Error message

  • Notice: Undefined index: und in include() (line 30 of /home/question/domains/questionsonislam.com/public_html/sites/all/modules/CUSTOM/sayfalar/theme/cok_merak_edilenler_sayfasi.tpl.php).
  • Notice: Undefined index: und in include() (line 62 of /home/question/domains/questionsonislam.com/public_html/sites/all/modules/CUSTOM/sayfalar/theme/cok_merak_edilenler_sayfasi.tpl.php).

Mövzusunda ən çox maraqlanılan

1 Qüsl hər günmü alınmalıdır və nələr qüslu pozar ?

Salam aleykum.

Qüsl

   Quru bir yer qalmadan bədənin başdan-ayağa yuyulmasına qüsl dey­ilir. Qüsl etməmiş insana isə cünub deyilir. Qüsl almaq fərz, üzrlü bir səbəb olmadan qüslü gecikdirmək isə günahdır.

   Cünub olan şəxs:

   Namaz qıla bilməz, məscidə girə bilməz, Quran oxuya bilməz və ona əl vura bilməz, Kəbəni təvaf edə bilməz. Bütün bu sayılanlar cünub olan insana haramdır.

   Hansı halda qüsl almaq lazımdır? 

1. Harada, nə zaman və necəliyindən asılı olmayaraq kişidən məni (sperma) xaric olarsa.

2. Cinsi əlaqədən sonra. Hətta sperma xaric olmasa belə.

3. Heyz (aybaşı) halı bitən qadınlara.

4. Nifas (zahılıq) halı bitən qadınlara.

   Qadınlar aybaşı və zahılıq günlərində namaz qılmamaqla yanaşı, oruc da tuta bilməzlər. Lakin bu hal bitdikdən sonra namazın deyil, yalnız tutmadıqları oruc günlərinin qəzasını tutmalıdırlar.

 

Qadınlarla bağlı məsələlər

   Heyz (aybaşı) qanı: Yetkinlik yaşına çatmış gənc qızlarda baş verən normal fizioloji hadisədir. 9-55 yaş arasındakı qadınlardan hər ayın müəyyən günlərində və müəyyən müddət ərzində gələn qana heyz qanı deyilir. Heyz qanının müddəti ən azı üç gün-üç gecə, ən çox müddəti isə on gün-on gecədir. (İmam Şafiyə görə ən çox müddət 15 gündür). İki aybaşı arasındakı ən az təmizlik müddəti 15 gündür. Bü adətən 26-28 gündən bir təkrarlanır.

   Heyz qanını zahılıq müddəti sayılan 40 gün ərzində gələn qanla qarışdırmaq olmaz. Həmçinin, uşaqlıqda olan xəstəliklər nəticəsində gələn qan da heyz qanı sayılmır.

   Qeyd: Heyz olan qadınlar hər gün ilıq su ilə və ya ilıq suya batırılmış bir bez ilə qasıq aralarını, qoltuq altlarını, əl-ayaqlarını yuyub təmizləməlidir. İmkan daxilində heyz olduğu günlər yaxalanmaları daha yaxşı olar. Heyz olan qadınlara bəzi şeylər qadağandır:

1. Namaz qılmaq: Qan göründüyü andan etibarən kəsiləcək anadək namaz qılmaq qadınlara haram sayılır. Bu namazların qəzası qılınmaz. 

2. Oruc tutmaq: Heyz olmuş qadın namazda olduğu kimi, oruc da tuta bilməz, amma orucun qəzası tutulmalıdır.

3. Cildi olmayan Qurani Kərimə əl vurmaq və Quran oxumaq da bu dövrdə haram sayılır.

4. Məscidə girə bilmək.

5. Əri ilə cinsi əlaqədə olmaq.

6. Kəbəni təvaf etmək.

   Bütün bunlar (heyz) aybaşı halında olan qadına haram sayılır. Lakin heyz olan qadına dua etmək, zikr edib qəbir ziyarətinə çıxmaq haram dey­ildir. 

   Unutma! Aybaşı bitdikdən sonra təxirə salmadan qüsl etmək lazımdır. Səbəbsiz olaraq qüslü təxirə salmaq günahdır.

 

Nifas (zahılıq)

   Doğuşdan sonra qadın rəhmindən gələn qana nifas (zahılıq) qanı deyilir. Nifas qanının ən az müddəti yoxdur. Ən çox müddəti 40 gündür. 40 gündən sonra qan gələrsə, bu uşaqlıqdakı xəstəliklərlə bağlı gələn qan sayılır.

   Nifas olan muddətdə qadın:

1. Namaz qılmamalı (qəzası da qılınmır)

2. Oruc tutmamalı (qəzası tutulur)

3. Cildi olmayan Qurana əl vurmaq, oxumaq olmaz.

4. Məscidə girməməli.

5. Kəbəni təvaf etməməli.

6. Əri ilə cinsi əlaqədə olmamalıdır.

   Bunlar hamısı zahılıq halında olan qadınlara haramdır. Lakin heyz olan qadınlar kimi, nifas halında olan qadın da dua, zikr edib qəbir ziyarətinə çıxa bilər. Nifas qanı kəsildikdən sonra üzürlü bir səbəb olmadan qüslü gecikdirmək olmaz. Heyz və nifas qanı xaricində qadının usaqlığından xəstəlik nəticəsində gələn qana istihazə qanı deyilir. Bu qan yalnız dəstəmazı pozar. İstihazə halında olan qadın sadəcə dəstəmazını təmizləməklə kifayətlənər. Namazına da, orucuna da normal şəkildə dav­am edə bilər.

   Diqqət:

1. 9 yaşından əvvəl gələn qan.

2. 55 yaşından sonra gələn qan.

3. Hamiləlik müddətində gələn qan.

4. Heyz günlərində: 3 gündən az, 10 gündən çox gələn qan.

5. Nifas zamanı, 40 gündən sonra gələn qan xəstəlik (istihazə) qanı sayılır.

   Qüslün şərtləri

* Qüsl almadan əvvəl ayaqyoluna getməli.

* Üzük, sırğa və bilərzik varsa, çıxarılmalı.

* Qüsl alınacaq yerə girərək beldən aşağı nahiyəni örtməli.

* Sünnət və məhrəm yerləri təmizləməli.

* Qoltuq altında və qasıqda tüklər varsa, təmizləməli.

   Bundan sonra isə aşağıdakı şəkildə qüslə başlamaq lazımdır:

Əuzu billəhi minəş-şeytanir-rəcim 

Bismilləhi-Rəhmanir-Rahim 

    Allah`ım sənin rizan üçün niyyət etdim qüsl almağa. (Allahümə tahhir qalbi va cismi minəl cənabəti val-kərahəti, yəni “Allahım, qəlbimi və cismi­mi cünubluq və pis şeylərdən təmizlə” deyərək dua edə bilərsən.)

    Əllərini biləklər də daxil olmaqla 3 dəfə yu. (Protez dişlər varsa, onlar çıxarılmalıdır). Daha sonra sağ ovcunu su ilə doldurub ağzına apar. Boğazını da isladaraq 3 dəfə qarqara et. Bu fərzdır. Oruc olduğun zaman suyu udmamaq üçün çox ehtiyatlı ol. Sağ ovcuna yenidən su doldurub burnuna çək. Buna istinşaf deyilir. Suyun burnunun dibinə qədər getməsinə çalış. Daha sonra sol əlinlə burnunu təmizlə. Bunu da eyni şəkildə 3 dəfə təkrarla. Fərzdır. Bunun ardınca sağ çiynindən aşağıya doğru su tök. Bədənini ovuşdura-ovuşdura yu. 3 dəfə eyni şeyi təkrar etdikdən sonra sol çiynindən aşağıya eyni qayda ilə su tök. Ən axırda isə ayaqlarını yu.

   Beləliklə, qüsl bitmiş sayılır. Qüsldən sonra kəlimeyi-şəhadət oxumaq sünnətdir. Səhihi Müslimin təharət bəhsində rəvayət olunan bir hədisdə Allah Rəsulu (sav) belə buyurur: “Sizdən biri nöqsansız dəstəmaz alıb “Əşhədu ən la ilahə illallah və əşhədu ənnə Muhəmmədən abduhu va rasuluh” – deyərsə, ona cənnətin səkkiz qapısı açılar, istədiyi qapıdan girsin.”

Diqqət:

   Qüsl alarkən saçların dibinədək islanmasına diqqət yetirmək lazımdır. Sırğa, bilərzik, üzük və s. bəzək əşyalarını çıxarmadan qüsl alan zaman, onların altını islatmaq vacibdir. Dırnaqların altındakı çirk təmizlənməli, xüsusən də qadınlar dırnaqlarına sürtdükləri dırnaq boyası və dodaqlarına sürtdükləri dodaq boyasını silməlidirlər. Çətin olduğunu nəzərə alaraq uzun hörüklü qadınlar hər dəfə qüsl aldıqları zaman hörüklərini islatmadan sadəcə başlarını yumaqla kifayətlənə bilərlər.

Qeyd :

* Qüsl alan zaman dişlərin arasında yemək qırıntıları qalmamalıdır. Qüsldən sonra dişlərin arasında yemək qırıntısı qaldığını bilsən, dərhal təmizlə və ağzını yaxala.

* Qüsl zamanı suyu israf etmə.

* İmkan daxilində çalış ki, arxa hissən qiblə istiqamətinə düşməsin.

* Qüsl aldığın yeri ayaqyolu kimi istifadə etmə.

* Əgər qüsl etdikdən sonra qeyri-ixtiyari məni (sperma) xaric olarsa, qüsl pozulmuş sayılır. Təkrar qüsl almaq lazımdır!

   Qüsl etmək üçün su yoxdursa, təyəmmüm edilir. Bütün bədəni suda islatmaq şərti ilə dənizə girib-çıxmaq da qüsl sayılır. Lakin bu zaman ağzına və burnuna su almağı unutma. 

2 Dini nikahın şərtləri haqqında məlumat verərsinizmi. Dini nikah necə bağlanır?

Və aleykumussalam.

Siz nikahlı deyilsiniz .

Nikâh bir əqd, sözləşmə və razılaşmadır. Buna görə bəzi şərtləri vardır. Bu şərtlərdən biri yerinə getirilmezse nikâh səhih olmaz.

1. Evlənəcək kəslərin və ya vəkâlətlərini (Bir işi görmək üçün birisinə verilən hüquq) verdikləri şəxslərin hazır olması (nikah zamanı iştirak etməsi).

2. Tərəflərin iradə bəyanı. Evlilik əqdini qəbul etdiklərinə dair eşlərin "qəbul etdim" şəklində ifadə etmələri.

3. Nikahın elan edilməsi. Gizli saxlanılmaması. Bu şərt bəzi məzhəblərə görədir.

4. Qızın vəlisinin (himayəçisinin) icazəsinin olması. Bu hökm Hənəfi məzhəbi xaric digər məzhəblərə görədir.

5. Şahidlərin hazır olması. Bu şahidlər, yetkinlik çağına çatmış, ağlı başında iki kişi və ya bir kişi ilə iki qadın olmalıdır. Yəni şahidlikdə mütləq bir kişinin olması lazımdır.

Nikâh, talaqdigər bir ifadə ilə evlilik və boşanma dini bir müəssisədir; eyni zamanda ibadətlər içində dəyərləndirilir. Çünki qaynağı Qur'an və hədisdir. Bu barədə yüzlərlə ayət-i kərimə, minlərlə hədis-i şərif vardır. Bu ayələr həm evlilik müəssisəsinin sərhədlərini çəkər, həm də məsuliyyət və mükəlləfiyyətləri təyin edər. Bəzi ayələrdə məsələ bütün detallarıyla verilər. Hədislər isə evlilik və ailə müəssisəsinin bütün detallarını təyin edər, izah edər və öyrədər.

Eyni şəkildə İslam hüququ kitablarında nikah və boşanma hissəsi tam ayrı bir bölüm təşkil edir. Məsələn qaynaq olaraq verdiyimiz, Türkcədə də hərtərəfli bir əsər Ömər Nəsuhi Bilmənin 8 cildlik Hüquq-u İslamiyə və Istılahatı fiqhiyyə Kamusu'nun bir cildi bu məsələyə həsr edilmişdir.

Mövzunun başa düşülməsinə köməkçi olması və bir nümunə təşkil etməsi baxımından bəzi ayələrin tərcümələrini oxuyaq:

"Aranızda olan subay kişiləri və ərsiz qadınları, əməlisaleh kölə və kənizlərinizi evləndirin. Əgər onlar kasıbdırlarsa, Allah öz lütfü ilə onları varlı edər. Allah lütfü ilə Genişdir, Biləndir!

"Qoy evlənməyə imkanı olmayanlar, Allah Öz lütfü ilə onları varlandırana qədər, ismətlərini qorusunlar.." (Nur Sûrəsi 32 ve 33.)

"Sizə analarınız, qızlarınız, bacılarınız, bibiləriniz, xalalarınız, qardaş qızları, bacı qızları, sizi əmizdirən süd analarınız, süd bacılarınız, arvadlarınızın anaları, yaxınlıq etdiyiniz qadınlarınızın himayənizdə olan ögey qızları – yox əgər o qadınlarla yaxınlıq etməmişsinizsə, onda bu (ögey qızlarınızla evlənməyiniz) sizə günah deyildir, öz belinizdən gələn oğullarınızın arvadları ilə evlənmək və iki bacını birlikdə almaq haram edildi. Olub-keçənlər isə artıq keçmişdir. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir."( Nisa Sûrəsi 23.)

Nikahın özünə görə şərtləri vardır. Bu da yuxarıda izah edildi. Respublika dövrünə qədər "dini nikâh, rəsmi nikah" deyə bir ifadə mövcud deyildi. İslam hüququ qüvvədən qaldırılıb yerinə Qərbdən adaptasiya edilən "mədəni" hüquq dövrəyə girincə və nikâh əqd əməliyyatları bələdiyyələrə verilincə bu növ suallar gündəmə gəldi. Halbuki Yəhudilik və Xristianlıq kimi səmavi qaynaqlı dinlərdə əvvəlcədən olduğu kimi indi də nikâh mərasimləri sinaqoq və kilsələrdə edilər. Əsasən İslamda da belədir.

Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm`in "Nikahı elan edin və onu məscidlərdə edin" tərcüməsindəki hədis-i şərif bu prinsipi xatırlatmaqdadır. Bu proses məscidlərdən alınıb bələdiyyə nikâh salonlarına daşınınca, nikâhın "dinî" bir mahiyyət daşıyıb daşımadığı ağıllara gəlməyə başladı.

Nikâh, evlilik bəzi şərtlər daşıdığından dolayı bu məsələni bir bütün olaraq alimlər və din xadimləri bilir. Və həmişə nikâh əqdini alimlər və imamlar etməkdədir. Bunun üçün nikâhın xalq dilindəki adı "imam nikâhı" şəklində söylənir olmuşdur.

Əslində bu əməliyyat imamlıq, xocalıq işi deyil. Hər Müsəlman necə ibadətlərini əvvəlcədən öyrənərək edirsə, nikâhı və nikâhın şərtlərini və məsuliyyətlərini araşdırıb öyrəndikdən sonra bu hazırlığa girəcək, şahidlər hüzurunda tərəflər bir-birlərini ər-arvad qəbul edərək nikahlarını qıyacaqlardır. Yəni camaatla namazda olduğu kimi, nikahda mütləq imam olacaq deyə bir şərt yoxdur. Şərtləri müəyyəndir və ona görə əqd edilər.

Yalnız rəsmi nikâh kafi ola bilərmi? "Yalnız rəsmi nikahı olanlar Allah qatında evli sayılır mı?"

Nikâh dini bir müəssisədir və müəyyən şərtləri vardır. Eyni şərt və qaydalar rəsmî nigahda, yəni bələdiyyə məmuru tərəfindən kəsilən nigahda mövcudsa nikâh nikâhdır. Ancaq şərt və əsaslara diqqət edilmir, hətta əhəmiyyət verilmirsə, gərəksiz hesab olunursa məsələ dəyişər, nikaha kölgə düşə bilər. Belə ki:

Rəsmi nikahda evlənəcək kəslər evləndiklərinə dair ifadələrini açıqca ifadə edirlər. Ancaq bu ifadələrin dəqiqlik bildirməsi, başqa cür başa düşülməməsi lazımdır. Başqa cür bir şərhə münasib olmamalıdır.

Bir digər əhəmiyyətli nöqtə, şahidlərin Müsəlman olması və iki şahiddənn birinin kişi olmasıdır. Halbuki dünyəvi nizamda şahidin Azərbaycan vətəndaşı olması kafi qəbul edilir.

Evlənəcək tərəflər süd qardaşı olmamalıdır. Halbuki rəsmi nigahda bu xüsus araşdırılmadığı kimi, məmur tərəfindən də soruşulmur.

Müsəlman bir xanım qeyri-ı müslim bir kişilə evlənə bilməz. Halbuki qüvvədə olan qanunvericilikdə bu məsələyə diqqət edilmir, məmur soruşmağa ehtiyac duymadan nikah bağlayər.

Bu qəbahətlər mövcud deyilsə, yalnız rəsmi nikahla da halallıq mümkün olar. Onsuz da nikâhın şərti: iki şahid hüzurunda tərəflərin bir-birlərini ər-arvad olaraq qəbul etmələridir.

Ancaq bütün bunlarla birlikdə İslâmî ölçülər çərçivəsində nikâh əqdini ehmal edilməməli, etdirməlidir.

Mehmed Paksu (Ailəyə Özəl Fətvalar)

Kəbin Əqdi,Kəbin Əqdinin Əsasları, Mehr, Rəsmi və dini nikah.

Bir qızın ana və atanın razılığı olmadan bir kişi ilə nigah bağlaması doğrudurmu; bu nigahın etibarlılığı vardırmı? Rəsmi və dinî nikah mövzusunu açıqlaya bilərsinizmi?

3 İstimna / masturbasiya, öz-özünə tatminin (qane olmaq) dini hökmü, zərərləri, xilas olma yolları haqqında məlumat verərsiniz? Tibbə görə yetkinlik yaşında olanların bunu etməsi çox təbii qarşılanır ...

Ədəbsiz Nəşriyyatın ətrafımızı əhatə etdiyi, açıq saçıqlığın epidemik xəstəlik kimi cəmiyyətə müsəllət  olduğu bir dövrdə yaşayırıq. Bu xəstəlik az çox hər kəsi təsiri altına almaqdadır. Xüsusilə gəncliyin içdən içə cövhərini və mənəvi duyğularını yaralamaqdadır.

Nəfsi hissləri təhrik edən ünsürlərin çoxalması insanlarda bəzi pis vərdişlərin artmasına səbəb olmaqdadır. Özünə nigah düşən naməhrəmə baxmaq, insanda harama qarşı olan həssaslığı azaltmaqda, xüsusilə özünə fikir verə bilməyən kəslər harama baxmağı normal və mübah görməyə başlayırlar. Məhz bunun sonunda insanın maddi vəmənəvi quruluşunda bəzi axsaqlıqlar meydana gəlməkdədir.

Bu mövzuda Bədiüzzaman Həzrətləri belədeməkdədir:

«Əhli-i İslamda haram nəzər artdıqca, nəfsani həvəsatlar (müsəlmanlar arasında harama baxma artdıqca cinsi duyğular) həyəcana gəlib bədənində sui-istifadə ilə israfa girər. Həftədə bir neçə dəfə qüslə məcbur olub, ona görə, tibbi olaraq hafizə qüvvəsinə (hafizə gücünə) zəiflik gəlir. "

«Bəli, bu əsrdə açıq saçıqlıq üzündən, xüsusilə bu məmaliki-i harrədə (isti iqlimlərdə) o sui-i nəzərdən, sui-i istifadə, ümumi bir unutqanlıq xəstəliyini nəticə verməyə başlayır. Hər kəs, cüzi-külli o şikayətdədir. »1

His və həvəslərinə məğlub düşən bəzi kəslərdə harama nəzərin təhrikiylə bədəndən edilən israf, ümumiyyətlə ehtilamla olur. Bəzi kəslər isə bu «israfata»  daha dəyişik bir şəkildə düşürlər. «İstimna, masturbasiya» bu barədə ən sıx müraciət edilən təmin (qane olma) yoludur: Hər şeydən əvvəl, anormal bir hərəkət olan bu iş, iradəsi zəif kəslərdə görülən bir vərdişdir.

Evlənmə çağına gəlib də imkan tapa bilməyən belə kəslərə Rəbbimiz iffətli olmalarını tövsiyə edir:

«Evlənməyə imkan tapa bilməyənlər, Allah özlərini Fəzli kərəmindən zəngin edənə qədər zinaya qarşı iffətlərini qorumağa çalışsınlar.» 2

Nəfs və həvəslərinin təzyiqi altında olan gənclərə Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) göstərdiyi yol ən gözəlidir. Bu yolla gənc, həm ibadət etmiş olur, həm də özünə hakim olma çarəsini tapır.

İbni Məsudun rəvayət etdiyi hədisi şərifdəPeyğəmbərimiz (s.ə.s.) belə buyurur:

«Ey gənclər topluluğu, sizdən evlənməyə gücü çatan evlənsin. Çünki evlilik gözü harama baxmaqdan son dərəcə önləyici, iffəti də ən yaxşı qoruyucudur. Evlənmə xərcinə gücü çatmayan kimsə  oruc tutsun. Çünki oruc qüvvətli bir şəhvət qırıcıdır. "3

Başda oruc olmaq üzrə, İslami və imanı məsələlərlə məşğuliyyət və insanı günahdan qoruyan bir çevrədə  olmaq, adamın iffətini mühafizə edən, onun harama getməsinəmane olan ən gözəl çarələrdir. Çünki qeyri-qanuni yollara şeytan təşviq edər, nəfs təzyiq edər, hisslər də sıxışdırar. Onları susduracaq ən təsirli çarə, ürəyi vəruhu ülvi şeylərlə məşğul etmək; əxlaqlı kəslərlə yoldaşlıq etməkdir.

Əllə tatmin (qane olmaq), alimlərin çoxuna  görə cazi deyil; haram sayılmaqdadır.

«Onlar ki ırzlarını qoruyarlar. Ancaq xanımlarına və sahib olduqları nökərlərinə qarşı münasibətləri müstəsnadır. Çünki onlar bu halal olanlarda qınanmazlar. Kim də bu halaldan başqasını axtarsa, məhz onlar həddi aşanlardır. »4

ayəsini dəlil gətirən Şafi, Maliki alimləri vəİmam-ı Nəsəfi, istimnanın haram olduğuna hökm etmişdirlər.5

Əgər caiz olsaydı, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) tərəfindən bir yol göstərilərdi, deyirlər. İmam Əhməd bin Hənbəl vəibni Həzməgörə

«Məni, bədənin, çölə atmağa möhtac olduğu bir şeydir, onu əliylə atan qan aldıran kimidir vəcaizdir

Hənbəli alimləri bu caiz olma şəklini iki şərtə bağlamışdırlar: Adamın zinaya düşmə təhlükəsi, evlənməyə gücünün və imkanının olmaması.

Hənəfi məzhəbinin görüşlərini  nəql edən İbni Abidin, bu barədə bəzi alimlərin fikirlərinə yer verməkdədir. Kişinin şəhvəti basqın gələr, ürəyini məşğul edəcək dərəcədə çox olar, subay olar və ya evli olub da bir üzrdən ötəri xanımına yaxınlaşa bilməzsə, şəhvətinə təskinlik vermək istəyən kimsə üçün Fəqih Əbulleys, «Beləsinə bir günah olmayacağını umuram.» Deyir. Amma sırf şəhvətini cəlb etmək, özünü zorla təhrik etmək üçün etsə günahkar olar.6

Yenə Hənəfi alimlərindən Şurunbulali,

«Bekar  kimsə harama girəcəyindən qorxduğu zaman, şəhvətinə təskinlik vermək üçün istimna caizdir. Bu işindən ötəri nə savab, nə  günah qazanar. Lakin sırf ləzzət almaq üçün etsə günahkar olar. »7 görüşündədir.

