤْﺘَﺪَّﺓٍ ﻣﻦ ﺍﻟﺄﺯَﻝِ ﺇﻟﻰ ﺍﻟﺄﺑَﺪِ.
O ömür, əzəldən əbədə doğru uzanan həyat nurundan bəhrələnir.
ﻭﺣﺘﻰ ﺇﻥَّ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥَ ﺑﺴِﺮّ ﺗَﻨْﻮﻳﺮِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥِ ﻟِﺠِﻬَﺎﺗِﻪِ ﻳَﺨْﺮُﺝُ ﻋَﻦْ ﻣَﻀِﻴﻖِ ﺍﻟﺰَّﻣَﺎﻥِ ﺍﻟﺤَﺎﺿِﺮِ ﻭَﺍﻟﻤَﻜَﺎﻥِ ﺍﻟﻀَّﻴِّﻖِ ﺇﻟﻰ ﺳَﺎﺣَﺔِ ﻭُﺳْﻌَﺔِ ﺍﻟﻌَﺎﻟَﻢ،
Hətta insan, imanın, onun cəhətlərini nurlandırması sirrilə, hazır zaman darlığından, dar məkandan, aləmin geniş sahəsinə çıxır.
ﻭﻳَﺼﻴﺮُ ﺍﻟﻌَﺎﻟَﻢُ ﻛَﺒَﻴﺘِﻪِ، ﻭﺍﻟﻤَﺎﺿِﻲ ﻭَﺍﻟﻤُﺴْﺘَﻘْﺒَﻞُ ﺯَﻣَﺎﻧًﺎ ﺣَﺎﺿِﺮًﺍ ﻟِﺮُﻭﺣِﻪِ ﻭَﻗَﻠْﺒِﻪِ.
Aləm, onun evinə; keçmiş və gələcək (də), onun ruhu üçün hazır zamana çevrilir.
ﻭَﻫَﻜَﺬﺍ ﻓَﻘِﺲْ...
Beləliklə, (digərlərini də) beləcə qiyas et.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Cihât‑ı sitteyi tenvir eden îmân nîmetine de “Elhamdülillâh” demesi lâzımdır. Çünkü îmân cihât‑ı sittenin zulümâtını izâle etmekle def'‑i belâ kabîlinden büyük bir nîmet sayıldığı gibi, –tabîi– o cihât‑ı sitteyi tenvir ettiği cihetle de celbü'l‑menâfi' kabîlinden ikinci bir nîmet sayılır. Binâenaleyh insan fıtrî bir medeniyete sâhip olduğundan, cihât‑ı sittede bulunan mahlûkatla alâkadar olur ve îmân nîmetiyle de cihât‑ı sitteden istifade edebilmesi imkânı vardır.
Binâenaleyh, فَاَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ âyet‑i kerîmesinin sırrıyla, cihât‑ı sitteden herhangi bir cihette olursa insan tenevvür eder. Hattâ mü'min olan bir insanın dünyanın kuruluşundan sonuna kadar uzanan manevî bir ömrü vardır. Ve insanın bu manevî ömrü, ezelden ebede uzanan bir hayat nurundan medet ve yardım alır.
Ve kezâ cihât‑ı sitteyi tenvir eden îmân sâyesinde, insanın şu dar zaman ve mekânı, geniş ve rahat bir âleme inkılâp eder. Bu büyük âlem bir insanın hânesi gibi olur ve mâzi, müstakbel zamanları, insanın rûhuna, kalbine bir zaman‑ı hâl hükmünde olur. Aralarında uzaklık kalkıyor.
Yəni:
6 cəhəti nurlandıran iman nemətinə də "əlhəmdulilləh" deməsi lazımdır. Çünki, iman, 6 cəhət zülmətlərini izalə etməklə bəlanı dəf qəbilindən böyük bir nemət sayıldığı kimi; təbii ki, o 6 cəhəti nurlandırdığı cəhətlə də, mənfəətləri cəlb qəbilindən ikinci bir nemət sayılır.
Bundan dolayı, insan, fitri bir mədəniyyətə sahib olduğundan, 6 cəhətdə mövcud olan məxluqatla əlaqədar olur və iman nemətilə də, 6 cəhətdən istifadə edə bilməsi imkanı vardır.
Bundan dolayı, "Hara yönəlsəniz, Allahın üzü ordadır." (Bəqərə/115) ayət-i kəriməsi sirrilə, 6 cəhətdən hər hansı bir cəhətdə olarsa, insan, tənəvvür edər. Hətta mömin olan bir insanın, dünyanın quruluşundan sonuna qədər uzanan mənəvi bir ömrü vardır. Və insanın bu mənəvi ömrü, əzəldən əbədə uzanan bir həyat nurundan, mədəd və yardım alar.
Və yenə, 6 cəhəti nurlandıran iman sayəsində, insanın bu dar zaman və məkanı, geniş və rahat bir aləmə inqilab edər. Bu böyük aləm, bir insanın evi kimi olar; və keçmiş, gələcək zamanları, insanın ruhuna, qəlbinə, hazır bir zaman hökmündə olar. Aralarında, uzaqlıq qalxar.
--------------------
--------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺜﺎﻟﺜﺔ
✓ Üçüncü nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺍﻟﺤَﺎﻭﻱ ﻟِﻨُﻘﻄَﺘَﻲ ﺍﻟﺎﺳْﺘِﻨَﺎﺩ ﻭَﺍﻟﺎﺳْﺘِﻤْﺪَﺍﺩِ.
İstinad və istimdad nöqtələrini ehtiva edən iman nemətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﻧَﻌَﻢْ، ﺑِﺴِﺮِّ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻋَﺠْﺰِ ﺍﻟﺒَﺸَﺮِ ﻭَﻛَﺜﺮَﺓِ ﺃﻋْﺪَﺍﺋِﻪِ ﻳَﺤﺘَﺎﺝُ ﺍﻟﺒَﺸَﺮُ ﺃﺷَﺪَّ ﺍﺣﺘِﻴَﺎﺝٍ ﺇﻟﻰ ﻧُﻘﻄَﺔِ ﺍﺳْﺘِﻨَﺎﺩٍ ﻳَﻠْﺘَﺠِﺊُ ﺇﻟﻴﻬﺎ ﻟِﺪَﻓْﻊِ ﺃﻋْﺪﺍﺋِﻪِ ﺍﻟﻐَﻴْﺮ ﺍﻟﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺓِ،
Bəli, bəşərin acizliyinin son dərəcədə olmasından və düşmənlərinin çoxluğundan dolayı, bəşər, şiddətli bir ehtiyacla, bir istinad nöqtəsinə ehtiyac duyur və qeyr-i məhdud düşmənlərini dəf etməsi üçün, ona iltica edir (sığınır).
ﻭَﺑِﻐﺎﻳَﺔِ ﻓَﻘْﺮِ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥ ﻣَﻊَ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻛَﺜﺮَﺓِ ﺣﺎﺟَﺎﺗِﻪِ ﻭَﺁﻣَﺎﻟِﻪِ ﻳَﺤْﺘَﺎﺝُ ﺃﺷَﺪَّ ﺍﺣﺘِﻴَﺎﺝٍ ﺇﻟﻰ ﻧُﻘﻄَﺔِ ﺍﺳْﺘِﻤﺪَﺍﺩٍ ﻳَﺴﺘَﻤِﺪُّ ﻣِﻨْﻬَﺎ، ﻭَﻳَﺴْﺄﻝُ ﺣَﺎﺟَﺎﺗِﻪِ ﺑِﻬَﺎ.
İnsanın fəqrinin (yəni, möhtaclığının) son dərəcə olmasından; və bununla bərabər, ehtiyaclarının, arzularının son dərəcə olmasından dolayı, (insan), şiddətli bir ehtiyacla, bir istimdad nöqtəsinə ehtiyac duyur; ondan istimdad edir; və ehtiyaclarını, onunla istəyir.
ﻓَﺎﻟﺈﻳﻤَﺎﻥُ ﺑﺎﻟﻠّٰﻪ ﻫُﻮَ ﻧُﻘﻄَﺔُ ﺍﺳْﺘِﻨَﺎﺩٍ ﻟِﻔِﻄﺮَﺓِ ﺍﻟﺒَﺸَﺮِ.
Allaha iman, insan fitrəti üçün, bir istinad nöqtəsidir.
ﻭَﺍﻟﺈﻳﻤَﺎﻥُ ﺑِﺎﻟﺂﺧِﺮَﺓِ ﻫُﻮَ ﻧُﻘﻄَﺔُ ﺍﺳْﺘِﻤﺪَﺍﺩٍ ﻟِﻮِﺟْﺪَﺍﻧِﻪِ.
Axirətə iman, vicdanı üçün, bir istimdad nöqtəsidir.
ﻓَﻤَﻦْ ﻟَﻢْ ﻳَﻌْﺮِﻑْ ﻫَﺎﺗَﻴﻦِ ﺍﻟﻨُّﻘﻄَﺘَﻴﻦِ ﻳَﺘَﻮَﺣَّﺶُ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﻗَﻠﺒُﻪُ ﻭَﺭُﻭﺣُﻪُ، ﻭَﻳُﻌَﺬِّﺑُﻪُ ﻭِﺟﺪَﺍﻧُﻪُ ﺩﺍﺋِﻤًﺎ.
Kim bu 2 nöqtəni bilməzsə, onun qəlbi və ruhu, vəhşətə qapılar; və vicdanı da, daim ona əzab verər.
ﻭَﻣَﻦْ ﺍﺳْﺘَﻨَﺪَ ﺑﺎﻟﺈﻳﻤَﺎﻥِ ﺇﻟﻰ ﺍﻟﻨُﻘﻄَﺔِ ﺍﻟﺄﻭﻟﻰ، ﻭَﺍﺳْﺘَﻤَﺪَّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨُﻘﻄَﺔِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔ ﺃﺣﺲَّ ﻣِﻦْ ﺃﻋﻤﺎﻕ ﺭُﻭﺣِﻪِ ﻟَﺬَﺍﺋِﺬَ ﻣَﻌْﻨَﻮﻳَّﺔً ﻭَﺃُﻧْﺴِﻴَﺔً ﻣُﺴَﻠّﻴَﺔً ﻭَﺍﻋْﺘِﻤَﺎﺩًﺍ ﻳَﻄْﻤَﺌِﻦُّ ﺑِﻬَﺎ ﻭِﺟْﺪَﺍﻧُﻪُ.