Harama düşmə təhlükəsiylə qarşı-qarşıya gələn bir kimsə, haram olan zinanı işləməmək üçün əhvən-i şər (xəfif olan şər) olan istimnanı etsə və buradakı niyyəti də haramdan qaçmaq, namusunu qorumaq olsa, caiz görən alimlərin ictihadlarına görə mümkündür. Amma istimnanı vərdiş halına gətirmək ağıllı bir insana yaraşmayan çirkin bir iş olar. Onsuz da çox (sui-i istifadə) adamda zəka və yaddaş itkisinə səbəb olmaqdadır.

Belə anormal vəziyyətlərədüşməmək üçün tez-tez imani əsərləri mütaliə etmək, ağılı və ürəyi davamlı İslami xidmətlərdən çalışdırmaq, ülvi şeyləri düşünmək, ləzzətləri qıran və ağrılaşdıran ölümü çox tez xatırlamaq, harama nəzərdən çəkinmək və ədəbsiz nəşrlərə iltifat etməmək lazımdır.

Qaynaqlar:

1. Kastamonu Lahikası, s. 92.

2. Nur surəsi, 33.

3. İbni Macə, Nigah: 1.

4. Muminun Surəsi, 5-6-7.

5. Təfsirun-Nəsəfi, 3: 114.

6. İbni Abidin, 2: 100, 3: 156.

7. Məraku'l-fəlah, s. 57.

* * *

Qeyd: Bu yazıları da oxumanızı tövsiyə edirik:

Masturbasiyanın BƏZİ ZƏRƏRLƏ

1) Psixoloji Yöndən:

1. Həddindən artıq masturbasiya düşkünlərində kədər, dalğınlıq və aşağılıq duyğusu meydana gəlir. Hər masturbasiyadan sonra ümumiyyətlə bir peşmanlıq və ruh çətinliyi özünü göstərir. Edilən bu işin də yetkinlikdən uzaq bir vəziyyət kəsb etdiyi xatirə gəldikcə bu işi edənlər, bir aşağılıq və günahkarlıq duyğusuna qapılaraq, mənəviyyat qırıqlığına uğrayarlar.

2. Masturbasiya vərdişi, bir qisim sinir pozuqluqlarına gətirib çıxarar. Çox əsəbiləşmələr, əl və qol titrəməsi, baş gicəllənməsi, yuxusuzluq, omba və qıçlarda dərmansızlıq, yorğunluq hasil olur.

3. Masturbasiya vərdişi, insanı eşq və sevgidən məhrum edər. Sevgi, insan üçün bir ehtiyac olduğu kimi, yoldaşlar arasındakı cinsi münasibətlərin uğurlu və şən olması da, hər ikisində müştərək sevgi vərazılaşmanın varlığına bağlıdır. Evlilikdəki səadət təməlləri, sevgi bağları üzərində qurulur. Evlənən cütlərin, yalnız bədənlərinin birləşməsi evlilik səadətini meydana gətirəbilməz; bədənlə birlikdə hər iki ruhun eşq və sevgiylə birləşib qaynayıb-qarışması lazımdır. Masturbasiyaya çox düşkün olanlar isə, ruhun dərinliklərindən fışqıran bu sevgi mənbəsindən, lazım olan hissəni ala bilməzlər. Mastürbasyon, sevgi cövhərini korlaşdırmaqdadır.

4. Çox masturbasiya, yaddaş zəifliyi, diqqətsizlik vəunutqanlığa səbəb olar. Buna düşkün kəslərin, bir şeyi əzbərləmələri çətinləşər. Əzbərlədiklərini də tez unudarlar. Bir mövzunu oxuyarkən, bütün diqqətlərini toplaya bilməzlər. Diqqət dağınıqlığı meydana gəlir. Oxuduqlarını da asan anlaya bilməzlər. Bunun üçün, çox masturbasiyaya düşkün olan tələbələr dərslərində çətinlik çəkərlər. Hələ həddi-buluğa çatmamış uşaqlarda, masturbasiya iləməni gəlmədiyindən, digər zərərlərəçox hədəf olmazlarsa da, həddindən artıq masturbasiya bu uşaqlarda, beyin və sinir sarsıntısı edər, zehini inkişafa mane olar.

5. Masturbasiya ilə məşğul olanların, şəhvət xəyalları vəşəhvani düşüncələri artar. Masturbasiya edən gənc, gecə yatağına girdiyi zaman, kor-koranə bir çox şəhvət xəyallarıyla zehinini məşğul edər. Ağlı fikri bu duyğularla məşğuldur. Bu surətlə həm masturbasiyaya daha çox mübtəla olar, həm də yaxşı şeylər düşünməyə fürsət tapa bilməz.

2) Həddindən artıq masturbasiyanın Bədənə, Cinsi və İctimai Zərərləri:

Kişilər, ümumiyyətləbu işi əllə görürlər. Seyrək olaraq yastıq vəyatağa sürtmə şəklində də edərlər. Qərbdə Pornografiya sərbəstlik qazanması nəticəsində seks shoplarda dəyişik alətlər satışa təqdim edilmişdir. İnsanı maddi istiqamətdən istismar etməyə istiqamətli bu cür vəsaitlər, bunları istifadə edən kişilərdə ruhi çöküntülərə səbəb olmaqdadırlar. Tibbi seksoloji baxımından bu cür vərdişlərdən qaçınılması tövsiyə edilir.

Masturbasiya, insanı ölçüsüzlüyə sövq edər. Əslindəmasturbasiya insanı təmin (qane) etməz; doyma və rahatlıq meydana gətirməz. İnsanın cinsi zövq və hisslərini təmin (qane) edilməmiş buraxaraq, daha çox təhrik edər, azdırar. Bundan ötəridir ki masturbasiyaya davam edənlərin, bu arzuları getdikcə şiddətlənərək bu işi çox irəli götürürlər. Bu da zərəri artırar. Həddindən çox cinsi münasibətlər də zərərlidir; lakin masturbasiya çoxu daha da çox zərərlidir.

Çox masturbasiyalar, müxtəlif xəstəliklərə və narahatlıqlara səbəb ola bilər. Masturbasiya, birbaşa xəstəlik əmələ gətirən deyil isə də, dolayı yolla buna səbəb olur. Çünki ölçüsüz masturbasiyalarla, bədən qüvvədən düşərək bünyədəki qan təbii qüdrətini itirdiyindən, bəzi narahatlıq və xəstəliklərə yol açır.

Masturbasiya mübtəlaları, cinsi münasibətdən lazım olan zövqü ala bilməzlər. Bu işi mütləq vərdiş halına gətirən kəslər, cinsi münasibətlərə-ailə həyatında- əhəmiyyət verməzlər. Bundan bir zövq almazlar. Bu hal, mastürbasyon düşkünü qadın vəkişilərin hər iki cinsində görülə bilər. İkisi də özlərini dadsız zövq (!) Alışqanlığına qapdırdığından, yoldaşlarıyla etdikləri münasibətdən təmin (qane olmaq, doymaq) ola bilməzlər. Belə kəslər üçün, masturbasiya daha cazibədar görünür. Cinsi münasibətdən sonra əlavə olaraq masturbasiyaya əl atmaqdan çəkinməzlər.

Masturbasiya, əsla cinsi təmas zövqünə-onda birinəbelə, çata bilməz; lakin gənclər üçün ediləcək bir xəstəlik kəsilər. Masturbasiya iləcinsi əlaqəzövqü arasında, gübrəlik vəgülüstan misalı fərq vardır. Qadın vəkişini yaradan böyük Sənətkar, onları eləbir sənət vəustalıqla yoğurmuşdur ki onların cinsi birləşməəsnasındakı zövq mübadiləsi, başqa heç bir süni üsullarla əldəediləbilməz ...

Masturbasiya nəticəsində bədən yorulur, ruh sıxılır. Halbuki müvəffəqiyyətli bir cinsi münasibətdə bədən istirahət, ruh fərahlanır. Çünki alınmış bir cimada, qarşılıqlı olaraq sevgi, həyəcan və hərarətlə, bir sıra kimyəvi elektrik mübadiləsi vardır. Masturbasiyadan isəbunların heç biri olmadığı kimi, qiymətli kimyəvi maddələr zorla çölə atılmaqdadır. Bunun nəticəsində, insanda fərahlıqdan uzaq bir çöküntü və yorğunluq əmələgəlir.

Masturbasiya vərdişi, bel boşluğuna (tez boşalmağa və sidik yolları da daxil olmaq üzrə digər narahatlıqlara) yol açar. Evlilik həyatında, kişilərin şikayətlərindən ən çox görüləni də bel boşluğudur. Yəni erkən inzal (boşalma); cinsi münasibətə başlar başlamaz, məninin dərhal boşalmasıdır. Kişinin belə münasibəti belə tez bitirməsi, xüsusilə qadını doyumsuz buraxar. Bu halların davamı isə, yoldaşlar arası narahatlığa yol açar. Bel boşluğunun müxtəlif səbəbləri ola bilər amma, masturbasiya da başda gələn səbəblərdəndir. Bu sıxıntıdan xilas olmanın bir çarəsi də, masturbasiyanı tərk etməkdir.

Həddindən artıq masturbasiya vərdişi, qadınlarda cinsi soyuqluğa da səbəb olur. Cinsi soyuqluq: Qadının cinsi münasibətdən həzz almaması, hissi olaraq soyuq və istəksiz olmasıdır. Bu hiss soyuqluğunun müxtəlif səbəblərindən biri də, vərdiş halına gətirilən həddindən artıq masturbasiya.

İşin qəribə tərəfi, bu tip bəzi kəslər, evləndikdən sonra da bu xəstəliyi davam etdirirlər. Çox mühüm bir evlilik vəzifəsi olan cinsi münasibət fəaliyyətlərində, yoldaşlarıyla çox maraqlanmazlar. Nəticədə yoldaşlar bir-birlərindən uzaqlaşarlar. "Cinsi istəklərini" öz-özünə dindirməkdən zövq alanlar, tənha yerləri sevər, həmişəyalnız qalmaq istər, fürsət tapdıqca bu pis oyunu oynayar.

Vaginaya bir sıra cisimlər soxaraq masturbasiya edən qızların, "qızlıq" nişanı olan bakirəliklərinə bir zərər gələbilər. Bu vəziyyətdə bəzi cisimlərin içəridə qalaraq, əməliyyatı gərəkdirən müxtəlif hadisələrə, tibb tarixində çox rast gəlinmişdir.

Masturbasiya asılılarından bəzi gənclər, bu pis işə başqalarını da alışdırarlar. Yalnız öz etdikləriylə qalmayıb, cəmiyyətin bir çox uşaqları və gəncləri arasında, bu pis xəstəliyin yayılmasına səbəb olurlar.

Bir digər zərəri də, cütlüklərin bir-birindən nifrət etməsi, cinsi duyğu hiss etməməsidir. Çünki masturbasiya edən adam, başqa bir yoldan şəhvətini təmin (qane etmək) edərək doyur. Bunun mənası, yoldaşların bir-birindən gözlədiyini tapa bilməməsi vəümidlərinin qırılmasıdır. Sonunda yoldaşlar bir-birindən uzaqlaşar və başqa təmin (qane olma) yolları axtararlar; qeyri-qanuni yollara gedərlər.

Mütəxəssis elm adamlarının masturbasiya mövzusunda araşdırma nəticəsində ortaya qoyduqları gerçək budur: Həddindən artıq masturbasyona davam edənlər, çox təhlükəli ağla yönəlmiş xəstəliklərə məruz qalar. Bunları belə sıralaya bilərik:

Zühul və nisyan (unutma, başından atma (ötürmə)), iradə zəifliyi, yaddaşda geriləmə,təkliyə həvəs, tez unutma, qorxu və boşalma, kədər və sıxıntı, bəzi cinayətləri işləməyi planlaşdırma, intihar.

Buna bənzər bəzi düşüncəni alt-üst edən, iradəni yaxşıca zəiflədən şeylər

İslam hüququnun həddindən artıq masturbasiya doğuracağı pislikləri nəzərə alaraq qoyduğu hökmlərə gəlincə, aşağıdakı dəlillər bunu əks etdirir:

Allah (c.c.) buyurur:

"Onlar ki namus və iffətlərini (haramdan və şübhədən) qoruyarlar. Ancaq yoldaşlarına və sahib olduqları nökərlərinə qarşı (cinsi arzu duyarlar) buna görə əsla qınanmazlar. Artıq kimlər bu qanuni sərhədi keçsə, məhz onlar həddi aşanlardır." (Muminun, 23 / 6-7)

Bu ayənin ümumi məna və hökmünə girən budur: "Artıq kim bu qanuni sərhədi aşar vəya keçərsə, məhz onlar həddi aşanlardır."

O halda evlilik yolundan başqa bir yolda şəhvəti boşaltmaq, zina, livata, əl ilə masturbasiya kimi, ölçüsüzlük və həddindən artıqlıq həddi aşmaq deməkdir. 

MASTURBASİYADAN QURTULMANIN YOLLARI

A) Yetkinlik dövrünə girən kimi Evlənmək:

Rüsvay edici bu adətdən xilas olmanın ən kəsə yolu budur. Eyni zamanda bu ən təbii bir yol və çarədir.

B) Nafilə Oruc tutmaq:

Ortada yetkinlik çağına girincə evlənməyə mane bəzi səbəblər mövzu olduqda İslam, evlənmə imkanı tapa bilməyənlərə nafilə oruc tutmalarını tövsiyə edir. Çünki oruc, şəhvətin hiddətini dayandırar, istəyi azaldır, cinsi duyğunun hiddətini qırar; eyni zamanda özünün ilahi müraqibə(nəzarət) altında olduğunu həm ilham, həm möhkəmləndirər. Allahdan hörmət ilə qorxmağı xatırladar. Beləsinə gözəl irşad Rəsulullah(s.ə.s.) Əfəndimizin hədislərində yer almışdır:

"Ey gənclər topluluğu! Sizdən kim evlənməyə güc gətirib imkan tapa bilirsə evlənsin; çünki evlənmək gözü haramdan çəkinməyə, yummağa daha uyğun, namus və iffəti qorumağa daha əlverişlidir. Kim də evlənməyə güc gətirə bilmir, imkan tapa bilmirsə, özünə oruc tutmaq lazımdır; çünki oruc, şəhvəti kəsicidir . "(Buxari, Nikah 2; Savm 10)

C) Cinsi Duyğunu təhrik edən Nəşrlərdən və Küçələrdən çəkinmək, Uzaqlaşmaq:

İçində yaşadığımız cəmiyyət və çağda bir çox xarab, qeyri əxlaqi mətbuat və nəşrlərlə gəncliyin ruhu degenerasiya edilməkdədir. Heç şübhə yoxdur ki, gənc kimsə, bu fitnə saçan alçaqlıqların arxasına ilişincə, dərin bir bataqlığa batıb özünü, itirməkdə, yolunu azmaqdan. Əxlaqı dəyişməkdə, doğru yolundan sapmaqda, naşı ya da yabanı heyvan kimi nə etdiyini, hara girdiyini bilməz hala gəlməkdədir.

Artıq bu vəziyyətdə tərbiyəçilərə, pedaqoqlara düşən vəzifə, öyüd-nəsihət və möhkəm bir iş dövrəsinə girmək, xəbərdarlıq və çəkindirici yollara müraciət etməkdir. Bu yalnız tərbiyəçilərə vacib deyil, eyni zamanda tərbiyə etmə haqqını yüklənən, bu məsuliyyəti duyan hər kəsə vacibdir. Tez-tez gənclərin qulağına: "Yarı çılpaq qadınlara, nazlanaraq gəzən qadınlara, ətini nümayiş 'edənlərə baxmaq; fotoromanlar oxumaq, şəhvəti təhrik edib iç duyğuları hərəkətə keçirən cinsi mövzulu kitabları oxumaq, yenə insanı şəhvət aləminə aparan, duyğuları bu istiqamətə çəkib qamçılayan çalgıları, nəğmələri dinləmək , başı ciddi mövzulardan alıb havayı şeylərin arxasına taxmağı nəticələndirər. " deyə pıçıldamaları lazımdır.

Çünki bu cür nəşrlər əxlaqı pozmaqda, anlayışı zəiflətməkdə, yaddaşı sonsuzlaşdırmaqda, cinsi duyğuları hərəkətə keçirməkdə və şəxsiyyəti itirməkdədir.

D) Boş Vaxtları Faydalı Şeylərlə Doldurub Qiymətləndirmək:

Tərbiyəçilər və müəllimlər, uşaq boş qalıb bir işlə məşğul olmadığı zaman pis-dağıdıcı düşüncələrə, reallaşması çətin xəyallara dalar; cinsi mövzular üzərində baş yorub xülyalar qurar. Bu vəziyyətdə əgər yetkinlik çağına girmişsə, istər istəməz şəhvəti hərəkətə keçər. Məhz bu sırada başqa təmin (qane olma) olacaq bir şey tapa, masturbasiyaya təvəssül edəcək, bu pis adəti davam etdirməyə yönələcək. Çünki ancaq beləcə şəhvətin azğınlığını təskin edəbilər.

O halda bu kimi xəyal və düşüncələrə dalmasını önləmək üçün nə etmək, necə bir çarə tapmaq lazımdır? Çarə bu ola bilər:

Əvvəl yetkinlik çağında olan uşağa vaxtını necə dəyərləndirə biləcəyini öğrətməyimiz, boş vaxtlarını nə ilə doldurub faydalı vəziyyətə gətirməsi lazım olduğunu izah etməmiz lazımdır.

Vaxtı qiymətləndirən, boş zamanları faydalı şeylərlə dolduran kitab, jurnal, broşura və bənzər bir çox nəşrlər var. Bundan başqa bədəni gücləndirən, əzələləri qüvvətləndirən, insana sağlamlıq qazandıran bəzi ölçülü idman hərəkətləri etmələrini, ancaq etibarlı, tərbiyəli yoldaşlarla bu işi davam etdirmələri təlqin edilir. Çox faydalı kitabları oxumağa alışmaları isə məlumat və mədəniyyətlərini artırıb genişləndirir. Bununla birlikdə bəzi əl işləri, əl sənətlərini öyrənmələri, əxlaqı gözəlləşdirən dini dərs və söhbətlərə qatılmalarını təmin da laqeydlik etməmək lazımdır.

Bunlardan başqa düşüncələri aydınlaşdırıb qidalandıracaq, ruhu günahlardan təmizləyən, bədəni qüvvətləndirəcək, əxlaqı ucaldacaq şeylərlə uşaqların boş vaxtlarını qiymətləndirməyə diqqət göstərilməlidir. Bunun üçün zehinin daim yüksək məsələlərləməşğul edilməsi, ağılın, ürəyin vəduyğuların müsbət vəfaydalı işlərdə sıxlaşdırılması, yaradılış məqsədinin daim xatirdə tutulması, həyatın və ölümün mənasının davamlı olaraq düşünülməsi, bütün vaxt və enerjinin davamlı və başqa şeylərə yer buraxmayan sıxlıqdakı fəaliyyətlərə yönləndirilməsi, gözəl hobbi və vərdişlərin qazandırılması faydalıdır.

E) Yaxşı xasiyyətli, Gözəl Əxlaqlı, Uyğun Yoldaş Seçmək:

Tərbiyəçilərin, pedaqoqların əhəmiyyətləüzərindədayanacaqları bir xüsusiyyət də, yetkinlik çağına girmiş bir uşağa yaxşı əxlaqlı, uyğun yoldaşlar axtarıb tapmaq, seçib bəyənməkdir. Uşaq unutduğu zaman ona xatırladarlar, azdığı zaman ona doğru yolu göstərərlər; nizamlı olmağa çalışdığında ona köməkçi olarlar; başına bir dərd, bir çətinlik gəldiyindəonu təsəlli edib iradəsini gücləndirməyəçalışarlar.

Deyilə bilər ki, sözünü etdiyin xüsusiyyətdə yoldaş çox azdır, xüsusilə indiki vaxtda bunlar barmaqla göstəriləcək qədər məhduddur. Elədir amma, dərhal hər məhəllədə və yerdə bu azları tapmaq mümkündür, hamısı da simalarından tanınarlar, alınlarında səcdə əsəri tapılır; yüksək əxlaqları digər uşaqlardan ayrılmaqda və ayırd edilməkdədir. O halda bir gəncin bu kimi yoldaş və dostları tapıb onlarla yoldaşlıq qurması nəgözəl olar! Beləcə həyatın fitnə və fəsadına qarşı ona yardım edərlər, sirr verməyə layiq etibarlı bir cəmiyyət meydana gətirərlər.

Heç şübhə yoxdur ki, adam yaxın dostunun dini üzrədir; yaxın yoldaş, öz ölçüsündəki yoldaşına çox şeylərdəuyar (tabe olar). Quşlar ancaq öz şəklindəki quşların qəfiləsində(karvan) yer alar. Rəsulullah (s.ə.s.) Əfəndimiz necə doğru buyurmuşdur:

"İnsan yaxın dostunun dini üzrədir. O halda sizdən hər biriniz kimi yaxın dost tutarsa ​​ona diqqətlə baxsın." (Tirmizi)

Bilinən bir həqiqətdir ki, əxlaqsız, günahkar, asi və müfsid kimsəylə yoldaşlıq edən kimsəni onlar tez vəya gec azğınlığa çəkib apararlar, onu ancaq dərin çuxurlara, bataqlıqlara itələyirlər, onunla ancaq fərdi mənfəətlərindən ötəri dostluq qurarlar, yoldaşlıq edərlər, ancaq dünyəvi faydalardan ötəri ona yaxınlaşarlar .

O halda gənclərimiz, belə adi və pis yoldaş və dostlardan çəkinsinlər, şərli kəsləri yoldaş seçməsinlər. Saleh bir dost, mömin bir camaat tapmaq nə səadət! Beləbir yoldaşlıq vədostluq həriki aləmdə xoşbəxtliyə və axirətdə xilas olmağa vəsilədir. Allah (cc) öz muhkəm kitabında nəqədər doğru buyurmuşdur: 

"O gün yaxın dostlar bir-birinə düşmən kəsiləcəklər. Ancaq təqva üzrə olanlar (Allahdan qorxub pis kəslərdən çəkinən, yaxşıları dost tutanlar) müstəsna." (Zuxruf, 43/67)

F) Elmi və Əməli yöndə Qorunma Çarələri:

1. Şəhvət hisslərini qamçılayıcı boş əsərlər deyil, ciddi və faydalı əsərlər oxunmalıdır. İnsan hansı mövzuda əsər oxusa, düşüncə və duyğuları az-çox onun təsirində qalar. Məsələn; qəhrəmanlıq əsərləri oxuyan, bunlara bir az davam edərsə, qəhrəmanlıq hissləri yoğrular. Əxlaqi əsərlər oxuyan, əxlaq qaydalarına uyğun gəlmə arzusu göstərər. Eşq romanları oxuyan, aşiq olma hissini duyur.

2. Dar şalvar və ya dar şortik geyməməlidir. Cinsi orqanlarını sıxışdıracaq qədər dar olan paltarlar, şəhvət hisslərini qamçılayar. Bu da gənci masturbasiyaya dəvət edər. Onsuz da dar paltarlar insanı heç rahat buraxmaz, çətinlik verər. Sağlamlığını düşünənlər, dar paltarlara üstünlük verməməlidir.

3. Qasıq tükləri iki-üç həftədəvəya ayda bir dəfə olsun təmizlənməlidir. Bunların uzanması nəticəsində qaşıntılar meydana gəlir

4. Yatarkən, ayaqlar mümkün olduğu qədər açıq tutulmalıdır. Çünki cinsi orqanı sıxışdırılmazsa, şəhvət hissi daha asan idarəyə alına bilər.

5. Yatarkən, ehtiyac duyulduqda dərhal qalxıb sidiyə gedilməlidir. Sidik sıxıntısı olduğu zaman, bundan əlavə şəhvət hissləri də qabarır. Bu vəziyyətdə gəncin masturbasiya arzusu oyana bilər. O halda dərhal qalxıb su tökmək, yerində bir tədbirdir.

6. Şəhvət hissi qabarıb masturbasiya ağla gəldiyi zaman, bu arzunun yatırılması üçün yaxşı bir çarədə, cinsi orqan bölgəsinin soyuq suyla yaxşıca yuyulmasıdır.