Kim imanla birinci nöqtəyə istinad edər; və ikinci nöqtədən də istimdad alarsa, ruhunun dərinliklərində, mənəvi ləzzətlər, təsəlli verən ünsiyyət və vicdanının onunla tətmin olduğu bir etimad (dayaq) hiss edər.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Îmânın istinat ve istimdat noktalarını hâvî olmasından, “Elhamdülillâh” demesi iktiza eder.
Evet, nev-i beşer, aczi ve düşmanların kesreti dolayısıyla dayanacak bir nokta‑i istinâda muhtaçtır ki, düşmanlarını def' için o noktaya ilticâ etsin. Ve kezâ, kesret‑i hâcât ve şiddet‑i fakr dolayısıyla da istimdat edecek bir nokta‑i istimdâda muhtaçtır ki, onun yardımıyla ihtiyaçlarını def' etsin.
Ey insan! Senin nokta‑i istinâdın ancak ve ancak Allah’a olan îmândır. Rûhuna, vicdânına nokta-i istimdat ise ancak âhirete olan îmândır. Binâenaleyh, bu her iki noktadan haberi olmayan bir insanın kalbi, rûhu tevahhuş eder, vicdânı dâima muazzeb olur. Lâkin birinci noktaya istinat ve ikincisinden de istimdat eden adam, kalben ve rûhen pek çok zevk ve lezzetleri, ünsiyetleri hisseder ki, hem mütesellî, hem vicdânı mutmain olur.
Yəni:
İmanın, istinad və istimdad nöqtələrini ehtiva etməsindən (dolayı), "əlhəmdulilləh" deməsi iqtiza edər.
Bəli. Bəşər növü, acizliyi və düşmənlərin çoxluğundan dolayı, söykənəcək bir istinad nöqtəsinə möhtacdır ki, düşmənlərini dəf üçün, o nöqtəyə iltica etsin.
Və yenə, ehtiyaclarının çoxluğu və fəqrinin şiddəti səbəbilə də, istimdad edəcək bir istimdad nöqtəsinə möhtacdır ki, onun yardımı ilə ehtiyaclarını dəf etsin.
Ey insan! Sənin istinad nöqtən, ancaq və ancaq, Allaha olan imandır. Ruhuna, vicdanına istimdad nöqtəsi isə, axirətə olan imandır.
Bundan dolayı, bu hər iki nöqtədən xəbəri olmayan bir insanın qəlbi, ruhu, təvahhuş edər, vicdanı daim əzab çəkən olar.
Lakin, birinci nöqtəyə istinad və ikincisindən də istimdad edən adam, qəlbən və ruhən, bir çox zövq və ləzzətləri, ünsiyyətləri hiss edər ki, həm mütəsəlli (təsəlli tapan), həm vicdanı mutməin olar.
------------------
------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺮﺍﺑﻌﺔ
✓ Dördüncü nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻧُﻮﺭِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺍﻟﻤُﺰﻳﻞِ ﻟﻠﺂﻟﺎﻡِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻠَّﺬَﺍﺋِﺬِ ﺍﻟﻤَﺸْﺮُﻭﻋَﺔِ ﺑِﺈﺭﺍﺀَﺓِ ﺩَﻭَﺭَﺍﻥِ ﺍﻟﺄﻣْﺜَﺎﻝِ، ﻭَﺍﻟﻤُﺪِﻳﻢِ ﻟﻠﻨِّﻌَﻢ ﺑِﺈﺭﺍﺀَﺓِ ﺷَﺠَﺮَﺓِ ﺍﻟﺈﻧْﻌَﺎﻡِ، ﻭَﺍﻟﻤُﺰﻳﻞِ ﺁﻟﺎﻡ ﺍﻟﻔِﺮَﺍﻕِ ﺑﺈﺭﺍﺀﺓِ ﻟَﺬَّﺓِ ﺗَﺠَﺪُّﺩِ ﺍﻟﺄﻣﺜَﺎﻝِ.
~ Misillərinin dövranını göstərməklə, məşru ləzzətlərin ələmlərini izalə edən;
~ İnam (nemətləndirmə) ağacını göstərməklə nemətləri davamlı qılan;
~ Misillərin təcəddüdü ləzzətini göstərməklə ayrılıq ələmini izalə edən
iman nurundan dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﻳَﻌْﻨِﻲ ﺃﻥَّ ﻓﻲ ﻛُﻞِّ ﻟَﺬَّﺓٍ ﺁﻟﺎﻣًﺎ ﺗَﻨﺸَﺄ ﻣِﻦْ ﺯَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ.
Yəni, hər bir ləzzətdə, onun zavalından dolayı, ələm meydana gəlir.
ﻓَﺒِﻨُﻮﺭِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﻳَﺰُﻭﻝُ ﺍﻟﺰَّﻭَﺍﻝُ،
İman nuru ilə, zaval ortadan qalxır.
ﻭَﻳَﻨﻘَﻠِﺐُ ﺇﻟﻰ ﺗَﺠَﺪُّﺩِ ﺍﻟﺄﻣﺜَﺎﻝِ.
Və misillərin təcəddüdünə çevrilir.
ﻭَﻓﻲ ﺍﻟﺘَّﺠَﺪُّﺩِ ﻟَﺬَّﺓٌ ﺃُﺧﺮﻯ..
Təcəddüd (yenilənmədə) isə, başqa bir ləzzət vardır.
ﻓَﻜﻤَﺎ ﺃَﻥ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺓَ ﺇﺫﺍ ﻟَﻢْ ﺗُﻌْﺮَﻑْ ﺷَﺠَﺮَﺗُﻬَﺎ ﺗَﻨْﺤَﺼِﺮُ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﻓﻲ ﺗِﻠﻚَ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺓِ.
Necə ki, meyvənin ağacı bilinməzsə, nemət, o meyvədə məhdudlaşır.
ﻓَﺘَﺰُﻭﻝُ ﺑِﺄﻛْﻠِﻬَﺎ.
Onu yeməklə ortadan qalxır.
ﻭَﺗُﻮﺭِﺙُ ﺗَﺄﺳُّﻔًﺎ ﻋَﻠﻰ ﻓَﻘْﺪِﻫَﺎ.
Və onun itirilməsindən dolayı, təəssüf miras buraxır.
ﻭﺇﺫﺍ ﻋُﺮِﻓَﺖْ ﺷَﺠَﺮَﺗُﻬﺎ ﻭَﺷُﻮﻫِﺪَﺕْ، ﻳَﺰُﻭﻝُ ﺍﻟﺄﻟَﻢُ ﻓﻲ ﺯَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﺷَﺠَﺮَﺗِﻬَﺎ ﺍﻟﺤَﺎﺿِﺮَﺓِ، ﻭَﺗَﺒْﺪﻳﻞِ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺓِ ﺍﻟﻔَﺎﻧِﻴَﺔِ ﺑِﺄﻣْﺜَﺎﻟِﻬَﺎ.
Əgər onun ağacı tanınar və görülərsə, onun hazır ağacının bəqası (davamlılığından) dolayı; və fani bir meyvənin, misillərilə əvəz olunması (səbəbilə), onun bitməsindəki ələm, ortadan qalxar.
ﻭَﻛَﺬَﺍ ﺇﻥَّ ﻣِﻦْ ﺃﺷَﺪِّ ﺣَﺎﻟﺎﺕِ ﺭُﻭﺡِ ﺍﻟﺒَﺸَﺮِ ﻫِﻲَ ﺍﻟﺘَّﺄﻟُّﻤَﺎﺕُ ﺍﻟﻨَّﺎﺷِﺌَﺔُ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻔِﺮَﺍﻗَﺎﺕِ.
Və yenə, bəşər ruhunun şiddətli hallarından biri, ayrılıqlardan doğan təəllümlərdir.
ﻓَﺒِﻨُﻮﺭِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺗَﻔﺘَﺮِﻕُ ﺍﻟﻔِﺮَﺍﻗَﺎﺕُ ﻭَﺗَﻨْﻌَﺪِﻡُ.
İman nuru ilə, ayrılıqlar, ayrılır və yox olur.
ﺑَﻞ ﺗَﻨْﻘَﻠِﺐُ ﺑِﺘَﺠَﺪُّﺩِ ﺍﻟﺄﻣﺜَﺎﻝِ ﺍﻟَّﺬﻱ ﻓﻴﻪِ ﻟﺬَّﺓٌ ﺃﺧﺮﻯ
Əksinə, (bu ayrılıqlar), özündə ləzzət olan misillərin təcəddüdünə çevrilir.
ﺇﺫ "ﻛُﻞُّ ﺟَﺪِﻳﺪٍ ﻟَﺬِﻳﺬٌ"...
Çünki, "Hər bir yeni şey, ləzizdir."
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Îmân nuru, lezâiz‑i meşrûanın zevâle başladıkları zaman hâsıl olan elemleri, emsâlinin vücûdunu ve gelmekte olduklarını göstermekle izâle eder.
Ve kezâ, nîmetlerin devam edip tenâkus etmemesini, nîmetlerin menbâını göstermekle temin eder.
Ve kezâ, firâk ve ayrılmaların elemlerini, teceddüd‑ü emsâlinin lezzetini göstermekle izâle eder. Yani zevâl düşüncesiyle bir lezzette çok elemler olur ki, îmân o elemleri teceddüd‑ü emsâliyle ihtar ve izâle eder. Maahazâ, lezzetlerin teceddüdünde de başka lezzetler vardır.
Evet, bir semerenin şeceresi olmasa, o semerede münhasır kalan lezzet, onun yenmesiyle zâil olur ve zevâli de mûcib‑i teessür olur. Fakat o semerenin şeceresi mâruf ise, o semerenin zevâlinden elem hâsıl olmuyor; çünkü yerine gelen var. Ve aynı zamanda, teceddüt haddizâtında bir lezzettir.
Ve kezâ rûh‑u beşeri en ziyâde sıkan, ayrılmalardan neş'et eden elemlerdir. Nur‑u îmân o elemleri teceddüd‑ü emsâl ve tahaddüs‑ü visâl ümîdiyle izâle eder.
Yəni:
İman nuru:
~ Məşru ləzzətlərin zavala başladıqları zaman hasil olan ələmləri, misillərinin vücud (varlıq) və gəlməkdə olduqlarını göstərməklə izalə edər.
~ Və yenə, nemətlərin davam edib tənaqus etməməsini (azalmamasını), nemətlərin mənbəyini göstərməklə təmin edər.
~ Və yenə, firaq (ayrılıq) və ayrılma ələmlərini, misillərinin təcəddüdü ləzzətini göstərməklə izalə edər. Yəni, zaval düşüncəsilə, bir ləzzətdə çox ələmlər olur ki, iman, o ələmləri, misillərinin təcəddüdü ilə ixtar və izalə edər. Bununla bərabər, ləzzətlərin təcəddüdündə də, başqa ləzzətlər vardır.
Bəli, bir səmərə (meyvə)'nin ağacı olmasa, o səmərədə münhasır qalan (məhdudlaşan) ləzzət, onun yeməsilə zail olur və zavalı da, təəssürü icab edir. Lakin, o səmərənin ağacı məruf (bilinən)'dirsə, o səmərənin zavalından, ələm hasil olmur. Çünki, yerinə gələn var. Və eyni zamanda, təcəddüd, hədd-i zatında bir ləzzətdir.
~ Və yenə, bəşər ruhunu ən çox sıxan, ayrılmalardan doğan ələmlərdir. İman nuru, o ələmləri, misillərin təcəddüdü və vüsalı idrak etmək ümidi ilə izalə edər.
--------------------
--------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺨﺎﻣﺴﺔ
✓ Beşinci nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻧُﻮﺭِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺍﻟَّﺬﻱ ﻳُﺼَﻮِّﺭُ ﻣَﺎ ﻳُﺘَﻮَﻫَّﻢُ ﺃﻋﺪﺍﺀ ﻭَﺃﺟَﺎﻧِﺐَ ﻭَﺃَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ ﻣُﻮﺣِﺸﻴﻦَ، ﻭَﺃﻳْﺘَﺎﻣًﺎ ﺑﺎﻛﻴﻦ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻤَﻮﺟُﻮﺩَﺍﺕِ، ﺃﺣْﺒَﺎﺑًﺎ ﻭﺇﺧْﻮَﺍﻧًﺎ ﻭَﺃﺣْﻴَﺎﺀً ﻣُﺆﻧِﺴِﻴﻦَ، ﻭَﻋِﺒَﺎﺩًﺍ ﻣُﺴَﺒِّﺤﻴﻦَ ﺫَﺍﻛِﺮِﻳﻦَ...
Mövcudatdan, düşmənlər, əcnəbilər və vəhşət verən ölülər, yetimlər, ağlayanlar olaraq vəhm edilənləri, sevgililər, qardaşlar, munis (ünsiyyət verən) canlılar, abidlər, təsbih edənlər, zakir (zikr edən)'lər olaraq təsvir edən iman nemətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﻳَﻌْﻨﻲ ﺃﻥَّ ﻧَﻈَﺮَ ﺍﻟﻐَﻔﻠَﺔِ ﻳَﺮﻯ ﻣَﻮﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺍﻟﻌَﺎﻟَﻢِ ﻣُﻀِﺮِّﻳﻦَ ﻛَﺎﻟﺄﻋْﺪﺍﺀِ ﻭَﻳَﺘَﻮَﺣَّﺶُ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷﻰﺀٍ، ﻭَﻳَﺮَﻯ ﺍﻟﺄﺷﻴﺎﺀ ﻛَﺎﻟﺄﺟﺎﻧِﺐِ.
Yəni:
Qəflət nəzəri, aləmin mövcudatını, düşmən kimi zərər verən (varlıq)'lar olaraq görür; və (bu nəzərlə, insan) hər şeydən vəhşətə düşür. Və əşyanı, əcnəbilər kimi görür.
ﺇﺫ ﻓﻲ ﻧَﻈَﺮِ ﺍﻟﻀَّﻠﺎﻟَﺔِ ﺗَﻨْﻘَﻄِﻊُ ﻋَﻠﺎﻗَﺔُ ﺍﻟﺄُﺧُﻮَّﺓِ ﻓﻲ ﻛُﻞِّ ﺍﻟﺄﺯﻣِﻨَﺔِ ﺍﻟﻤَﺎﺿِﻴَﺔِ ﻭَﺍﻟﺎﺳْﺘِﻘْﺒَﺎﻟﻴَّﺔِ.
Çünki, dəlalət nəzərində, bütün keçmiş və gələcək zamanlardakı uxuvvət əlaqəsi, kəsilir.
ﻭَﻣَﺎ ﺃُﺧُﻮَّﺗُﻪُ ﻭَﻋَﻠﺎﻗَﺘُﻪُ ﺇﻟﺎّ ﻓﻲ ﺯَﻣَﺎﻥٍ ﺣَﺎﺿِﺮٍ ﺻَﻐﻴﺮٍ ﻗَﻠِﻴﻞٍ.
Onların uxuvvəti və əlaqələri, yalnız hazır zamanda(dır), (və) kiçik və azdır.
ﻓَﺄُﺧُﻮَّﺓُ ﺃﻫﻞِ ﺍﻟﻀَّﻠﺎﻟَﺔ ﻛَﺪَﻗِﻴﻘَﺔٍ ﻓﻲ ﺃُﻟُﻮﻑِ ﺳَﻨَﺔٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺄﺟْﻨَﺒِﻴَّﺔِ.
Dəlalət əhlinin uxuvvəti (qardaşlığı), minlərlə illik yadlıq içində, 1 dəqiqə kimidir.
ﻭَﺃُﺧُﻮَّﺓُ ﺃﻫﻞِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺗَﻤﺘَﺪُّ ﻣِﻦْ ﻣَﺒْﺪَﺇِ ﺍﻟﻤَﺎﺿِﻲ ﺇﻟﻰ ﻣُﻨﺘﻬَﻰ ﺍﻟﺎﺳْﺘِﻘﺒَﺎﻝِ.
Əhl-i imanın uxuvvəti isə, keçmişin məbdəsi (başlanğıcın)'dan, gələcəyin sonuna qədər uzanmaqdadır.
ﻭَﺇِﻥَّ ﻧﻈَﺮَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎﻟَﺔِ ﻳَﺮﻯ ﺃﺟْﺮَﺍﻡَ ﺍﻟﻜﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺃﻣْﻮَﺍﺗًﺎ ﻣُﻮﺣِﺸﻴﻦَ.
Dəlalət nəzəri, kainat cisimlərini, vəhşət verən ölülər olaraq görür.
ﻭَﻧَﻈَﺮَ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﻳُﺸَﺎﻫِﺪُ ﺃﻭﻟﺌﻚ ﺍﻟﺄﺟﺮﺍﻡَ ﺃﺣْﻴﺎﺀً ﻣُﺆﻧِﺴﻴﻦَ ﻳَﺘَﻜَﻠَّﻢُ ﻛُﻞُّ ﺟﺮْﻡٍ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﺣﺎﻟِﻪِ ﺑِﺘَﺴْﺒﻴﺤَﺎﺕِ ﻓﺎﻃِﺮِﻩِ.
İman nəzəri isə, o cisimləri, diri; munis; hər bir cirmin, hal dililə, Fatir'inin təsbihatı ilə danışan(lar olaraq) görür.
ﻓَﻠَﻬﺎ ﺭُﻭﺡٌ ﻭﺣَﻴَﺎﺓٌ ﻣِﻦْ ﻫﺬِﻩِ ﺍﻟﺠِﻬَﺔِ.
Beləliklə, onun, bu cəhətdən, ruh və həyatı vardır.
ﻓَﻠﺎ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﻣُﻮﺣِﺸًﺎ ﻣُﺪْﻫِﺸًﺎ، ﺑﻞْ ﺃﻧﻴﺴًﺎ ﻣُﺆﻧِﺴًﺎ.
Və vəhşət və dəhşət verici olmur. Əksinə, ənis (özü ünsiyyət edən) və munis (ünsiyyət verən) olur.
ﻭَﺇِﻥَّ ﻧَﻈَﺮَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎﻟَﺔِ ﻳَﺮَﻯ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓِ ﺍﻟﻌَﺎﺟِﺰﻳﻦَ ﻋَﻦْ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻬﻢْ ﻟَﻴﺲَ ﻟَﻬُﻢْ ﺣَﺎﻡٍ ﻣُﺘَﻮَﺩِّﺩٌ ﻭَﺻَﺎﺣِﺐٌ ﻣُﺘَﻌَﻬِّﺪٌ.
Dəlalət nəzəri isə, həyat sahiblərini, mətləblərindən acizlər olaraq; onlara sevgi göstərən hamisiz və Öz öhdəsinə götürən sahibsiz (varlıqlar olaraq) görür.
ﻛَﺄﻧَّﻬُﻢْ ﺃﻳﺘَﺎﻡٌ ﻳَﺒﻜُﻮﻥَ ﻣِﻦْ ﻋَﺠْﺰِﻫِﻢْ ﻭَﺣُﺰْﻧِﻬِﻢْ ﻭَﻳَﺄﺳِﻬِﻢْ.
Onlar, sanki, acizliklərindən, hüznlərindən və ümidsizliklərindən ağlayan yetimlərdir.
ﻭَﻧَﻈَﺮُ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﻳَﻘُﻮﻝُ:
İman nəzəri isə, (sanki) (belə) deyir:
ﺇﻥَّ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓِ ﻟَﻴﺴُﻮﺍ ﺃﻳﺘَﺎﻣًﺎ ﺑَﺎﻛﻴﻦَ، ﺑَﻞ ﻫُﻢْ ﻋِﺒَﺎﺩٌ ﻣُﻜَﻠَّﻔُﻮﻥَ ﻭَﻣَﺄﻣُﻮﺭﻭﻥَ ﻣُﻮَﻇَّﻔُﻮﻥَ ﻭَﺫَﺍﻛﺮﻭﻥَ ﻣُﺴَﺒِّﺤُﻮﻥَ.
"Həyat sahibləri, ağlayan yetimlər deyillər. Əksinə, onlar, mükəlləf, məmur, müvəzzəf (vəzifəli), zakir (zikr edən) və müsəbbih (təsbih edən) (varlıqlar)'dırlar."
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
İnsanın şu mevcûdâtta kendisine düşman ve ecnebî tevehhüm ettiği veya ölüler, yetîmler gibi hayatsız, perîşan vehmettiği şeyleri; nur‑u îmân, ahbap ve kardeş sıfâtıyla gösterir ve hayattar tesbih‑hân (tesbih eden) şeklinde irâe eder.