Yuyunmaq üçün duşa girən gənclər, çox vaxt burada -şərtlər uyğun olduğundan- masturbasiya təhlükəsiylə qarşılaşarlar. Burada bundan qorunmaq üçün ən gözəl çarə, dərhal ilk anda beldən aşağısını soyuq suyla yumaq, hətta mümkünsə bütün bədəninə soyuq su tökməkdir. Bundan sonra duş rəftarına keçilməlidir. Əvvəldən əsla tənasül orqanı əllənməməlidir. Nəfsinə hakim olanlar üçün bunlar məsələ deyilsədə, hisslərinə məğlub olanların bu xüsuslara diqqət etməsi lazımdır.

Bəzən şəhvət hisslərini təhrik edici, hər hansı bir vəziyyət qarşısında çox duyğulanan gəncləri, az sonra qasıq bölgələrində-qanın çox toplanmasından olacaq ki- bir ağrı başlar. Bəzən bu ağrı artaraq getməyi belə çətinləşdirəbilər. Beləbir vəziyyətdə boşalma olursa bu ağrı keçər, lakin bu da lazım deyil. Qasıq bölgələri soyuq suyla yaxşıca yuyunsa vəya duş qəbul edilsə, bir neçəsaat içindəbu vəziyyət özbaşına keçər.

7. Bir işlə məşğul olmalı, başıboş və avara qalmamalıdır. Masturbasiyaya ən çox mübtəla olanlar, ümumiyyətlə başıboş qalanlar, məşğuliyyəti az olanlardır.

8. İdman fəaliyyətlərdə olmalıdır. Hər gənc, quruluşuna uyğun ən az biridmanı mütləq etməlidir. Oyunları izləmək idman etmək deyildir.

9. Subaylıq əsnasında fındıq, fıstıq, şokolad, banan vs. kimi şəhvət artırıcı qidalara düşkünlük göstərilməməsi yaxşı olar.

10. Şəhvət verici söhbətlərdən uzaq qalmalıdır. Çatışmazlıq ya ... gənclərin əksəriyyəti şəhvət ədəbiyyatı ilə maraqlanır. Belə olunca da ədəb yerləri onları rahat buraxmaz! Hər şeyə baxmayaraq, şəhvət azdıran bəhslərdən uzaq qalmaq gərək.

11. Masturbasiyaya başqa cür son verə bilməyən subaylar, yaşları və halları uyğunsa evlənməlidirlər. Lakin ... evləndikdən sonra da bu xəstəliyi mütləq buraxmalıdır. Evlilik əsasdır amma, zərurətlərini yerinə yetirmək dəşərtdir.

G) Ailəvi yöndən:

1. Bekarlıq həyatında masturbasiyaya davam etmiş kəslər, evlilik həyatlarında cinsi münasibətlərə lazım olan əhəmiyyəti verməli, masturbasiyanı qətiliklə tərk etməlidir. Bəzi kəslərin evlilik həyatlarında belə masturbasiya ilə məşğul olaraq, yoldaşlarının cinsi ehtiyaclarına əhəmiyyət vermədikləri bilinən bir gerçəkdir. Qadın olsun kişi olsun, artıq evləndikdən sonra da bu xəstəliyin davam etdirilməsi, tamamiləanormal və ailə səadəti üçün təhlükəlidir.

2. Masturbasiya dövründən sonra evlənmiş kəslər, qovuşduqları gül bağçaları dayanarkən, gübrəlikdənəfəs xərcləmənin axmaqlıq olduğunu yaxşıca dərk etməlidirlər.

3. Buluq çağındakı uşaqlara, qoruyucu öyüdlər verilməlidir. Masturbasiyaya yaxalanma dövrü, əksərən buluq çağında başladığından, bu çağda onlara faydalı nəsihətlər vermək, onları cinsi mövzularda bütünlüklə cahil buraxmamaq lazımdır. Nə var ki, bu mövzular çox incədir. Bu mövzularda öyrədilən məlumatlar, uşaqların cinsi iştahlarını qamçılayıcı mahiyyətdə deyil, onları hər cür pis və zərərli cinsi fəaliyyətlərdən uzaqlaşdırıcı ciddilikdə olmalıdır. (Bunun da təməli, İslam tərbiyəsinədayanır.)

4. Uşaqları başıboş yollamamalı, görüşdükləri yoldaşlarına diqqət etməlidir. Çünki masturbasiya və digər pis vərdişlər, əksəriyyətlə ətrafdakı yaramaz uşaq tərəfindən digərlərinə yayılmaqdadır.

5. Xəstəxana və həbsxana kimi bağlı yerlərdəməcburən gün dolduranlar, masturbasiya, dərdlərinə dərd qatmaqdan başqa bir faydası olmadığını dərk etməlidirlər. Masturbasiya, insan üzərində bir kədər vəcan sıxıntısı buraxdığı bilinməkdədir. O halda əslən bir az kədərli olanların, kədər və əzginliklərini, masturbasiya ilədaha da artırmaqdan çəkinmələri lazımdır.

6. Həqiqətə bağlı qalaraq, uşaqlara, gənclərə masturbasiya zərərləri və qorunma çarələri öyrədilməlidir. Gəncləri çox qorxutmamaq və ümidsizliyə salmamaq şərti ilə, elmi və tərbiyəvi mahiyyətdə, masturbasiya haqqında mühüm gerçəklərin öyrədilməsi lazımdır. Bu mühüm vəzifədə daha çox həkimlərə və pedaqoqlara düşür.

H) Dini-Mənəvi Çarələr:

1. Zərurət olmadıqca masturbasiya etmənin, günah və ilahi cəzaya layiq olduğu idrak edilməlidir.

2. Kor-koranə masturbasiya edib günaha girərək mənəvi dəyərini aşağı düşürtməkdənsə, bir az səbr edib nəfsin bu arzusunu yenməklə mənəvi cəbhəni möhkəmləndirmək, insan üçün bir üstünlükdür.

3. Oruc tutmağın şəhvət hisslərini yatırmaq üçün əhəmiyyətli təsiri olduğundan, bəzən oruc tutaraq masturbasiyadan qorunmaq mümkündür. Beləcə həm oruc savabı, həm də masturbasiyadan uzaqlaşma savabı qazanılmış olur.

4. Masturbasiya ədəbsizliyini edərkən, bu halın Allah və mələklər tərəfindən görüldüyünü unutmamalı; məcbur qalmadıqca, bu vəziyyətdə onlara görünməkdən utanc duymalıdır! ..

Masturbasiyanı önləməyin -evlilik münasibətləri xaricində-qətibir çarəsi mövcud deyil. Ancaq bu məsələdə, həqiqətlərə vaqif olmaq və qorunma çarələrinə riayət etmək, gənclərin bu yoldakı arzularını tormozlaya bilər. Bunun üçün ən başda, nəfsə və cinsi hisslərə hakimiyyət şərtdir.

Nəticə olaraq: Masturbasiya, davam edildikcə insanı özünə çəkən, buraxıldıqca bəlası azalan zərərli bir xəstəlikdir. Heç masturbasiyaya girişməmək, yeganə və ideal tövsiyyə. Zərurət halında istəməyərək edilən masturbasiyalar da, bir neçə həftə arasında əmələ gələn ehtilamları (yuxuda boşalma) önləyəcək dərəcəyə çatmamalıdır. Çünki bekarlıqdakı cinsi ehtiyacın normal və sağlam aradan qaldırma yolu, hərdənbir baş verən təbii ihtilamlardır.

İ) Tibbi Öyüdləri, Qoruyucu təbabəti Alıb Öyrənmək:

Təbiblərin israrla üzərində dayandığı xüsuslardan biri də, daxili impulsun təsirini yüngülləşdirmək, şəhvətin başıboşlunu tormozlamaq üçün bu tövsiyələrə riayət edilməsidir:

1. Yaz mövsümündə soyuq su ilə duş almağı artırmaq. Digər mövsümlərdə tənasül alətinin üzərinə tez-tez soyuq su tökmək.

2. İdman hərəkətlərini çoxaltmaq, bədən tərbiyəsinə əhəmiyyət verib üzərində israrla dayanmaq.

3. Şəhvəti təhrik edici mahiyyətdəolan ədviyyat vəbənzər şeylərdən çəkinmək.

4. Sinirləri qamçılayan çay, qəhvə bənzər içkiləri tərk etmək, ya da azaltmaq.

5. Ət və yumurta yeməyi azaltmaq.

6. Kürək üstü, üzüqoylu yatmamaq, sünnət sayılan sağ yan üstündə qibləyə istiqamətli olaraq yatmaq.

İ) Son Olaraq da Şanı Uca Allah (cc) Qorxusu Şüurunu Oyandırmaq:

Hər kəs üçün qəbul edilən bir gerçək var ki, gənc adam vicdanının dərinliyində, Allahın hər an özünə nəzarət edib gördüyünü, gizli açıq hər halını bildiyini, xain gözləri və qəlblərin gizli tutduqlarını da bildiyini düşünər vəbunun şüurunu daşıyarsa, çox sürməz öz-özünə nəzarət etməyə başlayır; bir işi, bir xidməti nöqsan etdimi, ifrata vardımı? azdımı? ÜzərindəO uca qüdrətin özünə nəzarət etdiyinə inanır, qüsur və günah işlədisə və ya həddindən artıq getdisə Allahın buna görə özünü hesaba çəkəcəyi, azanda vəya azıb yanlış bir iş etdiyində özünü cəzalandıracağı inancı hakim olarsa, şübhə yoxdur ki, bu gənc özünü həlak edici yollardan və fellərdən çirkin işlərdən, hər cür pislikdən və tərbiyəsizlikdən çəkinər.

Bilindiyi kimi, elm vəzikr məclislərinə hazır olmaq, fərz və nafilə namazlara davam etmək; gecələri insanlar yatarkən qalxıb təhəccüd namazı qılmaq; sünnə və məndub oruçlara davam etmək; Əshabi-kiram ilə Sələf-i Salehinin hal tərcümələrini, xidmətlərini, əxlaq və fəzilətlərini dinləmək; əxlaqlı fəzilətli kəsləri yoldaş tutmaq; mömin bir camaatla əlaqə halında olmaq; ölümü və sonrasını xatırlamaq, bütün bunlar mömində Allah (cc) qorxusunu, Ona qarşı hörmət və sevgi duyğusunu qüvvətləndirər. Allahın yeganə nəzarətçi olduğunu dərk etdirər və beləcə Allahın əzəməti qarşısında şüurlanmasını təmin edər.

O halda mömin gəncə layiq olan budur ki:

Ruhunda Allahın nəzarətdə olduğu inancını qüvvətləndirib sözü edilən yolda getmək, Allah (cc) qorxusunu Ona olan sevgi və hörmət havası içində qəlbin dərinliyinə endirməkdir. Ta ki, bir çox əyləndirici, aldadıcı şeylər onu öz orbitindən qoparıb başqa bir orbitə soxmasın. Dünya həyatının zinəti onu fitnələrə salmasın, təhlükəli və haram olan şeylərə girməsin. Beləcə Allahın bu əmrini iki gözünün üstünə qoyaraq yolunu işıqlandırsın:

"Artıq kim dünya həyatını seçərək üstün tutmuşsa, əlbəttə cəhənnəm onun çatacağı yerdir. Kim də Rəbbinin (uca) məqamından qorxaraq nəfsinə havayı şeyləri qadağan etmişdirsə, şübhəsiz ki cənnət onun varacağı yerdir." (Naziat, 79 / 37-40.)

4 Ölülərin ardından nələr edə bilərik ? Qur`an-i Kərim oxunula bilərmi ?

Ölülərimizin ardından Qur`an-ı Kərim oxumaq, onlar adına sədəqə verib, yaxşılıqlar etmək onların əməl dəftərlərinə hasənat (yaxşılıqlar) olaraq yazılar.

Qur`an-i Kərimin yalnız bir cəhəti yoxdur. Bədiüzzaman Həzrətlərinin ifadəsiylə,

"İnsana həm bir kitab-ı şəriət, həm bir kitab-ı dua, həm bir kitab-ı zikr, həm bir kitab-ı fikir, həm bütün insanın bütün hacat-ı maneviyəsinə (mənəvi ehtiyaclarına) mərci (mərkəz) olacaq çox kitabları tazammun (ehtiva) edən tək, cami bir kitab-ı müqəddəsdir.” (Sözlər.Səh.340)

Yəni Qur`an-ı Mübin həyatımızı tənzimləyər. Allah`a olan məsuliyyətlərimizi göstərər, dünyaya gəliş gayəmizi, nələr etməmizi, necə ibadət edəcəyimizi öyrədər və hər şeyin hikmət və mahiyyətini açıqlayar. Xülasə Qur`an-i Kərim bir zikr, fikir, dua və dəvət kitabıdır.

Qur`an-i Kərimin təsir sahəsi sadəcə dünya ilə məhdud deyil. Onun mömin ruhlara verdiyi fehiz həyatda ikən qalmaz, eyni şəkildə qəbir aləmində də davam edər, orada ikən də ruhlarımızı şənləndirər, qəbirimizdə nur və işıq olar.

Keçmişlərimizin ruhuna Qur`andan nələrin oxunması lazım olduğu barəsində Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm bu tövsiyələri etmişdir:

"Yasin, Qur`anın qəlbidir. Onu bir kimsə oxuyar və Allah`dan axirət səadəti diləyərsə, Allah onu bağışlayar. Yasini ölülərinizin üzərinə oxuyun. " (Müsnəd, 5:26 )

Bu hədis-i şərif, Yasin Surəsinin həm ölüm döşəyində olan xəstəyə oxunmasına, həm də ölmüş möminlərin ruhuna bağışlanmaq üzrə oxuna biləcəyinə işarə etməkdədir.

Hz. Əbu Bəkir`in (Allah ondan razı olsun) rəvayət etdiyi bu hədisi şərif də məsələni açıqlığa qovuşdurmaqdadır:

"Kim atasının və ya anasının və ya bunlardan birinin qəbirini Cümə günü ziyarət edərək orada Yasin Surəsini oxusa, Allah qəbir sahibini bağışlayar. " (İbni Macə Tərcüməsi, 4:274)

İslam alimləri, ölünün ruhuna Qur`an oxunduğu zaman ardında bir dua ilə ruhlarına bağışlanmasını tövsiyə etmişlər,Səhabələr də bu şəkildə etmişlər. İmamı Beyhakinin bir rəvayətində, Abdullah min Ömərin ölülərin ruhuna Bəqərə Surəsindən oxunula biləcəyini tövsiyə etdiyi nəql edilməkdədir. (Beyhaki, 4:56)

Bir Fatihənin və ya oxunan bir Yasinin bütün ölülərin ruhuna eyni şəkildə heç azalmadan necə çatdığını da Bedüzzaman`dan bir nəqllə öyrənək:

"Fâtır-ı Hakim necə ki, hava ünsürünü ; kəlimələrin, bərk (şimşək) kimi intişarlarına və təkəssürlərinə (yayılma və çoxalmalarına) bir məzraa (tarla) və bir vasitə etmiş və radio vasitəsiylə bir minarədə oxunan azan-ı Muhəmmədi (a. s. m.) ümumi yerlərdə və ümumi insanlara eyni anda yetişdirmək kimi; elə də oxunan bir Fatihə da, məsələn, ümumi əhl-i imanın emvatına (ölülərinə) eyni anda yetişdirmək üçün həddsiz qüdrət və sonsuz hikmətiylə mənəvi aləmdə, mənəvi havada çox mənəvi elektrikləri, mənəvi radioları sərmiş, səpmiş; fitri telsiz telefonlarda xidmət etdirir, işlədir.

"Həm necə ki, bir lampa yansa, müqabilindəki minlər aynaya, hər birinə tam bir lampa olar. Eynilə elə də, Yasin-i Şərif oxunsa, milyonlar ruhlara hədiyyə edilsə, hər birinə tam bir Yasin-i Şərif düşər.”  (Şüalar, s. 576)

Onsuz da qəbirdəki yaxınlarımız davamlı surətdə bizdən kömək gözləməkdədir. Bizdən gələcək bir dua, bir Fatihə, bir İxlasla nəfəs ala biləcəklərini bilməkdədir. Çünki qəbir o qədər çətin şərtlərlə iç içədir ki, ən kiçik bir mənəvi yardım belə onun ruhunu sərinlədəcək. Bir hədisdə Peyğəmbər Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm belə buyurarlar:

"Ölən kimsə qəbirinin içində boğulmaq üzrə olub da imdad istəyən kimsə kimidir. Atasından yaxud qardaşından və ya dostundan özünə çatacaq duanı gözləməkdədir. Nəhayət dua ona çatdığında bu duanın savabı ona dünya və dünyada olan hər şeydən daha qiymətli olar. Şübhəsiz ki, həyatda olanların ölülər üçün hədiyyələri dua və istiğfardır. " (Mişkatü'l- Məsabih, 1:723)

Hənəfi məzhəbinə görə də, bir insanın qohumunun və ya yaxın dostunun qəbiri başında Qur`an oxuması gözəl hesab olunur (V. Zuhayli, əl-Fıkhu'l-İslami, 8/49).

Bu ifadələr də Hənəfi alimlərinə aiddir. "Əhli- Sünnə və camaata görə, bir insan namaz, oruc, Qur`an oxumaq, zikr, həcc kimi işlədiyi gözəl əməllərinin savabını başqasına hədiyyə edə bilər" (bax. Fəthu'l-qadir, 6/132; əl-Bahru'r-Raik,7/379- Şamılə-; Rəddu'l-Muxtar, 2/263).

Maliki məzhəbində isə -şərtsiz olaraq- birinin, öz qəbiri üzərində Qur`an oxunmasını tövsiyə etməsi caizdir. (V. Zuhayli, əl-Fıkhu'l-İslami, 8/51).

Şafii və Hənbəli məzhəbinə görə, adamın öz qəbiri üzərində Qur`an oxumağı vəsiyyət etməsi caizdir. Çünki, bu üç halda Qur’ân oxumanın savabı ölüyə çatar: Qəbirin yanında oxumaq, oxyandan sonra dua etmək, savabını ölünün ruhuna niyyət edərək oxumaq.(bax. V. Zuhayli, əl-Fıkhu'l-İslami, 8/51).

İmam Nəvəvi`nin əl-Məmuunda da (15/521-522) bu məlumatlara yer verilmişdir: Şafii məzhəbində daha çox məşhur olmuş görüşə görə, Qur`anın savabı ölüyə çatmaz. Ancaq, üstün tutulan görüşə görə bu savab -xüsusilə ardından dua edildiyi zaman- ölüyə çatar.

- Bəzi Şafii alimlərinə görə, qəbirin sahibi, -arxasından dua oxunsun, oxunmasın- qəbiri üzərində oxunan Qur`an savabından faydalanar. (Yusuf əl-Ərdəbili, əl-Ənvar, 1/399).

- "Bir məzarlıqda oxunan və oradakı bütün ölülərin ruhuna hədiyyə edilən Qur`anın savabı, bölünərəkmi, yoxsa bölünmədənmi onların ruhuna gedər?" şəklindəki bir suala qarşılıq, Şafii alimlərindən İbn Həcər; "Hər ölüyə, oxunan Qur`anın savabı bölünmədən tam olaraq çatar, bu Allah’ın geniş rəhmətinə ən uyğunudur" deyə cavab vermişdir. (bax. Buğyətu'l-mustərşidin, s. 97).

Hənəfi məzhəbinə görə ölü yuyulmadan yanında Qur`an oxumaq məkruhdur. Başqa bir otaqda və ya uzaq bir yerdə oxunmasında bir günah yoxdur. Ayrıca ölü yuyulduqdan sonra yanında Qur`an oxunula bilər.

Ayrıca dəfin əsnasında Cənazənin dəfin işi davam edərkən Qur’ân oxunmaz. Amma dəfin işi tamamlandıqdan sonra qəbirin başında bir müddət oturmaq və ölü üçün dua edib Qur`an oxumaq müstəhəbdir. (İslam Fiqhi, Cəlal İldırım; Qəbir Həyatı, Dos Dr. Süleyman Torpaq) 

Vəfat etmiş mərhum üçün əsas olan, ardından xəttimlər oxunması, varsa borcları verilməsi, qohum və dostların savablar işləyib, ruhuna hədiyyə etmələridir.

Bu savablı işləyər, mərhumun əzabı varsa əzabını yüngülləşdirər, əzabı yoxsa Cənnətdəki dərəcəsini yüksəldər, mövqeyini âlî edər. Bu baxımdan, keçmişlərimizin arxasından işləyəcəyimiz hər hansı bir savablı iş, xeyirli xidmət, nə qədər erkən edilər, nə qədər tələsik icra edilərsə o qədər məqsədəuyğun, o qədər yerində olar. Çünki hədiyyələrin erkən çatması, olduğu halın məhrumiyyətlərinə bir an əvvəl son verilməsi kimi bir fayda ifadə edər.

Mənəviyyat böyüklərindən bir alim son anlarını yaşayarkən, yanında gözləyən oğulundan soruşmuş:

- Övladım, mənim vəfatımdan sonra iskatımı, vəsiyyətimi nə vaxt yerinə yetirəcək, mənim üçün xeyrləri nə vaxt işləyəcəksən? Oğulu belə cavab vermiş:

- Atacan, bunlar üçün gecikməyəcəyəm. Dəfindən sonra ilk işim, sənin vəsiyyətini yerinə yetirmək, sənin üçün xeyr, yaxşılıq etmək olacaq.

Böyük şəxs, kədərini bu dəfə bu cümlə içində ifadə etmiş.

- Demək, sən məzardan dönüb də evə gələnə qədər mən gözləyəcəyəm? Mənim üçün nə çətin zamandır o...

Demək ki, elə qırxıncı, yaxud əlli ikinci günü gözləməməli, ediləcək xeyrlər bir an əvvəl edilməlidir. Yəni, nə qədər əvvəl edilərsə o qədər xeyirli və məqbuldur. Gerçək olanı budur.

Gələk əlli ikinci gecənin seçilib yayılmasına.

Kimin yazdığı, kimin basdırdığı, hansı dini dəlilə söykəndiyi bilinməyən broşura kimi Türkcə bir əsərcikdə bu iddia ortaya atılmış. Bu yazıya görə, hər ölünün vəfatından sonra əlli ikinci gecəsində, sümükləri ilə ətləri biribirinden ayrılarmış, ölü bu hadisəninin vaqe oluşunda müdhiş əzab çəkərmiş. Bu əzabı hiss etməməsi üçün ayrılmanın baş verdiyi əlli ikinci gecədə xüsusi dua oxunarmış?.. Əlli ikinci gecənin şöhrət tapıb yayılmasının səbəbi, bu Türkcə risalədəki ifadə etdiyim iddiadır .

Alimlərimiz bu iddianın üzərində dayanmış, əlli ikinci gecədə meyidin ətiylə sümüklərinin biribirinden ayrıldığı, bu əzabı hiss etməmək üçün də əlli ikinci gecə duası deyə bir dua olduğu haqqında sağlam dini bir əmrə rast gəlməmişlər.

Demək ki, mərhum üçün dualar oxunmalı, hər cür xeyrlər edilməli. Amma, əsli olmayan ət, sümük hekayələri üzündən və mütləq o gecəyə məxsus olaraq deyil...

Olan hər fürsətdə, əldə edilən hər imkanda keçmişlər unudulmamalı, bizlərdən vəfa gözlədikləri unudulmamalı. Bilinməli ki:

- Vəfa göstərən vəfaya layiq olar. Vəfasızlıq edən də vəfasızlığa məruz qalar.

Ölünün ardından halva hazırlayıb paylamaq dinimizcə görə doğrumudur?