Yani, gafletle bakan adam, âlemin mevcûdâtını düşman gibi muzır telâkki ederek tevahhuş eder. Ve eşyayı ecnebîler gibi görür. Çünkü dalâlet nazarında mâzi ve istikbâl zamanlarındaki eşya arasında uhuvvet, kardeşlik râbıtası ve bağlanış yoktur. Ancak eşya arasında küçük, cüz'î bir alâka olur. Binâenaleyh, ehl‑i dalâletin yekdiğerine olan uhuvvetleri, binler senelik uzun bir zamanda bir dakika kadardır.
Ve kezâ, îmân nazarında bütün ecrâmın hayattar ve birbirine ünsiyetli olduklarını görüyor. Ve her bir cirmin lisân‑ı hâliyle Hàlık’ına tesbihât yapmakta olduğunu gösteriyor. İşte bu itibarla, bütün ecrâmın kendilerine göre bir nevi hayat ve rûhları vardır. Binâenaleyh îmânın şu görüşüne nazaran o ecrâmda dehşet, vahşet yoktur, ünsiyet ve muhabbet vardır.
Dalâlet nazarı, matluplarını tahsil etmekten âciz olan insanların sâhipsiz, hâmîsiz olduklarını telâkki eder ve hüzün, keder, aczlerinden dolayı ağlayan yetîmler gibi zanneder.
Îmân nazarı ise, canlı mahlûkata, ağlar yetîmler gibi değil, ancak mükellef memur, muvazzaf zâkir ve tesbih‑hân ibâd sıfâtıyla bakar.
Yəni:
İnsan(ın), bu mövcudatda özünə düşmən və əcnəbi təvəhhüm etdiyi; və ya ölülər, yetimlər kimi həyatsız, pərişan vəhm etdiyi şeyləri, iman nuru, sevgililər və qardaş sifətilə göstərər və həyatlı təsbih edən şəklində iraə edər (göstərər).
Yəni, qəflətlə baxan adam, aləmin mövcudatını düşmən kimi zərərli tələqqi edərək, təvahhuş edər. Və əşyanı, əcnəbilər kimi görər. Çünki, dəlalət nəzərində, keçmiş və gələcək zamanlardakı əşya arasında, uxuvvət, qardaşlıq rabitəsi və bağlanış, yoxdur. Ancaq əşya arasında, kiçik, cüz'i bir əlaqə olur.
Bundan dolayı, əhl-i dəlalətin yek digərinə olan uxuvvətləri, minlər illik uzun bir zamanda, bir dəqiqə qədərdir.
Və yenə, iman nəzərində, bütün cisimləri, həyat sahibi və bir-birinə ünsiyyətli olduqlarını görər. Və hər bir cismin, hal dililə, Xaliq'inə təsbih etməkdə olduğunu göstərər.
Bax, bu etibarla, bütün cisimlərin, özlərinə görə bir növ həyat və ruhları vardır.
Bundan dolayı, imanın bu görüşünə nəzərən, o cisimlərdə, dəhşət, vəhşət yoxdur; (əksinə), ünsiyyət və məhəbbət vardır.
Dəlalət nəzəri, mətlublarını təhsil etməkdən aciz olan insanların, sahibsiz, hamisiz olduqlarını tələqqi edər və hüzn, kədər, acizliklərindən dolayı ağlayan yetimlər kimi zənn edər.
İman nəzəri isə, canlı məxluqata, ağlar yetimlər kimi deyil; ancaq mükəlləf (bir) məmur, müvəzzəf (bir) zakir və təsbih edən (bir) ibad (qullar) sifətilə baxar.
----------------------
----------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺴﺎﺩﺳﺔ
✓ Altıncı nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻧُﻮﺭِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺍﻟﻤُﺼَﻮِّﺭِ ﻟﻠﺪَّﺍﺭَﻳﻦِ ﻛَﺴُﻔﺮَﺗَﻴﻦِ ﻣَﻤْﻠُﻮﺀﺗَﻴﻦِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﻳَﺴﺘَﻔِﻴﺪُ ﻣِﻨْﻬُﻤَﺎ ﺍﻟﻤُﺆﻣِﻦُ ﺑﻴَﺪِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺑﺄﻧﻮَﺍﻉِ ﺣَﻮَﺍﺳِّﻪِ ﺍﻟﻈَﺎﻫِﺮﺓِ ﻭَﺍﻟﺒَﺎﻃِﻨَﺔِ، ﻭَﺃﻗﺴَﺎﻡِِ ﻟَﻄَﺎﺋِﻔِﻪِ ﺍﻟﻤَﻌﻨَﻮﻳَّﺔِ ﻭَﺍﻟﺮُﻭﺣِﻴَّﺔِ ﺍﻟﻤُﻨْﻜَﺸِﻔَﺔِ ﺑِﻀِﻴَﺎﺀِ ﺍﻟﺈﻳﻤَﺎﻥِ.
İki yurda (yəni, dünya və axirətə), nemətlərlə doldurulmuş iki süfrə kimi təsvir verən iman nurundan dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
(Ki), mömin, iman əlilə, zahiri və batini hissləri növlərilə; iman ziyası ilə açılan mənəvi və ruhi lətifələrinin qisimlərilə, o ikisindən istifadə edir.
ﻧَﻌَﻢْ، ﺇﻥَّ ﻓﻲ ﻧَﻈَﺮِ ﺍﻟﻀَّﻠﺎﻟَﺔِ ﺗﺘَﺼَﺎﻏَﺮُ ﺩﺍﺋِﺮَﺓُ ﺍﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺓِ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓ ﺇﻟﻰ ﺩﺍﺋِﺮَﺓِ ﻟَﺬَﺍﺋِﺬﻩِ ﺍﻟْﻤَﺎﺩِّﻳَّﺔِ ﺍﻟﻤُﻨَﻐَّﺼَﺔِ ﺑِﺰَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ.
Bəli! Dəlalət nəzərində, həyat sahibinin istifadə dairəsi, zavalı ilə dadı qaçan maddi ləzzətləri dairəsinə doğru kiçilər.
ﻭَﺑِﻨُﻮﺭِ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺗﺘَﻮَﺳَّﻊُ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓُ ﺍﻟﺎﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺓِ ﺇﻟﻰ ﺩﺍﺋِﺮَﺓٍ ﺗُﺤﻴﻂُ ﺑِﺎﻟﺴَّﻤَﺎﻭﺍﺕِ ﻭَﺍﻟﺄﺭﺽِ ﺑَﻞْ ﺑِﺎﻟﺪُّﻧﻴَﺎ ﻭَﺍﻟﺂﺧِﺮَﺓِ.
İman nuru ilə isə, istifadə dairəsi, səmavat ilə yeri; hətta dünya ilə axirəti əhatə edən dairəyə doğru genişlənər.
ﻓَﺎﻟﻤُﺆﻣِﻦُ ﻳَﺮﻯ ﺍﻟﺸَّﻤﺲَ ﻛَﺴِﺮﺍﺝٍ ﻓﻲ ﺑَﻴْﺘِﻪِ ﻭَﺭَﻓﻴﻘًﺎ ﻓﻲ ﻭَﻇﻴﻔَﺘِﻪِ ﻭﺃﻧِﻴﺴًﺎ ﻓﻲ ﺳَﻔَﺮِﻩِ؛
Beləliklə, mömin, günəşi, öz evində, bir lampa kimi; vəzifəsində bir rəfiq kimi; və səfərində bir munis (ünsiyyət verən, dost) kimi görər.
ﻭَﺗَﻜُﻮﻥُ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲُ ﻧِﻌْﻤَﺔً ﻣِﻦْ ﻧِﻌَﻤِﻪِ.
Və günəş, onun nemətlərindən bir nemət olar.
ﻭَﻣَﻦْ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲُ ﻧِﻌْﻤَﺔً ﻟَﻪُ؛ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﺩﺍﺋِﺮَﺓُ ﺍﺳﺘِﻔَﺎﺩَﺗِﻪِ ﻭَﺳُﻔﺮَﺓُ ﻧِﻌْﻤَﺘِﻪِ ﺃﻭﺳَﻊَ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﻭﺍﺕِ.
Günəş, kimin üçün bir nemət olarsa; onun istifadə dairəsi və nemətinin süfrəsi, səmavatdan daha geniş olar.
ﻓَﺎﻟﻘُﺮﺁﻥُ ﺍﻟﻤُﻌْﺠِﺰُ ﺍﻟﺒَﻴَﺎﻥِ ﺑِﺄﻣﺜَﺎﻝِ ﴿ﻭَﺳَﺨَّﺮَ ﻟَﻜُﻢُ ﺍﻟﺸَّﻤﺲَ ﻭﺍﻟﻘَﻤَﺮَ﴾ ﻭ ﴿ﺳَﺨَّﺮَ ﻟَﻜُﻢْ ﻣَﺎ ﻓﻲ ﺍﻟﺄﺭﺽِ﴾ ﻳُﺸِﻴﺮُ ﺑﺒَﻠﺎﻏَﺘِﻪِ ﺇﻟﻰ ﻫﺬِﻩِ ﺍﻟﺈﺣﺴﺎﻧَﺎﺕِ ﺍﻟﺨَﺎﺭِﻗَﺔِ ﺍﻟﻨَﺎﺷِﺌَﺔِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺈﻳﻤَﺎﻥِ.
Bəyanı möcüzə olan Quran:
~ "Günəşi və ayı sizin üçün təsxir etdi (boyun əydirdi)." (İbrahim/33); və
~ "Yerdə olanları sizin üçün təsxir etdi." (Həcc/65)
kimi (ayələrlə), imandan doğan bu xariqə ehsanlara, bəlağatı ilə işarət etməkdədir.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Nur‑u îmân, dünya ve âhiret âlemlerini çeşit çeşit nîmetlere mazhar iki sofra ile tasvir eder ki, mü'min olan kimse îmân eliyle ve zâhirî, bâtınî duygularıyla ve manevî, rûhî olan letâifiyle o sofralardan istifade ediyor.
Dalâlet nazarında ise, zevi'l‑hayatın dâire‑i istifadesi küçülür, maddî lezzetlere münhasırdır.
Îmân nazarında, semâvât ve arzı ihâta eden bir dâire kadar tevessü' eder.