5 Sünnətli doğulan uşaq.

Sünnətli doğulan uşağın, sünnət etdirilməsinə ehtiyac yoxdur. Əhəmiyyətli olan sünnətli olmasıdır. Onsuz da sünnətli doğulmuşsa, sünnət edəcək bir vəziyyət yox deməkdir.
 

http://www.sorularlaislamiyet.com/subpage.php?s=article&aid=5632

6 Nəzir haqda

     X · NƏZİR və NƏZİRİN NÖVLƏRİ

    A · NƏZİRİN MAHİYYƏTİ

    Nəzir Allah-Təalaya ibadət etmək məqsədi ilə, mükəlləf (məsul) olmadığı halda, mübah olan bir işi etməyi qərarlaşdırmaq, bu işi özünə vacib etmək və bu mövzuda Allaha söz vermək deməkdir. Bu da bir şəxsin öz üzərinə deməklə bir şeyi vacib etməsindən irəli gəlməkdədir.Ərəb dilində bu kəlmənin cəm halı “nüzur” şəklindədir.

    Allah rizası üçün ibadət sayılan bəzi şeyləri nəzir etmək savabdır.

    “Allah rizası üçün sabah oruc tutacağıma, yoxsullara filan qədər pul verəcəyimə söz verirəm” ifadələri, nəzrin vacibliyini ifadə edir.

    Dünyalığa aid bir məqsəd üçün ediləcək nəzrlər məqbul deyildir. “Filan işim baş tutsa üç gün oruc tutacağam” və ya “kasıblara bu qədər pul paylayacağam” deyilməsi kimi. Bu şəkildə dünyəvi bir məqsədlə ediləcək bir ibadət və itaət uca bir məqsədə deyil, dünyalıq istəyinə əsaslanmış olur. Bu isə ibadətlərin təməlini təşkil edən ixlasla uyğun düşmür. Onsuz da belə bir nəzir qədəri dəyişdirməz. Qədərdə nə yazılmışsa o da meydana gələr.

    Dünyada bəzi nemətləri əldə etmək və ya sıxıntılardan yaxa qurtarma halında Allaha şükür etmək məqsədilə çoxlu ibadət və itaət, etmək daha uyğun olar.

    Bununla yanaşı aşağıda verəcəyimiz şərtlər daxilində ediləcək nəzirləri yerinə yetirmək vacibdir.

    Nəzir əvvəlki səmavi dinlərdə də mövcud olan bir ibadətdir. Qurani-Kərimdə Həzrət Məryəmdən bəhs edən qissədə nəzirlə əlaqəli məqam belədir:

“(Ya Rəsulum!) İmranın zövcəsinin (Hənnənin): «Ey Rəbbim, bətnimdəkini Sənə xidmətkar (qul) olmaq üçün nəzir edirəm. (Bu nəziri) məndən qəbul et! Əlbəttə, Sən eşidənsən, bilənsən!» -dediyini xatırla!” (Ali–İmran. 3/35.)

     Başqa bir ayədə də Həzrət Məryəmə belə xitab edilmişdir:

“...bir adam görsən, belə de: «Mən Rəhman yolunda oruc (sükut orucu) tutmağı nəzir eləmişəm, ona görə də bu gün heç kəslə danışmayacağam!» (Məryəm, 19/96.)

    Başqa bir ayədə Allah-Təala belə buyurur:

Onlar, nəzirlərini versinlər” (Həcc, 22/29)

Ey iman edənlər! Etməyəcəyiniz bir işi nə üçün söyləyirsiniz?” (Səf,61/2)

    Hz. Peyğəmbər (s.ə.s) də nəzirlə əlaqəli olaraq belə buyurmuşdur:

“Kim Allaha itaət edəcəyini nəzir edərsə, itaət etsin, kim də Allaha üsyankar olacağını nəzir edərsə, Allaha üsyan etməsin." (Buxari, Eyman, 28, 31.)

B - NƏZİRİN ŞƏRTLƏRİ

    Nəzirin İslami hökmlərə görə qəbul olması üçün aşağıdakı şərtləri daşıması lazımlıdır.

    1. Nəzir edilən şeyin cinsindən bir fərz və ya vacibin olması lazımdır.Bir şəxsin “üç gün oruc tutum,” “on rükət namaz qılım” və ya “bir qurban kəsim” deyərək etdiyi nəziri yerinə yetirməsi lazımdır. Çünki bunların cinsindən fərz və ya vacib bir ibadət vardır. Ancaq, “xəstə ziyarət edim” və ya “mövlüd oxudum” deyərək ediləcək bir nəzrin yerinə yetirilməsi lazım olmaz. Çünki bunların cinsindən fərz və ya vacib yoxdur.

    2. Nəzir deyən kimsənin ağıllı və büluğ yaşına çatmış olması lazımdır. Uşağın və ya dəlinin nəzirinin yerinə yetirilməsi məcburi deyil.

    3. Nəzir edilən şeyin cinsindən olan fərz və ya vacib, başqa bir iba- dətə bağlı olaraq deyil, təkbaşına bir ibadət olmalıdır. Məsələn: “İki rü-  kət namaz qılım” deyilərək edilən nəzir səhih olduğu halda, “dəstəmaz alaram” və ya “tilavət səcdəsi edərəm” deyilərək ediləcək olan bir nəzir səhih olmaz. Çünki dəstəmaz və tilavət səcdəsi təkbaşına bir ibadət məqsədi ilə edilməz. Bunlar əsli ibadətlərə bir vəsilədir.

    4. Nəzir edilən şey o anda və ya gələcəkdə edilməsi lazım olan bir fərz və ya vacib ibadət olmamalıdır. “Səhər sübh namazını qılaram” və ya “vitr namazını qılaram”, yaxud zəngin bir kimsənin “bu il qurban bayramında qurban kəsərəm” deyilərək edilən nəzirlər səhih olmaz.

    5. Nəzir olunan şey Allaha və Peyğəmbərinə üsyan mahiyyətində bir şey olmamalıdır. Məsələn: “filan işim baş tutsa özümü Allah yolunda qurban edərəm” deyərək edilən nəzirlər səhih olmaz.

    Əsasən şəriətə uyğun olduğu halda, başqa bir səbəbdən ötrü qadağan edilmiş olan bir şeyi nəzir etmək məqbul sayılır. Məsələn: bir kimsə Ramazan bayramının birinci günündə və ya Qurban bayramının dörd günündə oruc tutmağı nəzir etsə, bu, keçərli olar. Ancaq o günlərdə oruc qadağan edildiyi üçün, oruc tutmayıb, sonradan qəza edər. Bununla yanaşı o günlərdə oruc tutsa, nəzirini yerinə yetirmiş olar.

    “Filan işim baş tutsa, Allah üçün oğlumu qurban kəsəcəyəm” deyilərək edilən nəzir, Əbu Yusif və İmam Şafeiyə görə məqbul olmaz. Çünki bu, caiz olmayan bir nəzirdir. Əbu Hənifə və İmam Muhəmmədə görə belə bir vəziyyətdə bir qoyun qurban edilməsi lazımdır. Çünki İbrahim (ə.s) oğlu İsmayılın əvəzinə belə bir qurban ilə əmr olunmuşdur.

    6. Nəzir edilən şeyin yerinə yetirilməsi, imkansız olan bir şey olmamalıdır. Məsələn; “Allah üçün dünənki günü oruc tutum” deyilərək nəzir edilərsə, heç nə etmək lazım gəlməz. Çünki bu ibadətin yerinə yetirilməsi imkansızdır.

    7. Nəzir edilən şey bir malın sədəqə olaraq verilməsi kimi bir şey olarsa, mal, nəzir edənin mülkündən, varından və dövlətindən çox olmamalı və ya bu mülk başqasına aid olmamalıdır. Çünki nəzir deyən kimsə ancaq əlində olduğu qədər sədəqə verə bilər. Başqasının malını sədəqə olaraq paylamaq da düzgün deyildir.

C - NƏZİRİN NÖVLƏRİ

    Ümumi olaraq nəzir iki qismə ayrılır: Şərtə bağlı olanlar və şərtə bağlı olmayanlar.

    1. Şərtə bağlı olan nəzirlər: (Müəlləq nəzirlər). Bu növ nəzirlər də öz içində iki qismə ayrılır.

    a.Həyata keçirilməsi istənilən bir şərtə bağlı olan nəzirlər. Məsələn: “Xəstəliyim sağalsa, bu qədər oruc tutacağam” və ya "Qurban kəsəcəyəm” deyilərək edilən nəzirlər şərtə bağlı olan nəzirlərdir. Əgər bu xəstəlik sağalmış olarsa nəziri yerinə yetirmək vacib olar. Ancaq haram olan bir yolla istənilən şəfa üçün nəzir edilməməlidir. Məsələn: “Ey filan baba! Sən xəstəmə şəfa versən və ya mənə uşaq versən, sənin bu türbən üçün filan qədər pul xərcləyəcəyəml” deyilərək ediləcək nəzir düzgün deyildir.

    b.Həyata keçməsi istənilməyən bir şərtə bağlı olan nəzirlər. Məsələn: Bir şəxs siqaret çəkməyi tərk etmək niyyəti ilə: “Əgər bundan sonra bir də siqaret çəksəm, bir ay oruc tutacağam.” deyərək nəzir etdikdən sonar yenə siqaret çəkərsə, oruc tutub-tutmamaqda sərbəst olar. Yəni istərsə bir ay oruc tutar, istərsə də and kəffarəsini yerinə yetirər.

Şərtə bağlı olan nəzir, bu şərt həyata keçmədikcə yerinə yetirilməz. Məsələn: “Oğlum əsgərlikdən gələndə üç gün oruc tutacağam” deyilərək edilən bir nəzir, hələ oğlu əsgərlikdən gəlmədən oruc tutulsa nəziri yerinə gəlmiş olmaz. Oğlu gəlidikdən sonra təkrar oruc tutması lazımdır.

    2. Şərtə bağlı olmayan nəzirlər:(Mütləq nəzir). Bu növ nəzirlər də öz içində iki yerə ayrılır.

    a. Müəyyən nəzir:Şərtə bağlı olmadan bəlli bir vaxtda edilməsi adanan nəzir müəyyən nəzirdir. “Bu ayın son günü oruc tutacağam” deyərək nəzir etmək kimi.

    Nəzir qurbanı üçün müəyyən bir vaxt müəyyənləşdirilmişsə, həmin vaxtda da kəsilməlidir. Belə bir vaxt müəyyən edilməmişsə münasib bir vaxtda kəsilə bilər. Ancaq nəzir qurbanının Ərəfə günü kəsilməsi, normal qurbanların da bir gün öncədən kəsilə biləcəyi kimi, insanların yanlış bir anlayışa düşməsinə yol açır. Buna görə də, nəzir qurbanı əgər digər qurbanlarla yanaşı kəsilərsə, qurban bayramı günlərində kəsilməsi yaxşı olar.

    İmam Züfərdənbaşqa Hənəfi fəqihlərinə görə, mütləq nəzirdə yer, vaxt, müəyyən qədər pul və kasıb kimsəni müəyyən etmək boş və keçərsizdir. Bunlara əməl etmək lazım deyil. Məsələn: "Cümə günü oruc tutacağam”, “Kəbədə filan qədər namaz qılacağam” deyərək edilən nəzirdə, bunun əksi olaraq, başqa bir gündə oruc tutsa və ya başqa bir məsciddə o qədər namaz qılsa,” nəzirini yerinə yetirmiş olar.

    Qısaca olaraq məkan, şəxs, zaman və buna bənzər məhdudlaşdırıcı şərtlər yerinə yetirilməsi çətin olduğu üçün bunlara əməl edilməsi lazım olmaz.

    b. Qeyri-müəyyən nəzir: Bu nəzirlər, hər hansı bir şərt və ya vaxt qeydi olmadan edilən mütləq nəzirlərdir. “Üç gün oruc tutacağam” deyərək edilən nəzir kimi.

    Hər hansı bir şərtə bağlı olmayan nəzirlərin də yerinə yetirilməsi lazımdır. Müəyyən bir gündə edilən nəzir, başqa bir gündə qəza edilə bilər.

   Əgər nəzir edilən şey qurban olarsa, qurbanın halal olan heyvanlardan seçilməsi lazımdır. Qoç, inək, dəvə və s. kimi. Toyuq, xoruz, dovşan, göyərçin və başqa heyvanlar qurban olaraq kəsilə bilmədiyi kimi, nəzrdə edilə bilməz.

    “Mənə oruc vacib olsun” deyə nəzir edən kəsin yalnız bir gün oruc tutması lazımdır. Miqdarını bildirmədən, “bir neçə gün oruc tutacağam” deyə adayan kəsin Əbu Hənifəyə görə on, Əbu Yusif və Imam Məhəmmədə görə yeddi gün oruc tutması lazımdır.

    Nəzir qurbanının ətini nəzir edən kəs, özü və ailəsi yeməməlidirlər.

    Bunu kasıblara paylaması lazımdır. Əgər yeyərlərsə, yediklərinin dəyərində kasıblara sədəqə verməlidirlər.

    Edilən bir nəzir və ya kəffarə yerinə yetirilməzsə, hakim tərəfindən məcbur edilməz. Çünki bunlar sırf dinlə əlaqəli məsələlər olub, məsul şəxsin sırf özünə aid bir borcdur. (Şürünbüləli, Məraqil – Fəlah, s. 117 vs.; Züheyli, e.a.ə., ll, 690 vd.; Bilmən, e.a.ə., s. 318 vs.)

7 Nəzir qurbanının ətindən kimlər yeyə bilməz? Əgər mən özüm səhvən yemişəmsə bunun hökmü nədir?

    Və aleykum Salam və rahmətullah.

    Cənab-ı Haqq övladınızı saleh qullarından eyləsin.İnsanlığa, millətimizə, ata-anasına xeyirli və sadiq övladlardan olsun. Allah onu madii və mənəvi bütün şər qüvvələrdən qorusun, ilk dünyaya gəldiyi kimi onu təmiz və pak saxlasın. Amin...

           Bilindiyi kimi adak (nəzir, əhd) insanın fərz və ya vacib cinsindən bir ibadəti edəcəyinə dair Allah`a söz verərək o ibadəti özünə borc etməsi deməkdir. Əhd (nəzir) fərdin, arzu etdiyinə qovuşmaq, qorxduğundan çəkinmək barəsində Allah`ın kömək və dəstəyini təmin etmək məqsədiylə, özlüyündən bir sıra dini mükəlləfiyyətlər altına girməsi olaraq şərh oluna bilər.

      Hz.Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) ilə öndə gələn səhabələrinin tətbiqləri göz önünədə saxlanıldığında, irəlidə olması istənilən bir şey üçün nəzir verməyin dinən tövsiyə edilən bir şey olmadığı görülər. Əslində belə bir nəzir Allah`ın təqdirini dəyişdirməz. Müqəddər nə isə o da olar. Ancaq şərtlərinə uyğun olaraq deyilən nəzirin yerinə yetirilməsi də vacibdir .

    Adak (Nəzir) qurbanının ətinin, nəzir deyən (əhd edən) adamın həyat yoldaşı , üsul və fürûu (yəni anası, atası, nənələr,babaları, uşaqları, nəvələri) xaricində olan kasıblara paylanması lazımdır. Bunların xaricindəki qohumlar yoxsuldurlarsa onlar da yeyə bilərlər. Bu ət kasıbların haqqıdır. Zənginlər bundan yeyə bilməzlər.

    Adak (nəzir) heyvanın ətindən, adak ətini yeməsi caiz olmayanlar yesə, yedikləri ətin qiymətini sədəqə vermələri lazımdır. Yəni nə qədər yediklərini müəyyən edib, onun qiymətini hesablayıb, o dəyərdə sədəqə(məsələn pul) verilməlidir. Bundan başqa nəzir verilən ətdən istifadə edənlər, o ətdən nəzir sahiblərinə və ya zənginlərə ikram etmələri caizdir, yeyə bilərlər. Çünki, ət onların mülkiyyətinə keçdiyindən istədikləri kimi istifadə edə bilərlər.

    Adamın kəsəcəyi qurbanı şəxsən satın alması , özünün kəsməsi və ya kəsilərkən yanında olması , - qurbanın səhih olması üçün - lazım deyil. Bunlar vəkalət yoluyla da edilə bilər. Çünki qurban, pulla olan bir ibadətdir. Pulla olan ibadətlərdə vəkalət, mütləq olaraq caizdir. Qurban mövzusunda vəkalət, güvəndiyi bir adamı və ya təşkilatı öz adına qurban kəsməsini və paylamasını etməklə vəzifələndirmə deməkdir. Bu əməliyyat, kəsəcək adamı vəzifələndirmə və ya pulun güvəndiyi təşkilata qurban sahibi adına verilməsilə həyata keçmiş olar. Kəsəcək adamın qurban sahibindən telefonla tək-tək vəkalət alması lazım deyil. Ancaq, vəkil adam qurbanı kəsərkən o adam adına kəsməlidir.

    Heç bir bəhanə olmadan da adam öz qurbanını satın alıb kəsmək üzrə güvəndiyi bir kimsəni vəkil təyin edə bilər. Vəkil həqiqi şəxs ola biləcəyi kimi , hökmü şəxs ( yəni xüsusi və ya rəsmi bir quruluş ) da ola bilər.

  Əlavə məlumat üçün:

Nəzir Qurbanı

8 Dinimizdə imam ehsani vermək varmi?

    Salam aleykum.

    Dinimizdə imam ehsanı deyilən bir şey yoxdur. Əvəzində yoxsullara yardım var. Dində olmayan bir şeyi edib, onu dinin tərkibi kimi göstərmək bidətdir. 

    Həmçinin İslama görə yasın müddəti üç gündür. Ancaq, əri ölən qadın 4 ay 10 gün yas tutar, bu müddəti ərinin evində keçirir. Bu müddət ərzində bəzənməsi, yeni və dəbdəbəli paltarlar geyinməsi, özünə evlənmə təklifi edilməməsi (elçi gedilməməsi), edilsə belə qəbul etməməsi lazımdır.

9 Verdiyim borcu qaytarmayan biri yenidən borc istəsə verməyə bilərəm?

Va aleykumussalam!

Borc vermək sədəqə verməkdən daha savablıdır. Borc alan adam bir dəfə verməz, ikinci dəfə borcunu qaytarmadığı adamdan borc istəyərsə borc verən adam gözəl bir şəkildə keçmiş borcunu hələ qaytarmadığını xatırlatmağa tam haqlıdır, hətta borcunu tələb etməyə də tam haqlıdır. Verməmək də yenə onun öz ixtiyarındadır. Amma pulu varkən yoxdur demək, yalan danışmaqdır, caiz deyildir. Borcunu qaytarmayacağından narahat olan kəs islamı qaydada girov tələb edə bilər. Hər kəsə ruzi verən Allahdır!

İslamda borclu və borc verən münasibəti necə tənzimlənmişdir?

Cavab: İstər borc kimi alınan, istərsə də nisyə maldan əmələ gələn borclar vaxtında verilməlidir. Lakin qərzi-həsəndə (qarşılıqsız verilən borc) borc verən dara düşdüyü təqdirdə, verdiyi borcu vədəsindən əvvəl də istəmə hüququna malikdir. Çünki əksər İslam hüquqşünaslarına görə qərzdə müddət şərtinə riayət etmək vacib dəyil.

Borcunu qaytarmaqda çətinlik çəkən borcluya lazımi güzəştlər edilməsi barədə ayədə bələ buyurulur:

“Əgər sizə borclu olan şəxs çətin vəziyyətdə olarsa, ona vəziyyəti yaxşılaşıncaya qədər möhlət vərin! Əgər bilmək istəyirsinizsə, (borcu) ona sədəqə olaraq bağışlamağınız daha yaxşıdır!”(Bəqərə, 2/280.)

Ancaq verməyə gücü çatdığı halda, borcunu vaxtında verməyən borc verənə zülm etmiş olur. Hədisdə bələ buyurulur:

Varlının borcunu təxirə salması zülmdür".(Buxari, Həvalə, 1,2, İstiqraz, 12; Müslim, Müsaqat, 33; Əbu Davud, Büyu, 10; Tirmizi, Büyu, 68.)

Borc verən bu varlı şəxsdən borcunu məhkəmə vasitəsi ilə zorla ala bilər. Var-dövlətini gizlədib borcunu təxirə salırsa cəzası Allaha aiddir. Əbu Hənifəyə görə, borclu borcundan ötrü həbs edilməməli və bir ödəmə planı əsasında ödəməsi təmin edilməlidir.

Bir müsəlman istər əhtiyac səbəbilə, istərsə də sərmayəsini çoxaltmaq və daha da çox mal alaraq pul dövriyyəsini artdırmaq kimi məqsədlərlə borc altına girə bilər. Vermə gücünü aşmayan borclanmada hər hansı əngəl yoxdur. Bələ ki, Hz. Pəyğəmbər sallallahu aleyh və səlləm də zaman-zaman əhtiyac üzündən borclanmışdır. Məsələn, bir yəhudidən nisyə buğda almış və zirəhini girov qoymuşdur. (Bax. Buxari, istiqraz, 1, Büyu, 14, 33, 37, 88, Sələm, 6, Rəhn, 1; Müslim, Müsaqat, 124-126.)

Həmçinin bir bədəviyə Hz. Pəyğəmbərin üç yaşında bir dəvə borcu vardı. Bu həyvana bərabər bir dəvə tapılmadıqda, onun yərinə daha qiymətli olanın verilməsini əmr ətdi. Bundan çox məmnun olan bədəvi bələ dua etmişdir: “Sən mənə haqqımı ən layiqli şəkildə verdin. Allah da sənə mükafatını nöqsansız versin!” (Bax. Buxari, Vəkalət, 5, 6, istiqraz, 13, 67, Hibə, 25; Müslim, Müsaqat, 122.)

Qaytarmaq niyyəti ilə borc alan hər bir kəsə Uca Allah kömək ədər. Əbu Hürəyrənin (r.a) rəvayət etdiyi bir hədisdə bələ buyurulur:

"Kim qaytarmaq niyyəti ilə borc alarsa, Allah onu bu borcu verməyə nail edər. Kim də başqasının malını tələf etmək niyyəti ilə alarsa, Allah onu tələf ətdirər, verməyə nail ola bilməz.”  (Buxari, Zəkat, 18, istiqraz, 2; İbn Macə, Sədəqat, 11; Əhməd İbn Hənbəl, ll, 361)

Borclanmada niyyətin əhəmiyyəti Əbu Ümamənin (r.a) rəvayət ətdiyi bu hədisdə daha aydındır:

 “Bir şəxs qaytarmaq üçün borc alar, ancaq borcunu verə bilmədən ölərsə, Allah onun borcundan vaz kəçər və istədiyi məbləği verərək borc verəni razı salar. Bunun müqabilində qaytarmaq niyyəti olmadan borc alan kəs, borcunu vermədən ölərsə, Uca Allah ondan borc verənlərin haqqını alar.” (Kamil Miras, Təcrid-i Sarih Tərc., Vll, 273.)

Bununla birlikdə yuxarıda qəyd olunan dua və çəkindirmələr İslamda borclanmağın caiz olmadığı manasına gəlmir. Borclanmada həddi aşmamaq və vermə gücünün fövqündə borc altına girməmək tələb olunur.

Bələ ki, pəyğəmbərlikdən sonra ən şərəfli dərəcə olan şəhidlikdə, şəhidin bütün günahları bağışlanmasına baxmayaraq, borclarının bundan istisna edilməsi, İslamın insan hüquqlarına nə qədər əhəmiyyət verdiyinə dəlalət ədir.

"Ey iman gətirənlər! Müəyyən bir müddətədək bir-birinizə borc verdikdə onu yazın. Həm aranızda doğruluğuyla tanınmış yazı bilən biri yazsın. Yazı bilən biri, Allah'ın, ona öyrətdiyi kimi yazmaqdan boyun qaçırmasın da yazsın.. Qoy o yazsın, borc alan da (götürdüyü borcun miqdarını) yazdırsın, Rəbbi olan Allahdan qorxsun və borcdan heç nə əskiltməsin. Əgər borc alan ağıldan zəif və ya acizdirsə və yaxud özü yazdırmağa qadir deyilsə, qoy onun etibarlı yaxın adamı borcu ədalətlə yazdırsın. Aranızdakı kişilərdən iki nəfəri şahid tutun. Əgər iki kişi olmazsa, razı olduğunuz şahidlərdən bir kişi və iki qadını şahid tutun ki, qadınlardan biri unutduqda, o birisi onun yadına salsın. Şahidlər şahidlik etməyə çağırıldıqda boyun qaçırmasınlar. Az da olsa, çox da olsa, həmin məbləği və onun vaxtını yazmaqdan usanmayın. Bu, Allah yanında daha ədalətli, şahidlik üçün daha düzgün və şübhəyə düşməməyiniz üçün daha münasibdir. Yalnız aranızda gedən nağd ticarət istisnadır. Bunu yazmamağınız isə sizin üçün günah deyildir. Alver etdikdə şahid tutun. Amma katibə və şahidə zərər verilməməlidir. Əgər zərər yetirsəniz, şübhəsiz ki, bu, sizin üçün günahdır. Allahdan qorxun. Allah sizə detallarıyla öyrədir və Allah hər şeyi bilir." (Bəqərə surəsi, 282)

 

 Bakara suresi 282. (Müdâyene) ayetini izah eder misiniz? Burada geçen "borç verirken şahit tutun" ifadesinin hikmeti nedir?

BORÇ

KARZ

10 LUKATA (Tapılan Mal)

Və aleykumussalam və rahmətullah.

Bir şeyi yerdən qaldırıb almaq; elmi, kitablardan öyrənmək; tükləri yolmaq; tapılan mal haqqında istifadə edilən bir İslâm hüququ termini. Mülkiyyətini və ya üzərindəki haqqını tərk etmək niyyəti olmadan sahibinin iradəsi xaricində itmiş və başqası tərəfindən tapılıb sahibinə verilmək üzrə alınmış, tapanın sahibini bilmədiyi möhtərəm (üzərində sahibindən başqasının təsərrüf (fəaliyyət) haqqı olmayan) mal.

Lukata ilə bağlı hökmləri İslâm hüququnun iki əsas qaynağından ikincisi olan Hz. Peyğəmbər`in sünnəti tənzimləməkdədir. Qur`an-ı Kərîm lukata ilə bağlı hökmləri açıqlamamışdır (bax. Əbu Dâvud, Sünnə, 5; Azımabadi, Avnu`l-Məbud, Mədinə 1388-89 / 1968-69, XII, 354-356). Bu vəziyyət sünnət`ə olan ehtiyacın ən açıq dəlilidir.

Lukata mövzusunun əsasını təşkil edən hədis budur: Zeyd b. Xalid əl-Cühenî (r.a.) `dan rəvayət edildiyinə. görə Hz. Peyğəmbər (sas) belə buyurmuşdur: Bir adam Hz. Peyğəmbər (sas) `ə gələrək lukatanın hökmünü soruşdu. Hz. Peyğəmbər: "Onun mahfazasını və bağını möhkəm tut, sonra bir il elan et! Sahibi gələrsə verərsən. Əks təqdirdə onu necə istəsən elə et" buyurdu. Adam: Qoyunun hökmü nədir deyə soruşdu. Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm:

"Onu al. O ya sənin yaxud din qardaşının və ya qurdundur" buyurdu. adam; -itmiş dəvənin hökmü nədir deyə soruşdu. Hz. Peyğəmbər: "Ondan sənə nə? Su tulumu və çarığı bərabərindədir. Sahibi rast gələnə qədər suya gedər və ağacları yeyər" buyurdu (Buxârî, Lukata 1, 2, 3, 4, 9, 10,11; Müslim, Lukata, 1, 2, 5 , 7, 8, 9 ...).

Tapılan malın alınmasının üstün olub olmadığı ixtilaflıdır. HənəfiŞafiilərə görə tapılan bir malın sahibinə vermək üzrə alınması, tərkindən üstündür. Çünki belə bir malı almaqla, onun itməsi önlənmiş olmaqdadır. Əhməd b. Hənbəl (ö. 241/855) isə, belə bir malı almanın, nəfsi haram yeməklə qarşı-qarşıya gətirəcəyindən, tərkinin daha fəzilətli olduğu görüşündədir (Kâsânî, Bedâyiu`s-Sanayi`, Qahirə 1327-28 / 1910, VI, 200; İbnü` l-Hümam, Fethu`l-Qədr, Qahirə 1389/1970, VI, 118; Şirbini, Muğni`l-Möhtac, Qahirə 1379/195960, II, 406; İbn Kudâme, əl-Muğni, Nşr. M. Xəlil Herras, Qahirə, ty., V, 694).

Lukatanın alınıb mühafizə edilməsi və sahibi çıxdığında ona verilməsi, bütün ilâhi dinlərdə mövcud olan zərurət-i diniyyə`dən malı qoruma prinsipinə daxildir (Karafi, əl-Furu, Qahirə 1347, IV, 33). Lukatayı alarkən mültakit (lukatayı alan)`ın niyyəti önəmlidir. Lukatayı alan sahibinə vermək üçün alarsa, lukata onun yanında əmanət hökmündədir və tələf olması halında ödəmə mükəlləfiyyəti yoxdur. Ancaq özünə mal əldə etmək məqsədilə alarsa; qəsb etmək hökmündədir və malın tələf edilməsi halında kompensasiya lazımdır (Vehbe əz-Zühayli, Nazariyyetü`d-Daman, Dəməşq 1402/1982, s. 174-175; Ali el-Hafif, ed-Daman fil-Fıkhi`l-İslâmî, Qahirə 1971 , I, 102,104,107). Ancaq Lukatayı alanın sahibinə vermək üçün əmanət aldığının ortaya qoyulması bəzi vəzifələrin yerinə yetirilməsinə bağlıdır. Bunlar;

a. İşhâd: Lukatayı alanın bunu özü üçün almayıb sahibinə vermək üzrə etdiyinə iki ədalətli şəxsi şahid tutmasıdır. Əbu Hənifə`yə görə işhâd vacib; Maliki, Şafiî və Hanbəlilərə görə müstəhəbdir (Tahavi, Şərhu Məâni`l-Asar, Qahirə 1388/1968, IV, 136; Şövqəni, Neylü`l-Əvtar, Qahirə 1357/1983, V, 339; Nəvəvi, əl-Məcmu, Beyrut , ty, XV, 255-258; İbn Qudâmə, a.k.ə, V, 708; Nəcib əl-Muti, Təkmilətü`l-Məcmü`, Bacı, əl-Müntəka, Qahirə 1332, VI, 135).

b. Elan: Lukatanın -sopa, qamçı, ip və s. kimi insanların dəyər vermədiyi əhəmiyyətsiz şeylər xaricinde- 1 il elanı vacibdir (Tahavi, a.ç.ə, IV, 136; İbn Qudâmə, a.ç.ə, V, 694; Baci, a.ç.ə, VI, 136; Nəvəvi, Şerhu`l-Müslim, Qahirə 1349, XII , 22). Elanda məqsəd malını sahibinə çatdırmaqdır. Buna görə elan insanların sıx olduqları yerlərdə xüsusilə malın tapıldığı ətrafda müəyyən aralıqlarla edilməlidir. Mültakit lukatayı elan edərkən yalnız cinsini -Qızıl, gümüş kimi- zikr etməlidir. Vəsflərin hamısını zikr etməsi halında buna şahid olan və sahibi olmayan biri lukatayı onun olduğunu iddia edərək ala bilər. Bu vəziyyətdə multakit lukatayı kompensasiya edər. Buna görə lukata başqasına göstərilə bilməz (Ərdəbili, əl-Ənvar, Qahirə 1326, I, 446; Baci, a.ç.ə, VI, 136).

 Elan hər hansı bir xərcə səbəb olursa Hənəfi, Şafi, Hanbəlilərə görə elan xərcləri multakite aiddir. Malikilərə görə isə multakit lukatanın elanı üçün ediləcək xərcləri lukatadan verilmək üzrə bir başqasına etdirə bilər (Vehbe əz-Zühayli, əl-Fıkhu`l-İslâmî, Dəməşq 1405/1985, V, 778; Abdulkərim Zeydan, Mecmua Buhûs fiqhiyyə, Bağdad 1407/1986, s. 329-330).

Şârî`in lukatayı alma mövzusundakı icazəsi işhâd və elanla qeydlidir. Bu vəzifələri yerinə yetirməyən multakit haqqında qəsb hökmləri tətbiq olunur (bax. Qəsb mad.).

Multakitin tapdığı malı qoruması və elan etməsi qarşılığında bir ödəniş haqqı yoxdur. Etdikləri, teberrûdan (bağışlamaq) ibarətdir. Ancaq mal sahibi multakitə bəxşiş verə bilər. Hənbəli və Şafiilərə görə isə mal sahibinin vədi varsa mültakit buna haqq qazanar (Kâsânî, a.ç.ə, II, 202; İbn Adilberr, əl-Kafi, Riyad 1400/1980, II, 839; İbn Qudâmə, a.ç.ə, V, 745; Şafii, əl -Ümm, Bulak 1321-25, III, .291).

Multakitin lukataya etmiş olduğu xərcləri mal sahibindən ala bilməsi üçün xərcləri hakimin izni ilə etmiş olması şərtdir. Əks təqdirdə bu xərclər təbərrü mahiyyətindədir. Hakimin izni ilə edilən xərcləri mal sahibinin ödəməməsi halında multakitə xərcləri ödətdirincəyə qədər malı həbs haqqı yaranar (Şeyx Bədrəddin, Câmiul-Fusûleyn, Qahirə 1300, II, 81; Kâsânî, a.ç.ə, VI, 203; İbnü`l-Hümam a.ç.ə, VI, 127) .

Lukatanın sahibi olduğunu iddia edənə təslimi:

Lukatanın sahibi gəldiyində ona malın verilməsi lazımdır. Ancaq lukatanın onun olduğunu iddia edənin doğruluğunu anlamaq üçün iki yol vardır:

1. Lukatanın vəsflərini bilmək,

2. Dəlil ilə isbat.

Lukatanın, onun olduğunu dəlil ilə isbat edənə verilməsi ittifaqla vacibdir. Ancaq lukatanın vəsflərini bilənə verilməsi Hənəfilərə görə vacib deyil. Hənbəli və Malikilərin görə isə vəsflərini bilənə lukata verilir. Şafiilərə görə isə multakit vəsf edənin doğru söylədiyinə qənaəti varsa lukatayı vəsf edənə verə bilər (Səraxsi, əl-Məbsut, Qahirə 1324-31, XI, 8; Kâsânî, a.ç.ə, VI, 202; İbnü`l-Hümam, a.ç.ə, VI, 129 vd .; İbn Qudâme, a.ç.ə, V, 709-711; Sehnûn, əl-Müdevvene "Qahirə 1324, VI, 174-175; Şafii, a.ç.ə, III, 288; Şirbini, a.ç.ə, II, 416).

Tapıntı (tapılan) pulu nə etmək lazımdır?

Yolda və ya hər hansı bir yerdə tapılan pul və digər qiymətli şeylər ya alınmaz keçilər. Ya alınıb mühafizə edilərək sahibi axtarılar. Alınmadan geçilərsə heç bir şey lazım gəlməz. O təqdirdə heç bir məsuliyyət və qorxu yoxdur. Amma alınıb da sahibinə veriləcəksə ediləcək işlər vardır. Belə sıralamaq mümkün olar.

Tapılan şey, tapıldığı yerdən uzaqlaşdırılmadan şahidləndirilər: "Mən bu qədər pulu, yaxud bu dəyərdə bir şeyi tapdım. Sahibini axtarmaq niyyətiylə də götürdüm. Adım, evim, adresim budur, gəlsin alsın, sizlər şahid olun " deyilir və bir il qədər bu pul və mal elan edilir. Bu müddət ərzində sahibi tapılarsa verilir. Tapılmazsa sahibi adına bir xeyir yerinə yaxud layiq olan bir kasıba şahid tutularaq bağışlanılır ..

Əgər mühafizə əsnasında bu mal zay olar, oğurlanarsa baxılar; zay olma, səhlənkarlıqdan mı? Yoxsa öz malı kimi mühafizə etdiyi halda baş vermiş olan bir qəzadan mı? Öz malı kimi mühafizə titizliyi göstərdiyi halda məruz qaldığı ziyandansa ödətilməz. Əgər tapıntı mal deyə səhlənkarlıqdandırsa ödədilər. Ödəməzsə sahibinə borclu qalar.

Bu məsuliyyəti baxımından tapılan mal asanlıqla alınmamalı, alınacaqsa sonundakı bu məsuliyyət və mükəlləfiyyətlər yaxşı düşünülərək alınıb, gərəkləri yerinə yetirilməlidir. Bəsit tapıntılar gözlətməni gərəkdirməzsə də bir dəyər sayılan tapıntılar bir il qədər gözlədilər, elan edilər, sonra bir kasıba və ya xeyr təşkilatına bağışlanar ..

Qeyd: Hal-hazırda, tapılan mallarla bağlı ediləcək şey, bunları polis və ya polis kimi dövlətin əlaqədar təşkilatlarına təslim etməkdir.

Əhməd ŞAHİN

İtirilmiş Mal

Sahibi tərəfindən itirilmiş olan canlı və ya cansız mala İslâm hüququnda "lukata" (itirilmiş mal) adı verilər. Başqa bir sözlə "tapılan və sahibi bəlli olmayan mal" deməkdir. Valideynləri naməlum tapılan uşağa isə "lakît" deyilir.

İtirilmiş malların nə kimi bir rəftara tabe tutulacağı xüsusu hədislərə əsaslanaraq bir sıra əsaslara bağlanmışdır. Ubeyy b. Ka'b (ra) 'dan belə dediyi rəvayət edilmişdir:

"(Bir dəfə) mən bir kisə tapdım; içində yüz dinar vardı. (Onu) Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm`ə ərz etdim.

Rəsulullah; "bunu bir il (insanların toplu olduğu yerlərdə) bildir, elan et" buyurdu. Mən də bir il müddətlə onu elan etdim. Lakin sahibi çıxmadı. Sonra Resulullaha gəldim. Rəsulullah "bu il (daha) bildir", buyurdu. Onu bir il daha elan etdim. Lakin yenə sahibi çıxmadı. Sonra üçüncü dəfə Hz. Peyğəmbərə vəziyyəti ərz etdim.

Bu dəfə Rəsulullah; "bu pulun, sayını, ağız bağını mühafizə et. Sahibi gəlir (də pulun sayını, çıkını, ağız bağını xəbər verər)sə kisəni ona ver, gəlməzsə onu xərcləyə bilərsən" buyurdu "(Buxârî, Lukata, 1).

İtirilmiş mallar, toyuq, quş, keçi, qoyun, mal-qara və dəvə kimi canlı mallar ola biləcəyi kimi, pul, qızıl, gümüş, ev əşyası, əl alətləri, geyim əşyası və ya qida maddələri kimi cansız şeylər də ola bilər. Itirilmiş malları başqa bir cəhətdən, əhəmiyyətli və əhəmiyyətsiz deyə ikiyə ayırmaqda mümkündür.

Sahibləri tərəfindən axtarılması adət olmayan tarlada qalan sünbüllər, meyvələr, qabıqlar və çəyirdkləri kimi şeylər əhəmiyyətsiz olan itirilmiş mallardır.

Oğurlandığı zaman oğurluq cəzasını gərəkdirən miqdar qədər və ondan daha qiymətli olan mallar da itkin mallardır (Ömər Nəsuhi Bilmən, Hüquq-ı İslamiyyə Cəmiyyəti, VII, 242).

Itirilmiş malları görüldüyü yerdə alıb saxlamaq, bəzən məşru, bəzən də qeyri məşru qəbul edilmişdir.

Buna görə itirilmiş malları almaq, mübah, məndûb, vacib və haram kimi hökmlərə tabe tutulmuşdur.

Əgər rast gəlinən mal, alınmadığı təqdirdə zay olmasından əndişə edilmir və daha etibarlı kimsələr tərəfindən götürülüb qorunacağı bilinirsə, onu alıb qorumaq mübahdır. Tərkində günah yoxdur. Əgər zay olmasından əndişə edilirsə, malı alıb sahibi üçün qorumaq məndubtur. Beləcə bu itirilmiş malın, haram-halal bilməz birinin əlinə keçməsi önlənmiş olar. Alınmadığı təqdirdə zay olacağında əminlik olan itirilmiş malı, sahibini tapana qədər saxlamaq vacibdir. Qiymətli bir malı tapıldığı zaman onu sahibinə vermək niyyəti ilə deyil də sahiblənmək və ondan faydalanmaq məqsədi ilə alsa bu da haramdır. Çünki bu itirilmiş malı tapmaqdan çox, qəsbə dönmüş bir vəziyyəti ifadə edər (əl-Kasam, Bedâyiu's-Sanayi ', Beyrut 1982, VI, 200, Ayrıca bax. "Lukata" maddəsi).

Osman Eskicioğlu

 

İtirilmiş bir əşyanın / pulun tapılması halında nə etmək lazımdır?

İslâm hüququnda tapılmış əşyaya "lukata" adı verilir. Belə bir malı alıb qaldırana "lakit" və "mültekit" təbiri istifadə edilər.

İtirilmiş əşyanı almaqdakı əsas məqsəd və hâkim düşüncə, əsl mal sahibinin hüququnu mühafizədir. Çünki burada bir möminin itmiş malının qorunması üçün bir təşəbbüs söz mövzusudur. Çünki Qur'anın ifadəsi ilə möminlər bir-birlərinin yardımcılarıdırlar.1 Bu da, bir kimsənin mömin qardaşının hüququnu mühafizə etməsini tələb edir.

Bu baxımdan fiqh kitablarımızda genişcə izah edilən lakita məsələsində, itirilmiş əşyanı tapıb alan kimsə "Əsl mal sahibini tapıb ona verəcəyəm." niyyəti o əşyanı yerdən qaldırar, himayəsi altına alar. Yoxsa öz şəxsinə almaq üçün qaldıra bilməz, şəklində hökmlər qeyd olunmaqdadır.2

Umumi olaraq, tapılan bir əşyanın yerdən qaldırılması və himayə altına alınması ilə bağlı hökm, yerə və vəziyyətə görə dəyişə bilməkdədir. Bu hökmlər belədir:

1. Buraxıldığı təqdirdə zay olması ehtimalı olan bir itmiş malı alıb sahibi üçün saxlamaq mənduptur.

2. zay olacağından qorxulan bir itmiş malı alıb saxlamaq vacibdir.

3. Hər hansı bir itmiş malı (sahibi tərəfindən axtarılacağı bilinən bir malı) alıb ondan faydalanması haramdır.3

İtirilmiş mal fiqh kitablarında iki qismə ayrılır. Birinci qisim əhəmiyyətliqiymətli olanlar. Digəri isə, əhəmiyyətsizqiymətsiz olan mallardır ki, bunlara "tafih" təbiri istifadə edilər. Ümumi olaraq belə tərif edilir .: Sahibləri tərəfindən axtarılması adət olmayan mallar. Məsələn normal bir daraq kimi. Istılahatı Fiqhiyyə Kamusu'nda bu barədə belə deyilir:

"Bəzi çöllərdə, tarlalarda, bağlarda Müxtəlif surətdə buraxılmış, sahibləri tərəfindən axtarılması adət olmayan sünbüllər, meyvələr, qabıqlar, çəyirdklər əhəmiyyətsiz olan lukatalardandır (itmiş mal) ki, bunlara tafih deyilir." 4

Bu baxımdan bəzi imamlara görə tafih olan, yəni qiyməti bir dirhəmdən az olan itmiş mallarda elana ehtiyac yoxdur. Bunu tapan kimsə ondan istifadə edə bilər. Sahibi tapılarsa və haqq tələb edərsə sahibinə vermək məcburiyyətindədir.

Qiymətli bir şeyi tapan kimsənin ilk edəcəyi iş, belə bir şeyi tapdığına dair başqalarını şahid tutmaq və xüsusiyyətlərini bütün detallarıyla təsbit etməkdir. Belə bir təsbitin zəruriliyi Rəsulullahın (s.ə.s.) bu hədisi-şərifindən çıxarılmaqdadır:

Ubey bin Ka'b deyər ki:

"Bir dəfə mən bir kisə tapdım. İçində yüz dinar vardı. Onu Peyğəmbər Əfəndimizə apardım. Rəsulullah Əfəndimiz, bunu bir il elan etməmi istədi. Mən də bir il elan etdim. Sahibinə rast gəlmədim. Təkrar Rəsulullah gəldim. Rəsulullah təkrar bir il daha elan etməmi istədi . Sahibini tapa bilmədiyimdən üçüncü dəfə gəlişimdə Rəsulullah Əfəndimiz belə buyurdu:"

"Bu pulun kisəsini, sayını, ağız bağını möhkəm tut. Sahibi gəlirsə ona ver. Gəlməzsə sən özün istifadə et." 5.

İtmiş bir mal haqqında "Mən bir itmiş mal tapdım." və ya "Məndə tapılmış bir şey var, axtaran kimsəyə rast gəlsəniz, xəbər verin, mənə müraciət etsin." kimi sözlərlə bir başqası şahid göstərilə bilər. Bundan sonra iş elan məsələsinə gəlir. Fiqh kitablarımızda elan müddəti bir il olaraq qəbul edilir. Bu bir il ərzində küçələrdə, bazarlarda, məscid qapılarında, insanların topluca olduqları yerlərdə müxtəlif fasilələrlə elan edilir.6

Bir əşyanı tapan kimsə, münasib bir şəkildə elan edib qiymətinə görə münasib bir zaman gözlədikdən sonra sahibi çıxmazsa, o malı kasıblara sahibi adına paylayar. Əgər özü kasıbsa istifadə edər. Lakin daha sonra sahibi tapılarsa əvəzini sahibinə ödəməsi lazımdır.

Bu vəsilə ilə bu xüsusu da qeyd edək: Bir kimsə aman və icazə (viza) ilə bir dârülharbə (qeyri-islam ölkəsi) girmişsə və burada itmiş bir mal tapsa, ən uyğun olanı onu orada elan etməsidir. Çünki onların malları özünə haramdır. Şafilərin də eyni görüşdə olduqlarını ifadə edən Ömər Nəsuhi Bilmən, bu görüşü nəql edir:

"Əgər dârülharbə bir icazə ilə girmiş isə və orada sair müsəlmanlar da var isə o mal itirilmiş maldır." 7

Yəni itmiş mala tətbiq olunan hökmlər ona da tətbiq edilir.

Haşiyələr:

1. Tövbə Surəsi, 9/71.

2. Ö.N. Bilmen, Böyük İslâm Elmihalı, s. 452.

3. Istılahatı Fıkhıyye Cəmiyyəti, VII / 244.

4. a.k.ə., VII / 242.

5. Buxarı, Lukata: 1.

6. Istılahatı Fıkhıyye Cəmiyyəti, VII / 248.

7. a.k.ə. VII / 264.

(Mehmed Paksu, Məsələlər və Həlləri - 1)

 

11 Dini cəhətdən qadının işləməsində bir məhzur var? Qadının, kişilərin içində yan-yana, başı açıq işləməsi dini cəhətdən caizdir?

Qadının işləməsini əngəlləyən hər hansı bir yasaq bilmirik. Ancaq qadının işləyərkən uyması gərəkli olan bəzi qaydalar vardır. Bu qaydalara uymazsa haram işləmiş olar.

İslamda insan olmaları baxımından, kişi ilə qadın arasında hər hansı bir ayrı-seçkilikdən söz gedə bilməz; hər ikisi də bərabər dərəcədə Uca Allahın əmr vəyasaqlarına tabedir. Kişi olsun qadın olsun, bütün insanlar yer üzünü abad etmək və orada Allaha ibadət etməklə məsuldurlar. İslamda insanlıq və Allaha qulluq baxımından qadınla kişi arasında bir fərq olmadığı kimi, əsas hüquq və məsuliyyətlər baxımından da qadın kişi ayrı-seçkiliyi yoxdur. Dinimizdə, kişiyə verilən əsas hüquq və azadlıqlar, eyni dərəcədə qadına da verilmişdir.

Buna görə həyata, maddi və mənəvi varlığını qoruma vəinkişaf; insan azadlığı və təhlükəsizliyi; vicdan, dini inanc və fikir azadlığı; mülkiyyət və qənaət haqqı; qanuni vasitə və yollardan faydalanmaq surətiylə məhkəmə orqanları qarşısında şikayətçi vəya təqsirləndirilən olaraq iddia etmək və müdafiə olunmaq, qanun qarşısında bərabərlik və ədalətlə rəftar görmə haqqı, məskən toxunulmazlığı, şərəf və qürurun qorunması, evlənmək və ailə qurmaq hüququ, şəxsi həyatın gizliliyi və toxunulmazlığı, dolanışıq təminatı kimi əsas hüquqlar baxımından qadınla kişi arasında hər hansı bir ayrı-seçkilikdən söhbət gedə bilməz.