Evet, bir mü'min, güneşi kendi hânesinin damında asılmış bir lüks, kameri bir idare lambası addedebilir. Bu itibarla şems, kamer, kendisine bir nîmet olur. Binâenaleyh mü'min olan zâtın dâire‑i istifadesi semâvâttan daha geniş olur.
Evet, Kur'ân‑ı Mu'cizü'l-Beyân وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ve ﻭﺳَﺨَّﺮَ ﻟَﻜُﻢْ ﻣَﺎ ﻓﻲ ﺍﻟﺄﺭﺽِ
âyetlerinin belâğatı ile, îmândan neş'et eden şu hârika ihsânlara, in'âmlara işâret ediyor.
Yəni:
İman nuru, dünya və axirət aləmlərini, fərqli-fərqli nemətlərə mazhar iki süfrə ilə təsvir edər ki, mömin olan kimsə, iman əlilə; zahiri, batini hisslərilə; və mənəvi, ruhi olan lətifələrilə, o süfrələrdən istifadə edər.
Dəlalət nəzərində isə, həyat sahiblərinin istifadə dairəsi, kiçilər; maddi ləzzətlərlə məhdud qalar.
İman nəzərində, səmavat və yeri əhatə edən bir dairə qədər genişlənər.
Bəli, bir mömin, günəşi, öz evinin damında asılmış bir lüstur; ayı (da), bir idarə lampası saya bilər. Bu etibarla, günəş, ay, özünə bir nemət olar.
Bundan dolayı, mömin olan şəxsin istifadə dairəsi, səmavatdan daha geniş olar.
Bəli, bəyanı möcüzə olan Quran,
~ "Günəşi və ayı sizə təsxir etdi." (İbrahim/33); və
~ "Yerdə olanları sizin üçün təsxir etdi." (Həcc/65)
ayələrinin bəlağatı ilə, imandan doğan bu xariqə ehsanlara, inamlara işarət edir.
--------------------
--------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺴﺎﺑﻌﺔ
✓ Yeddinci nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺍﻟﻠّٰﻪ.
Allaha görə, Allaha həmd olsun.
ﻓَﻮُﺟُﻮﺩُ ﺍﻟﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟﻮُﺟﻮُﺩِ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻟَﻴﺴَﺖْ ﻓَﻮﻗَﻬَﺎ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻟِﻜُﻞِّ ﺃﺣﺪٍ ﻭﻟِﻜُﻞِّ ﻣَﻮﺟُﻮﺩٍ.
Vacibu'l-Vücud'un varlığı, nemətdir. Hər bir kəs və hər bir mövcud üçün, onun fövqündə bir nemət yoxdur.
ﻭﻫﺬِﻩِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﺗَﺘَﻀَﻤَّﻦُ ﺃﻧﻮﺍﻉَ ﻧِﻌَﻢٍ ﻟﺎ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔَ ﻟَﻬَﺎ، ﻭَﺃﺟْﻨَﺎﺱَ ﺇﺣْﺴَﺎﻧَﺎﺕٍ ﻟﺎ ﻏَﺎﻳَﺔَ ﻟَﻬَﺎ، ﻭﺃﺻْﻨَﺎﻑَ ﻋَﻄﻴَّﺎﺕٍ ﻟﺎ ﺣَﺪَّ ﻟَﻬَﺎ.
Bu nemət, nəhayəti olmayan nemət növlərini; sonu olmayan ehsanlar cinslərini; həddi olmayan əta siniflərini təzəmmun (ehtiva) edir.
ﻗﺪ ﺃُﺷﻴﺮ ﺇﻟﻰ ﻗﺴﻢ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻲ ﺃﺟﺰﺍﺀ "ﺭﺳﺎﺋﻞ ﺍﻟﻨﻮﺭ" ﻭﺑﺎﻟﺨﺎﺻﺔ "ﻓﻲ ﺍﻟﻤﻮﻗﻒ ﺍﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ ﺍﻟﺮﺳﺎﻟﺔ ﺍﻟﺜﺎﻧﻴﺔ ﻭﺍﻟﺜﻠﺎﺛﻴﻦ".
Ondan bəzi qisim(lər)'ə, "Risale-i Nur"un cüzlərində, -xüsusilə də, 32-ci Risalə'nin 3-cü Məvqif'ində- işarət edilmişdir.
ﻭﻛﻞ ﺍﻟﺮﺳﺎﺋﻞ ﺍﻟﺒﺎﺣﺜﺔ ﻋﻦ ﺍﻟﺈﻳﻤﺎﻥ ﺑﺎﻟﻠّٰﻪ ﻣﻦ ﺃﺟﺰﺍﺀ "ﺭﺳﺎﺋﻞ ﺍﻟﻨﻮﺭ" ﺗﻜﺸﻒ ﺍﻟﺤﺠﺎﺏ ﻋﻦ ﻭﺟﻪ ﻫﺬﻩ ﺍﻟﻨﻌﻤﺔ.
"Risale-i Nur"un cüzlərindən Allaha imandan bəhs edən bütün risalələr, bu nemətin üzündən, hicab (örtü)'nü açır (yəni, qaldırır).
ﻓﺎﻛﺘﻔﺎﺀً ﺑﻬﺎ ﻧﻘﺘﺼﺮ ﻫﻨﺎ.
Onunla kifayətlənərək, burda qısa kəsirik.
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺭَﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟﻰ ﺍﻟﺘﻲ ﺗَﺘَﻀَﻤَّﻦُ ﻧِﻌَﻤًﺎ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﻣَﻦْ ﺗَﻌَﻠَّﻖَ ﺑِﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔُ ﻣِﻦْ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴﺎﺓ.
~ Həyat sahiblərindən rəhmətlə əlaqəli olanların sayı qədər nemətləri ehtiva edən (Allah) Taala'nın rahməniyyətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﺇﺫ ﻓﻲ ﻓِﻄﺮَﺓِ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥ ﺑِﺴِﺮِّ ﺟَﺎﻣِﻌﻴَّﺘِﻪِ ﻋَﻠﺎﻗَﺎﺕٌ ﺑِﻜُﻞِّ ﺫَﻭﻱ ﺍﻟﺤَﻴَﺎﺓ ﺗَﺤﺼُﻞُ ﻟَﻪُ ﺳَﻌَﺎﺩَﺓٌ ﻣَﻌْﻨَﻮﻳَّﺔٌ ﺑِﺴَﺒَﺐِ ﺳَﻌَﺎﺩَﺍﺗِﻬِﻢْ.
Çünki, insan fitrətinin camiyyəti sirrilə, hər bir həyat sahibilə əlaqəsi vardır. (Və) onların səadətləri səbəbilə, onun üçün, mənəvi bir səadət hasil olur.
ﻭَﻓﻲ ﻓِﻄﺮَﺗِﻪِ ﺗَﺄﺛُّﺮٌ ﺑِﺂﻟﺎﻣِﻬِﻢْ.
Və fitrətində, onların ələmlərindən dolayı təsirlənmə vardır.
ﻓَﺎﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﻋَﻠﻴﻬِﻢ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﻧَﻮﻉَ ﻧِﻌْﻤَﺔٍ ﻟِﺬَﻟِﻚَ ﺍﻟﺈﻧﺴَﺎﻥِ.
Beləliklə, onlara verilən nemət, o insan üçün də bir nemət növü olur.
ﻭﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺭَﺣِﻴﻤِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟﻰ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺍﻟﺄﻃﻔﺎﻝ ﺍﻟﻤُﻨْﻌَﻢِ ﻋَﻠَﻴﻬِﻢْ ﺑِﺸَﻔَﻘﺎﺕِ ﻭﺍﻟِﺪَﺍﺗِﻬِﻢْ.
~ Analarının şəfqətləri ilə özlərinə nemət verilmiş uşaqlar ədədincə, (Allah) Taala'nın rahimiyyətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﺇﺫ ﻛﻤﺎ ﺃﻥ ﻛُﻞَّ ﻣَﻦْ ﻟَﻪُ ﻓِﻄﺮَﺓٌ ﺳَﻠﻴﻤَﺔٌ ﻳَﺘَﺄﻟَّﻢُ ﻭَﻳَﺘَﻮَﺟَّﻊُ ﻣِﻦْ ﺑُﻜَﺎﺀِ ﻃِﻔﻞٍ ﺟَﺎﺋِـﻊ ﻟﺎ ﻭَﺍﻟِﺪَﺓَ ﻟَﻪُ؛
Çünki, necə ki, səlim fitrəti olan hər bir kəs, anası olmayan ac bir uşağın ağlamasından ələm və izdirab çəkir.
ﻛﺬَﻟِﻚَ ﻳَﺘَﻨَﻌَّﻢُ ﺑِﺘَﻌَﻄُّﻒِ ﺍﻟﻮَﺍﻟِﺪﺍﺕِ ﻋَﻠﻰ ﺃﻃﻔَﺎﻟِﻬَﺎ.
Elə də, anaların öz övladlarına olan şəfqətindən də, nemətlənir (yəni, ləzzət alır).
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺣَﻜِﻴﻤِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟﻰ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺩﻗَﺎﺋِﻖِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺃﻧﻮﺍﻉِ ﺣِﻜﻤَﺘﻪ ﻓﻲ ﺍﻟﻜﺎﺋﻨَﺎﺕِ.
~ Kainatda, hikməti növlərinin bütün incəlikləri ədədincə, (Allah) Taala'nın hakimiyyət (hikmətli olmasın)'dan dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﺇﺫ ﻛﻤَﺎ ﺗَﺘَﻨَﻌَّﻢُ ﻧَﻔْﺲُ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥ ﺑِﺠَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺭَﺣْﻤﺎﻧِﻴَّﺘِﻪِ، ﻭَﻳَﺘَﻨَﻌَّﻢُ ﻗَﻠﺐُ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥ ﺑِﺘَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺭَﺣِﻴﻤﻴَّﺘﻪِ؛
Çünki, necə ki, insan nəfsi, Rahməniyyət təcəllilərilə; insan qəlbi (də), Rahimiyyət təcəllilərilə nemətlənir.
ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻳَﺘَﻠَﺬَّﺫُ ﻋَﻘﻞُ ﺍﻟﺈﻧﺴﺎﻥ ﺑِﻠَﻄَﺎﺋﻒِ ﺣِﻜﻤَﺘِﻪِ.
Elə də, insan ağlı, hikmətinin incəliklərilə tələzzüz edir (ləzzət alır).
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺣَﻔِﻴﻈِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟﻰ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍﺳﻤِﻪِ "ﺍﻟﻮَﺍﺭِﺙِ"، ﻭَﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺟَﻤﻴﻊِ ﻣَﺎ ﺑَﻘﻲَ ﺑَﻌﺪَ ﻓَﻮَﺍﺕِ ﺃُﺻُﻮﻟِﻬَﺎ ﻭَﺁﺑﺂﺋﻬَﺎ ﻭَﺻَﻮﺍﺣِﺒِﻬَﺎ، ﻭَﺑِﻌَﺪَﺩِ ﻣَﻮﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺩَﺍﺭِ ﺍﻟﺂﺧِﺮَﺓِ، ﻭﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺁﻣَﺎﻝِ ﺍﻟﺒَﺸَﺮِ ﺍﻟﻤَﺤْﻔُﻮﻇَﺔِ ﻟﺄﺟﻞ ﺍﻟﻤُﻜﺎﻓﺄﺓِ ﺍﻟﺄُﺧﺮَﻭﻳَّﺔِ.
~ "əl-Varis" isminin təcəlliləri ədədincə; əslləri, ataları və dostları vəfat etdikdən sonra cəmi geridə qalanlar ədədincə; axirət yurdu mövcudatı ədədincə; uxrəvi mükafat üçün qorunmuş bəşərin əməlləri ədədincə, (Allah) Taala'nın hafiziyyətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﺇﺫ ﺩَﻭَﺍﻡُ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔِ ﺃﻋﻈﻢُ ﻧﻌﻤَﺔً ﻣِﻦْ ﻧَﻔﺲِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔِ؛
Çünki:
Nemətin davamı, nemətin özündən daha əzəmətli bir nemətdir.
ﻭَﺑَﻘَﺎﺀُ ﺍﻟﻠَّﺬَّﺓِ ﻟَﺬَّﺓٌ ﺃﻋﻠﻰ ﻟَﺬَّﺓً ﻣِﻦْ ﻧَﻔﺲِ ﺍﻟﻠَّﺬَّﺓِ؛
Ləzzətin davamı, ləzzətindən özündən daha uca bir nemətdir;
ﻭﺍﻟﺨُﻠﻮﺩُ ﻓﻲ ﺍﻟﺠَﻨَّﺔِ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻓَﻮْﻕَ ﻧَﻔْﺲِ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ. ﻭﻫَﻜَﺬﺍ.
Cənnətdə əbədi qalmaq, cənnətin fövqündə bir nemətdir. Və beləcə...
ﻓَﺤَﻔِﻴﻈِﻴَّﺘُﻪُ ﺗَﻌَﺎﻟﻰ ﺗَﺘَﻀَﻤَّﻦُ ﻧِﻌَﻤًﺎ ﺃﻛﺜﺮ ﻭَﺃﺯﻳَﺪَ ﻭَﺃﻋﻠﻰ ﻣِﻦْ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﻋَﻠﻰ ﺍﻟﻤَﻮﺟُﻮﺩﺍﺕِ ﻓﻲ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﻜﺎﺋِﻨَﺎﺕِ.
(Allah) Taala'nın hafiziyyəti, cəmi kainatda, mövcudat üzərindəki cəmi nemətlərdən daha çox, daha artıq nemətləri ehtiva edir.
ﻭﻫﻜَﺬﺍ، ﻓَﻘِﺲْ ﻋَﻠﻰ ﺍﺳﻢِ "ﺍﻟﺮَّﺣﻤﻦ ﻭﺍﻟﺮَّﺣﻴﻢِ ﻭَﺍﻟﺤَﻜِﻴﻢِ ﻭَﺍﻟﺤَﻔِﻴﻆِ" ﺳﺎﺋِﺮَ ﺃﺳﻤﺎﺋﻪ ﺍﻟﺤُﺴْﻨﻰ.
Və beləcə, "ər-Rahmən, ər-Rahim, əl-Hakim və əl-Hafiz" isimləri üzərinə, sair gözəl isimləri qiyas et.
ﻓﺎﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻛُﻞِّ ﺍﺳﻢٍ ﻣِﻦْ ﺃﺳﻤﺎﺋﻪ ﺗَﻌَﺎﻟﻰ ﺣَﻤﺪًﺍ ﺑِﻠﺎ ﻧِﻬﺎﻳَﺔٍ.
(Allah) Taala'nın isimlərindən hər bir isimdən dolayı, -nəhayətsiz bir həmd ilə- həmd, Allaha məxsusdur.
ﻟِﻤَﺎ ﺃﻥَّ ﻓﻲ ﻛُﻞِّ ﺍﺳﻢٍ ﻣﻨﻬﺎ ﻧِﻌَﻤًﺎ ﺑِﻠﺎ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ.
Çünki, Onlardan hər bir isimdə, nəhayətsiz nemətlər vardır.
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺍﻟﻘُﺮﺁﻥِ ﺍﻟَّﺬﻱ ﻫُﻮَ ﺗَﺮْﺟُﻤَﺎﻥٌ ﻟﻜُﻞِّ ﻣَﺎ ﻣَﻀﻰ ﻣِﻦْ ﺟَﻤﻴﻊِ ﺍﻟﺈﻧْﻌَﺎﻣَﺎﺕِ ﺍﻟَّﺘﻲ ﻟﺎ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔَ ﻟَﻬَﺎ ﺣَﻤْﺪًﺍ ﺑﻠﺎ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ.
~ Sonsuz bir həmd ilə, nəhayəti olmayan keçmişdəki cəmi inamlardan hər biri üçün tərcüman olan Quran'dan dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠﻴﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎﻡُ ﺣَﻤْﺪًﺍ ﺑِﻠﺎ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔ.
~ Sonsuz bir həmd ilə, Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm)'dən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
ﺇﺫ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻮَﺳﻴﻠَﺔُ ﻟﻠﺈﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟَّﺬﻱ ﻓﻴﻪِ ﺟَﻤﻴﻊُ ﺍﻟﻤَﻔَﺎﺗِﻴﺢِ ﻟِﺠَﻤﻴﻊِ ﺧَﺰَﺍﺋِﻦِ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﺍﻟﺘﻲ ﺃﺷَﺮْﻧَﺎ ﺇﻟﻴﻬﺎ ﻓﻲ ﻫﺬَﺍ ﺍﻟﺒَﺎﺏِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧﻲ ﺁﻧﻔًﺎ.
Çünki, O, özündə cəmi nemət xəzinələrinin açarları mövcud olan iman üçün, bir vəsilədir. Hansı ki, bu ikinci babda, bir az əvvəl, ona işarət etmişdik.
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﺈﺳﻠﺎﻣﻴﺔ ﺍﻟَّﺘﻲ ﻫﻲَ ﻣَﺮﺿﻴَّﺎﺕُ ﺭَﺏِّ ﺍﻟﻌَﺎﻟَﻤﻴﻦَ، ﻭﻓِﻬﺮِﺳْﺘَﺔٌ ﻟﺄﻧْﻮَﺍﻉِ ﻧِﻌَﻤِﻪِ ﺍﻟﻤَﺎﺩِّﻳَّﺔِ ﻭَﺍﻟﻤَﻌْﻨَﻮﻳَّﺔِ، ﺣَﻤْﺪًﺍ ﺑِﻠﺎ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ.
~ Sonsuz bir həmd ilə, aləmlərin Rəbbinin mardiyyatı (razı olduğu şeylər); maddi və mənəvi nemətləri növlərinin fihristəsi olan İslamiyyət nemətindən dolayı, həmd, Allaha məxsusdur.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Nur‑u îmân ile bilinir ki, Allah’ın varlığı bütün nîmetlerin fevkınde öyle büyük bir nîmettir ki, sonsuz nîmetlerin envâını, nihâyetsiz ihsânların cinslerini, sayısız atiyyelerin sınıflarını hâvî bir menbâ, bir kaynaktır. Binâenaleyh, zerrât‑ı âlem adedince, îmân nîmetlerine hamd ü senâ etmek bir borçtur.
Risale‑i Nur’un eczâsında bir kısmına işâretler yapılmıştır. Maahazâ, îmân‑ı billâhtan bahseden Risale‑i Nur’un cüzleri, bu nîmetten perdeyi kaldırarak gösteriyor.
“Elhamdülillâh”ın lâm‑ı istiğrakla işâret ettiği, umum hamdlerle hamd edilmesi lâzım olan nîmetlerden birisi de, rahmâniyet nîmetidir. Evet, rahmâniyet, zevi'l‑hayattan rahmete mazhar olanların sayısınca nîmetleri tazammun etmiştir. Çünkü bilhassa insan, her bir zîhayatla alâkadardır. Bu itibarla insan her zîhayatın saâdetiyle saîdleşir ve elemleriyle müteessir olur. Öyle ise, herhangi bir fertte bulunan bir nîmet, arkadaşlarına da bir nîmettir.
Ve kezâ, vâlidelerin şefkatleriyle nîmetlenen çocukların sayısınca nîmetleri tazammun edip ona göre hamdlere, senâlara kesb‑i istihkak edenlerden birisi de rahîmiyettir. Evet, annesiz aç bir çocuğun ağlamasından müteessir ve acıyan bir vicdân sâhibi, elbette vâlidelerin çocuklarına olan şefkatlerinden zevk alır, memnun ve mahzûz olur. İşte bu gibi zevkler birer nîmettir, hamd ve şükürler ister.
Ve kezâ, kâinâtta mündemiç hikmetlerin bütün envâ ve efrâdı adedince hamd ve şükürleri iktiza edenlerden birisi de hakîmiyettir. Zîra insanın nefsi, rahmâniyetin cilveleriyle, kalbi de rahîmiyetin tecelliyâtıyla nîmetlendikleri gibi, insanın aklı da hakîmiyetin letâifiyle zevk alır, telezzüz eder. İşte bu itibarla ağız dolusu ile “Elhamdülillâh” söylemekle hamd ü senâları istilzam eder.