Qurani-Kərimdə Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) qadınlardan beyət almasının zikr edilməsi (Mumtəhinə, 60/13), İslamda qadının iradəsinin müstəqilliyini açıq bir şəkildə ortaya qoyur. Beləlikləqadın olmaq, haqq səlahiyyətini və hərəkət səlahiyyətini daraldan bir səbəb deyildir. Sahib olduğu haqların, əri və ya başqası tərəfindən pozulması halında, qadının hakimə müraciət edərək haqsızlığın aradan qaldırılmasını tələb etmək hüququ vardır. İslamda qadının mövqeyi və hüquqları mövzusundakı müzakirələrin əhəmiyyətli bir qismi, qadının ictimai həyata qatılması, işləməsi və ictimai vəzifəni boynuna götürməsi kimi nöqtələrdə cəmlənir.

İslama görəbir qayda olaraq, qadın, ev içindəvəxaricindəişləyəbilər; ailəsinin ehtiyaclarını təmin etmək üçün ərinə köməkçi ola bilər. Şərtlərə və ehtiyaclara görə, ailəhəyatında yoldaşların rollarının dəyişməsi dəmümkündür. Əhəmiyyətli olan həyatın dinclik və nizam içində keçməsi, ehtiyacların qarşılanmasında fərdlərin imkan və qabiliyyətlərinə uyğun məsuliyyətləri balanslı şəkildə öz boyunlarına götürmələridir. Bəzi qaynaqlarda yer alan Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.), evin daxili işlərini qızı Hz. Fatiməyə, xarici işlərini isə kürəkəni Hz. Əliyə yükləmiş olması (İbn Əbi Şeybə, Musannəf, X / 165, No: 9118; XIII / 284, No: 16355; Ömər Nəsuhi Bilmən, Hüquqi İslamiyyə, II / 484), Müsəlmanlar üçün bir ailə modeli yaradılması məqsədinə yönəlmiş bir qayda deyil, ehtiyac, adət-ənənəyə söykənən tövsiyə xüsusiyyətində bir həlldir. Qaldı ki, ev xanımının ailəsinə və cəmiyyətə fəaliyyətləri kiçik hesab edilə bilməyəcək qədər əhəmiyyətli bir işdir.

Qadın, maliyyə və ticarət sahələrində kişilərlə bərabər mövqedə olub, qadın olması səbəbiylə hər hansı bir məhdudiyyətə məruz deyildir; ticarət və borclar hüququ sahəsində kişilərin sahib olduqları bütün haqq və səlahiyyətlərə malikdir. İslam dinində kişi - qadın ayrı-seçkiliyi edilmədən, işləyib qazanmaq təşviq edilmiş,

"İnsan üçün ancaq çalışdığı vardır."(Nəcm, 53/39);

"... Kişilərə qazandıqlarından bir pay vardır; qadınlara da qazandıqlarından bir pay vardır. Allahın lütfündən nəsibinizi istəyin ..."(Nisa 4/32)

buyurulmuşdur. İş çərçivəsindəqiymətləndirilən ticarət iləəlaqədar,

"Ey iman edənlər! Mallarınızı aranızda batil yollarla yeməyin. Ancaq qarşılıqlı razılıq ilə edilən ticarətlə olarsa başqadır. Özünüzü həlak etməyin. Şübhəsiz ki, Allah sizə qarşı çox mərhəmətlidir."(Nisa, 4/29) ayəsi ilə,

"Sizdən hər hansı birinizin ipini alıb dağdan kürəyinə bir şələ odun yükləyərək gətirib satması, dilənməsindən daha xeyirlidir."(Buxari, Buyu 5)

hədisində qadın-kişi ayrı-seçkiliyindən söhbət getmir. Dinimizin insanlar arası əlaqələrdə və ticari həyata bağlı qoyduğu açıqlıq, dürüstlük, güvən, doğru sözlülük, sözündə durma, şərt və əqdlərə bağlı qalma, qarşı tərəfin zəifliyi, məlumatsızlığı və çətinlikdə olmasını istismar etməmə kimi ümumi prinsiplərinə bağlı qalmaq şərtiylə, kişi və qadın hər kəs halal və qanuni yollardan qazanc əldə etmə haqqına malikdir.

Bu şərtlər işığında qadın həm işləyə bilər, həm də işləyə bilməz deyə bilərik. Şərtlər olarsa işləyə bilər, olmazsa işləyə bilməz.

Bir qadının iş yerində işləməsi üçün müəyyən şərtlərdən biri, təsəttürünə (örtünməsinə) mane olunmaması, vəqar və ciddiliyi xəfifə alınmamasıdır. Eyni zamanda bu iş yerində başqa insanlar da olması və qadının tək adam ilə baş-başa qalmamasıdır.

Çünki bir qadın bir kişi ilə baş-başa qalsa, üçüncünün şeytan olacağını Əfəndimiz (s.ə.s.) bildirmişdir. Həm belə bir təklikdə xəlvət vaqe olduğundan, kişiyə mehri- misl kimi maddi cəza, qadına da təzir (qüsur cəzası) kimi dini cəza düşür.

Demək ki, ehtiyac içində olduğundan işləmək məcburiyyətində qalan qadın, təsəttürünə, iffət və vəqarına (ciddiyyət) xələl gəlməyən ciddi iş yerində işləyə bilər. Ətrafdakı yad kişilərə bu təsəttür və vəqar (ciddiyyət) içində ciddi şəkildə həmsöhbət ola bilər. Bu şərtlərin yox olduğu yerdə qadının işləmə şərti də yoxdur deməkdir.

Onsuz da çalışıb qazanmaq məcburiyyəti kişi üçündür.Qadın evində oturar, oğul-uşağına baxar. Kişi isə çöldə işləyərək qadının ehtiyaclarını qarşılamaq məcburiyyətində qalar. Bizim sözünü etdiyimiz şərtlər, hər halda belə himayəçisi olmayan, ehtiyac içində çırpınan qadınlar üçündür. Əri icazə verməyən qadın onsuz da iş haqqına da sahib sayılmaz. Ərinin qazancıyla keçinməsi şərt olur, yaxud bəyinin icazəsi gərəkdir.

Bir qadının yad bir kişinin evində və ya iş yerində işləməsi İslamın əmr etdiyi şəkildə olarsa, yəni bir neçə qadın ilə birlikdə və ya açıq bir yerdə çalışarsa zərər yoxdur. Amma, bağlı bir yerdə, yalnız olaraq yad bir kəslə birlikdə qalacaq olarsa, xəlvət olduğundan haramdır (əl-Fiqh "alə'l-Məzahib əl-Ərbaa, III / 125).

12 Ölünün arxasından yemək ziyafəti vermək caizmi və qəbirləri bəzəmək doğrudur?

Adam vəfat edərkən qonşuların ölü evinə yemək gətirməsi sünnədir. Ancaq ölünün vəfatından sonra qohumlarının qonşulara yemək paylamasını ifadə edən bir hökm yoxdur. Bu bölgəyə aid bir adətdir.

 

Ölünün qırxıncı və əlli ikinci gecəsi ilə əlaqədar heç bir şey varid olmamışdır. Belə gecələr üçün xüsusi mərasim tərtib etmək doğru deyil. Meyit üçün dua etmək hər vaxt yaxşıdır. Bu və ya bu gecəyə təsis edilməz.

 

Edilən hər cür ibadətin savabı keçmişlərimizə hədiyyə edilə bilər. Bu səbəblə insanlara yemək yedirmək, şirin ikram etmək və bunun savabını da keçmişlərimizə hədiyyə etmək caizdir.

 

Ölünün qohumları və qonşularının ölü evinə yemək aparması müstəhəbdir. Çünki rəvayət edildiyinə görə "Cəfər b. Əbu Talib (r.ə.) öldürülüncə, Hz. Peyğəmbər (s.ə.v.) belə buyurdu: Cəfərin ailəsinə yemək aparın. Çünki başlarına bir müsibət gəlmişdir. (1)

 

Qonşular etdikləri yeməkləri ölü ailəsinə köməkdə olmaq və ürəklərini qazanmaq üçün göndərərlər. Çünki cənazə sahibləri müsibətlə, gələn gedənlərlə məşğul olarkən yemək bişirə bilməmiş ola bilərlər.

 

Bunun əksinə ölü evinin gələn gedənlərə yemək hazırlaması məkruhdur, bidətdir, əsli əsası yoxdur. Çünki belə etməklə ölü ailəsinin çətinlik və kədəri bir qat daha artırılmış olar, məşğuliyyətlərinə məşğuliyyət qatılmış və cahiliyyə dövrünün adətlərinə bənzədilmiş olar. Hələ ölünün varisləri arasında yetkinlik çağına girməyən uşaqlar varsa belə bir evdə yemək hazırlayıb qonaqlara və ziyarətçilərə təqdim etmək haramdır. Cərir b. Abdullah belə demişdir: "

 

Əgər yemək etməyə ehtiyac varsa caizdir. Çünki ölü evinə cənazə və başsağlığı üçün kəndlərdən və uzaq yerlərdən gələnlər olar, ölü evində gecələmələri lazım olsa o təqdirdə yemək bişirilib yedirilə bilər.

 

İslam Fiqhi Ensiklopediyası. Prof. Dr. Vehbe Zuhaylı

13 Qəbirləri tikmənin, mərmərdən etmənin bir qorxusu var?

Alimlərin çoxu  qəbrin üstünün dəvə hörgücü kimi tikilib yerdən bir qarış qədər yüksəldilməsinin məndup, daha çox yüksəldilməsinin isə məkruh olduğunu bəyan etmişlər. (1) İmam Şafi isə, Peyğəmbərimiz (s.ə.v.)ın bəzi hədislərində qəbirlər üzərinə bina və məscidlər tikilməsini qadağan etdiyinə (2) görə, qəbirlərin yerdən heç yüksəldilməməsi, yerlə dümdüz edilməsi lazım olduğunu söyləyər. (3) Necə ki Hz. Əli də, Rəsulullah (s.ə.v.)ın özünü, Mədinədəki bütün bütləri qırmaq və bütün qəbirləri nizamlama (yerlə bir) etmək vəzifəsi ilə Mədinəyə göndərdiyini söyləmişdir. (4)

 

Hədislərdəki nizamlama ilə nəzərdə tutulan miqdarın nə qədər olduğunda alimlər ixtilaf etmişlər. İmam Şafininin anladığı "yerlə bir etmək" mənası, sözün lüğət mənasına daha yaxındır. Lakin qəbirlərin tapdalanmaması və üzərinə oturulmaması üçün, qəbir olduğunun müəyyən olması lazımdır. Bu məqsədin reallaşması da ancaq qəbirlərin səthinin yerdən bir az qabardılması ilə mümkündür. Daha sonra gələn Şafi alimlərinin də bu qədərini lazımlı gördükləri rəvayət edilməkdədir ki, beləcə fukaha bunda ittifaq etmişlər. (5)

 

Elə isə hədisi şərifdə düzlənməsi əmr edilən, türbələr və üzərlərinə tikilmiş olan qəbirlərdir. Bir yerdə qəbir olduğunu bildirmək və insanların və digər məxluqatın tapdalamasından mühafizə etmək üçün, bu məqsədlə məzarın ətrafını bir miqdar divarla çevirmək caiz olar. Ancaq bunda israf etmək, lüksə qaçmaq və çox pul xərcləmək qadağandır. Çünki qəbirin üzərini bəzəmənin ölüyə heç bir faydası yoxdur. Bunun yerinə o pulu kasıblara paylamaq və savabını ölüyə bağışlayıb, qəbulu üçün dua etmək daha faydalı və xeyirli bir hərəkətdir. (6)

 

Hətta bu ətraf divarının əhənglənməsi və rənglənilməsi belə bəzəyə girəcəyi üçün qadağan edilmişdir. Peyğəmbər (s.ə.v.) tərəfindən qadağan edilən (7) bu əməli etmək məkruhdur. (8) Qəbirin üzərinə bəzək məqsədiylə və öyünmək üçün qübbə və ya bir şey tikmək isə haramdır. (9) Hədisi şəriflərdə qəbirlər üzərinə yazı yazmaq da mütləq olaraq qadağan edilmişdir. (10) Müctəhidlər bu qadağana görə qəbir daşlarına ayə yazmanın yerə düşüb; tapdalanmasının olması səbəbiylə haram, başqa şeylər yazılmasının da məkruh olduğunu söyləmişlər. (11)

 

Ancaq sonrakı alimlər, Hz. Peyğəmbər (s.ə.v.)-in, oğlu İbrahim və Mədinədə vəfat edən ilk mühacir olan Osman b. Mazunun qəbri basma, qəbrin tanınması üçün bir daş qoymasına (12) , yalnız adın yazılmasının, Rəsulullah (s.ə.v.)-ın qoyduğu daş kimi yalnız qəbirin itməməsi üçün bir işarə olacağını ifadə etmişlər və qəbir daşlarına yalnız adla ölüm tarixinin yazılmasını caiz görmüşlər. (13)

 

Qəbirlər üzərinə türbə tikmək mövzusunda İslam alimlərinin əksəriyyəti belə demişlər: Qəbir üzərinə, ev, türbə, mədrəsə və ya məscid ya da divarlı oturma bağçası tikdirmək, əgər bunlarla zinət və öyünmək nəzərdə tutulmursa məkruh olmaqla birlikdə haram olmaz; əgər, öyünmə və zinət nəzərdə tutulsa haram olar. Ümumiyə aid olan qəbiristanlıqda türbə tikdirmək qanuni deyil. Əgər, məzar mülkünə daxil isə, onun üzərinə türbə tikdirmək məkruh olar (14). Ancaq bir qisim İslam alimləri meşayih, üləma, hökmdar və hökmdar yoldaşları və uşaqlarının üzərinə türbə tikilməsini caiz görmüşlər. Türbələrin edildiyi yerdə, bunun kimi bina və qübbələr çox olub bunlar ölənlərin adlarının bilinməsi və tanınmalarından başqa, onlara prestij və buna bənzər bir hörmət və hörmətə səbəb olmayacaqsa, belə zamanlarda türbə və qübbə inşasının caiz olduğuna fətva verən alimlər olmuşdur (15).

 

Məzarın şəkli barəsində son olaraq bunu söyləməliyik ki; Müsəlmanın məzarı, sadə, təbii və təvazökar; məzar istehsalında istifadə edilən vəsait də sadə və ucuz olmalıdır. Müsəlman qəbiristanlığı, ehtişam, dəbdəbə və təntənədən uzaq, sadəliyi, təbiiliyi və intizamı ilə nümunə olmalı. Məsciddə bütün imtiyazlarından uzaq olaraq Allahın hüzurunda eyni safda dayanan möminlərin, məzarları da görünüş etibarilə bir-birinə bərabər olmalıdır. Məzar istehsalında bu bərabərliyi pozan şeylərə yer verilməməlidir.

 

Qaynaqlar:

1) əl-Ceziri, əl-Fiqh Alel-Mezahibil-Erbea, Qahirə (t. y) 1/535.

2) baxın. Buxari, Cenaiz, 69; Müslim, Cenaiz, 31-32, Mesacid, 63; Əbu Davud, 76; Nəsəi, Cenaiz, 295, 339, 299.

3) əl-Ceziri, a.k.ə., a. y.

4) Müsned, 1/11l.

5) Mollamehmetoğlu, Osman Ağıllı, Süneni Tirmizi Tərcümə və Şərhi, İst. 1972, 2/235.

6) Məhəmməd Hamidullah, Tərc. Kamal Quşçu, İslaa Giriş, İst. 1973, s. 291.

7) Muslim, Cenaiz, 32; İbn Macə, Sünen, Cenaiz, 43; Nəsəi, Cenaiz, 98; Müsned, VI/299.

8) əl-Ceziri, a. y.; Tahtavi, Haşiyə Al Merakıl-Felah, Misir, 1970, s. 504.

9) əl-Ceziri, 1/536; Tahtavi, a. y; Şövqəni, Serhusudur, s. 526, (əl-Camiul-Ferid içində).

10) İbn Macə, Cenaiz, 43; Tirmizi, Cenaiz, 57;

11) əl-Ceziri, 1/535-536.

12) İbn Macə, Cenaiz, 42; Əbu Davud, Cenaiz, 63; Tirmizi, Sünen, Cenaiz, 57.

13) Mollamehmedoğlu, 2/236.

14) baxın. əl-Ceziri, 1/536

15) Hasen əl-Idvi, Meşarikul-Envar, Misir, 1316/26

 

bax. Ölümdən Sonrakı Həyat, Prof. Dr. Süleyman Torpaq.

14 Kişinin yatarkən yarı çılpaq (alt paltarı və mayka) ilə uyuması günahmıdır? Yəni ki soyunarkən ədəb yerlərinin görülməsini mələklər günaha yazarmı?

Və aleykum Salam.

         Qadın və kişilər, tək başınaykən və heç bir ehtiyac olmadığı halda övrət yerlərini açması haram olmaz.

        Ancaq tək başına belə olsa övrət yerlərini açmaqdan çəkinməsi və örtünməyə diqqət yetirməsi çox daha gözəl bir davranışdır.           

          Bununla birlikdə, paltar dəyişdirmək, tualet ehtiyacını aradan qaldırmaq kimi bir ehtiyacdan dolayı övrət yerinin açılmasının heç bir qorxusu olmaz.

       Necə ki Peyğəmbərimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) belə buyurmuşdur:

"Çılpaqlıqdan çəkinin, böyük dəstəmaz və adamın yoldaşı ilə cinsi təmasda olması xaric. Digər hal və zamanlarda sizinlə birlikdə olan və sizdən əsla ayrılmayan mələklər vardır. Onlardan həya edin  və onlara hörmət göstərin." (Tirmizî, Sünən, Ədəb 42, Hədis nömrə: 2801)

      Buna görə, yatarkən iç paltarlarını dəyişdirmənin də bir qorxusu olmaz. Əhəmiyyətli olan və diqqət yetirilməsi lazım olan şey, övrət yerlərini, bu yerləri görməsi haram olan kəslərdən qorumaqdır.
Əlavə məlumat üçün buna baxa bilərsiniz:

Kişinin övrət yerinin, diz ilə göbək arası olduğunu bildirən dəlillər nələrdir?

 

15 Göz sürməli dəstəmaz almaq olarmı ?

Və aleykumussalam.

Suyun dəriyə çatmasının qarşısını alacaq bir təbəqə əmələ gətirmirsə, sürməli olaraq dəstəmaz alına bilər.

    Dəstəmaz aldıqdan sonra makiyaj edib namaz qılıram, bir qorxusu varmı? Ətir istifadə etdikdən sonra namaz qılınarmı?

   Dinimizdə bir qadının makiyaj etməsi, boya sürünmesi caizdirmi?


16 On dörd yaşlı oğlana oruc fərzdir ? Həddi buluğ yaşı neçə yaşdan başlanır ?

Salam aleykum.

On dörd yaşlı oğlana oruc fərzdir.

Həddi buluğ çağının başlanğıcı, qızlarda doqquz: oğlanlarda on iki yaşın sonudur. Son sərhədi isə soyuq iqlim və ya anormal hallarda kişilərdə on səkkiz; qızlarda da on yeddi yaşdır. Artıq kişi on səkkiz, qız da on yeddi yaşına gəlincə buluğa çatmış sayılırlar. Ancaq qız və ya kişi, büluğa çatmadan sərhədinin son yaşlarına gəlmədən, yuxuda və ya oyanıqkən ihtilam olurlar, məniləri gəlir və ya qadın və kişi evlənmələri halında biri hamilə qalmağa, digəri də hamilə buraxmağa uyğun hala gəlirlərsə, artıq buluğa çatmış sayılırlar. (Məcəllə, mad. 985)

Yuxarıda saydığımız büluğa çatma sifətləri ümumiyyətlə qızlarda doqquz, kişilərdə on iki yaşlarında meydana gəlir. Iqlimin isti olduğu bölgələrdə yetişmə daha erkən olacağından, bu xüsusiyyətlər daha erkən yaşlarda da görülə bilər. Bu xüsusiyyətlərin görüldüyü andan etibarən də İslâmî məsuliyyətlər başlayır. Bu yaşa gəlməyənlərə İslâmî məsuliyyət yüklənməmişdir. (Təcrid-i Sarih, I, 80).

İmam Əbu Yusufİmam Muhamməd`ə görə, gərək kişi, və gərək qızlar üçün həddi buluğ yaşının son həddi on beş yaşdır. (Məcəllə, mad. 987) Hənəfi məzhəbində fətva da buna görə verilmişdir. Şafii və Hənbəli məzhəbində həddi buluğ yaşının son həddi on beş, Maliki məzhəbində on səkkiz yaş olaraq təyin olunmuşdur.

Həddi buluğ yaşının son sərhəddinə gəlmədən əvvəl qız və kişidə meydana gələn ihtilam olma, məni gəlmə və aybaşı olma halları, büluğa çatmanın əlamətləridir. Həddi buluğ çağına çatan qız və kişi qüsl, dəstəmaz, namaz, oruc, maliyyə imkanları uyğun isə həcc * və zəkat *, kişilər üçün cümə * və bayram namazları * kimi öhdəçilikləri, öz malından istifadə haqqı və digər dini məsuliyyətləri yerinə yetirmək məcburiyyətindədirlər. Bu yaşa gələn uşaqlar, valideynlərinin və böyük qardaşlarının soyunma otaqlarına girə bilməzlər, eyni cinsdən qardaşlar bir yataqda yata bilməzlər, ayrı cinsdən nikâhlanmaları qadağan olmayan kəslərlə tək başlarına qala bilməzlər. Hz. Peyğəmbər (s.a.s.):

"Uşaqlarınız yeddi yaşına gəlincə onlara namazı əmr edin, on yaşına gəldikləri halda qılmazlarsa-incitməyəcək şəkildə-tərbiyə edin." (Əbu Davud, Salat; 26) buyurmuşdur.

Həddi buluğ yaşının başlanğıcına gəldiyi halda hələ yetkin olmayan şəxsə həqiqətən ya hökmen yetkin olana qədər kişi isə "mürahik *", qız isə "mürahika" deyilir. (Məcəllə, mad. 986).

17 Bir qadının ona məhrəm olması üçün körpə olmayan yetginlik yaşında bəlkə də daha çox yaşda olan kişini əmzdirməsi doğrudumu? İslamda belə şey varmi ?

Və aleykumussalam.

Xeyr sualda keçən şəkliylə bir süd əmzdirmə söz mövzusu ola bilməz. Çünki həddi buluğa çatmış bir kişi, yenə həddi buluğa çatmış bir qadını əmə bilməz. Əgər süd əmmə olsa belə süd qardaşlığı olmaz. Çünki süd əmmə yaşı uşaqkən olmalıdr.

Yetkinlik yaşında süd əmməklə əlaqədar rəvayət, xüsusidir və başqa kəslər üçün etibarlı olmaz.

Hz. Aişə (r.anha) 'dən nəql edildiyinə görə, Səhlə binti Süheyl (Əbu Hüzeyfənin xanımı) Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm`ə gəlib belə dedi:

"Ey Allah'ın Rəsulu! Salim`in evə gəlməsinə görə Əbu Hüzeyfə`nin üzündə bir narazılıq görürəm. "Bunun üzərinə Hz Peyğəmbər Aleyhissalatu Vəssalam "Onu əmzdir." buyurdu. Səhlə; "O, böyük bir adam, onu necə əmzdirəcəyim?" deyincə, Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm təbəssüm etdi və "Onun böyük adam olduğunu bilirəm." dedi. (Müslim, Rəda ', 26-h. No: 1453-).