Ve kezâ, Esmâ‑i Hüsnâ’dan “Vâris” isminin tecelliyâtı adedince ve babalar gibi usûlün zevâlinden sonra bâkî kalan fürûâtın sayısınca ve âlem‑i âhiretin mevcûdâtı adedince ve uhrevî mükâfâtları almaya medâr olmak üzere hıfzedilen beşerin amelleri sayısınca, sadâsı ile şu fezâyı dolduracak kadar büyük bir “Elhamdülillâh” ile hamd edilecek hafîziyet nîmetidir. Çünkü nîmetin devamı, nîmetin zâtından daha kıymetlidir. Lezzetin bekàsı, lezzetten daha lezîzdir. Cennette devam, Cennetin fevkındedir. Ve hâkezâ…
Binâenaleyh, Cenâb‑ı Hakk’ın hafîziyetinin tazammun ettiği nîmetler, bütün kâinâtta mevcut bütün nîmetlerden daha çok ve daha üstündür. Bu itibarla dünya dolusu ile bir “Elhamdülillâh” ister.
Şu zikredilen dört isme, bâkî kalan Esmâ‑i Hüsnâ’yı kıyâs et ki, her bir isimde sonsuz nîmetler bulunduğu için sonsuz hamdleri, şükürleri istilzam eder.
Ve kezâ, bütün nîmet hazinelerini açmak salâhiyetinde olan, nîmet-i îmâna vesile olan Hazret‑i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm dahi öyle bir nîmettir ki, nev-i beşer ilelebet o zâtı (asm) medh ü senâ etmeye borçludur.
Ve kezâ, maddî ve manevî bütün nîmetlerin envâına fihriste ve kaynak olan İslâmiyet ve Kur'ân nîmeti de gayr‑ı mütenâhî hamdleri bil'istihkak istilzam eder.
Yəni:
İman nuru ilə bilinir ki, Allahın varlığı, bütün nemətlərin fövqündə elə böyük bir nemətdir ki, sonsuz nemətlərin növlərini, nəhayətsiz ehsanların cinslərini, saysız ətaların siniflərini ehtiva edən bir mənbə, bir qaynaqdır. Bundan dolayı, aləmin zərratı ədədincə, iman nemətlərinə həmd (və) səna etmək, bir borcdur.
"Risale-i Nur"un cüzlərində, bir qisminə işarətlər edilmişdir. Bununla bərabər, Allaha imandan bəhs edən "Risale-i Nur"un cüzləri, bu nemətdən pərdəni qaldıraraq göstərir.
~ "Əlhəmdulilləh" istiğraq lamı ilə (haşiyə) işarət etdiyi ümum həmdlərlə həmd edilməsi lazım olan nemətlərdən biri də, "rahməniyyət" nemətidir.
------------------------
(Haşiyə:
"Əl-həmdu-lilləh" kəliməsindəki "əl" ədatı, istiğraq üçündür. Yəni o, bir isimə daxil olduqda, həmin ismin ifadə etdiyi cinsin və ya növün bütün fərdlərinin əhatə edildiyini bildirir. Yəni, "Bütün həmdlər, Allaha məxsusdur."
--------------------------
Bəli! Rahməniyyət, həyat sahiblərindən rəhmətə mazhar olanların sayınca nemətləri ehtiva etmişdir. Çünki, xüsusilə insan, hər bir həyat sahibilə əlaqədardır. Bu etibarla, insan, hər həyat sahibinin səadətilə xoşbəxt və ələmlərilə də mütəəssir olar. Elə isə, hər hansı bir fərddə mövcud olan bir nemət, dostlarına da bir nemətdir.
~ Və yenə, validələrin şəfqətlərilə nemətlənən uşaqlar sayınca nemətləri ehtiva edib ona görə həmdlərə, sənalara haqq qazananlardan biri də, "rahimiyyət"dir.
Bəli! Anasız ac bir uşağın ağlamasından mütəəssir və acıyan bir vicdan sahibi, əlbəttə, validələrin uşaqlarına olan şəfqətlərindən zövq alar; məmnun və məhzuz (həzz almış) olar.
Bax, belə zövqlər, bir nemətdir; həmd və şükürlər istəyirlər.
~ Və yenə, kainatda mündəmic (kainatın içinə yerləşdirilmiş) hikmətlərin bütün növ və fərdləri ədədincə həmd və şükürləri iqtiza edən (gərəkdirən)'lərdən biri də, "hakimiyyət"dir. Çünki, insan nəfsi, rahməniyyətin cilvələrilə; qəlbi də, rahimiyyətin təcəlliyyatı ilə nemətləndikləri kimi; insanın ağlı da, hakimiyyətin lətifələrilə zövq alar; tələzzüz edər.
Bax, bu etibarla, ağız dolusu ilə "əlhəmdulilləh" söyləməklə, həmd və sənaları istilzam edər.
Və yenə, (Allahın) gözəl isimlərindən (biri olan) "əl-Varis" isminin təcəlliyyatı ədədincə; və "atalar" kimi əsllərin zavalından sonra davamlı qalan füruatın sayınca; və axirət aləminin mövcudatı ədədincə; və uxrəvi mükafatları almağa mədar olmaq üzərə hifz edilən bəşərin əməlləri sayınca; sədası ilə bu fəzanı dolduracaq qədər böyük bir "əlhəmdulilləh" ilə həmd ediləcək "hafiziyyət" nemətidir. Çünki, nemətin davamı, nemətin zatından daha qiymətlidir. Ləzzətin davamı, ləzzətdən daha ləzizdir. Cənnətdə davam, cənnətin fövqündədir. Və s...
Bundan dolayı, Cənabu'l-Haqq'ın hafiziyyəti, ehtiva etdiyi nemətlər, bütün kainatda mövcud olan bütün nemətlərdən daha çox və daha üstündədir. Bu etibarla, dünya dolusu ilə bir "əlhəmdulilləh" istəyər.
Bu zikr edilən 4 ismə, geridə qalan gözəl isimləri qiyas et ki, hər bir isimdə, sonsuz nemətlər olduğu üçün, sonsuz həmdləri, şükürləri istilzam edər.
Və yenə, bütün nemət xəzinələrini açmaq səlahiyyətində olan, iman nemətinə vəsilə olan həzrəti Muhamməd (aleyhi's-salatu və's-sələm) də, elə bir nemətdir ki, bəşər növü, ilə'l-əbəd, O Zat (aleyhi's-salatu və's-sələm)'i mədh və səna etməyə borcludur.
Və yenə, maddi və mənəvi bütün nemətlərin növlərinə fihristə və qaynaq olan İslamiyyət və Quran neməti də, qeyr-i mütənahi həmdləri istihqaqla istilzam edər.
---------------------
---------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺜﺎﻣﻨﺔ
✓ Səkkizinci nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟَّﺬﻱ ﻳَﺤْﻤَﺪُ ﻟَﻪُ ﻭَﻳُﺜﻨِﻲ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﺑِﺈﻇﻬَﺎﺭِ ﺃﻭﺻَﺎﻑِ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ، ﻫﺬَﺍ ﺍﻟﻜِﺘَﺎﺏُ ﺍﻟﻜَﺒﻴﺮُ ﺍﻟﻤُﺴَﻤّﻰ ﺑـ"ﺍﻟﻜﺎﺋِﻨَﺎﺕِ" ﺑﺠَﻤﻴﻊِ ﺃﺑﻮَﺍﺑِﻪِ ﻭَﻓُﺼُﻮﻟِﻬَﺎ، ﻭﺑِﺠَﻤﻴﻊ ﺻَﺤﺎﺋِﻔِﻪِ ﻭَﺳُﻄُﻮﺭِﻫﺎ، ﻭَﺑِﺠَﻤﻴﻊ ﻛَﻠِﻤَﺎﺗِﻪِ ﻭَﺣُﺮُﻭﻓِﻬﺎ،
Həmd, "kainat" (deyə) adlandırılan bu böyük kitabın, cəmi babları və fəslləri ilə; cəmi səhifələri və sətirlərilə; cəmi kəlimələri və hərflərilə, Onun camal və kamal vəsflərini izhar etməklə, Ona həmd və səna etdiyi Allaha məxsusdur.
ﻛُﻞٌّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِ ﻳَﺤْﻤَﺪُﻩُ ﺗَﻌَﺎﻟﻰ ﻭَﻳُﺴَﺒِّﺤُﻪُ ﺑِﺈﻇﻬَﺎﺭِ ﺑَﻮَﺍﺭﻕِ ﺃﻭﺻَﺎﻑِ ﺟَﻠﺎﻝِ ﻧَﻘَّﺎﺷِﻪِ ﺍﻟﺄﺣَﺪِ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪِ
• Hər biri, öz nisbəti miqdarınca, Əhəd (və) Saməd olan Nəqqaş'ının cəlal vəsfləri parıltılarını izhar etməklə;
ﺑِﻤَﻈﻬَﺮِﻳَّﺔِ ﻛُﻞٍّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِِ ﻟﺄﺿْﻮَﺍﺀِ ﺃﻭْﺻَﺎﻑِ ﺟَﻤَﺎﻝِ ﻛَﺎﺗِﺒِﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ،
• Hər biri, öz nisbəti miqdarınca, Rahmən (və) Rahim olan Katib'inin camal vəsfləri ziyalarına mazhar olmaqla;
ﻭَﺑِﻤَﻈْﻬَﺮِﻳَّﺔِ ﻛُﻞٍّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِ ﻟﺄﻧﻮﺍﺭِ ﺃﻭْﺻَﺎﻑِ ﻛﻤﺎﻝِ ﻣُﻨْﺸِﺌﻬﺎ ﻭﻣُﻨْﺸﺪﻫﺎ ﺍﻟﻘَﺪﻳﺮِ ﺍﻟﻌﻠﻴﻢِ ﺍﻟﻌَﺰﻳﺰِ ﺍﻟﺤَﻜِﻴﻢِ،
• Hər biri, öz nisbəti miqdarınca, Qadir, Alim, Əziz (və) Hakim olan Munşi (inşa edən, yaradan) və Munşid (inşat etdirən, oxutduran)'ının kamal vəsfləri nurlarına mazhar olmaqla;
ﻭَﺑِﻤِﺮﺁﺗﻴَّﺔ ﻛﻞٍّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِ ﻟﺄﺷِﻌَّﺔِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺃﺳْﻤﺎﺀِ ﻣَﻦْ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺄﺳﻤﺎﺀ ﺍﻟﺤُﺴﻨﻰ.
• Hər biri, öz nisbəti miqdarınca, gözəl isimləri olanın isimlərinin təcəlli şüalarına mirat (ayna) olmaqla,
(Allah) Taala'ya həmd və təsbih edir.
ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎﻟُﻪُ ﻭﻟﺎ ﺇﻟﻪَ ﺇﻟﺎّ ﻫُﻮَ.
Onun cəlalı, uca oldu və Ondan başqa ilah, yoxdur.
(Müəllifin, məna olaraq Öz tərcüməsi):
Öyle bir Allah’a hamd olsun ki, kâinât ile tâbir edilen şu kitab‑ı kebîr ve onun tefsiri olan Kur'ân‑ı Azîmü'ş-Şân’ın beyânına göre, bütün bâbları ile fasılları, ve bütün sayfaları ile satırları, ve bütün kelimâtı ile harfleri; o Zât‑ı Akdes’e, sıfât‑ı cemâliye ve kemâliyesini izhâr ile hamd ü senâhandır. Şöyle ki:
O kitab‑ı kebîrin her bir nakşı –küçük olsun büyük olsun– karınca kaderince, Vâhid ve Samed olan Nakkàş’ının evsâf‑ı celâliyesini izhâr ile hamd ü senâlar eder.
Ve kezâ, o kitabın her bir yazısı, Rahmân ve Rahîm olan Kâtibinin evsâf‑ı cemâlini göstermekle senâhan oluyor.
Ve kezâ, o kitabın bütün yazıları, noktaları, nakışları, Esmâ‑i Hüsnâ’nın tecelliyât ve cilvelerine mâkes ve mazhar olmak cihetiyle, o Zât‑ı Akdes’i takdis, tahmîd, temcid ile senâhandır.
Ve kezâ, o kitabın her bir nazmı, kasidesi; Kadîr, Alîm olan Nâzım’ını takdis ile tahmîd eyler.
Yəni:
Elə bir Allaha həmd olsun ki, kainat ilə təbir edilən bu böyük kitab və onun təfsiri olan şanı əzəmətli Quran'ın bəyanına görə, bütün babları ilə fəslləri; və bütün səhifələrilə sətirləri; və bütün kəlimələrilə hərfləri, O müqəddəs Zat'a, camal və kamal sifət(lər)'ini izhar ilə həmd və səna edəndirlər. Belə ki:
O böyük kitabın hər bir naxışı, -kiçik olsun, böyük olsun- qarışqa qədərincə, Vahid və Səməd olan Nəqqaş'ının cəlal vəsflərini izhar ilə həmd və sənalar edərlər.
Və yenə, o kitabın hər bir yazısı, Rahmən və Rahim olan Katib'inin camal vəsflərini göstərməklə səna edən olurlar.
Və yenə, o kitabın bütün yazıları, nöqtələri, naxışları, gözəl isimlərin təcəlliyyat və cilvələrinə makəs (əks edilən yer) və mazhar olmaq cəhətilə, O müqəddəs Zat'ı təqdis, təhmid, təmcid cəhətilə səna edəndirlər.
Və yenə, o kitabın hər bir nəzmi, qəsidəsi, Qadir, Alim olan Nazim'ini təqdis ilə təhmid edirlər.
-------------------
-------------------
ﺍﻟﻨﻘﻄﺔﺍﻟﺘﺎﺳﻌﺔ
✓ Doqquzuncu nöqtə:
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ -ﻣِﻦَ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﺑﺎﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﺍﻟﻠّٰﻪ-
Həmd, Allahdan'dır; Allah ilə qaimdir; Allah'dan dolayıdır.
ﻟﻠّٰﻪ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺿَﺮْﺏِ ﺫَﺭَّﺍﺕِ ﺍﻟﻜﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻣِﻦْ ﺃﻭَّﻝِ ﺍﻟﺪُّﻧﻴَﺎ ﺇﻟﻰ ﺁﺧِﺮِ ﺍﻟﺨِﻠﻘَﺔِ ﻓﻲ ﻋَﺎﺷِﺮَﺍﺕِ ﺩَﻗﺎﺋِﻖِ ﺍﻟﺄﺯﻣِﻨَﺔِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺄﺯَﻝِ ﺇﻟﻰ ﺍﻟﺄﺑَﺪِ.
Dünyanın əvvəlindən xilqətin sonuna qədər, zamanların dəqiqələri aşirələri (onluqları) ərzində, kainat zərrələrinin (bir-birinə) vurulmasından (hasil olan) ədəd ilə, əzəldən əbədə qədər, həmd, Allaha məxsusdur.
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ "ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ" ﺑِﺪَﻭﺭٍ ﺩﺍﺋِﺮٍ ﻓﻲ ﺗَﺴَﻠﺴُﻞٍ (*) ﻳَﺘَﺴَﻠﺴَﻞُ ﺇﻟﻰ ﻣَﺎ ﻟﺎ ﻳَﺘَﻨَﺎﻫﻰ.
Dövr edən bir dövr ilə, sonu olmayan bir şeyə qədər silsilə şəklində davam edən bir təsəlsül içində, "əlhəmdulilləh" (kəliməsindən) dolayı, həmd, Allaha məxsusdur. (*)
-----------------------
﴿(٭): ﺍﻟﺪﻭﺭ ﻭﺍﻟﺘﺴﻠﺴﻞ ﻣﺤﺎﻟﺎﻥ ﻓﻲ ﺩﺍﺋﺮﺓ ﺍﻟﻤﻤﻜﻨﺎﺕ.
Mümkinat dairəsində, dövr və təsəlsül, muhaldırlar.
ﻟﺄﻧﻬﻤﺎ ﻳﻘﺘﻀﻴﺎﻥ ﻋﺪﻡ ﺍﻟﺘﻨﺎﻫﻲ،
Çünki, o ikisi (yəni, dövr və təsəlsül), sonsuzluğu iqtiza edirlər.
ﻭﺩﺍﺋﺮﺓ ﺍﻟﻤﻤﻜﻨﺎﺕ ﻣﺘﻨﺎﻫﻴﺔ ﻓﻠﺎ ﺗﺴﻊ ﻏﻴﺮ ﺍﻟﻤﺘﻨﺎﻫﻲ.
Mümkinat dairəsi isə, sonludur. Və bundan dolayı, qeyr-i mütənahi (sonsuzluğu) əhatə edə bilməz.
ﺃﻣﺎ ﺍﻟﺤﻤﺪ ﺍﻟﻤﺘﻌﻠﻖ ﺑﺪﺍﺋﺮﺓ ﺍﻟﻮﺟﻮﺏ ﻓﻬﻮ ﻏﻴﺮ ﻣﺘﻨﺎﻩٍ.
Amma həmd isə, vücub dairəsilə əlaqəlidir. Bundan dolayı, qeyr-i mütənahidir.
ﻓﻴﺪﺧﻞ ﺑﺎﻟﺪﻭﺭ ﻭﺍﻟﺘﺴﻠﺴﻞ ﻓﻲ ﺩﺍﺋﺮﺓ ﻏﻴﺮ ﻣﺘﻨﺎﻫﻴﺔ ﻓﻴﺘﻤﻜﻦ ﻓﻴﻬﺎ ﻭﺗﺴﻌﻪ. (ﺍﻟﻤﺆﻟﻒ).﴾
Beləliklə, dövr və təsəlsül ilə, qeyr-i mütənahi bir dairəyə daxil olur. Beləliklə də, orda yerləşir və onu əhatə edir. (Müəllif)
------------------------
ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﻋَﻠﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟﻘُﺮﺁﻥِ ﻭَﺍﻟﺈﻳﻤَﺎﻥِ ﻋَﻠَﻲَّ ﻭَﻋَﻠﻰ ﺇﺧﻮﺍﻧﻲ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺿَﺮْﺏِ ﺫَﺭَّﺍﺕِ ﻭُﺟﻮﺩِﻱ ﻓﻲ ﻋَﺎﺷِﺮَﺍﺕِ ﺩَﻗَﺎﺋﻖِ ﻋُﻤْﺮﻱ ﻓﻲ ﺍﻟﺪُّﻧﻴَﺎ، ﻭَﺑَﻘَﺎﺋِﻲ ﻭﺑَﻘﺎﺋِﻬِﻢْ ﻓﻲ ﺍﻟﺂﺧِﺮَﺓِ.
Mənim və qardaşlarım üzərinə olan Quran və iman (nemətin)'dən dolayı, vücudumun zərrələrinin, dünyadakı ömür dəqiqələrimin onluqları ilə və axirətdə isə Mənim və qardaşlarımın əbədiliyilə (bir-birinə) vurulan ədədlərdən (hasil olan) say qədər, həmd, Allaha məxsusdur.
﴿ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻟﺎَ ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَﺎ ﺍِﻟﺎّ ﻣﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜﻴﻢ﴾
"Səni təsbih edirik. Sənin bizə öyrətdiyindən başqa, elmimiz yoxdur. Şübhəsiz Sən, Alim və Hakim'sən." (Bəqərə/32)
﴿ﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﺍﻟَّﺬﻱ ﻫَﺪﻳــﻨَﺎ ﻟِﻬﺬﺍ ﻭَﻣَﺎ ﻛُﻨَّﺎ ﻟِﻨَﻬْﺘَﺪِﻱَ ﻟَﻮﻟﺎ ﺃﻥْ ﻫَﺪﻳــﻨَﺎ ﺍﻟﻠّٰﻪ ﻟﻘَﺪْ ﺟَﺂﺀﺕْ ﺭُﺳُﻞُ ﺭَﺑِّﻨَﺎ ﺑِﺎﻟﺤَﻖِّ﴾
"Bizi buna hidayət edən Allaha, həmd olsun! Əgər Allah bizi hidayət etməsəydi, biz hidayətə nail ola bilməzdik. Şübhəsiz, Rəbbimizin rəsulları, haqq ilə gəldilər." (Əraf/43)
﴿ﺍﻟﻠّٰﻬﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻋَﻠﻰ ﺳَﻴِّﺪِﻧَﺎ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺣَﺴَﻨَﺎﺕِ ﺃُﻣَّﺘِﻪِ ﻭَﻋَﻠﻰ ﺁﻟﻪِ ﻭَﺻَﺤْﺒِﻪِ ﻭﺳَﻠِّﻢْ ﺁﻣﻴﻦَ.﴾
Allahım! Ümmətinin həsənatı ədədincə, seyyidimiz Muhamməd'ə, ailəsinə və səhabələrinə, salat və salam et. Amin!
﴿ﻭَﺍﻟﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠّٰﻪ ﺭﺏِّ ﺍﻟﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦ.﴾
Həmd, aləmlərin Rəbbi olan Allaha məxsusdur.
(Said Nursi, "Ləmalar", 29-cu Ləma)
----------------------
----------------------
----------------------