Digər bir rəvayətdə bu nöqtələrə da yer verilmişdir:

"Əbu Hzeyfə'nin mövlası Salim onlarla birlikdə eyni evdə yaşayırdı" Bir gün Səhlə Hz. Peyğəmbər Aleyhissalatu Vəssalam`a gələrək: "Salim artıq yetkinlik çağına gəlmiş, olanları dərk etdiyini dərk edəcək vəziyyətə gəlmişdir. Bununla yanaşı yanıma gəlir və mən Əbu Hüzeyfənin bundan narahatlıq duyduğunu hiss edirəm." dəyincə Peyğəmbərimiz sallallahu aleyhi və səlləm Səhlə'yə "Get onu əmizdir, artıq sənin üçün bir məhrəm olar və Əbu Hüzeyfə`nin içindəkilər də yox olur." dedi. Səhlə daha sonra gəlib "onu əmzdirdiyini və Hüzeyfə`nin içindəki tərəddüdlərin də yox olduğunu" ifadə etdi. (Müslim, Rəda, 27). 

Bu ifadələrdən aydın olur ki, bu xüsusi icazə bir növ zərurətdən qaynaqlanmışdır. O günə qədər eyni ailənin bir növ uşağı kimi onlarla birlikdə yaşamışdır. İndi isə böyümüş amma -bəlkə də- gedəcək başqa bir yuvası da yoxdur. Ortada buraxılması heç də doğru olmayan bu faciəvi vəziyyət xüsusi bir ruhsatla (icazə ilə) həll edilmişdir.

Bir digər hədisin tərcüməsi belədir: Hz. Aişə (r.anha) nəql edir:

"Yanımda oturan bir adam olduğu halda Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm otağıma girdi. Bu vəziyyət ona çox ağır gəldi və hirsini üzündən oxudum. Bunun üzərinə: "Ya Rəsulullah! Bu mənim süd qardaşımdır." dedim. O da; "Siz qadınlar süd qardaşlarınızı yaxşı düşünün! Çünki süd qardaşlığı, aclıqdan dolayı hasil olar!" buyurdu. (Buxârî, Nikah, 21, Şəhadat, 1; Müslim, Rəda, 32-h. No: 1455-).

Hədislərin təhlili:

Bu hədis rəvayətlərində qeyd edilən iki hadisə var: Biri, Əbu Hüzeyfə`nin Xanımı Səhlə'in yetkinlik çağına gəlmiş olan Salim`i əmizdirməsi hadisəsidir. İkincisi, Hz. Aişə (r.anha) 'nin "mənim süd qardaşım" dediyi kimsənin vəziyyətidir.

Bu hədislərin -qaynaqları və sənədləri etibariylə- səhih olmadığını söyləmə imkanımız yoxdur.

Salim hadisəsi, sadəcə onunla bağlı Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm'in xüsusi bir icazəsi olaraq dəyərləndirilmişdir. (bax. Nəvəvi, əlaqədar hədisin şərhi).

Bəzi rəvayətlərdə verilən məlumata görə Salim, Əbu Hüzeyfənin -mövlası / köləsi deyil- övladlığı idi. Həmişə onlarla birlikdə yaşayırdı. Övladlıq hökmünü ortadan qaldıran ayə nazil olunca, Əbu Hüzeyfənin xanımı Səhlə gəlib bu vəziyyəti Rəsulullah Aleyhissalatu Vəssalam'a ərz etdi ... (bax. Əbu Davud, Nikah, 10; Əvnu'l-Məbud, əlaqədar hədisin şərhi).

Hz. Aişə (r.anha), Davud'z-Zahiri (bax. Nəvəvi əlaqədar hədisin şərhi), Urve b. Zubeyr, Ata b. Əbi Rəbah, Leys b. Sə'd, İbn Uləyyə və İbn Hazm'ın (Avnu'l Məbud, əlaqədar hədisin şərhi) xaricində, dörd məzhəb imamları daxil olmaqla alimlərin cumhuruna görə, əmizdirmənin etibarlı olmasının müddəti iki ilə / uşağın iki yaşına qədərdir. İmam Azam Əbu Hənifə`yə görə bu müddət iki yarım ildir. Bunların dəlilləri aşağıdakı ayə və hədislərdir:

"Analar öz övladlarını tam iki il boyunca əmizdirsinlər, bu hökm əmizdirməyi tamamlamaq istəyənlər üçündür." (Bəqərə, 2/233).

Hz. Ümmü Sələmə (r.anha)'nin verdiyi məlumata görə, Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm'in digər xanımları "Belə bir süd əmizdirmə yolu ilə heç kimsənin yanlarına girməsinə icazə verməyəcəklərini." və Hz. Aişəyə də; "Rəsulullah'ın verdiyi bu icazənin təkcə Salim üçün etibarlı olduğunu" söyləyirdilər. (Müslim, Reda, 31-h. No: 1454-, Əbu Davud, Nikah, 10).

İmam Şafii və Hənbəli alimləri də Salim'lə əlaqədar hökmün xüsusi bir icazə olduğunu söyləmişlər. (bax. V. Zuhayli, əl-Fıkhu'l-İslamî, 7/709).

İbn Teymiyyə və Şövqəni`nin də içində olduğu bəzi alimlər, bu iki fərqli hədis hökmlərinin arasını müəyyən etmək və birləşdirmək üzrə, "Əsas ümumi hökm olaraq əmizdirmə müddətinin iki yaşla məhdud olduğunu, Salim hadisəsində olduğu kimi, zəruri bir ehtiyac söz mövzusu olduğunda xüsusi bir formada böyüklər üçün də etibarlı ola biləcəyini" ifadə etmişlər. (bax. Avnu'l-Məbud, əlaqədar hədisin şərhi).

Cumhurun ​​bir dəlili də Hz. Aişə (r.anha)'nin yuxarıda keçən hədisində qeyd olunmuş Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm'ın "Siz qadınlar süd qardaşlarınızı yaxşı düşünün! Çünki süd qardaşlığı, aclıqdan ötəri hasil olar!" tərcüməsindəki ifadəsidir.

Önəmli bir nöqtə də, Səhlə'nin yetkinlik çağına gəlmiş bir cavan olan Salim`ə necə süd əmzirdiyidir. Nəvəvi`nin də daxil olduğu bəzi alimlərin mənimsədiyi görüşə görə, Səhlə birbaşa Salim`i sinəsindən əmzdirməmiş, südünü bir qaba qoyub ondan ona içizdirmişdir. (bax. Nəvəvi, əlaqədar hədisin şərhi).

18 Ramazan ayının son cüməsi qılınan 4 rükət namaz, 400 illik qəza namazına bərabər ola bilərmi?

            - Bu məlumat, heç bir -nə səhih nə zəyif- hədis qaynağında keçməz.

            - Bunu internetdə tədavülə çıxaranların qaynağı, müasir Şiə yazarlardan biri olan və 1918-ci ildə doğulan Muhamməd Saleh əl-Bahrani adındakı şəxsin "ən-Nəmariku'l-Faxirə ilə Taraiqi'l-Axirə" adlı əsəridir. Özü bu rəvayəti sənətsiz səpətsiz, astarsız və üzsüz bir şəkildə ortaya atmışdır.

            - Bu səbəblə, bunun heç bir əsli, əsası, dəyəri yoxdur. Tamamilə uydurmadır və İslam'ın ümumi prinsiplərinə və namazın ədəbinə da ziddir.

           Hətta şiələr də -Ümumi olaraq- belə bir məlumatın doğru olduğuna inanmırlar.

19 Qurban kəsmək kimlərə vacibdir? Kimlər qurban kəsir?

Hənəfi məzhəbində sərvət kimindirsə qurban borcu da onun olduğunagörəailəiçindəkimin şəxsinəaid pulu varsa onun qurban kəsməsi lazımdır. Bu istər kişi istər qadın olsunəgər bir ailədəhəm qadının həm dəkişinin ayrı-ayrı sərmayələri varsa, dinəgörəzəngin sayılan kəs qurban kəsməlidir. Hər ikisi dəzəngindirsə, ikisi dəqurban kəsməlidir.

Qurban kəsmək dinəgörəzəngin sayılan Müsəlmanlara vacibdir. Qurbanda zənginliyin ölçüsü isə belədir:

Zəruri ehtiyaclarından çox olaraq, əlində 85 qram qızıl vəya 595 qram gümüş yaxud bunların dəyərindəpul vəmal olan kəszəngindir.

Zəkatda olduğu kimi, qurban nisabı üzərindən bir il kimi bir müddətin keçməsi şərt deyildir. Bundan başqa qoyun, keçi vəsığır kimi otlayan heyvanlar vəticarət malları nisab miqdarında hesaba daxil edilir. Bu malların çoxalan vəartan cinsdən olması da şərt deyildir. Məsələn iyirmi dənəqoyunu olan bir adamın qoyunlarının ümumi dəyəri qızıl vəgümüşdəki nisab miqdarına çatırsa, bu insan zəngin sayılır. Yenəəlindənisab miqdarına çatan ticarət malı olan bir kəsdəqurban barəsindəzəngin sayılır vəqurbanı kəsir.

Digər tərəfdən oturduğu evdən başqa bir əmlakı olan bir insan onun kirayəgəliriyləaylıq ehtiyaclarını qarşıladıqdan sonra əlindənisab miqdarına çatan bir məbləğ mövcud olsa ona da qurban kəsmək vacib olur.

Bunun kimi borclu olan bir insan əlindəki malını borcuna verdiyi təqdirdəgeriyənisab miqdarı qədər bir məbləğ qala bilirsə, buna da qurban kəsmək gərəkdir. Hətta yazlıq vəqışlıq olaraq iki dəst paltarının xaricindənisab miqdarına çata biləcək başqapaltarları olan kəsdəbu barədəzəngin sayılır. Bəzi fiqh kitablarımızda beləbirhökm də vardır:

"Bir kimsənin öz oturduğu evdən başqa bir evi olarsa, onu ticarət vəya icarəüçün istifadə etmə səbelə yenə onun üçün qurban vacibdir."

Qurban kəsməsi vacib olan kəsinQurban Bayramından əvvəl olduğu kimi, Qurban Bayramının 1., 2. və3. günləri içindədənisab miqdarına çatan bir mala sahib olması kifayətdir. Yəni, nisab miqdarına çatan malın üzərindən bir ilin keçməşərti axtarılmaz. Məsələn Qurban Bayramının birinci günü ehtiyaclarının xaricindəəlinənisab miqdarına çatan bir pul keçən kəsinqurban kəsməsi vacibdir.

Zəkatda olduğu kimi, zəruri (əsl) ehtiyaclar bunlardır:

Oturacağın ev, evdəistifadəedilən əşya, minik vasitəsi, iş vəsənətdəistifadəedilən məlzəməvəalət, qışlıq vəyazlıq paltar, bir aylıq, başqa bir görüşəgörəbir illik ərzaq vəiçki kimi ərzaqlar.

Məhz bunlardan əlavəolaraq əlindənisab miqdarı qədər malı olan kəsəqurban kəsmək vacibdir.

Bundan başqa, "Qurbansız olarmı, qurban insanın sağlamlığına düşər." sözünün dini bir söykənəcəyiyoxdur. Hətta insan zəngin olsa da sağlam olmayıb xəstəvəya şikəst olsa beləyenəqurban kəsməsi vacibdir. Digər yöndən qurbanın şərtləri arasında heç bir yerdə "sağlamlıq" axtarılmaz. Yalnız qurban kəsəcək kəsbu niyyətdəola bilər:

"Ya Rəbbi, əslindəbizəehsan etdiyin bu qədər nemətin müqabilindəözümü sənəqurban etməyim lazım idi, yalnız Sən insanın qurban edilməsini haram qıldın. Mənim yeriməbu heyvanı kəsirəm. "

Bu sözlər adamın xalis niyyətini vəixlasını göstərir.

Borc pul alınaraq qurban kəsilməz. Əgər insan Qurban Bayramı günlərində qurban kesebilecek bir zənginliyə çatsa, ancaq o zaman qurban kəsməsi vacib olar.

"Məhəllədən, Qonşulardan ayıb olar" deyəborca ​​girib qurban kəsmək dədoğru deyildir. Çünki Cənabı-Haqq qula taqətininüstündəbir mükəlləfiyyət yükləməz.Beləbir düşüncəixlası da zədələyər. Çünki bu halda başqaları görsünlər,onlara qarşı ayıb olmasın deyəqurban kəsilir ki, qulluq şüuruna zidd düşər.

Fəqət, zəngin olmamaqla bərabərqurbanlıq heyvan alacaq qədər pulu olan kəsqurbanı alar, kəsər, ətini dəoğul-uşağıyla birlikdəyeyər. Bununla yenəsavaba girər.

20 Bunlardan hansı daha savablı və önəmlidir:saqqal saxlamaq yoxsa fərz namazlarından əvvəl və ya sonra qılınan nafili namazlar ?

Va aleykumussalam va rahmətullah!

1- Mövcud olan hədislərə əsasən deyə bilirik ki, sünnət namazlar daha önəmli və savablıdır. Məsələn Hədisin birində Rəsulullahın (sallallahu aleyhi va səlləm) :

"Fəcrdən (Sübh namazından) əvvəlki iki rükət dünya və dünyadakılardan xeyirlidir." dediyini Aişə anamızdan İmam Müslim rəvayət edib. Çünki saqqal dünyadakı şeylərdən biridir.

2- Musiqi dükanınızda nə satıb nə aldığınızı bilmədən bir şey demək mümkün deyil.

NÂFİLE (Namazlar)

Sünnetin önemi nedir, izah eder misiniz?

21 Bir musəlman qadın yoldaşından boşanmaq istəyirsə yatağını ayıra və yoldaşına baxmaya bilər? Ərinin izni olmadan İslami elmi öyrənməyin hökmü...

Bir Müsəlman qadın yoldaşından boşanmaq istəyirsə yatağını ayıra bilərmi? Ərinə baxmaya bilərmi?

Xeyr qanuni bir bəhanəsi yoxdursa, boşanıncaya qədər yatağını ayıra bilməz. Ancaq ərinin digər ehtiyaclarını görmək, yerinə yetirmək məcburiyyətində deyildir.

Bir qadın yoldaşının icazəsi olmadan islami elm öyrənə bilərmi?

Qadının həyat yoldaşından icazəsiz dini söhbətlərə getmək üçün çölə çıxması və ərinin malından icazəsiz sədəqə verməsi caizdirmi? Bir kişi xanımının dini söhbətlərə gitmesinə və ana atasıyla görüşmesinə maneə törədə bilərmi? Qadın yoldaşının bu qadağalarına itaət etməzsə günaha girərmi?

Cavab 1:

Kişi, xanımının çölə çıxmasına icazə vermədikdə, xanımını özünün öyrətməsi və atasının evinə aparması lazımdır. Bunlar qadının haqqıdır. Ər bu haqqlara maneə ola bilməz. Amma bu haqqları mümkün qədər ailə içində hüzursuzluq çıxarmadan aradan qaldırmağa çalışmaq gərəkdir.

Qadın əfəndisindən icazəsiz bir yerə getməməli, getmək zərurəti hasil olduğunda əfəndisini xəbərdar edərək razılığını almalıdır. Eyni zamanda getdiyi yerdən gec qalmayaraq evinə erkən dönməlidir.

Qadınların zəruri ehtiyaclarını çöldən təmin etmələri və lazım olan qanuni yerlərə getmələri üçün evindən çıxmağa səlahiyyəti vardır. Lakin bu səlahiyyətlərin bəziləri istisna olmaqla digərlərindən ərinin icazə və razılığının olması şərtdir.

Cənab-ı Haqq Qurani-Kərimində buyurur ki:

(Ey Peyğəmbərin xanımları, bu səbəbdən möminlərin xanımları) «(Vəqar (təmkin) ilə) evlərinizdə oturun. Əvvəlki cahiliyyət (dövrü qadınlarının qırılan tökülən, bəzəklərini göstərə göstərə) gedişi kimi getməyin. »(1)

Bir hədis-i şərifdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.):

«(Ey qadınlar), ehtiyaclarınızı qarşılayan olmadığı zaman, Allah Təala sizə ehtiyacınızı təmin etməniz üçün (evlərinizdən) çıxmanıza icazə vermişdir.» (2) buyurmuşdur.

Yuxarıdakı ayə və hədis-i şərifin gərəyi kimi, müsəlman qadının maddi və mənəvi ehtiyaclarını təmin edəcək, qarşılayacaq məhrəmi olan bir kimsə olmaması və ya onların əlaqəsizliyi halında, qadın əlbəttə təsəttür daxilində qanuni imkanlarla evindən çıxaraq ehtiyaclarını təmin edə bilər. Əri olan qadın isə ağasından icazəsiz evindən çıxmaz və bir tərəfə gedə bilməz.

Bir qadının əfəndisindən icazəsiz bir yerə getməsi, icazəli də olsa getdiyi yerdən geç gəlməsi kişisinə ağırlıq və nifrət verir. Bu işin bir neçə dəfəsi ər tərəfindən bağışlanılırsa da çox kərə əfv edilməyərək keçimsizliyə yol açar. Hələ ər tərəfindən xəbərdarlıq edildiyi halda qadının dinləməyərək getməsi, ağasına qarşı hörmətsiz və itaətsizliyinə görə də bütün bütün narahatlığa (narahatçılığa) səbəb olar. Belə olan qadınlar haqqında Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.) buyurmuşdur:

«Hansı qadın, ərinin icazəsi olmadan evindən çıxarsa, evinə dönənə, yaxud əri özündən razı olana qədər Allah Təalanın qəzəbi içində qalmış olur.» (3)

ibni Ömər (RA) 'dən rəvayət olunan bir hədisi-şərifdə də:

«Ərin arvadı üzərindəki haqqı: (ərindən icazəsiz evdən çıxmamasıdır. Əgər çıxarsa, əri zalım və asi bir kimsə olsa belə, evə dönənə yaxud tövbə edənə qədər Cənabı Allah və qəzəb mələkləri ona lənət edərlər).» (4)

buyurulmuşdur. Nimətu'l-İslam kitabında: "(Bir qadın ərindən icazəsiz yadları ziyarətə, toy və dərnəklərə gedə bilməz, hətta ziyarət gününün xaricində valideynlərinin belə vəlimesinə(hər hansı bir hadisə səbəbilə verilən ziyafət mənasına gəlir) ərindən icazəsiz gedə bilməz. Qadın mamaçı və ya gasil (ölüyuyan) olsa belə ərindən icazəsiz gedə bilməz. (Qaldı ki, pul almaması lazım gəlsə belə) "deyə zikr edilmişdir. (5)

Məhz onun üçün hər qadın idrak və anlayış göstərib, bu xüsuslara çox diqqət edərək riayət etməlidir.

Ancaq bu xüsuslar müstəsnadır / Qadının çölə çıxa biləcəyi hallar:

1. Bir qadın yanında məhrəmlərindən biri oğlu, oğlan qardaşı olmaq şərtiylə həcc fərzini əda üçün səfərə gedə bilər, qaldı ki, əri razı olmasın. Çünki ər haqqı, fərz-ı ayn üzərinə keçə bilməz.

2. Bir qadın atası xronik və ya ölüm xəstliyi ilə ağır xəstə olub baxacaq kimsəsi olmadığı təqdirdə, ərinin icazəsi olmasa belə gedib baxa bilər. Hələ ki, atası qeyri müsəlman olsun. Burası da var ki, yoxluq müddətində nəfəqəsi əri üzərinə lazım gəlməz. (6)

3. Bir qadın zərurətdən ötəri lazım olan məsələləri öyrənmək üçün, əri təlim edə bilmədiyi təqdirdə, elm məclisinə təsəttür daxilində gedə bilər. (7)

Qaynaqlar:

(1) Əhzab, 33/33.

(2) Buxari, Müslim. Ət-Tac: II / 851.

(3) Hatip, Muhtarul, s. 50.

(4) Tayalisi Müh. Əhadis, s. 67.

(5) Nimətü'l-İslam: s. 76.

(6) Istılahatı Fiqhiyyə: II / 174.

(7) Nimətü'l-İslam.

(Bk. Osman Qarabulud, İslamda Evlilik və Mahrəmiyyətləri, s. 298-300)

Cavab 2:

- Qadının, ərinin malından icazəsiz sədəqə verməsi caizdirmi?

Allah Rəsulu Əfəndimiz (s.ə.s.) buyurur ki:

"Qadın ərin evindən bir şey tasadduq edərsə (sədəqə versə) özü bir əcr, bir o qədər də əri və bir o qədər də xidmətçi alır və heç biri digərinin savabından bir şey əskiltməz. Ər bu savaba o şeyi qazandığı üçün, qadın da xeyrdə xərclədiyi (infaq ) üçün layiq olmuşdur. "(Əbu Davud, Büyu 84; Nəsai, Zəkat 57)

Əfəndimiz (ə.sm) Məkkənin fəthinin ardından etdiyi danışıqda da belə buyurmuşdur:

"Heç bir qadının, ərin icazəsi olmadan bir atiyyə (bəxşiş, hədiyyə) verməsi caiz deyildir." (Nəsai, Zəkat 58)

İbn Mâcə'dəki rəvayətində:

"Əri ondan məsul olduğu müddətcə heç bir qadının ərin malından, ondan icazəsiz verməsi caiz olmaz." (Nəsai, Zəkat 58)

Bir dəfə Ka'b'ın arvadı Allah Rəsuluna bir ləl-cəvahirat gətirmiş və

"Mən bunu sədəqə etdim." demişdi. Bunun üzərinə Allah Rəsulu:

"Qadının, ərindən icazəsiz onun malından verməsi caiz olmaz. Sən Kab-dan icazə aldın mı?" deyə soruşdu. O da,

"Bəli.", Dedi, amma Allah Rəsulu adam göndərib Kâ'b'da yenə də də soruşdurtdu: Onun da, "Bəli.", Deməsi üzərinə Hayra'nın tasaddukunu (sədəqəsini) qəbul etdi. [Bax. age., (zəif isnadla)]

Fiqhçilər hər mövzuda olduğu kimi, bu mövzudakı nasları da (hədisləri) topdan göz qarşısında saxlamışlar və ona görə hökm çıxarmışdırlar.

Buna görə:

1. Mənim malımdan kimsəyə bir qəpik verməyəcəksən, deyən (xəsis) ərin malından arvadı heç bir şey sədəqə edə bilməz. Necə ki qadın da ərinə belə söyləmiş olsa, o da onun malından bir şey verə bilməz., Versələr haram işləmiş və günah almış olurlar.

2. Ər hər hansı bir şey söyləməmiş olsa, arvadı onun malından adətən hədiyyə və sədəqə verilməyəcək qədər çox və qiymətli bir şeyi, icazə almadan yenə verə bilməz.

3. Ər arvadına: "Mənim malımdan, istədiyin zaman, istədiyin kəsə, istədiyin qədər verə bilərsən." kimi ümumi bir icazə vermişsə, qadın da bu mövzuda sərbəst olmuş olur. Artıq hər dəfə icazə almasına ehtiyac qalmaz.

4. Ər arvadına bu mövzuda bir şey söyləməmişdirsə, qadın da, ərin xəsis olmadığını bilirsə, adət olaraq verilməsi normal sayılan çox kiçik pul və əşyanı onun malından verə bilər. Məhz bu vəziyyətdə savab hər ikisinə də gedər.

5. Əri heç bir şey söyləməmiş olsa, ancaq verdiyini eşitdiyi zaman hirslənəcəyini bildiyi şeyləri, ondan soruşmadan verə bilməz.

İmam Nəvəvi məsələni belə açıqladığı kimi [Nəvəvinin görüşləri üçün bax. Suyuti, Zəhru'r-dilruba-alə'l-Müctəba (Sünənü'n-Nəsai) V / 50], Hənəfi fiqhçilərinin görüşü də belədir. [Hidâyə (Fəthul-Qadir ilə) IX / 292; Akkirmânî, Sərhu'l-Ərbâin, s.185]

22 Fitrə sədəqəsi kimlərə verilə bilər ?

Salam aleykum.

İslam alimlərinin ümumi qəbuluna görə, fitrə verəcək kəslərin zəkatda olduğu kimi əvvəlcə yaşadıqları yerdəki kasıblardan və fitrə verilməsi caiz olan qohumlarından başlamaları daha uyğundur. Fitrə veriləcək kəslərdən dindar və gözəl əxlaqlı olanlarının seçilməsi mümkün olduğu kimi bu mövzuda yoxsulluq dərəcəsi də ölçü götürülə bilər.

Digər tərəfdən fitrə bir adama də verilə bilər, bir neçə adam arasında da bölüşdürüləbilər.

Bununla birlikdə fitrənin bir ehtiyacı qarşılayacaq miqdarda olmasına da diqqət göstərilməlidir. Ayrıca bir ailənin fitrələrinin hamısını bir kasıba verməsi caiz olduğu kimi bir neçə kasıba bölüşdürülməsi də mümkündür.

Fitrə kasıbların xaricində borclulara, yolda qalanlar, qəlbləri İslam`a isinişib bağlanmaqda olanlar kimi zəkatın veriləcəyi yerlər olaraq Qur`an`da bildirilən (Tövbə, 9/60) digər kəslərə də verilə bilər.

Fitrə toplamanın savabı ilə əlaqədar bir rəvayət bilmirik.

 

23 Smart kartı haram pulla yükləyib və bundan istifadə etməklə qazla su qızdırıb qüsl və ya dəstəmaz almağın hökmü nədir?

Əssalamu alə mən ittəbə-l-hudə! Sual verərkən cavab almaq üçün öncə salam vermək lazımdır. Çünki Rəsulullah (sallallahu aleyhi va səlləm): "Salam kəlamdan öncədir, salam verməyənə cavab verməyin,"- deyə buyurubdur. Saytımızın maarifləndirmk mövqeyini nəzərə alaraq sualınıza cavab veririk.

Bələdiyyədən (və ya əlaqədar təşkilatdan) icazəsiz istifadə olunan qaçaq su, elektrik və qaz qul haqqına girəcəyi üçün caiz deyildir.

Qaçaq olaraq istifadə edilən su ilə alınan dəstəmazlar qüsllar etibarlıdır, ancaq savabı əskik olar.

Qaçaq elektrik, su və qaz istifadəsi cəmiyyət hüququnu pozan və qul haqqına təcavüz olduğundan dini baxımdan caiz olmayan bir davranışdır. Ayrıca əsas olan ibadətlərin halal / məşru ölçülər dairəsində edilməsidir.

Bununla birlikdə halal olmayan bir yolla əldə edilən və ya qaçaq qaz ilə isidilmiş suyla alınmış qüsl və ya dəstəmazla qılınan namaz səhih olub, şəxsin üzərindən (o namazı təkrar qılmaq) öhdəliyi qalxmış olar. Məsələn oğurlanan bir paltar ilə qılınan namaz etibarlıdır. Ancaq belə bir paltar ilə namaz qılmaq məkruh olduğu üçün namazın savabını azaldar.

Sualdakı mövzunu da buna görə qiymətləndirmək mümkündür.

24 İnsanlar nəvəsinin nəvəsini görən kimi cənnətlikdir deyilir. Bu doğrudur? Uzun yaşayanlar cənnətlikdir?

Cənnətə girməyin şərti imandır. Bu səbəbləbir insan nəqədər yaşayırsa yaşasın iman etmədiyi müddətcə cənnətə girə bilməz.

Həyatını imanla və ibadətlə keçirən, iman və ibadəti ruhunun bütün lətifələrinə və bədəninin bütün hüceyrələrinə yerləşmiş, iman və ibadət abidəsi olan bir nurlu qocanın əlbəttə cənnətə getmə ehtimalı çox yüksəkdir.

"Beli bükülmüş yaşlılarınız olmasaydı bəlalar üzərinizə sel kimi yağacaqdı."(Əl-Acluni, Kəşful-Xafa, II / 163; Süyuti, Kənzul-Ummal, IX / 167; İmam-ı Qəzali, İhyau Ulumid-din, s . 341; Məcmauz-Zəvaid, X / 227)

buyuran Peyğəmbərimiz (s.ə.s ) imanlı və ibadətli qocaların Allah qatında nəqədər qiymətli olduğunu ifadəetmişdir.

Bəzi kitablarda uzun müddət yaşayan və həyatını iman və ibadətlə keçirən yaşlı nənə və babaların imanla qəbrə girəcəkləri göstərilir. Sizin eşitdiyiniz sözlər bu ifadələrə əsaslana bilər ..

25 İmanın 6 şərti və islamın 5 şərti.

Məşhur Cəbrayıl hədisində iman və İslam əsasları açıqca ifadə edilmişdir.
Hz. Ömər izah edir: Biz Allahın Elçisi ilə birlikdə otururduq. Birdən, üzərində dümağ paltarları olan, qapqara saçları olan bir kimsə gəldi. Lakin üzərində yoculuk izləri heç yox idi, bununla birlikdə bizdən heç kim onu tanımırdı.  Nəhayət gəlib Hz. Peygamber (s.ə.s)in yanına oturdu, əllərini də dizlərinə qoydu və "Ya Məhəmməd! Mənə İslamdan xəbər verərsən?" dedi: Daha sonra Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.):
"İslam: Allahdan başqa ilah olmadığına, Məhəmmədin Allahın Elçisi olduğuna iman etməyin, düzgün namaz qılmağın, zəkat verməyin, oruc tutmağın, gücün çatdığında həccə getməyindir" deyə cavab verdi. Sual soruşan: "Doğru söylədin" dedi. Vəziyyəti bizi çaşdırdı, həm sual soruşur həm də verilən cavabın doğruluğunu təsdiq edir.
Sonra: "Mənə imandan bəhs edərsiniz?" dedi. Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) : "İman; Allaha, mələklərinə, kitablarına, elçilərinə, qiyamət gününə, taleyə: xeyrinə və şərinə iman etməyindir" deyə buyurdu. Sual soruşan: "Doğru söylədin" dedi.
Bu dəfə "Mənə lütfkarlıqdan danışarşsınız?" dedi. . Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) : "Lütfkarlıq; Allahı görər kimi ona qulluq etməyindir. Çünki hər nə qədər sən onu görmürsənsə də, o səni şübhəsiz görər" deyə cavab verdi. Sonra "Mənə qiyamətdən xəbər veririsiniz?" dediyində, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) : "Bunun, özünə sual soruşulan, sualı soruşandan daha yaxşı bilməz" dedi… Sual soruşan adam qalxıb getdikdən sonra, onun Hz. Cəbrayıl olduğunu, Müsəlmanlara dinlərini öyrətmək üçün belə etdiyini söylədi. " (Müslim,  İman, 1).

26 Fətva-i hindiyyəkimin kitabıdır?

əl-Fetava't-Tatarhaniye, Alim b. Ala başçılığında bir heyət tərəfindən yazılmışdır. Əl yazması, İstanbul Müftiliyi Kitabxanası Nömrə 10. Xəlifə Bahadır Alemgir Xanın dəstəyi və təşviqi ilə hazırlanan "Fetavai Hindiyyə" qiymətli bir fiqh kitabıdır. Şeyx Nizamüddinin başçılığında üləmadan bir heyət tərəfindən; (təsnifi "Əl Hidayə" nümunə götürülərək) hazırlanmışdır. Bu əsərdə; "Zahirü'r Rivayə"; " Nevadir" və " Vakıat"; imkanlar ölçüsündə ifadə edilmişdir. əl-Mühit, Məhəmməd Radiyüddin Sərahsiyə aiddir. Bu kitabında; "Zahirü'r Rivayə" və "Nevadir" olan fikirləri xüsusilə ifadə edilmişdir. Bu baxımdan olduqca qiymətli bir əsərdir. Günyə adlı bir çox əsər olmaqla birlikdə Fiqh sahəsində yazılan əsərlərdən biri də Hənəfi Fiqhçi Şurunbulaliyə aiddir. Hər əsərdə keçən adlar və kitablar haqqında girişdə məlumat verilməkdədir.

27 cəza

http://www.suallarlaislam.com/index.php?s=show_qna&id=17

28 Məzhəblər niyə 4-ə ayrılır?

Məzhəblər Peyğəmbərimizdən sonra ortaya çıxmışdır. Bunlar haqqında bir ayə yoxdur. İlk olaraq təşəkkül edən bir çox məzhəb, tələbə və mənsublarının azalması nəticəsində həyatını davam etdirə bilmədi, kitab səhifələrində qaldı. Bu gün, Əhli-Sünnə məzhəbləri içində dördü yaşamaqdadır. İmam Əbu Hənifə və Hənəfi məzhəbi, İmam Malik və Maliki məzhəbi, İmam Şafii və Şafii məzhəbi, İmam Əhməd bin Hənbəl və Hənbəli məzhəbi.

Bundan sonra başqa bir məzhəb qurulmasına ehtiyac yoxdur.

Məzhəblərin doğuşu necə olmuşdur; Peyğəmbər Əfəndimiz zamanında vəziyyət nə idi? ..

İslamda dini hökmlərin iki qaynağı vardır: Kitab sünnə. Bu ikisindən sonra müraciət ediləcək qiyasicma da əsas etibarilə, yenə bu iki qaynağa bağlıdır. Bunların dördünə birdən "dörd üsul, dörd şəri dəlil" adı verilir. Bütün dini hökmlər bu dörd dəlildən çıxarıldığı üçün, bunlara söykənir. Bu dörd dəlil sırasıyla belədir:

1. Kitab:

Kitabdan məqsəd Quran-Kərimdir. İslam dininin ən əsaslı qaynağı olan uca kitabımız Allah tərəfindən necə endirilmişdirsə eləcə mühafizə edilmiş, bir hərfi belə dəyişməmişdir. Çünki, onun mühafizəsini uca kəlamın sahibi Cənab-ı Haqq üzərinə almış və qorumuşdur. Məhz dini bir məsələdə ilk müraciət ediləcək qaynaq Quran-Kərimdir.

2. Sünnə:

Sünnədən məqsəd, Rəsul-i Əkrəm Əfəndimizin (s.ə.s.) mübarək sözləri, işləri və görüb çəkindirməyərək sükut buyurduqları hallarıdır. Sünnə olaraq təsvir edilən Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) bu hallarına eyni zamanda hədis deyilir.

Səhabələr, Quranda yer alan dini hökmlərin təfsilatıyla əlaqədar minlərlə hədisi əzbərləyib mühafizə edərək özlərindən sonra gələn və "tabein" deyilən ikinci nəslə nəql etmişlər. İlk olaraq Hicri 101 tarixində Ömər bin Əbdüləzizin səyləriylə dini hökmlərin təfsilatı ilə əlaqədar dörd minə qədər hədis-i şərif toplanmışdır. Quran-ı Kərimdən sonra sünnət dini hökmlərin təsbitində çox əsaslı bir yer tutmaqdadır.

3. Qiyas:

 

Bir məsələdə sabit olan bir hökmün bənzərini, digər bir məsələdə ictihad sonunda ortaya çıxarmaqdır. Digər bir ifadə ilə, kitab, sünnə və ya icma ilə sabit olan bir məsələdəki hökmü, eyni səbəb, eyni hikmətə əsaslanan başqa bənzər bir məsələdə tətbiq etməkdir. Qiyası, ancaq müctəhid dərəcəsindəki bir alim edə bilər.

4. İcma:

 

İcma, bir (eyni) əsrdə yaşayan İslam müctəhidlərinin, bir məsələdəki dini hökm haqqında ittifaq etmələridir. Buna görə kitab və sünnədə, haqqında bir nas olmayan bir məsələdə müctəhidlərin ictihad edərək verdikləri hökmlərdə ittifaq meydana gəlirsə, bu hökm "icma-i ümmət" lə sabit olmuş deməkdir. Özün haqqında icma olan bir məsələ, artıq qüvvətli bir məsələ halına gəlmiş deməkdir. Bu hökmə bu hədislərdə də işarə edilmişdir:

"Ümmətim dəlalət üzərində ittifaq etməz." 1

"Müsəlmanların gözəl gördüyü bir şey, Allah qatında da gözəldir." 2

İctihad-müctəhid:

İbadət və muamelatla (digər işlər, əməliyyatlar) əlaqədar bir hökmü dini dəlilindən çıxarmaq üçün güc sərf etməyə ictihad deyilir. Bu hökmləri dəlillərindən çıxaran alimə də müctəhid adı verilir. Müctəhid, Quran, sünnə və İslam hüququ ilə əlaqədar bütün məsələlərdə tam bir məlumat sahibi olmalıdır.

Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) zamanından bəri İslam alimləri, dini bir hökmə ehtiyac duyduqları məsələlərdə Kitab və sünnədə açıq bir dəlil tapa bilmədikləri zaman öz düşüncələri ilə əməl etmişlər. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.), səhabələrinə bu barədə icazə vermişdi. Necə ki Peyğəmbər Əfəndimiz (ə), səhabələrin alim və fəqihlərindən Muaz bin Cəbəli (ra) Yəmənə hakim olaraq təyin etdiyində ondan soruşdu:

"Oraya vardığın vaxt nə ilə hökm edəcəksən? Səndən bir şey soruşulduğu yaxud bir şikayətçi gələndə o müşkülü necə həll edəcəksən? "

Muaz: "Allahın kitabı Quran ilə."

Rəsulullah: "Kitabda tapmasan?"

Muaz: "Rəsullullahın sünnətiylə."

Rəsulullah: "Onda da tapmasan?"

Muaz: "Onda da tapa bilməzsəm öz içtihadımla hökm edərəm."

Bunun üzərinə Rəsul-i Əkrəm Əfəndimiz, "Allaha həmd olsun ki, peyğəmbərlərin elçisini {Muazın}, peyğəmbərlərinin razı olduğu şeyə müvəffəq buyurmuşdur." Deyərək Muazın bu sözlərindən ötəri məmnuniyyətini dilə gətirdi.3

Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.), həyatda ikən səhabələr arasında hər hansı bir ixtilaf 'yox idi. Dinin üsul və füruunda səhabələrdən bəzisinin anlamadığı bir məsələ çıxarsa, Hz. Peyğəmbərdən (s.ə.s.) soruşar, o da açıqlayardı.

Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) əbədi aləmə köçəndə Kitab və sünnə səhabələrin əzbərində idi. Ancaq səhabələr arasında Quran-ı Kərim ilə sünnəti mənimsəmək, onların ehkam və mənalarını yaxşı anlamaq barəsində elmi kıfayet qədər olanlar fətva verirdilər. Bunlara səhabələrin alimləri və fəqihləri deyilir.Hz. Ömər, Hz. Əli, Abdullah bin Məsud, Hz. Aişə, Abdullah ibn Ömər, Abdullah bin Abbas və Əbu Musa əl-Əşari bunlardan ən məşhur olanları idi.

Dörd Xəlifə dövründə və daha sonrakı zamanlarda müsəlmanlar qarşılaşdıqları məsələləri bu zatlara gəlib soruşurlar, onlar da Kitab və sünnəyə görə hökm verirlər; bu ikisində də tapa bilməzlərsə müqayisə yolu ilə məsələni həll edirdilər. Beləcə səhabələr zamanında çox məsələdə "icma" sabit olur; İslam hüququ, fiqh təşəkkül tapırdı.

Bununla birlikdə, bu səhabələr bəzi diyarlara yerləşərək elm və irfanlarıyla İslama xidmət etdilər. Məsələn, Hz. Əli ilə Abdullah bin Məsud Kufədə, Ənəs bin Malik ilə Əbu Musa əl-Əşari Bəsrədə, Abdullah bin Ömər ilə Zeyd bin Sabit Mədinədə yüzlərlə tələbə yetişdirdilər. Səhabələrin yetişdirdiyi bu tələbələrə "Tabein" deyilməkdədir. Rəsulullahın (s.ə.s.) buraxdığı elm mirası bu nəslə ötürüldü. Bunların içində ictihad edə biləcək səviyyəyə gəlmiş çox alim vardı. Məsələn, İbrahim ən-Nəhai, Həsən əl-Bəsri, Tavus ibn Kaysan bunlardan bir neçəsidir.

Tabein, səhabələrin rəvayət etdikləri hədisləri və onların ictihadlarını yığıb bir yerə topladılar. Bununla birlikdə haqqında ayə, hədis və səhabələrin ictihadının mövcud olmadığı məsələlərdə özləri də ictihad etdilər. Ətraflarında halqalanan tələbələri yetişdirməyə cəhd etdilər. İslam hüququnun təməlini qurma, qarşılaşılan yeni məsələləri eninə boyuna araşdırıb hökmlərini şərh barəsində tələbələrinə rəhbərlik etdilər. Bu nəslə də "təbə-yi tâbeînlər (yəni tabeinlərə tabe olanlar)" adı verilir.    İmam-ı Əzəm, İmam-ı Malik, İmam-ı Şafi, Əhməd bin Hənbəl, Süfyan-ı Sevrî, Sufyan bin Uyeynə bu nəslin məşhurlarındandır. Bu şəxslərin içindən, məsələn İmam-ı Əzəm Səhabələrdən bir qismini görmüşsə də, elmi kimliyi etibarilə təbə-yi tâbeînə daxildir.

Məhz fiqhi məzhəblərin təşəkkülü bu zamana təsadüf edir. Təbə-yi tabein imamları, səhabənin və tabeinin ictihadlarını yığdılar. Ehtiyac olduqca özləri də bir çox məsələdə ictihad etdilər. Müsəlmanların qarşılaşmış olduğu minlərlə məsələdə fikri işlər edib müəyyən əsaslar qoydular. Bu şəxslər müxtəlif şəhərlərə yerləşirdilər, elmi işlərini olduqları diyarda edirdilər.

Digər tərəfdən hər birinin fətva metodu da fərqli idi. Bəzisi yalnız Quran və sünnəti əsas alır, bəzisi bunların yanında müqayisəni qəbul edir; bir qismi Quran, sünnə və səhabələrin icma işığında öz rəyiylə fətva verirdi. Bir qismi də olduğu bölgənin ənənə və adətlərini nəzərə alırdı. Bu növ ictihad və fətvalar Müsəlmanların dini yaşayışını yaxşıca rahatlatmışdı.

Müctəhidlərin bu ictihadları İslamın təməl əsaslarında olmayıb ikinci dərəcə feri(ikinci dərəcəli) məsələlər üzərində edilirdi. Zamanla eyni məsələdə bəzi fərqli ictihadlar və izahlar ortaya çıxdı. Müsəlmanlar isə öz bölgələrində yaşayan müctəhidin ictihadını qəbul edir, ibadət və muaməlat (digər işlər) həyatını ona görə edirdi.

Bu seçim və tərəfdarlıq, zamanla yeri "gedilən yol" mənasına gələn "məzhəb" lərə buraxdı. O dövr, başda hədis və təfsir olmaq üzrə bir çox İslami elmlərin təhsil edildiyi münbit bir zəmin idi. Müctəhid dərəcəsində çox sayda üləma mövcud idi. Hər müctəhidin görüş və fətvasını qəbul edən və tabe olan xalq olduğundan, nəticədə hər imam bir məzhəbin nümayəndəsi olaraq qəbul edildi. Bu vəziyyət, sonunda yüzlərlə məzhəbin meydana gəlməsinə vəsilə oldu.

Zaman keçdikcə məzhəb imamı vəziyyətində olan alimlərin çoxu özlərindən daha alim gördükləri və ya eyni məsələdə, eyni ictihadda ittifaq etdikləri imamların məzhəbinə girdilər. Onsuz da məzhəb sahibi müctəhid heç birisi, "Biz bir məzhəb qurduq, bizə tabe olun, bizim məzhəbimizi qəbul edin, o məzhəbi mənim adımla söyləyin." Deyə bir dəvət və təlkində də olmamışdır. Onlar, yalnız məclislərinə gələn kəslərə dini elmləri öyrədər, özlərinə gələn məsələlərə hal çarələri axtarışa çalışırdılar. Bir məsələnin dini hökmü özlərindən soruşulduğu zaman onu açıqlayardılar. Bu imamlardan dərs alan tələbələri, söz və ictihadlarını qəbul edən alimlər və xalq özlərinə tabe olurdu. Beləcə bunların sözləri və ictihadları bir məzhəb şəklinə gəlirdi.

Çünki bu mübarək şəxslər ictihad edərkən nəfsi və subyektiv fikirdən tamamilə uzaq olardılar. Elmi eqoizm və fanatizm onlarda mövcud deyildi. Haqqı, doğrunu və gözəli harada tapsalar qəbul edərdilər.

Müctəhidlərin etmiş olduğu içtihadlarının bir məzhəb halına gəlib yayılmasında tələbələrinin böyük səyi oldu. Bundan ötəri bəzi imamların tələbələri müəllimlərinin ictihadlarını tərtib və təsnif edərək bir sistem halına gətirərkən, çoxu bu məsələdə eyni müvəffəqiyyəti göstərə bilmədi.

İlk olaraq təşəkkül edən bir çox məzhəb, tələbə və mənsublarının azalması nəticəsində həyatını davam etdirə bilmədi, kitab səhifələrində qaldı. Bu gün, Əhli-Sünnə məzhəbləri içində dörd dənəsi yaşamaqdadır: İmam Əbu Hənifə və Hənəfi məzhəbi, İmam Malik və Maliki məzhəbi, İmam Şafii və Şafii məzhəbi, İmam Əhməd bin Hənbəl və Hənbəli məzhəbi.

Qaynaqlar:

1. İbni Macə, Fitən: 8.

2. Müsnəd, I / 379.

3. Tirmizi, Əhkam: 3; Əbu Davud, Akdiyyə: 11; İbni Macə, Mənasik: 38.

(Bax. Mehmed Paksu, İbadət Həyatımız)

Məzhəb imamları Peyğəmbərimiz tərəfindən işarə edilmişdirmi?

Məzhəb imamları haqqında ad olaraq zikr edilən bəzi rəvayətlərin doğru olmadığı deyilməkdədir. Ancaq işari olaraq və rəmzi olaraq bəzi imamlar haqqında məlumat vardır. İmam Əbu Hənifə və İmam Şafi də bunlardandır.

Peyğəmbər Əfəndimiz Əleyhissalatu vəssalam,

"Əgər din, Ülkər qrup ulduzunda belə olsaydı, Fars'dan bəzi kəslər ona çatıb ala biləcəkdilər." (1)

buyuraraq, başda Əbu Hənifə olmaq üzrə İranın bənzərsiz bir surətdə yetişdirdiyi üləma və övliyaya işarə edir, xəbər verir.

Hz. Peyğəmbər Əleyhissalatu Vəssalamdır,

"Qureyşin alimi yer üzünün təbəqələrini elmlə dolduracaq." (2)

hədisi ilə İmam Şafiyə işarə etdiyi qəbul edilməkdədir. (3)

Qaynaqlar:

1. Buxari, Təfsir: 62; Tirmizi, 47. Surənin təfsiri. bax. Buxari, Təfsir, cümə 1; Müslim, Fəzâilu's-Səhabə (2546); Tirmizi, Mənâkib, (3229).

2. əl-Acluni, Kəşfül-Hafa, II / 53, 54.

3. Nursi, On doqquzuncu Məktub.

29 Öz canını kiməsə fəda etmək...

Və aleykum Salam.  Buna cavab verəcək olan, mütəxəssis və dindar həkimlərdir. Bu halda sağlamlıq baxımından bir qorxusu yoxdur deyə fətva versələr dini baxımdan halal olar. Bu fətvaya görə hərəkət edilər və orqan verildikdən sonra vəfat edərsə, bir məsuliyyəti olmaz.

30 Ölüm cəzası

Zina məsələsinin hökmü İslam dinində açıqdır. Günahını təsdiq edən və ya dörd şahidi olan biri haqqında qərar verilər. Əgər bu insan evli isə rəcm cəzası, yoxsa subay bir insan üçün veriləcək qərar rəcm deyil, yüz dəyənək çubuq vurular.

Lakin həm özü günahını açıq bir şəkildə etiraf edib cəza istəməyən və ya etdiyi bu hərəkəti kimsə görüb şikayət etməmiş isə bu insanın edəcəyi tək şey günahından ötəri peşmanlıq göstərib bir daha etməmək üzrə tövbə etməkdir.

Zina günahının cəzasını tətbiq etmək dövlətə aiddir. Bunu tətbiq etməyən dövlət səlahiyyətliləri məsul olar. Xalq bu cəzanı öz başına tətbiq edə bilməyəcəyi kimi məsul da olmaz.